শ্ৰীবাদৰাযণিৰুৱাচ
এৱং তে ভগৱদ্দূতা যমদূতাভিভাষিতম্ ।
উপধাৰ্যাথ তান্ ৰাজন্ প্ৰ্ৰত্যাহুৰ্নযকোৱিদাঃ ॥ ১ ॥
এৱং তে ভগৱদ্দূতা যমদূতাভিভাষিতম্ ।
উপধাৰ্যাথ তান্ ৰাজন্ প্ৰ্ৰত্যাহুৰ্নযকোৱিদাঃ ॥ ১ ॥
শ্ৰীৱিষ্ণুদূতা ঊচুঃ
অহো কষ্টং ধৰ্মদৃশামধৰ্মঃ স্পৃশতে সভাম্ ।
যত্ৰাদণ্ড্যেষ্ৱপাপেষু দণ্ডো যৈৰ্ধ্ৰিযতে ৱৃথা ॥ ২ ॥
অহো কষ্টং ধৰ্মদৃশামধৰ্মঃ স্পৃশতে সভাম্ ।
যত্ৰাদণ্ড্যেষ্ৱপাপেষু দণ্ডো যৈৰ্ধ্ৰিযতে ৱৃথা ॥ ২ ॥
প্ৰজানাং পিতৰো যে চ শাস্তাৰঃ সাধৱঃ সমাঃ ।
যদি স্যাত্তেষু ৱৈষম্যং কং যান্তি শৰণং প্ৰজাঃ ॥ ৩ ॥
যদি স্যাত্তেষু ৱৈষম্যং কং যান্তি শৰণং প্ৰজাঃ ॥ ৩ ॥
যদ্যদাচৰতি শ্ৰেযানিতৰস্তত্তদীহতে ।
স যত্প্ৰমাণং কুৰুতে লোকস্তদনুৱৰ্ততে ॥ ৪ ॥
স যত্প্ৰমাণং কুৰুতে লোকস্তদনুৱৰ্ততে ॥ ৪ ॥
যস্যাঙ্কে শিৰ আধায লোকঃ স্ৱপিতি নিৰ্ৱৃতঃ ।
স্ৱযং ধৰ্মমধৰ্মং ৱা ন হি ৱেদ যথা পশুঃ ॥ ৫ ॥
স্ৱযং ধৰ্মমধৰ্মং ৱা ন হি ৱেদ যথা পশুঃ ॥ ৫ ॥
স কথং ন্যৰ্পিতাত্মানং কৃতমৈত্ৰমচেতনম্ ।
ৱিস্ৰম্ভণীযো ভূতানাং সঘৃণো দোগ্ধুমৰ্হতি ॥ ৬ ॥
ৱিস্ৰম্ভণীযো ভূতানাং সঘৃণো দোগ্ধুমৰ্হতি ॥ ৬ ॥
অযং হি কৃতনিৰ্ৱেশো জন্মকোট্যংহসামপি ।
যদ্ৱ্যাজহাৰ ৱিৱশো নাম স্ৱস্ত্যযনং হৰেঃ ॥ ৭ ॥
যদ্ৱ্যাজহাৰ ৱিৱশো নাম স্ৱস্ত্যযনং হৰেঃ ॥ ৭ ॥
এতেনৈৱ হ্যঘোনোঽস্য কৃতং স্যাদঘনিষ্কৃতম্ ।
যদা নাৰাযণাযেতি জগাদ চতুৰক্ষৰম্ ॥ ৮ ॥
যদা নাৰাযণাযেতি জগাদ চতুৰক্ষৰম্ ॥ ৮ ॥
স্তেনঃ সুৰাপো মিত্ৰধ্ৰুগ্ ব্ৰহ্মহা গুৰুতল্পগঃ ।
স্ত্ৰীৰাজপিতৃগোহন্তা যে চ পাতকিনোঽপৰে ॥ ৯ ॥
স্ত্ৰীৰাজপিতৃগোহন্তা যে চ পাতকিনোঽপৰে ॥ ৯ ॥
সৰ্ৱেষামপ্যঘৱতামিদমেৱ সুনিষ্কৃতম্ ।
নামৱ্যাহৰণং ৱিষ্ণোৰ্যতস্তদ্ৱিষযা মতিঃ ॥ ১০ ॥
নামৱ্যাহৰণং ৱিষ্ণোৰ্যতস্তদ্ৱিষযা মতিঃ ॥ ১০ ॥
ন নিষ্কৃতৈৰুদিতৈৰ্ব্ৰহ্মৱাদিভি-
স্তথা ৱিশুদ্ধ্যত্যঘৱান্ ৱ্ৰতাদিভিঃ ।
যথা হৰেৰ্নামপদৈৰুদাহৃতৈ-
স্তদুত্তমশ্লোকগুণোপলম্ভকম্ ॥ ১১ ॥
স্তথা ৱিশুদ্ধ্যত্যঘৱান্ ৱ্ৰতাদিভিঃ ।
যথা হৰেৰ্নামপদৈৰুদাহৃতৈ-
স্তদুত্তমশ্লোকগুণোপলম্ভকম্ ॥ ১১ ॥
নৈকান্তিকং তদ্ধি কৃতেঽপি নিষ্কৃতে
মনঃ পুনৰ্ধাৱতি চেদসত্পথে ।
তত্কৰ্মনিৰ্হাৰমভীপ্সতাং হৰে-
ৰ্গুণানুৱাদঃ খলু সত্ত্ৱভাৱনঃ ॥ ১২ ॥
মনঃ পুনৰ্ধাৱতি চেদসত্পথে ।
তত্কৰ্মনিৰ্হাৰমভীপ্সতাং হৰে-
ৰ্গুণানুৱাদঃ খলু সত্ত্ৱভাৱনঃ ॥ ১২ ॥
অথৈনং মাপনযত কৃতাশেষাঘনিষ্কৃতম্ ।
যদসৌ ভগৱন্নাম ম্ৰিযমাণঃ সমগ্ৰহীত্ ॥ ১৩ ॥
যদসৌ ভগৱন্নাম ম্ৰিযমাণঃ সমগ্ৰহীত্ ॥ ১৩ ॥
সাঙ্কেত্যং পাৰিহাস্যং ৱা স্তোভং হেলনমেৱ ৱা ।
ৱৈকুণ্ঠনামগ্ৰহণমশেষাঘহৰং ৱিদুঃ ॥ ১৪ ॥
ৱৈকুণ্ঠনামগ্ৰহণমশেষাঘহৰং ৱিদুঃ ॥ ১৪ ॥
পতিতঃ স্খলিতো ভগ্নঃ সন্দষ্টস্তপ্ত আহতঃ ।
হৰিৰিত্যৱশেনাহ পুমান্নাৰ্হতি যাতনাঃ ॥ ১৫ ॥
হৰিৰিত্যৱশেনাহ পুমান্নাৰ্হতি যাতনাঃ ॥ ১৫ ॥
গুৰূণাং চ লঘূনাং চ গুৰূণি চ লঘূনি চ ।
প্ৰাযশ্চিত্তানি পাপানাং জ্ঞাত্ৱোক্তানি মহৰ্ষিভিঃ ॥ ১৬ ॥
প্ৰাযশ্চিত্তানি পাপানাং জ্ঞাত্ৱোক্তানি মহৰ্ষিভিঃ ॥ ১৬ ॥
তৈস্তান্যঘানি পূযন্তে তপোদানৱ্ৰতাদিভিঃ ।
নাধৰ্মজং তদ্ধৃদযং তদপীশাঙ্ঘ্ৰিসেৱযা ॥ ১৭ ॥
নাধৰ্মজং তদ্ধৃদযং তদপীশাঙ্ঘ্ৰিসেৱযা ॥ ১৭ ॥
অজ্ঞানাদথৱা জ্ঞানাদুত্তমশ্লোকনাম যত্ ।
সঙ্কীৰ্তিতমঘং পুংসো দহেদেধো যথানলঃ ॥ ১৮ ॥
সঙ্কীৰ্তিতমঘং পুংসো দহেদেধো যথানলঃ ॥ ১৮ ॥
যথাগদং ৱীৰ্যতমমুপযুক্তং যদৃচ্ছযা ।
অজানতোঽপ্যাত্মগুণং কুৰ্যান্মন্ত্ৰোঽপ্যুদাহৃতঃ ॥ ১৯ ॥
অজানতোঽপ্যাত্মগুণং কুৰ্যান্মন্ত্ৰোঽপ্যুদাহৃতঃ ॥ ১৯ ॥
শ্ৰীশুক উৱাচ
ত এৱং সুৱিনিৰ্ণীয ধৰ্মং ভাগৱতং নৃপ ।
তং যাম্যপাশান্নিৰ্মুচ্য ৱিপ্ৰং মৃত্যোৰমূমুচন্ ॥ ২০ ॥
ত এৱং সুৱিনিৰ্ণীয ধৰ্মং ভাগৱতং নৃপ ।
তং যাম্যপাশান্নিৰ্মুচ্য ৱিপ্ৰং মৃত্যোৰমূমুচন্ ॥ ২০ ॥
ইতি প্ৰত্যুদিতা যাম্যা দূতা যাত্ৱা যমান্তিকম্ ।
যমৰাজ্ঞে যথা সৰ্ৱমাচচক্ষুৰৰিন্দম ॥ ২১ ॥
যমৰাজ্ঞে যথা সৰ্ৱমাচচক্ষুৰৰিন্দম ॥ ২১ ॥
দ্ৱিজঃ পাশাদ্ৱিনিৰ্মুক্তো গতভীঃ প্ৰকৃতিং গতঃ ।
ৱৱন্দে শিৰসা ৱিষ্ণোঃ কিঙ্কৰান্ দৰ্শনোত্সৱঃ ॥ ২২ ॥
ৱৱন্দে শিৰসা ৱিষ্ণোঃ কিঙ্কৰান্ দৰ্শনোত্সৱঃ ॥ ২২ ॥
তং ৱিৱক্ষুমভিপ্ৰেত্য মহাপুৰুষকিঙ্কৰাঃ ।
সহসা পশ্যতস্তস্য তত্ৰান্তৰ্দধিৰেঽনঘ ॥ ২৩ ॥
সহসা পশ্যতস্তস্য তত্ৰান্তৰ্দধিৰেঽনঘ ॥ ২৩ ॥
অজামিলোঽপ্যথাকৰ্ণ্য দূতানাং যমকৃষ্ণযোঃ ।
ধৰ্মং ভাগৱতং শুদ্ধং ত্ৰৈৱেদ্যং চ গুণাশ্ৰযম্ ॥ ২৪ ॥
ধৰ্মং ভাগৱতং শুদ্ধং ত্ৰৈৱেদ্যং চ গুণাশ্ৰযম্ ॥ ২৪ ॥
ভক্তিমান্ ভগৱত্যাশু মাহাত্ম্যশ্ৰৱণাদ্ধৰেঃ ।
অনুতাপো মহানাসীত্স্মৰতোঽশুভমাত্মনঃ ॥ ২৫ ॥
অনুতাপো মহানাসীত্স্মৰতোঽশুভমাত্মনঃ ॥ ২৫ ॥
অহো মে পৰমং কষ্টমভূদৱিজিতাত্মনঃ ।
যেন ৱিপ্লাৱিতং ব্ৰহ্ম ৱৃষল্যাং জাযতাত্মনা ॥ ২৬ ॥
যেন ৱিপ্লাৱিতং ব্ৰহ্ম ৱৃষল্যাং জাযতাত্মনা ॥ ২৬ ॥
ধিঙ্মাং ৱিগৰ্হিতং সদ্ভিৰ্দুষ্কৃতং কুলকজ্জলম্ ।
হিত্ৱা বালাং সতীং যোঽহং সুৰাপীমসতীমগাম্ ॥ ২৭ ॥
হিত্ৱা বালাং সতীং যোঽহং সুৰাপীমসতীমগাম্ ॥ ২৭ ॥
ৱৃদ্ধাৱনাথৌ পিতৰৌ নান্যবন্ধূ তপস্ৱিনৌ ।
অহো মযাধুনা ত্যক্তাৱকৃতজ্ঞেন নীচৱত্ ॥ ২৮ ॥
অহো মযাধুনা ত্যক্তাৱকৃতজ্ঞেন নীচৱত্ ॥ ২৮ ॥
সোঽহং ৱ্যক্তং পতিষ্যামি নৰকে ভৃশদাৰুণে ।
ধৰ্মঘ্নাঃ কামিনো যত্ৰ ৱিন্দন্তি যমযাতনাঃ ॥ ২৯ ॥
ধৰ্মঘ্নাঃ কামিনো যত্ৰ ৱিন্দন্তি যমযাতনাঃ ॥ ২৯ ॥
কিমিদং স্ৱপ্ন আহো স্ৱিত্ সাক্ষাদ্ দৃষ্টমিহাদ্ভুতম্ ।
ক্ৱ যাতা অদ্য তে যে মাং ৱ্যকৰ্ষন্ পাশপাণযঃ ॥ ৩০ ॥
ক্ৱ যাতা অদ্য তে যে মাং ৱ্যকৰ্ষন্ পাশপাণযঃ ॥ ৩০ ॥
অথ তে ক্ৱ গতাঃ সিদ্ধাশ্চত্ৱাৰশ্চাৰুদৰ্শনাঃ ।
ৱ্যামোচযন্নীযমানং বদ্ধ্ৱা পাশৈৰধো ভুৱঃ ॥ ৩১ ॥
ৱ্যামোচযন্নীযমানং বদ্ধ্ৱা পাশৈৰধো ভুৱঃ ॥ ৩১ ॥
অথাপি মে দুৰ্ভগস্য ৱিবুধোত্তমদৰ্শনে ।
ভৱিতৱ্যং মঙ্গলেন যেনাত্মা মে প্ৰসীদতি ॥ ৩২ ॥
ভৱিতৱ্যং মঙ্গলেন যেনাত্মা মে প্ৰসীদতি ॥ ৩২ ॥
অন্যথা ম্ৰিযমাণস্য নাশুচেৰ্ৱৃষলীপতেঃ ।
ৱৈকুণ্ঠনামগ্ৰহণং জিহ্ৱা ৱক্তুমিহাৰ্হতি ॥ ৩৩ ॥
ৱৈকুণ্ঠনামগ্ৰহণং জিহ্ৱা ৱক্তুমিহাৰ্হতি ॥ ৩৩ ॥
ক্ৱ চাহং কিতৱঃ পাপো ব্ৰহ্মঘ্নো নিৰপত্ৰপঃ ।
ক্ৱ চ নাৰাযণেত্যেতদ্ভগৱন্নাম মঙ্গলম্ ॥ ৩৪ ॥
ক্ৱ চ নাৰাযণেত্যেতদ্ভগৱন্নাম মঙ্গলম্ ॥ ৩৪ ॥
সোঽহং তথা যতিষ্যামি যতচিত্তেন্দ্ৰিযানিলঃ ।
যথা ন ভূয আত্মানমন্ধে তমসি মজ্জযে ॥ ৩৫ ॥
যথা ন ভূয আত্মানমন্ধে তমসি মজ্জযে ॥ ৩৫ ॥
ৱিমুচ্য তমিমং বন্ধমৱিদ্যাকামকৰ্মজম্ ।
সৰ্ৱভূতসুহৃচ্ছান্তো মৈত্ৰঃ কৰুণ আত্মৱান্ ॥ ৩৬ ॥
সৰ্ৱভূতসুহৃচ্ছান্তো মৈত্ৰঃ কৰুণ আত্মৱান্ ॥ ৩৬ ॥
মোচযে গ্ৰস্তমাত্মানং যোষিন্ময্যাত্মমাযযা ।
ৱিক্ৰীডিতো যযৈৱাহং ক্ৰীডামৃগ ইৱাধমঃ ॥ ৩৭ ॥
ৱিক্ৰীডিতো যযৈৱাহং ক্ৰীডামৃগ ইৱাধমঃ ॥ ৩৭ ॥
মমাহমিতি দেহাদৌ হিত্ৱামিথ্যাৰ্থধীৰ্মতিম্ ।
ধাস্যে মনো ভগৱতি শুদ্ধং তত্কীৰ্তনাদিভিঃ ॥ ৩৮ ॥
ধাস্যে মনো ভগৱতি শুদ্ধং তত্কীৰ্তনাদিভিঃ ॥ ৩৮ ॥
ইতি জাতসুনিৰ্ৱেদঃ ক্ষণসঙ্গেন সাধুষু ।
গঙ্গাদ্ৱাৰমুপেযায মুক্তসৰ্ৱানুবন্ধনঃ ॥ ৩৯ ॥
গঙ্গাদ্ৱাৰমুপেযায মুক্তসৰ্ৱানুবন্ধনঃ ॥ ৩৯ ॥
স তস্মিন্ দেৱসদন আসীনো যোগমাস্থিতঃ ।
প্ৰত্যাহৃতেন্দ্ৰিযগ্ৰামো যুযোজ মন আত্মনি ॥ ৪০ ॥
প্ৰত্যাহৃতেন্দ্ৰিযগ্ৰামো যুযোজ মন আত্মনি ॥ ৪০ ॥
ততো গুণেভ্য আত্মানং ৱিযুজ্যাত্মসমাধিনা ।
যুযুজে ভগৱদ্ধাম্নি ব্ৰহ্মণ্যনুভৱাত্মনি ॥ ৪১ ॥
যুযুজে ভগৱদ্ধাম্নি ব্ৰহ্মণ্যনুভৱাত্মনি ॥ ৪১ ॥
যৰ্হ্যুপাৰতধীস্তস্মিন্নদ্ৰাক্ষীত্পুৰুষান্ পুৰঃ ।
উপলভ্যোপলব্ধান্ প্ৰাগ্ৱৱন্দে শিৰসা দ্ৱিজঃ ॥ ৪২ ॥
উপলভ্যোপলব্ধান্ প্ৰাগ্ৱৱন্দে শিৰসা দ্ৱিজঃ ॥ ৪২ ॥
হিত্ৱা কলেৱৰং তীৰ্থে গঙ্গাযাং দৰ্শনাদনু ।
সদ্যঃ স্ৱৰূপং জগৃহে ভগৱত্পাৰ্শ্ৱৱৰ্তিনাম্ ॥ ৪৩ ॥
সদ্যঃ স্ৱৰূপং জগৃহে ভগৱত্পাৰ্শ্ৱৱৰ্তিনাম্ ॥ ৪৩ ॥
সাকং ৱিহাযসা ৱিপ্ৰো মহাপুৰুষকিঙ্কৰৈঃ ।
হৈমং ৱিমানমাৰুহ্য যযৌ যত্ৰ শ্ৰিযঃ পতিঃ ॥ ৪৪ ॥
হৈমং ৱিমানমাৰুহ্য যযৌ যত্ৰ শ্ৰিযঃ পতিঃ ॥ ৪৪ ॥
এৱং স ৱিপ্লাৱিতসৰ্ৱধৰ্মা
দাস্যাঃ পতিঃ পতিতো গৰ্হ্যকৰ্মণা ।
নিপাত্যমানো নিৰযে হতৱ্ৰতঃ
সদ্যো ৱিমুক্তো ভগৱন্নাম গৃহ্ণন্ ॥ ৪৫ ॥
দাস্যাঃ পতিঃ পতিতো গৰ্হ্যকৰ্মণা ।
নিপাত্যমানো নিৰযে হতৱ্ৰতঃ
সদ্যো ৱিমুক্তো ভগৱন্নাম গৃহ্ণন্ ॥ ৪৫ ॥
নাতঃ পৰং কৰ্মনিবন্ধকৃন্তনং
মুমুক্ষতাং তীৰ্থপদানুকীৰ্তনাত্ ।
ন যত্পুনঃ কৰ্মসু সজ্জতে মনো
ৰজস্তমোভ্যাং কলিলং ততোঽন্যথা ॥ ৪৬ ॥
মুমুক্ষতাং তীৰ্থপদানুকীৰ্তনাত্ ।
ন যত্পুনঃ কৰ্মসু সজ্জতে মনো
ৰজস্তমোভ্যাং কলিলং ততোঽন্যথা ॥ ৪৬ ॥
য এতং পৰমং গুহ্যমিতিহাসমঘাপহম্ ।
শৃণুযাচ্ছ্ৰদ্ধযা যুক্তো যশ্চ ভক্ত্যানুকীৰ্তযেত্ ॥ ৪৭ ॥
শৃণুযাচ্ছ্ৰদ্ধযা যুক্তো যশ্চ ভক্ত্যানুকীৰ্তযেত্ ॥ ৪৭ ॥
ন ৱৈ স নৰকং যাতি নেক্ষিতো যমকিঙ্কৰৈঃ ।
যদ্যপ্যমঙ্গলো মৰ্ত্যো ৱিষ্ণুলোকে মহীযতে ॥ ৪৮ ॥
যদ্যপ্যমঙ্গলো মৰ্ত্যো ৱিষ্ণুলোকে মহীযতে ॥ ৪৮ ॥
ম্ৰিযমাণো হৰেৰ্নাম গৃণন্ পুত্ৰোপচাৰিতম্ ।
অজামিলোঽপ্যগাদ্ধাম কিমুত শ্ৰদ্ধযা গৃণন্ ॥ ৪৯ ॥
অজামিলোঽপ্যগাদ্ধাম কিমুত শ্ৰদ্ধযা গৃণন্ ॥ ৪৯ ॥