ശ്രീരാജോവാച
നിശമ്യ ദേവഃ സ്വഭടോപവര്ണിതം
പ്രത്യാഹ കിം താനപി ധര്മരാജഃ ।
ഏവം ഹതാജ്ഞോ വിഹതാന്മുരാരേ-
ര്നൈദേശികൈര്യസ്യ വശേ ജനോഽയമ് ॥ ൧ ॥
നിശമ്യ ദേവഃ സ്വഭടോപവര്ണിതം
പ്രത്യാഹ കിം താനപി ധര്മരാജഃ ।
ഏവം ഹതാജ്ഞോ വിഹതാന്മുരാരേ-
ര്നൈദേശികൈര്യസ്യ വശേ ജനോഽയമ് ॥ ൧ ॥
യമസ്യ ദേവസ്യ ന ദണ്ഡഭങ്ഗഃ
കുതശ്ചനര്ഷേ ശ്രുതപൂര്വ ആസീത് ।
ഏതന്മുനേ വൃശ്ചതി ലോകസംശയം
ന ഹി ത്വദന്യ ഇതി മേ വിനിശ്ചിതമ് ॥ ൨ ॥
കുതശ്ചനര്ഷേ ശ്രുതപൂര്വ ആസീത് ।
ഏതന്മുനേ വൃശ്ചതി ലോകസംശയം
ന ഹി ത്വദന്യ ഇതി മേ വിനിശ്ചിതമ് ॥ ൨ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
ഭഗവത്പുരുഷൈ രാജന് യാമ്യാഃ പ്രതിഹതോദ്യമാഃ ।
പതിം വിജ്ഞാപയാമാസുര്യമം സംയമനീപതിമ് ॥ ൩ ॥
ഭഗവത്പുരുഷൈ രാജന് യാമ്യാഃ പ്രതിഹതോദ്യമാഃ ।
പതിം വിജ്ഞാപയാമാസുര്യമം സംയമനീപതിമ് ॥ ൩ ॥
യമദൂതാ ഊചുഃ
കതി സന്തീഹ ശാസ്താരോ ജീവലോകസ്യ വൈ പ്രഭോ ।
ത്രൈവിധ്യം കുര്വതഃ കര്മ ഫലാഭിവ്യക്തിഹേതവഃ ॥ ൪ ॥
കതി സന്തീഹ ശാസ്താരോ ജീവലോകസ്യ വൈ പ്രഭോ ।
ത്രൈവിധ്യം കുര്വതഃ കര്മ ഫലാഭിവ്യക്തിഹേതവഃ ॥ ൪ ॥
യദി സ്യുര്ബഹവോ ലോകേ ശാസ്താരോ ദണ്ഡധാരിണഃ ।
കസ്യ സ്യാതാം ന വാ കസ്യ മൃത്യുശ്ചാമൃതമേവ വാ ॥ ൫ ॥
കസ്യ സ്യാതാം ന വാ കസ്യ മൃത്യുശ്ചാമൃതമേവ വാ ॥ ൫ ॥
കിന്തു ശാസ്തൃബഹുത്വേ സ്യാദ്ബഹൂനാമിഹ കര്മിണാമ് ।
ശാസ്തൃത്വമുപചാരോ ഹി യഥാ മണ്ഡലവര്തിനാമ് ॥ ൬ ॥
ശാസ്തൃത്വമുപചാരോ ഹി യഥാ മണ്ഡലവര്തിനാമ് ॥ ൬ ॥
അതസ്ത്വമേകോ ഭൂതാനാം സേശ്വരാണാമധീശ്വരഃ ।
ശാസ്താ ദണ്ഡധരോ നൃണാം ശുഭാശുഭവിവേചനഃ ॥ ൭ ॥
ശാസ്താ ദണ്ഡധരോ നൃണാം ശുഭാശുഭവിവേചനഃ ॥ ൭ ॥
തസ്യ തേ വിഹിതോ ദണ്ഡോ ന ലോകേ വര്തതേഽധുനാ ।
ചതുര്ഭിരദ്ഭുതൈഃ സിദ്ധൈരാജ്ഞാ തേ വിപ്രലമ്ഭിതാ ॥ ൮ ॥
ചതുര്ഭിരദ്ഭുതൈഃ സിദ്ധൈരാജ്ഞാ തേ വിപ്രലമ്ഭിതാ ॥ ൮ ॥
നീയമാനം തവാദേശാദസ്മാഭിര്യാതനാഗൃഹാന് ।
വ്യാമോചയന്പാതകിനം ഛിത്ത്വാ പാശാന പ്രസഹ്യ തേ ॥ ൯ ॥
വ്യാമോചയന്പാതകിനം ഛിത്ത്വാ പാശാന പ്രസഹ്യ തേ ॥ ൯ ॥
താംസ്തേ വേദിതുമിച്ഛാമോ യദി നോ മന്യസേ ക്ഷമമ് ।
നാരായണേത്യഭിഹിതേ മാ ഭൈരിത്യായയുര്ദ്രുതമ് ॥ ൧൦ ॥
നാരായണേത്യഭിഹിതേ മാ ഭൈരിത്യായയുര്ദ്രുതമ് ॥ ൧൦ ॥
ശ്രീബാദരായണിരുവാച
ഇതി ദേവഃ സ ആപൃഷ്ടഃ പ്രജാസംയമനോ യമഃ ।
പ്രീതഃ സ്വദൂതാന്പ്രത്യാഹ സ്മരന് പാദാമ്ബുജം ഹരേഃ ॥ ൧൧ ॥
ഇതി ദേവഃ സ ആപൃഷ്ടഃ പ്രജാസംയമനോ യമഃ ।
പ്രീതഃ സ്വദൂതാന്പ്രത്യാഹ സ്മരന് പാദാമ്ബുജം ഹരേഃ ॥ ൧൧ ॥
യമ ഉവാച
പരോ മദന്യോ ജഗതസ്തസ്ഥുഷശ്ച
ഓതം പ്രോതം പടവദ്യത്ര വിശ്വമ് ।
യദംശതോഽസ്യ സ്ഥിതിജന്മനാശാ
നസ്യോതവദ്യസ്യ വശേ ച ലോകഃ ॥ ൧൨ ॥
പരോ മദന്യോ ജഗതസ്തസ്ഥുഷശ്ച
ഓതം പ്രോതം പടവദ്യത്ര വിശ്വമ് ।
യദംശതോഽസ്യ സ്ഥിതിജന്മനാശാ
നസ്യോതവദ്യസ്യ വശേ ച ലോകഃ ॥ ൧൨ ॥
യോ നാമഭിര്വാചി ജനം നിജായാം
ബധ്നാതി തന്ത്ര്യാമിവ ദാമഭിര്ഗാഃ ।
യസ്മൈ ബലിം ത ഇമേ നാമകര്മ-
നിബന്ധബദ്ധാശ്ചകിതാ വഹന്തി ॥ ൧൩ ॥
ബധ്നാതി തന്ത്ര്യാമിവ ദാമഭിര്ഗാഃ ।
യസ്മൈ ബലിം ത ഇമേ നാമകര്മ-
നിബന്ധബദ്ധാശ്ചകിതാ വഹന്തി ॥ ൧൩ ॥
അഹം മഹേന്ദ്രോ നിഋര്തിഃ പ്രചേതാഃ
സോമോഽഗ്നിരീശഃ പവനോ വിരിഞ്ചിഃ ।
ആദിത്യവിശ്വേ വസവോഽഥ സാധ്യാ
മരുദ്ഗണാ രുദ്രഗണാഃ സസിദ്ധാഃ ॥ ൧൪ ॥
സോമോഽഗ്നിരീശഃ പവനോ വിരിഞ്ചിഃ ।
ആദിത്യവിശ്വേ വസവോഽഥ സാധ്യാ
മരുദ്ഗണാ രുദ്രഗണാഃ സസിദ്ധാഃ ॥ ൧൪ ॥
അന്യേ ച യേ വിശ്വസൃജോഽമരേശാ
ഭൃഗ്വാദയോഽസ്പൃഷ്ടരജസ്തമസ്കാഃ ।
യസ്യേഹിതം ന വിദുഃ സ്പൃഷ്ടമായാഃ
സത്ത്വപ്രധാനാ അപി കിം തതോഽന്യേ ॥ ൧൫ ॥
ഭൃഗ്വാദയോഽസ്പൃഷ്ടരജസ്തമസ്കാഃ ।
യസ്യേഹിതം ന വിദുഃ സ്പൃഷ്ടമായാഃ
സത്ത്വപ്രധാനാ അപി കിം തതോഽന്യേ ॥ ൧൫ ॥
യം വൈ ന ഗോഭിര്മനസാസുഭിര്വാ
ഹൃദാ ഗിരാ വാസുഭൃതോ വിചക്ഷതേ ।
ആത്മാനമന്തര്ഹൃദി സന്തമാത്മനാം
ചക്ഷുര്യഥൈവാകൃതയസ്തതഃ പരമ് ॥ ൧൬ ॥
ഹൃദാ ഗിരാ വാസുഭൃതോ വിചക്ഷതേ ।
ആത്മാനമന്തര്ഹൃദി സന്തമാത്മനാം
ചക്ഷുര്യഥൈവാകൃതയസ്തതഃ പരമ് ॥ ൧൬ ॥
തസ്യാത്മതന്ത്രസ്യ ഹരേരധീശിതുഃ
പരസ്യ മായാധിപതേര്മഹാത്മനഃ ।
പ്രായേണ ദൂതാ ഇഹ വൈ മനോഹരാ-
ശ്ചരന്തി തദ്രൂപഗുണസ്വഭാവാഃ ॥ ൧൭ ॥
പരസ്യ മായാധിപതേര്മഹാത്മനഃ ।
പ്രായേണ ദൂതാ ഇഹ വൈ മനോഹരാ-
ശ്ചരന്തി തദ്രൂപഗുണസ്വഭാവാഃ ॥ ൧൭ ॥
ഭൂതാനി വിഷ്ണോഃ സുരപൂജിതാനി
ദുര്ദര്ശലിങ്ഗാനി മഹാദ്ഭുതാനി ।
രക്ഷന്തി തദ്ഭക്തിമതഃ പരേഭ്യോ
മത്തശ്ച മര്ത്യാനഥ സര്വതശ്ച ॥ ൧൮ ॥
ദുര്ദര്ശലിങ്ഗാനി മഹാദ്ഭുതാനി ।
രക്ഷന്തി തദ്ഭക്തിമതഃ പരേഭ്യോ
മത്തശ്ച മര്ത്യാനഥ സര്വതശ്ച ॥ ൧൮ ॥
ധര്മം തു സാക്ഷാദ്ഭഗവത്പ്രണീതം
ന വൈ വിദുഋര്ഷയോ നാപി ദേവാഃ ।
ന സിദ്ധമുഖ്യാ അസുരാ മനുഷ്യാഃ
കുതോ നു വിദ്യാധരചാരണാദയഃ ॥ ൧൯ ॥
ന വൈ വിദുഋര്ഷയോ നാപി ദേവാഃ ।
ന സിദ്ധമുഖ്യാ അസുരാ മനുഷ്യാഃ
കുതോ നു വിദ്യാധരചാരണാദയഃ ॥ ൧൯ ॥
സ്വയമ്ഭൂര്നാരദഃ ശമ്ഭുഃ കുമാരഃ കപിലോ മനുഃ ।
പ്രഹ്ലാദോ ജനകോ ഭീഷ്മോ ബലിര്വൈയാസകിര്വയമ് ॥ ൨൦ ॥
പ്രഹ്ലാദോ ജനകോ ഭീഷ്മോ ബലിര്വൈയാസകിര്വയമ് ॥ ൨൦ ॥
ദ്വാദശൈതേ വിജാനീമോ ധര്മം ഭാഗവതം ഭടാഃ ।
ഗുഹ്യം വിശുദ്ധം ദുര്ബോധം യം ജ്ഞാത്വാമൃതമശ്നുതേ ॥ ൨൧ ॥
ഗുഹ്യം വിശുദ്ധം ദുര്ബോധം യം ജ്ഞാത്വാമൃതമശ്നുതേ ॥ ൨൧ ॥
ഏതാവാനേവ ലോകേഽസ്മിന് പുംസാം ധര്മഃ പരഃ സ്മൃതഃ ।
ഭക്തിയോഗോ ഭഗവതി തന്നാമഗ്രഹണാദിഭിഃ ॥ ൨൨ ॥
ഭക്തിയോഗോ ഭഗവതി തന്നാമഗ്രഹണാദിഭിഃ ॥ ൨൨ ॥
നാമോച്ചാരണമാഹാത്മ്യം ഹരേഃ പശ്യത പുത്രകാഃ ।
അജാമിലോഽപി യേനൈവ മൃത്യുപാശാദമുച്യത ॥ ൨൩ ॥
അജാമിലോഽപി യേനൈവ മൃത്യുപാശാദമുച്യത ॥ ൨൩ ॥
ഏതാവതാലമഘനിര്ഹരണായ പുംസാം
സങ്കീര്തനം ഭഗവതോ ഗുണകര്മനാമ്നാമ് ।
വിക്രുശ്യ പുത്രമഘവാന് യദജാമിലോഽപി
നാരായണേതി മ്രിയമാണ ഇയായ മുക്തിമ് ॥ ൨൪ ॥
സങ്കീര്തനം ഭഗവതോ ഗുണകര്മനാമ്നാമ് ।
വിക്രുശ്യ പുത്രമഘവാന് യദജാമിലോഽപി
നാരായണേതി മ്രിയമാണ ഇയായ മുക്തിമ് ॥ ൨൪ ॥
പ്രായേണ വേദ തദിദം ന മഹാജനോഽയം
ദേവ്യാ വിമോഹിതമതിര്ബത മായയാലമ് ।
ത്രയ്യാം ജഡീകൃതമതിര്മധുപുഷ്പിതായാം
വൈതാനികേ മഹതി കര്മണി യുജ്യമാനഃ ॥ ൨൫ ॥
ദേവ്യാ വിമോഹിതമതിര്ബത മായയാലമ് ।
ത്രയ്യാം ജഡീകൃതമതിര്മധുപുഷ്പിതായാം
വൈതാനികേ മഹതി കര്മണി യുജ്യമാനഃ ॥ ൨൫ ॥
ഏവം വിമൃശ്യ സുധിയോ ഭഗവത്യനന്തേ
സര്വാത്മനാ വിദധതേ ഖലു ഭാവയോഗമ് ।
തേ മേ ന ദണ്ഡമര്ഹന്ത്യഥ യദ്യമീഷാം
സ്യാത് പാതകം തദപി ഹന്ത്യുരുഗായവാദഃ ॥ ൨൬ ॥
സര്വാത്മനാ വിദധതേ ഖലു ഭാവയോഗമ് ।
തേ മേ ന ദണ്ഡമര്ഹന്ത്യഥ യദ്യമീഷാം
സ്യാത് പാതകം തദപി ഹന്ത്യുരുഗായവാദഃ ॥ ൨൬ ॥
തേ ദേവസിദ്ധപരിഗീതപവിത്രഗാഥാ
യേ സാധവഃ സമദൃശോ ഭഗവത്പ്രപന്നാഃ ।
താന്നോപസീദത ഹരേര്ഗദയാഭിഗുപ്താന്
നൈഷാം വയം ന ച വയഃ പ്രഭവാമ ദണ്ഡേ ॥ ൨൭ ॥
യേ സാധവഃ സമദൃശോ ഭഗവത്പ്രപന്നാഃ ।
താന്നോപസീദത ഹരേര്ഗദയാഭിഗുപ്താന്
നൈഷാം വയം ന ച വയഃ പ്രഭവാമ ദണ്ഡേ ॥ ൨൭ ॥
താനാനയധ്വമസതോ വിമുഖാന് മുകുന്ദ-
പാദാരവിന്ദമകരന്ദരസാദജസ്രമ് ।
നിഷ്കിഞ്ചനൈഃ പരമഹംസകുലൈരസങ്ഗൈ-
ര്ജുഷ്ടാദ്ഗൃഹേ നിരയവര്ത്മനി ബദ്ധതൃഷ്ണാന് ॥ ൨൮ ॥
പാദാരവിന്ദമകരന്ദരസാദജസ്രമ് ।
നിഷ്കിഞ്ചനൈഃ പരമഹംസകുലൈരസങ്ഗൈ-
ര്ജുഷ്ടാദ്ഗൃഹേ നിരയവര്ത്മനി ബദ്ധതൃഷ്ണാന് ॥ ൨൮ ॥
ജിഹ്വാ ന വക്തി ഭഗവദ്ഗുണനാമധേയം
ചേതശ്ച ന സ്മരതി തച്ചരണാരവിന്ദമ് ।
കൃഷ്ണായ നോ നമതി യച്ഛിര ഏകദാപി
താനാനയധ്വമസതോഽകൃതവിഷ്ണുകൃത്യാന് ॥ ൨൯ ॥
ചേതശ്ച ന സ്മരതി തച്ചരണാരവിന്ദമ് ।
കൃഷ്ണായ നോ നമതി യച്ഛിര ഏകദാപി
താനാനയധ്വമസതോഽകൃതവിഷ്ണുകൃത്യാന് ॥ ൨൯ ॥
തത് ക്ഷമ്യതാം സ ഭഗവാന് പുരുഷഃ പുരാണോ
നാരായണഃ സ്വപുരുഷൈര്യദസത്കൃതം നഃ ।
സ്വാനാമഹോ ന വിദുഷാം രചിതാഞ്ജലീനാം
ക്ഷാന്തിര്ഗരീയസി നമഃ പുരുഷായ ഭൂമ്നേ ॥ ൩൦ ॥
നാരായണഃ സ്വപുരുഷൈര്യദസത്കൃതം നഃ ।
സ്വാനാമഹോ ന വിദുഷാം രചിതാഞ്ജലീനാം
ക്ഷാന്തിര്ഗരീയസി നമഃ പുരുഷായ ഭൂമ്നേ ॥ ൩൦ ॥
തസ്മാത് സങ്കീര്തനം വിഷ്ണോര്ജഗന്മങ്ഗലമംഹസാമ് ।
മഹതാമപി കൌരവ്യ വിദ്ധ്യൈകാന്തികനിഷ്കൃതമ് ॥ ൩൧ ॥
മഹതാമപി കൌരവ്യ വിദ്ധ്യൈകാന്തികനിഷ്കൃതമ് ॥ ൩൧ ॥
ശൃണ്വതാം ഗൃണതാം വീര്യാണ്യുദ്ദാമാനി ഹരേര്മുഹുഃ ।
യഥാ സുജാതയാ ഭക്ത്യാ ശുദ്ധ്യേന്നാത്മാ വ്രതാദിഭിഃ ॥ ൩൨ ॥
യഥാ സുജാതയാ ഭക്ത്യാ ശുദ്ധ്യേന്നാത്മാ വ്രതാദിഭിഃ ॥ ൩൨ ॥
കൃഷ്ണാങ്ഘ്രിപദ്മമധുലിണ് ന പുനര്വിസൃഷ്ട-
മായാഗുണേഷു രമതേ വൃജിനാവഹേഷു ।
അന്യസ്തു കാമഹത ആത്മരജഃ പ്രമാര്ഷ്ടു-
മീഹേത കര്മ യത ഏവ രജഃ പുനഃ സ്യാത് ॥ ൩൩ ॥
മായാഗുണേഷു രമതേ വൃജിനാവഹേഷു ।
അന്യസ്തു കാമഹത ആത്മരജഃ പ്രമാര്ഷ്ടു-
മീഹേത കര്മ യത ഏവ രജഃ പുനഃ സ്യാത് ॥ ൩൩ ॥
ഇത്ഥം സ്വഭര്തൃഗദിതം ഭഗവന്മഹിത്വം
സംസ്മൃത്യ വിസ്മിതധിയോ യമകിങ്കരാസ്തേ ।
നൈവാച്യുതാശ്രയജനം പ്രതിശങ്കമാനാ
ദ്രഷ്ടും ച ബിഭ്യതി തതഃ പ്രഭൃതി സ്മ രാജന് ॥ ൩൪ ॥
സംസ്മൃത്യ വിസ്മിതധിയോ യമകിങ്കരാസ്തേ ।
നൈവാച്യുതാശ്രയജനം പ്രതിശങ്കമാനാ
ദ്രഷ്ടും ച ബിഭ്യതി തതഃ പ്രഭൃതി സ്മ രാജന് ॥ ൩൪ ॥
ഇതിഹാസമിമം ഗുഹ്യം ഭഗവാന് കുമ്ഭസമ്ഭവഃ ।
കഥയാമാസ മലയ ആസീനോ ഹരിമര്ചയന് ॥ ൩൫ ॥
കഥയാമാസ മലയ ആസീനോ ഹരിമര്ചയന് ॥ ൩൫ ॥