শ্ৰীমদ্ভাগৱতম্ ৬.১৪

শ্ৰীপৰীক্ষিদুৱাচ
ৰজস্তমঃস্ৱভাৱস্য ব্ৰহ্মন্ ৱৃত্ৰস্য পাপ্মনঃ ।
নাৰাযণে ভগৱতি কথমাসীদ্ দৃঢা মতিঃ ॥ ১ ॥

দেৱানাং শুদ্ধসত্ত্ৱানামৃষীণাং চামলাত্মনাম্ ।
ভক্তিৰ্মুকুন্দচৰণে ন প্ৰাযেণোপজাযতে ॥ ২ ॥

ৰজোভিঃ সমসঙ্খ্যাতাঃ পাৰ্থিৱৈৰিহ জন্তৱঃ ।
তেষাং যে কেচনেহন্তে শ্ৰেযো ৱৈ মনুজাদযঃ ॥ ৩ ॥

প্ৰাযো মুমুক্ষৱস্তেষাং কেচনৈৱ দ্ৱিজোত্তম ।
মুমুক্ষূণাং সহস্ৰেষু কশ্চিন্মুচ্যেত সিধ্যতি ॥ ৪ ॥

মুক্তানামপি সিদ্ধানাং নাৰাযণপৰাযণঃ ।
সুদুৰ্লভঃ প্ৰশান্তাত্মা কোটিষ্ৱপি মহামুনে ॥ ৫ ॥

ৱৃত্ৰস্তু স কথং পাপঃ সৰ্ৱলোকোপতাপনঃ ।
ইত্থং দৃঢমতিঃ কৃষ্ণ আসীত্সঙ্গ্ৰাম উল্বণে ॥ ৬ ॥

অত্ৰ নঃ সংশযো ভূযাঞ্ছ্ৰোতুং কৌতূহলং প্ৰভো ।
যঃ পৌৰুষেণ সমৰে সহস্ৰাক্ষমতোষযত্ ॥ ৭ ॥

শ্ৰীসূত উৱাচ
পৰীক্ষিতোঽথ সম্প্ৰশ্নং ভগৱান্ বাদৰাযণিঃ ।
নিশম্য শ্ৰদ্দধানস্য প্ৰতিনন্দ্য ৱচোঽব্ৰৱীত্ ॥ ৮ ॥

শ্ৰীশুক উৱাচ
শৃণুষ্ৱাৱহিতো ৰাজন্নিতিহাসমিমং যথা ।
শ্ৰুতং দ্ৱৈপাযনমুখান্নাৰদাদ্দেৱলাদপি ॥ ৯ ॥

আসীদ্ৰাজা সাৰ্ৱভৌমঃ শূৰসেনেষু ৱৈ নৃপ ।
চিত্ৰকেতুৰিতি খ্যাতো যস্যাসীত্কামধুঙ্মহী ॥ ১০ ॥

তস্য ভাৰ্যাসহস্ৰাণাং সহস্ৰাণি দশাভৱন্ ।
সান্তানিকশ্চাপি নৃপো ন লেভে তাসু সন্ততিম্ ॥ ১১ ॥

ৰূপৌদাৰ্যৱযোজন্মৱিদ্যৈশ্ৱৰ্যশ্ৰিযাদিভিঃ ।
সম্পন্নস্য গুণৈঃ সৰ্ৱৈশ্চিন্তা বন্ধ্যাপতেৰভূত্ ॥ ১২ ॥

ন তস্য সম্পদঃ সৰ্ৱা মহিষ্যো ৱামলোচনাঃ ।
সাৰ্ৱভৌমস্য ভূশ্চেযমভৱন্প্ৰীতিহেতৱঃ ॥ ১৩ ॥

তস্যৈকদা তু ভৱনমঙ্গিৰা ভগৱানৃষিঃ ।
লোকাননুচৰন্নেতানুপাগচ্ছদ্যদৃচ্ছযা ॥ ১৪ ॥

তং পূজযিত্ৱা ৱিধিৱত্প্ৰত্যুত্থানাৰ্হণাদিভিঃ ।
কৃতাতিথ্যমুপাসীদত্সুখাসীনং সমাহিতঃ ॥ ১৫ ॥

মহৰ্ষিস্তমুপাসীনং প্ৰশ্ৰযাৱনতং ক্ষিতৌ ।
প্ৰতিপূজ্য মহাৰাজ সমাভাষ্যেদমব্ৰৱীত্ ॥ ১৬ ॥

অঙ্গিৰা উৱাচ
অপি তেঽনামযং স্ৱস্তি প্ৰকৃতীনাং তথাত্মনঃ ।
যথা প্ৰকৃতিভিৰ্গুপ্তঃ পুমান্ ৰাজা চ সপ্তভিঃ ॥ ১৭ ॥

আত্মানং প্ৰকৃতিষ্ৱদ্ধা নিধায শ্ৰেয আপ্নুযাত্ ।
ৰাজ্ঞা তথা প্ৰকৃতযো নৰদেৱাহিতাধযঃ ॥ ১৮ ॥

অপি দাৰাঃ প্ৰজামাত্যা ভৃত্যাঃ শ্ৰেণ্যোঽথ মন্ত্ৰিণঃ ।
পৌৰা জানপদা ভূপা আত্মজা ৱশৱৰ্তিনঃ ॥ ১৯ ॥

যস্যাত্মানুৱশশ্চেত্স্যাত্সৰ্ৱে তদ্ৱশগা ইমে ।
লোকাঃ সপালা যচ্ছন্তি সৰ্ৱে বলিমতন্দ্ৰিতাঃ ॥ ২০ ॥

আত্মনঃ প্ৰীযতে নাত্মা পৰতঃ স্ৱত এৱ ৱা ।
লক্ষযেঽলব্ধকামং ত্ৱাং চিন্তযা শবলং মুখম্ ॥ ২১ ॥

এৱং ৱিকল্পিতো ৰাজন্ ৱিদুষা মুনিনাপি সঃ ।
প্ৰশ্ৰযাৱনতোঽভ্যাহ প্ৰজাকামস্ততো মুনিম্ ॥ ২২ ॥

চিত্ৰকেতুৰুৱাচ
ভগৱন্ কিং ন ৱিদিতং তপোজ্ঞানসমাধিভিঃ ।
যোগিনাং ধ্ৱস্তপাপানাং বহিৰন্তঃ শৰীৰিষু ॥ ২৩ ॥

তথাপি পৃচ্ছতো ব্ৰূযাং ব্ৰহ্মন্নাত্মনি চিন্তিতম্ ।
ভৱতো ৱিদুষশ্চাপি চোদিতস্ত্ৱদনুজ্ঞযা ॥ ২৪ ॥

লোকপালৈৰপি প্ৰাৰ্থ্যাঃ সাম্ৰাজ্যৈশ্ৱৰ্যসম্পদঃ ।
ন নন্দযন্ত্যপ্ৰজং মাং ক্ষুত্তৃট্কামমিৱাপৰে ॥ ২৫ ॥

ততঃ পাহি মহাভাগ পূৰ্ৱৈঃ সহ গতং তমঃ ।
যথা তৰেম দুষ্পাৰং প্ৰজযা তদ্ৱিধেহি নঃ ॥ ২৬ ॥

শ্ৰীশুক উৱাচ
ইত্যৰ্থিতঃ স ভগৱান্ কৃপালুৰ্ব্ৰহ্মণঃ সুতঃ ।
শ্ৰপযিত্ৱা চৰুং ত্ৱাষ্ট্ৰং ত্ৱষ্টাৰমযজদ্ৱিভুঃ ॥ ২৭ ॥

জ্যেষ্ঠা শ্ৰেষ্ঠা চ যা ৰাজ্ঞো মহিষীণাং চ
ভাৰত ।
নাম্না কৃতদ্যুতিস্তস্যৈ যজ্ঞোচ্ছিষ্টমদাদ্ দ্ৱিজঃ ॥ ২৮ ॥

অথাহ নৃপতিং ৰাজন্ ভৱিতৈকস্তৱাত্মজঃ ।
হৰ্ষশোকপ্ৰদস্তুভ্যমিতি
ব্ৰহ্মসুতো যযৌ ॥ ২৯ ॥

সাপি তত্প্ৰাশনাদেৱ চিত্ৰকেতোৰধাৰযত্ ।
গৰ্ভং কৃতদ্যুতিৰ্দেৱী কৃত্তিকাগ্নেৰিৱাত্মজম্ ॥ ৩০ ॥

তস্যা অনুদিনং গৰ্ভঃ শুক্লপক্ষ ইৱোডুপঃ ।
ৱৱৃধে শূৰসেনেশতেজসা শনকৈৰ্নৃপ ॥ ৩১ ॥

অথ কাল উপাৱৃত্তে কুমাৰঃ সমজাযত ।
জনযন্ শূৰসেনানাং শৃণ্ৱতাং পৰমাং মুদম্ ॥ ৩২ ॥

হৃষ্টো ৰাজা কুমাৰস্য স্নাতঃ শুচিৰলঙ্কৃতঃ ।
ৱাচযিত্ৱাশিষো ৱিপ্ৰৈঃ কাৰযামাস জাতকম্ ॥ ৩৩ ॥

তেভ্যো হিৰণ্যং ৰজতং ৱাসাংস্যাভৰণানি চ ।
গ্ৰামান্ হযান্ গজান্ প্ৰাদাদ্ ধেনূনামৰ্বুদানি ষট্ ॥ ৩৪ ॥

ৱৱৰ্ষ কামানন্যেষাং পৰ্জন্য ইৱ দেহিনাম্ ।
ধন্যং যশস্যমাযুষ্যং কুমাৰস্য মহামনাঃ ॥ ৩৫ ॥

কৃচ্ছ্ৰলব্ধেঽথ ৰাজৰ্ষেস্তনযেঽনুদিনং পিতুঃ ।
যথা নিঃস্ৱস্য কৃচ্ছ্ৰাপ্তে ধনে স্নেহোঽন্ৱৱৰ্ধত ॥ ৩৬ ॥

মাতুস্ত্ৱতিতৰাং পুত্ৰে স্নেহো মোহসমুদ্ভৱঃ ।
কৃতদ্যুতেঃ সপত্নীনাং প্ৰজাকামজ্ৱৰোঽভৱত্ ॥ ৩৭ ॥

চিত্ৰকেতোৰতিপ্ৰীতিৰ্যথা দাৰে প্ৰজাৱতি ।
ন তথান্যেষু সঞ্জজ্ঞে বালং লালযতোঽন্ৱহম্ ॥ ৩৮ ॥

তাঃ পৰ্যতপ্যন্নাত্মানং গৰ্হযন্ত্যোঽভ্যসূযযা ।
আনপত্যেন দুঃখেন ৰাজ্ঞশ্চানাদৰেণ চ ॥ ৩৯ ॥

ধিগপ্ৰজাং স্ত্ৰিযং পাপাং পত্যুশ্চাগৃহসম্মতাম্ ।
সুপ্ৰজাভিঃ সপত্নীভিৰ্দাসীমিৱ তিৰস্কৃতাম্ ॥ ৪০ ॥

দাসীনাং কো নু সন্তাপঃ স্ৱামিনঃ পৰিচৰ্যযা ।
অভীক্ষ্ণং লব্ধমানানাং দাস্যা দাসীৱ দুৰ্ভগাঃ ॥ ৪১ ॥

এৱং সন্দহ্যমানানাং সপত্ন্যাঃ পুত্ৰসম্পদা ।
ৰাজ্ঞোঽসম্মতৱৃত্তীনাং ৱিদ্ৱেষো বলৱানভূত্ ॥ ৪২ ॥

ৱিদ্ৱেষনষ্টমতযঃ স্ত্ৰিযো দাৰুণচেতসঃ ।
গৰং দদুঃ কুমাৰায দুৰ্মৰ্ষা নৃপতিং প্ৰতি ॥ ৪৩ ॥

কৃতদ্যুতিৰজানন্তী সপত্নীনামঘং মহত্ ।
সুপ্ত এৱেতি সঞ্চিন্ত্য নিৰীক্ষ্য ৱ্যচৰদ্গৃহে ॥ ৪৪ ॥

শযানং সুচিৰং বালমুপধাৰ্য মনীষিণী ।
পুত্ৰমানয মে ভদ্ৰে ইতি ধাত্ৰীমচোদযত্ ॥ ৪৫ ॥

সা শযানমুপৱ্ৰজ্য দৃষ্ট্ৱা চোত্তাৰলোচনম্ ।
প্ৰাণেন্দ্ৰিযাত্মভিস্ত্যক্তং হতাস্মীত্যপতদ্ভুৱি ॥ ৪৬ ॥

তস্যাস্তদাকৰ্ণ্য ভৃশাতুৰং স্ৱৰং
ঘ্নন্ত্যাঃ কৰাভ্যামুৰ উচ্চকৈৰপি ।
প্ৰৱিশ্য ৰাজ্ঞী ত্ৱৰযাত্মজান্তিকং
দদৰ্শ বালং সহসা মৃতং সুতম্ ॥ ৪৭ ॥

পপাত ভূমৌ পৰিৱৃদ্ধযা শুচা
মুমোহ ৱিভ্ৰষ্টশিৰোৰুহাম্বৰা ॥ ৪৮ ॥

ততো নৃপান্তঃ পুৰৱৰ্তিনো জনা
নৰাশ্চ নাৰ্যশ্চ নিশম্য ৰোদনম্ ।
আগত্য তুল্যৱ্যসনাঃ সুদুঃখিতা-
স্তাশ্চ ৱ্যলীকং ৰুৰুদুঃ কৃতাগসঃ ॥ ৪৯ ॥

শ্ৰুত্ৱা মৃতং পুত্ৰমলক্ষিতান্তকং
ৱিনষ্টদৃষ্টিঃ প্ৰপতন্ স্খলন্ পথি ।
স্নেহানুবন্ধৈধিতযা শুচা ভৃশং
ৱিমূৰ্চ্ছিতোঽনুপ্ৰকৃতিৰ্দ্ৱিজৈৰ্ৱৃতঃ ॥ ৫০ ॥

পপাত বালস্য স পাদমূলে
মৃতস্য ৱিস্ৰস্তশিৰোৰুহাম্বৰঃ ।
দীৰ্ঘং শ্ৱসন্ বাষ্পকলোপৰোধতো
নিৰুদ্ধকণ্ঠো ন শশাক ভাষিতুম্ ॥ ৫১ ॥

পতিং নিৰীক্ষ্যোৰুশুচাৰ্পিতং তদা
মৃতং চ বালং সুতমেকসন্ততিম্ ।
জনস্য ৰাজ্ঞী প্ৰকৃতেশ্চ হৃদ্ৰুজং
সতী দধানা ৱিললাপ চিত্ৰধা ॥ ৫২ ॥

স্তনদ্ৱযং কুঙ্কুমপঙ্কমণ্ডিতং
নিষিঞ্চতী সাঞ্জনবাষ্পবিন্দুভিঃ ।
ৱিকীৰ্য কেশান্ ৱিগলত্স্ৰজঃ সুতং
শুশোচ চিত্ৰং কুৰৰীৱ সুস্ৱৰম্ ॥ ৫৩ ॥

অহো ৱিধাতস্ত্ৱমতীৱ বালিশো
যস্ত্ৱাত্মসৃষ্ট্যপ্ৰতিৰূপমীহসে ।
পৰে নু জীৱত্যপৰস্য যা মৃতি-
ৰ্ৱিপৰ্যযশ্চেত্ত্ৱমসি ধ্ৰুৱঃ পৰঃ ॥ ৫৪ ॥

ন হি ক্ৰমশ্চেদিহ মৃত্যুজন্মনোঃ
শৰীৰিণামস্তু তদাত্মকৰ্মভিঃ ।
যঃ স্নেহপাশো নিজসৰ্গৱৃদ্ধযে
স্ৱযং কৃতস্তে তমিমং ৱিৱৃশ্চসি ॥ ৫৫ ॥

ত্ৱং তাত নাৰ্হসি চ মাং কৃপণামনাথাং
ত্যক্তুং ৱিচক্ষ্ৱ পিতৰং তৱ শোকতপ্তম্ ।
অঞ্জস্তৰেম ভৱতাপ্ৰজদুস্তৰং যদ্
ধ্ৱান্তং ন যাহ্যকৰুণেন যমেন দূৰম্ ॥ ৫৬ ॥

উত্তিষ্ঠ তাত ত ইমে শিশৱো ৱযস্যা-
স্ত্ৱামাহ্ৱযন্তি নৃপনন্দন সংৱিহৰ্তুম্ ।
সুপ্তশ্চিৰং হ্যশনযা চ ভৱান্ পৰীতো
ভুঙ্ক্ষ্ৱ স্তনং পিব শুচো হৰ নঃ স্ৱকানাম্ ॥ ৫৭ ॥

নাহং তনূজ দদৃশে হতমঙ্গলা তে
মুগ্ধস্মিতং মুদিতৱীক্ষণমাননাব্জম্ ।
কিং ৱা গতোঽস্যপুনৰন্ৱযমন্যলোকং
নীতোঽঘৃণেন ন শৃণোমি কলা গিৰস্তে ॥ ৫৮ ॥

শ্ৰীশুক উৱাচ
ৱিলপন্ত্যা মৃতং পুত্ৰমিতি চিত্ৰৱিলাপনৈঃ ।
চিত্ৰকেতুৰ্ভৃশং তপ্তো মুক্তকণ্ঠো ৰুৰোদ হ ॥ ৫৯ ॥

তযোৰ্ৱিলপতোঃ সৰ্ৱে দম্পত্যোস্তদনুৱ্ৰতাঃ ।
ৰুৰুদুঃ স্ম নৰা নাৰ্যঃ সৰ্ৱমাসীদচেতনম্ ॥ ৬০ ॥

এৱং কশ্মলমাপন্নং নষ্টসংজ্ঞমনাযকম্ ।
জ্ঞাত্ৱাঙ্গিৰা নাম ঋষিৰাজগাম সনাৰদঃ ॥ ৬১ ॥