શ્રીબાદરાયણિરુવાચ
એવં તે ભગવદ્દૂતા યમદૂતાભિભાષિતમ્ ।
ઉપધાર્યાથ તાન્ રાજન્ પ્ર્રત્યાહુર્નયકોવિદાઃ ॥ ૧ ॥
એવં તે ભગવદ્દૂતા યમદૂતાભિભાષિતમ્ ।
ઉપધાર્યાથ તાન્ રાજન્ પ્ર્રત્યાહુર્નયકોવિદાઃ ॥ ૧ ॥
શ્રીવિષ્ણુદૂતા ઊચુઃ
અહો કષ્ટં ધર્મદૃશામધર્મઃ સ્પૃશતે સભામ્ ।
યત્રાદણ્ડ્યેષ્વપાપેષુ દણ્ડો યૈર્ધ્રિયતે વૃથા ॥ ૨ ॥
અહો કષ્ટં ધર્મદૃશામધર્મઃ સ્પૃશતે સભામ્ ।
યત્રાદણ્ડ્યેષ્વપાપેષુ દણ્ડો યૈર્ધ્રિયતે વૃથા ॥ ૨ ॥
પ્રજાનાં પિતરો યે ચ શાસ્તારઃ સાધવઃ સમાઃ ।
યદિ સ્યાત્તેષુ વૈષમ્યં કં યાન્તિ શરણં પ્રજાઃ ॥ ૩ ॥
યદિ સ્યાત્તેષુ વૈષમ્યં કં યાન્તિ શરણં પ્રજાઃ ॥ ૩ ॥
યદ્યદાચરતિ શ્રેયાનિતરસ્તત્તદીહતે ।
સ યત્પ્રમાણં કુરુતે લોકસ્તદનુવર્તતે ॥ ૪ ॥
સ યત્પ્રમાણં કુરુતે લોકસ્તદનુવર્તતે ॥ ૪ ॥
યસ્યાઙ્કે શિર આધાય લોકઃ સ્વપિતિ નિર્વૃતઃ ।
સ્વયં ધર્મમધર્મં વા ન હિ વેદ યથા પશુઃ ॥ ૫ ॥
સ્વયં ધર્મમધર્મં વા ન હિ વેદ યથા પશુઃ ॥ ૫ ॥
સ કથં ન્યર્પિતાત્માનં કૃતમૈત્રમચેતનમ્ ।
વિસ્રમ્ભણીયો ભૂતાનાં સઘૃણો દોગ્ધુમર્હતિ ॥ ૬ ॥
વિસ્રમ્ભણીયો ભૂતાનાં સઘૃણો દોગ્ધુમર્હતિ ॥ ૬ ॥
અયં હિ કૃતનિર્વેશો જન્મકોટ્યંહસામપિ ।
યદ્વ્યાજહાર વિવશો નામ સ્વસ્ત્યયનં હરેઃ ॥ ૭ ॥
યદ્વ્યાજહાર વિવશો નામ સ્વસ્ત્યયનં હરેઃ ॥ ૭ ॥
એતેનૈવ હ્યઘોનોઽસ્ય કૃતં સ્યાદઘનિષ્કૃતમ્ ।
યદા નારાયણાયેતિ જગાદ ચતુરક્ષરમ્ ॥ ૮ ॥
યદા નારાયણાયેતિ જગાદ ચતુરક્ષરમ્ ॥ ૮ ॥
સ્તેનઃ સુરાપો મિત્રધ્રુગ્ બ્રહ્મહા ગુરુતલ્પગઃ ।
સ્ત્રીરાજપિતૃગોહન્તા યે ચ પાતકિનોઽપરે ॥ ૯ ॥
સ્ત્રીરાજપિતૃગોહન્તા યે ચ પાતકિનોઽપરે ॥ ૯ ॥
સર્વેષામપ્યઘવતામિદમેવ સુનિષ્કૃતમ્ ।
નામવ્યાહરણં વિષ્ણોર્યતસ્તદ્વિષયા મતિઃ ॥ ૧૦ ॥
નામવ્યાહરણં વિષ્ણોર્યતસ્તદ્વિષયા મતિઃ ॥ ૧૦ ॥
ન નિષ્કૃતૈરુદિતૈર્બ્રહ્મવાદિભિ-
સ્તથા વિશુદ્ધ્યત્યઘવાન્ વ્રતાદિભિઃ ।
યથા હરેર્નામપદૈરુદાહૃતૈ-
સ્તદુત્તમશ્લોકગુણોપલમ્ભકમ્ ॥ ૧૧ ॥
સ્તથા વિશુદ્ધ્યત્યઘવાન્ વ્રતાદિભિઃ ।
યથા હરેર્નામપદૈરુદાહૃતૈ-
સ્તદુત્તમશ્લોકગુણોપલમ્ભકમ્ ॥ ૧૧ ॥
નૈકાન્તિકં તદ્ધિ કૃતેઽપિ નિષ્કૃતે
મનઃ પુનર્ધાવતિ ચેદસત્પથે ।
તત્કર્મનિર્હારમભીપ્સતાં હરે-
ર્ગુણાનુવાદઃ ખલુ સત્ત્વભાવનઃ ॥ ૧૨ ॥
મનઃ પુનર્ધાવતિ ચેદસત્પથે ।
તત્કર્મનિર્હારમભીપ્સતાં હરે-
ર્ગુણાનુવાદઃ ખલુ સત્ત્વભાવનઃ ॥ ૧૨ ॥
અથૈનં માપનયત કૃતાશેષાઘનિષ્કૃતમ્ ।
યદસૌ ભગવન્નામ મ્રિયમાણઃ સમગ્રહીત્ ॥ ૧૩ ॥
યદસૌ ભગવન્નામ મ્રિયમાણઃ સમગ્રહીત્ ॥ ૧૩ ॥
સાઙ્કેત્યં પારિહાસ્યં વા સ્તોભં હેલનમેવ વા ।
વૈકુણ્ઠનામગ્રહણમશેષાઘહરં વિદુઃ ॥ ૧૪ ॥
વૈકુણ્ઠનામગ્રહણમશેષાઘહરં વિદુઃ ॥ ૧૪ ॥
પતિતઃ સ્ખલિતો ભગ્નઃ સન્દષ્ટસ્તપ્ત આહતઃ ।
હરિરિત્યવશેનાહ પુમાન્નાર્હતિ યાતનાઃ ॥ ૧૫ ॥
હરિરિત્યવશેનાહ પુમાન્નાર્હતિ યાતનાઃ ॥ ૧૫ ॥
ગુરૂણાં ચ લઘૂનાં ચ ગુરૂણિ ચ લઘૂનિ ચ ।
પ્રાયશ્ચિત્તાનિ પાપાનાં જ્ઞાત્વોક્તાનિ મહર્ષિભિઃ ॥ ૧૬ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તાનિ પાપાનાં જ્ઞાત્વોક્તાનિ મહર્ષિભિઃ ॥ ૧૬ ॥
તૈસ્તાન્યઘાનિ પૂયન્તે તપોદાનવ્રતાદિભિઃ ।
નાધર્મજં તદ્ધૃદયં તદપીશાઙ્ઘ્રિસેવયા ॥ ૧૭ ॥
નાધર્મજં તદ્ધૃદયં તદપીશાઙ્ઘ્રિસેવયા ॥ ૧૭ ॥
અજ્ઞાનાદથવા જ્ઞાનાદુત્તમશ્લોકનામ યત્ ।
સઙ્કીર્તિતમઘં પુંસો દહેદેધો યથાનલઃ ॥ ૧૮ ॥
સઙ્કીર્તિતમઘં પુંસો દહેદેધો યથાનલઃ ॥ ૧૮ ॥
યથાગદં વીર્યતમમુપયુક્તં યદૃચ્છયા ।
અજાનતોઽપ્યાત્મગુણં કુર્યાન્મન્ત્રોઽપ્યુદાહૃતઃ ॥ ૧૯ ॥
અજાનતોઽપ્યાત્મગુણં કુર્યાન્મન્ત્રોઽપ્યુદાહૃતઃ ॥ ૧૯ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ત એવં સુવિનિર્ણીય ધર્મં ભાગવતં નૃપ ।
તં યામ્યપાશાન્નિર્મુચ્ય વિપ્રં મૃત્યોરમૂમુચન્ ॥ ૨૦ ॥
ત એવં સુવિનિર્ણીય ધર્મં ભાગવતં નૃપ ।
તં યામ્યપાશાન્નિર્મુચ્ય વિપ્રં મૃત્યોરમૂમુચન્ ॥ ૨૦ ॥
ઇતિ પ્રત્યુદિતા યામ્યા દૂતા યાત્વા યમાન્તિકમ્ ।
યમરાજ્ઞે યથા સર્વમાચચક્ષુરરિન્દમ ॥ ૨૧ ॥
યમરાજ્ઞે યથા સર્વમાચચક્ષુરરિન્દમ ॥ ૨૧ ॥
દ્વિજઃ પાશાદ્વિનિર્મુક્તો ગતભીઃ પ્રકૃતિં ગતઃ ।
વવન્દે શિરસા વિષ્ણોઃ કિઙ્કરાન્ દર્શનોત્સવઃ ॥ ૨૨ ॥
વવન્દે શિરસા વિષ્ણોઃ કિઙ્કરાન્ દર્શનોત્સવઃ ॥ ૨૨ ॥
તં વિવક્ષુમભિપ્રેત્ય મહાપુરુષકિઙ્કરાઃ ।
સહસા પશ્યતસ્તસ્ય તત્રાન્તર્દધિરેઽનઘ ॥ ૨૩ ॥
સહસા પશ્યતસ્તસ્ય તત્રાન્તર્દધિરેઽનઘ ॥ ૨૩ ॥
અજામિલોઽપ્યથાકર્ણ્ય દૂતાનાં યમકૃષ્ણયોઃ ।
ધર્મં ભાગવતં શુદ્ધં ત્રૈવેદ્યં ચ ગુણાશ્રયમ્ ॥ ૨૪ ॥
ધર્મં ભાગવતં શુદ્ધં ત્રૈવેદ્યં ચ ગુણાશ્રયમ્ ॥ ૨૪ ॥
ભક્તિમાન્ ભગવત્યાશુ માહાત્મ્યશ્રવણાદ્ધરેઃ ।
અનુતાપો મહાનાસીત્સ્મરતોઽશુભમાત્મનઃ ॥ ૨૫ ॥
અનુતાપો મહાનાસીત્સ્મરતોઽશુભમાત્મનઃ ॥ ૨૫ ॥
અહો મે પરમં કષ્ટમભૂદવિજિતાત્મનઃ ।
યેન વિપ્લાવિતં બ્રહ્મ વૃષલ્યાં જાયતાત્મના ॥ ૨૬ ॥
યેન વિપ્લાવિતં બ્રહ્મ વૃષલ્યાં જાયતાત્મના ॥ ૨૬ ॥
ધિઙ્માં વિગર્હિતં સદ્ભિર્દુષ્કૃતં કુલકજ્જલમ્ ।
હિત્વા બાલાં સતીં યોઽહં સુરાપીમસતીમગામ્ ॥ ૨૭ ॥
હિત્વા બાલાં સતીં યોઽહં સુરાપીમસતીમગામ્ ॥ ૨૭ ॥
વૃદ્ધાવનાથૌ પિતરૌ નાન્યબન્ધૂ તપસ્વિનૌ ।
અહો મયાધુના ત્યક્તાવકૃતજ્ઞેન નીચવત્ ॥ ૨૮ ॥
અહો મયાધુના ત્યક્તાવકૃતજ્ઞેન નીચવત્ ॥ ૨૮ ॥
સોઽહં વ્યક્તં પતિષ્યામિ નરકે ભૃશદારુણે ।
ધર્મઘ્નાઃ કામિનો યત્ર વિન્દન્તિ યમયાતનાઃ ॥ ૨૯ ॥
ધર્મઘ્નાઃ કામિનો યત્ર વિન્દન્તિ યમયાતનાઃ ॥ ૨૯ ॥
કિમિદં સ્વપ્ન આહો સ્વિત્ સાક્ષાદ્ દૃષ્ટમિહાદ્ભુતમ્ ।
ક્વ યાતા અદ્ય તે યે માં વ્યકર્ષન્ પાશપાણયઃ ॥ ૩૦ ॥
ક્વ યાતા અદ્ય તે યે માં વ્યકર્ષન્ પાશપાણયઃ ॥ ૩૦ ॥
અથ તે ક્વ ગતાઃ સિદ્ધાશ્ચત્વારશ્ચારુદર્શનાઃ ।
વ્યામોચયન્નીયમાનં બદ્ધ્વા પાશૈરધો ભુવઃ ॥ ૩૧ ॥
વ્યામોચયન્નીયમાનં બદ્ધ્વા પાશૈરધો ભુવઃ ॥ ૩૧ ॥
અથાપિ મે દુર્ભગસ્ય વિબુધોત્તમદર્શને ।
ભવિતવ્યં મઙ્ગલેન યેનાત્મા મે પ્રસીદતિ ॥ ૩૨ ॥
ભવિતવ્યં મઙ્ગલેન યેનાત્મા મે પ્રસીદતિ ॥ ૩૨ ॥
અન્યથા મ્રિયમાણસ્ય નાશુચેર્વૃષલીપતેઃ ।
વૈકુણ્ઠનામગ્રહણં જિહ્વા વક્તુમિહાર્હતિ ॥ ૩૩ ॥
વૈકુણ્ઠનામગ્રહણં જિહ્વા વક્તુમિહાર્હતિ ॥ ૩૩ ॥
ક્વ ચાહં કિતવઃ પાપો બ્રહ્મઘ્નો નિરપત્રપઃ ।
ક્વ ચ નારાયણેત્યેતદ્ભગવન્નામ મઙ્ગલમ્ ॥ ૩૪ ॥
ક્વ ચ નારાયણેત્યેતદ્ભગવન્નામ મઙ્ગલમ્ ॥ ૩૪ ॥
સોઽહં તથા યતિષ્યામિ યતચિત્તેન્દ્રિયાનિલઃ ।
યથા ન ભૂય આત્માનમન્ધે તમસિ મજ્જયે ॥ ૩૫ ॥
યથા ન ભૂય આત્માનમન્ધે તમસિ મજ્જયે ॥ ૩૫ ॥
વિમુચ્ય તમિમં બન્ધમવિદ્યાકામકર્મજમ્ ।
સર્વભૂતસુહૃચ્છાન્તો મૈત્રઃ કરુણ આત્મવાન્ ॥ ૩૬ ॥
સર્વભૂતસુહૃચ્છાન્તો મૈત્રઃ કરુણ આત્મવાન્ ॥ ૩૬ ॥
મોચયે ગ્રસ્તમાત્માનં યોષિન્મય્યાત્મમાયયા ।
વિક્રીડિતો યયૈવાહં ક્રીડામૃગ ઇવાધમઃ ॥ ૩૭ ॥
વિક્રીડિતો યયૈવાહં ક્રીડામૃગ ઇવાધમઃ ॥ ૩૭ ॥
મમાહમિતિ દેહાદૌ હિત્વામિથ્યાર્થધીર્મતિમ્ ।
ધાસ્યે મનો ભગવતિ શુદ્ધં તત્કીર્તનાદિભિઃ ॥ ૩૮ ॥
ધાસ્યે મનો ભગવતિ શુદ્ધં તત્કીર્તનાદિભિઃ ॥ ૩૮ ॥
ઇતિ જાતસુનિર્વેદઃ ક્ષણસઙ્ગેન સાધુષુ ।
ગઙ્ગાદ્વારમુપેયાય મુક્તસર્વાનુબન્ધનઃ ॥ ૩૯ ॥
ગઙ્ગાદ્વારમુપેયાય મુક્તસર્વાનુબન્ધનઃ ॥ ૩૯ ॥
સ તસ્મિન્ દેવસદન આસીનો યોગમાસ્થિતઃ ।
પ્રત્યાહૃતેન્દ્રિયગ્રામો યુયોજ મન આત્મનિ ॥ ૪૦ ॥
પ્રત્યાહૃતેન્દ્રિયગ્રામો યુયોજ મન આત્મનિ ॥ ૪૦ ॥
તતો ગુણેભ્ય આત્માનં વિયુજ્યાત્મસમાધિના ।
યુયુજે ભગવદ્ધામ્નિ બ્રહ્મણ્યનુભવાત્મનિ ॥ ૪૧ ॥
યુયુજે ભગવદ્ધામ્નિ બ્રહ્મણ્યનુભવાત્મનિ ॥ ૪૧ ॥
યર્હ્યુપારતધીસ્તસ્મિન્નદ્રાક્ષીત્પુરુષાન્ પુરઃ ।
ઉપલભ્યોપલબ્ધાન્ પ્રાગ્વવન્દે શિરસા દ્વિજઃ ॥ ૪૨ ॥
ઉપલભ્યોપલબ્ધાન્ પ્રાગ્વવન્દે શિરસા દ્વિજઃ ॥ ૪૨ ॥
હિત્વા કલેવરં તીર્થે ગઙ્ગાયાં દર્શનાદનુ ।
સદ્યઃ સ્વરૂપં જગૃહે ભગવત્પાર્શ્વવર્તિનામ્ ॥ ૪૩ ॥
સદ્યઃ સ્વરૂપં જગૃહે ભગવત્પાર્શ્વવર્તિનામ્ ॥ ૪૩ ॥
સાકં વિહાયસા વિપ્રો મહાપુરુષકિઙ્કરૈઃ ।
હૈમં વિમાનમારુહ્ય યયૌ યત્ર શ્રિયઃ પતિઃ ॥ ૪૪ ॥
હૈમં વિમાનમારુહ્ય યયૌ યત્ર શ્રિયઃ પતિઃ ॥ ૪૪ ॥
એવં સ વિપ્લાવિતસર્વધર્મા
દાસ્યાઃ પતિઃ પતિતો ગર્હ્યકર્મણા ।
નિપાત્યમાનો નિરયે હતવ્રતઃ
સદ્યો વિમુક્તો ભગવન્નામ ગૃહ્ણન્ ॥ ૪૫ ॥
દાસ્યાઃ પતિઃ પતિતો ગર્હ્યકર્મણા ।
નિપાત્યમાનો નિરયે હતવ્રતઃ
સદ્યો વિમુક્તો ભગવન્નામ ગૃહ્ણન્ ॥ ૪૫ ॥
નાતઃ પરં કર્મનિબન્ધકૃન્તનં
મુમુક્ષતાં તીર્થપદાનુકીર્તનાત્ ।
ન યત્પુનઃ કર્મસુ સજ્જતે મનો
રજસ્તમોભ્યાં કલિલં તતોઽન્યથા ॥ ૪૬ ॥
મુમુક્ષતાં તીર્થપદાનુકીર્તનાત્ ।
ન યત્પુનઃ કર્મસુ સજ્જતે મનો
રજસ્તમોભ્યાં કલિલં તતોઽન્યથા ॥ ૪૬ ॥
ય એતં પરમં ગુહ્યમિતિહાસમઘાપહમ્ ।
શૃણુયાચ્છ્રદ્ધયા યુક્તો યશ્ચ ભક્ત્યાનુકીર્તયેત્ ॥ ૪૭ ॥
શૃણુયાચ્છ્રદ્ધયા યુક્તો યશ્ચ ભક્ત્યાનુકીર્તયેત્ ॥ ૪૭ ॥
ન વૈ સ નરકં યાતિ નેક્ષિતો યમકિઙ્કરૈઃ ।
યદ્યપ્યમઙ્ગલો મર્ત્યો વિષ્ણુલોકે મહીયતે ॥ ૪૮ ॥
યદ્યપ્યમઙ્ગલો મર્ત્યો વિષ્ણુલોકે મહીયતે ॥ ૪૮ ॥
મ્રિયમાણો હરેર્નામ ગૃણન્ પુત્રોપચારિતમ્ ।
અજામિલોઽપ્યગાદ્ધામ કિમુત શ્રદ્ધયા ગૃણન્ ॥ ૪૯ ॥
અજામિલોઽપ્યગાદ્ધામ કિમુત શ્રદ્ધયા ગૃણન્ ॥ ૪૯ ॥