శ్రీమద్భాగవతమ్ ౬.౧౪

శ్రీపరీక్షిదువాచ
రజస్తమఃస్వభావస్య బ్రహ్మన్ వృత్రస్య పాప్మనః ।
నారాయణే భగవతి కథమాసీద్ దృఢా మతిః ॥ ౧ ॥

దేవానాం శుద్ధసత్త్వానామృషీణాం చామలాత్మనామ్ ।
భక్తిర్ముకున్దచరణే న ప్రాయేణోపజాయతే ॥ ౨ ॥

రజోభిః సమసఙ్ఖ్యాతాః పార్థివైరిహ జన్తవః ।
తేషాం యే కేచనేహన్తే శ్రేయో వై మనుజాదయః ॥ ౩ ॥

ప్రాయో ముముక్షవస్తేషాం కేచనైవ ద్విజోత్తమ ।
ముముక్షూణాం సహస్రేషు కశ్చిన్ముచ్యేత సిధ్యతి ॥ ౪ ॥

ముక్తానామపి సిద్ధానాం నారాయణపరాయణః ।
సుదుర్లభః ప్రశాన్తాత్మా కోటిష్వపి మహామునే ॥ ౫ ॥

వృత్రస్తు స కథం పాపః సర్వలోకోపతాపనః ।
ఇత్థం దృఢమతిః కృష్ణ ఆసీత్సఙ్గ్రామ ఉల్బణే ॥ ౬ ॥

అత్ర నః సంశయో భూయాఞ్ఛ్రోతుం కౌతూహలం ప్రభో ।
యః పౌరుషేణ సమరే సహస్రాక్షమతోషయత్ ॥ ౭ ॥

శ్రీసూత ఉవాచ
పరీక్షితోఽథ సమ్ప్రశ్నం భగవాన్ బాదరాయణిః ।
నిశమ్య శ్రద్దధానస్య ప్రతినన్ద్య వచోఽబ్రవీత్ ॥ ౮ ॥

శ్రీశుక ఉవాచ
శృణుష్వావహితో రాజన్నితిహాసమిమం యథా ।
శ్రుతం ద్వైపాయనముఖాన్నారదాద్దేవలాదపి ॥ ౯ ॥

ఆసీద్రాజా సార్వభౌమః శూరసేనేషు వై నృప ।
చిత్రకేతురితి ఖ్యాతో యస్యాసీత్కామధుఙ్మహీ ॥ ౧౦ ॥

తస్య భార్యాసహస్రాణాం సహస్రాణి దశాభవన్ ।
సాన్తానికశ్చాపి నృపో న లేభే తాసు సన్తతిమ్ ॥ ౧౧ ॥

రూపౌదార్యవయోజన్మవిద్యైశ్వర్యశ్రియాదిభిః ।
సమ్పన్నస్య గుణైః సర్వైశ్చిన్తా బన్ధ్యాపతేరభూత్ ॥ ౧౨ ॥

న తస్య సమ్పదః సర్వా మహిష్యో వామలోచనాః ।
సార్వభౌమస్య భూశ్చేయమభవన్ప్రీతిహేతవః ॥ ౧౩ ॥

తస్యైకదా తు భవనమఙ్గిరా భగవానృషిః ।
లోకాననుచరన్నేతానుపాగచ్ఛద్యదృచ్ఛయా ॥ ౧౪ ॥

తం పూజయిత్వా విధివత్ప్రత్యుత్థానార్హణాదిభిః ।
కృతాతిథ్యముపాసీదత్సుఖాసీనం సమాహితః ॥ ౧౫ ॥

మహర్షిస్తముపాసీనం ప్రశ్రయావనతం క్షితౌ ।
ప్రతిపూజ్య మహారాజ సమాభాష్యేదమబ్రవీత్ ॥ ౧౬ ॥

అఙ్గిరా ఉవాచ
అపి తేఽనామయం స్వస్తి ప్రకృతీనాం తథాత్మనః ।
యథా ప్రకృతిభిర్గుప్తః పుమాన్ రాజా చ సప్తభిః ॥ ౧౭ ॥

ఆత్మానం ప్రకృతిష్వద్ధా నిధాయ శ్రేయ ఆప్నుయాత్ ।
రాజ్ఞా తథా ప్రకృతయో నరదేవాహితాధయః ॥ ౧౮ ॥

అపి దారాః ప్రజామాత్యా భృత్యాః శ్రేణ్యోఽథ మన్త్రిణః ।
పౌరా జానపదా భూపా ఆత్మజా వశవర్తినః ॥ ౧౯ ॥

యస్యాత్మానువశశ్చేత్స్యాత్సర్వే తద్వశగా ఇమే ।
లోకాః సపాలా యచ్ఛన్తి సర్వే బలిమతన్ద్రితాః ॥ ౨౦ ॥

ఆత్మనః ప్రీయతే నాత్మా పరతః స్వత ఏవ వా ।
లక్షయేఽలబ్ధకామం త్వాం చిన్తయా శబలం ముఖమ్ ॥ ౨౧ ॥

ఏవం వికల్పితో రాజన్ విదుషా మునినాపి సః ।
ప్రశ్రయావనతోఽభ్యాహ ప్రజాకామస్తతో మునిమ్ ॥ ౨౨ ॥

చిత్రకేతురువాచ
భగవన్ కిం న విదితం తపోజ్ఞానసమాధిభిః ।
యోగినాం ధ్వస్తపాపానాం బహిరన్తః శరీరిషు ॥ ౨౩ ॥

తథాపి పృచ్ఛతో బ్రూయాం బ్రహ్మన్నాత్మని చిన్తితమ్ ।
భవతో విదుషశ్చాపి చోదితస్త్వదనుజ్ఞయా ॥ ౨౪ ॥

లోకపాలైరపి ప్రార్థ్యాః సామ్రాజ్యైశ్వర్యసమ్పదః ।
న నన్దయన్త్యప్రజం మాం క్షుత్తృట్కామమివాపరే ॥ ౨౫ ॥

తతః పాహి మహాభాగ పూర్వైః సహ గతం తమః ।
యథా తరేమ దుష్పారం ప్రజయా తద్విధేహి నః ॥ ౨౬ ॥

శ్రీశుక ఉవాచ
ఇత్యర్థితః స భగవాన్ కృపాలుర్బ్రహ్మణః సుతః ।
శ్రపయిత్వా చరుం త్వాష్ట్రం త్వష్టారమయజద్విభుః ॥ ౨౭ ॥

జ్యేష్ఠా శ్రేష్ఠా చ యా రాజ్ఞో మహిషీణాం చ
భారత ।
నామ్నా కృతద్యుతిస్తస్యై యజ్ఞోచ్ఛిష్టమదాద్ ద్విజః ॥ ౨౮ ॥

అథాహ నృపతిం రాజన్ భవితైకస్తవాత్మజః ।
హర్షశోకప్రదస్తుభ్యమితి
బ్రహ్మసుతో యయౌ ॥ ౨౯ ॥

సాపి తత్ప్రాశనాదేవ చిత్రకేతోరధారయత్ ।
గర్భం కృతద్యుతిర్దేవీ కృత్తికాగ్నేరివాత్మజమ్ ॥ ౩౦ ॥

తస్యా అనుదినం గర్భః శుక్లపక్ష ఇవోడుపః ।
వవృధే శూరసేనేశతేజసా శనకైర్నృప ॥ ౩౧ ॥

అథ కాల ఉపావృత్తే కుమారః సమజాయత ।
జనయన్ శూరసేనానాం శృణ్వతాం పరమాం ముదమ్ ॥ ౩౨ ॥

హృష్టో రాజా కుమారస్య స్నాతః శుచిరలఙ్కృతః ।
వాచయిత్వాశిషో విప్రైః కారయామాస జాతకమ్ ॥ ౩౩ ॥

తేభ్యో హిరణ్యం రజతం వాసాంస్యాభరణాని చ ।
గ్రామాన్ హయాన్ గజాన్ ప్రాదాద్ ధేనూనామర్బుదాని షట్ ॥ ౩౪ ॥

వవర్ష కామానన్యేషాం పర్జన్య ఇవ దేహినామ్ ।
ధన్యం యశస్యమాయుష్యం కుమారస్య మహామనాః ॥ ౩౫ ॥

కృచ్ఛ్రలబ్ధేఽథ రాజర్షేస్తనయేఽనుదినం పితుః ।
యథా నిఃస్వస్య కృచ్ఛ్రాప్తే ధనే స్నేహోఽన్వవర్ధత ॥ ౩౬ ॥

మాతుస్త్వతితరాం పుత్రే స్నేహో మోహసముద్భవః ।
కృతద్యుతేః సపత్నీనాం ప్రజాకామజ్వరోఽభవత్ ॥ ౩౭ ॥

చిత్రకేతోరతిప్రీతిర్యథా దారే ప్రజావతి ।
న తథాన్యేషు సఞ్జజ్ఞే బాలం లాలయతోఽన్వహమ్ ॥ ౩౮ ॥

తాః పర్యతప్యన్నాత్మానం గర్హయన్త్యోఽభ్యసూయయా ।
ఆనపత్యేన దుఃఖేన రాజ్ఞశ్చానాదరేణ చ ॥ ౩౯ ॥

ధిగప్రజాం స్త్రియం పాపాం పత్యుశ్చాగృహసమ్మతామ్ ।
సుప్రజాభిః సపత్నీభిర్దాసీమివ తిరస్కృతామ్ ॥ ౪౦ ॥

దాసీనాం కో ను సన్తాపః స్వామినః పరిచర్యయా ।
అభీక్ష్ణం లబ్ధమానానాం దాస్యా దాసీవ దుర్భగాః ॥ ౪౧ ॥

ఏవం సన్దహ్యమానానాం సపత్న్యాః పుత్రసమ్పదా ।
రాజ్ఞోఽసమ్మతవృత్తీనాం విద్వేషో బలవానభూత్ ॥ ౪౨ ॥

విద్వేషనష్టమతయః స్త్రియో దారుణచేతసః ।
గరం దదుః కుమారాయ దుర్మర్షా నృపతిం ప్రతి ॥ ౪౩ ॥

కృతద్యుతిరజానన్తీ సపత్నీనామఘం మహత్ ।
సుప్త ఏవేతి సఞ్చిన్త్య నిరీక్ష్య వ్యచరద్గృహే ॥ ౪౪ ॥

శయానం సుచిరం బాలముపధార్య మనీషిణీ ।
పుత్రమానయ మే భద్రే ఇతి ధాత్రీమచోదయత్ ॥ ౪౫ ॥

సా శయానముపవ్రజ్య దృష్ట్వా చోత్తారలోచనమ్ ।
ప్రాణేన్ద్రియాత్మభిస్త్యక్తం హతాస్మీత్యపతద్భువి ॥ ౪౬ ॥

తస్యాస్తదాకర్ణ్య భృశాతురం స్వరం
ఘ్నన్త్యాః కరాభ్యాముర ఉచ్చకైరపి ।
ప్రవిశ్య రాజ్ఞీ త్వరయాత్మజాన్తికం
దదర్శ బాలం సహసా మృతం సుతమ్ ॥ ౪౭ ॥

పపాత భూమౌ పరివృద్ధయా శుచా
ముమోహ విభ్రష్టశిరోరుహామ్బరా ॥ ౪౮ ॥

తతో నృపాన్తః పురవర్తినో జనా
నరాశ్చ నార్యశ్చ నిశమ్య రోదనమ్ ।
ఆగత్య తుల్యవ్యసనాః సుదుఃఖితా-
స్తాశ్చ వ్యలీకం రురుదుః కృతాగసః ॥ ౪౯ ॥

శ్రుత్వా మృతం పుత్రమలక్షితాన్తకం
వినష్టదృష్టిః ప్రపతన్ స్ఖలన్ పథి ।
స్నేహానుబన్ధైధితయా శుచా భృశం
విమూర్చ్ఛితోఽనుప్రకృతిర్ద్విజైర్వృతః ॥ ౫౦ ॥

పపాత బాలస్య స పాదమూలే
మృతస్య విస్రస్తశిరోరుహామ్బరః ।
దీర్ఘం శ్వసన్ బాష్పకలోపరోధతో
నిరుద్ధకణ్ఠో న శశాక భాషితుమ్ ॥ ౫౧ ॥

పతిం నిరీక్ష్యోరుశుచార్పితం తదా
మృతం చ బాలం సుతమేకసన్తతిమ్ ।
జనస్య రాజ్ఞీ ప్రకృతేశ్చ హృద్రుజం
సతీ దధానా విలలాప చిత్రధా ॥ ౫౨ ॥

స్తనద్వయం కుఙ్కుమపఙ్కమణ్డితం
నిషిఞ్చతీ సాఞ్జనబాష్పబిన్దుభిః ।
వికీర్య కేశాన్ విగలత్స్రజః సుతం
శుశోచ చిత్రం కురరీవ సుస్వరమ్ ॥ ౫౩ ॥

అహో విధాతస్త్వమతీవ బాలిశో
యస్త్వాత్మసృష్ట్యప్రతిరూపమీహసే ।
పరే ను జీవత్యపరస్య యా మృతి-
ర్విపర్యయశ్చేత్త్వమసి ధ్రువః పరః ॥ ౫౪ ॥

న హి క్రమశ్చేదిహ మృత్యుజన్మనోః
శరీరిణామస్తు తదాత్మకర్మభిః ।
యః స్నేహపాశో నిజసర్గవృద్ధయే
స్వయం కృతస్తే తమిమం వివృశ్చసి ॥ ౫౫ ॥

త్వం తాత నార్హసి చ మాం కృపణామనాథాం
త్యక్తుం విచక్ష్వ పితరం తవ శోకతప్తమ్ ।
అఞ్జస్తరేమ భవతాప్రజదుస్తరం యద్
ధ్వాన్తం న యాహ్యకరుణేన యమేన దూరమ్ ॥ ౫౬ ॥

ఉత్తిష్ఠ తాత త ఇమే శిశవో వయస్యా-
స్త్వామాహ్వయన్తి నృపనన్దన సంవిహర్తుమ్ ।
సుప్తశ్చిరం హ్యశనయా చ భవాన్ పరీతో
భుఙ్క్ష్వ స్తనం పిబ శుచో హర నః స్వకానామ్ ॥ ౫౭ ॥

నాహం తనూజ దదృశే హతమఙ్గలా తే
ముగ్ధస్మితం ముదితవీక్షణమాననాబ్జమ్ ।
కిం వా గతోఽస్యపునరన్వయమన్యలోకం
నీతోఽఘృణేన న శృణోమి కలా గిరస్తే ॥ ౫౮ ॥

శ్రీశుక ఉవాచ
విలపన్త్యా మృతం పుత్రమితి చిత్రవిలాపనైః ।
చిత్రకేతుర్భృశం తప్తో ముక్తకణ్ఠో రురోద హ ॥ ౫౯ ॥

తయోర్విలపతోః సర్వే దమ్పత్యోస్తదనువ్రతాః ।
రురుదుః స్మ నరా నార్యః సర్వమాసీదచేతనమ్ ॥ ౬౦ ॥

ఏవం కశ్మలమాపన్నం నష్టసంజ్ఞమనాయకమ్ ।
జ్ఞాత్వాఙ్గిరా నామ ఋషిరాజగామ సనారదః ॥ ౬౧ ॥