શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૭.૧૩

શ્રીનારદ ઉવાચ
કલ્પસ્ત્વેવં પરિવ્રજ્ય દેહમાત્રાવશેષિતઃ ।
ગ્રામૈકરાત્રવિધિના નિરપેક્ષશ્ચરેન્મહીમ્ ॥ ૧ ॥

બિભૃયાદ્ યદ્યસૌ વાસઃ કૌપીનાચ્છાદનં પરમ્ ।
ત્યક્તં ન લિઙ્ગાદ્ દણ્ડાદેરન્યત્ કિઞ્ચિદનાપદિ ॥ ૨ ॥

એક એવ ચરેદ્ભિક્ષુરાત્મારામોઽનપાશ્રયઃ ।
સર્વભૂતસુહૃચ્છાન્તો નારાયણપરાયણઃ ॥ ૩ ॥

પશ્યેદાત્મન્યદો વિશ્વં પરે સદસતોઽવ્યયે ।
આત્માનં ચ પરં બ્રહ્મ સર્વત્ર સદસન્મયે ॥ ૪ ॥

સુપ્તિપ્રબોધયોઃ સન્ધાવાત્મનો ગતિમાત્મદૃક્ ।
પશ્યન્બન્ધં ચ મોક્ષં ચ માયામાત્રં ન વસ્તુતઃ ॥ ૫ ॥

નાભિનન્દેદ્ ધ્રુવં મૃત્યુમધ્રુવં વાસ્ય જીવિતમ્ ।
કાલં પરં પ્રતીક્ષેત ભૂતાનાં પ્રભવાપ્યયમ્ ॥ ૬ ॥

નાસચ્છાસ્ત્રેષુ સજ્જેત નોપજીવેત જીવિકામ્ ।
વાદવાદાંસ્ત્યજેત્તર્કાન્પક્ષં કંચ ન સંશ્રયેત્ ॥ ૭ ॥

ન શિષ્યાનનુબધ્નીત ગ્રન્થાન્નૈવાભ્યસેદ્ બહૂન્ ।
ન વ્યાખ્યામુપયુઞ્જીત નારમ્ભાનારભેત્ક્વચિત્ ॥ ૮ ॥

ન યતેરાશ્રમઃ પ્રાયો ધર્મહેતુર્મહાત્મનઃ ।
શાન્તસ્ય સમચિત્તસ્ય બિભૃયાદુત વા ત્યજેત્ ॥ ૯ ॥

અવ્યક્તલિઙ્ગો વ્યક્તાર્થો મનીષ્યુન્મત્તબાલવત્ ।
કવિર્મૂકવદાત્માનં સ દૃષ્ટયા દર્શયેન્નૃણામ્ ॥ ૧૦ ॥

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
પ્રહ્રાદસ્ય ચ સંવાદં મુનેરાજગરસ્ય ચ ॥ ૧૧ ॥

તં શયાનં ધરોપસ્થે કાવેર્યાં સહ્યસાનુનિ ।
રજસ્વલૈસ્તનૂદેશૈર્નિગૂઢામલતેજસમ્ ॥ ૧૨ ॥

દદર્શ લોકાન્વિચરન્ લોકતત્ત્વવિવિત્સયા ।
વૃતોઽમાત્યૈઃ કતિપયૈઃ પ્રહ્રાદો ભગવત્પ્રિયઃ ॥ ૧૩ ॥

કર્મણાકૃતિભિર્વાચા લિઙ્ગૈર્વર્ણાશ્રમાદિભિઃ ।
ન વિદન્તિ જના યં વૈ સોઽસાવિતિ ન વેતિ ચ ॥ ૧૪ ॥

તં નત્વાભ્યર્ચ્ય વિધિવત્પાદયોઃ શિરસા સ્પૃશન્ ।
વિવિત્સુરિદમપ્રાક્ષીન્મહાભાગવતોઽસુરઃ ॥ ૧૫ ॥

બિભર્ષિ કાયં પીવાનં સોદ્યમો ભોગવાન્યથા ॥ ૧૬ ॥

વિત્તં ચૈવોદ્યમવતાં ભોગો વિત્તવતામિહ ।
ભોગિનાં ખલુ દેહોઽયં પીવા ભવતિ નાન્યથા ॥ ૧૭ ॥

ન તે શયાનસ્ય નિરુદ્યમસ્ય
બ્રહ્મન્નુ હાર્થો યત એવ ભોગઃ ।
અભોગિનોઽયં તવ વિપ્ર દેહઃ
પીવા યતસ્તદ્વદ નઃ ક્ષમં ચેત્ ॥ ૧૮ ॥

કવિઃ કલ્પો નિપુણદૃક્ ચિત્રપ્રિયકથઃ સમઃ । લોકસ્ય કુર્વતઃ કર્મ શેષે તદ્વીક્ષિતાપિ વા ॥ ૧૯ ॥

શ્રીનારદ ઉવાચ
\સ ઇત્થં દૈત્યપતિના પરિપૃષ્ટો મહામુનિઃ ।
સ્મયમાનસ્તમભ્યાહ તદ્વાગમૃતયન્ત્રિતઃ ॥ ૨૦ ॥

શ્રીબ્રાહ્મણ ઉવાચ
વેદેદમસુરશ્રેષ્ઠ ભવાન્ નન્વાર્યસમ્મતઃ ।
ઈહોપરમયોર્નૃણાં પદાન્યધ્યાત્મચક્ષુષા ॥ ૨૧ ॥

યસ્ય નારાયણો દેવો ભગવાન્હૃદ્ગતઃ સદા ।
ભક્ત્યા કેવલયાજ્ઞાનં ધુનોતિ ધ્વાન્તમર્કવત્ ॥ ૨૨ ॥

તથાપિ બ્રૂમહે પ્રશ્નાંસ્તવ રાજન્યથાશ્રુતમ્ ।
સમ્ભાષણીયો હિ ભવાનાત્મનઃ શુદ્ધિમિચ્છતા ॥ ૨૩ ॥

તૃષ્ણયા ભવવાહિન્યા યોગ્યૈઃ કામૈરપૂર્યયા ।
કર્માણિ કાર્યમાણોઽહં નાનાયોનિષુ યોજિતઃ ॥ ૨૪ ॥

યદૃચ્છયા લોકમિમં પ્રાપિતઃ કર્મભિર્ભ્રમન્ ।
સ્વર્ગાપવર્ગયોર્દ્વારં તિરશ્ચાં પુનરસ્ય ચ ॥ ૨૫ ॥

તત્રાપિ દમ્પતીનાં ચ સુખાયાન્યાપનુત્તયે ।
કર્માણિ કુર્વતાં દૃષ્ટ્વા નિવૃત્તોઽસ્મિ વિપર્યયમ્ ॥ ૨૬ ॥

સુખમસ્યાત્મનો રૂપં સર્વેહોપરતિસ્તનુઃ ।
મનઃસંસ્પર્શજાન્ દૃષ્ટ્વા ભોગાન્સ્વપ્સ્યામિ સંવિશન્ ॥ ૨૭ ॥

ઇત્યેતદાત્મનઃ સ્વાર્થં સન્તં વિસ્મૃત્ય વૈ પુમાન્ ।
વિચિત્રામસતિ દ્વૈતે ઘોરામાપ્નોતિ સંસૃતિમ્ ॥ ૨૮ ॥

જલં તદુદ્ભવૈશ્છન્નં હિત્વાજ્ઞો જલકામ્યયા ।
મૃગતૃષ્ણામુપાધાવેત્તથાન્યત્રાર્થદૃક્ સ્વતઃ ॥ ૨૯ ॥

દેહાદિભિર્દૈવતન્ત્રૈરાત્મનઃ સુખમીહતઃ ।
દુઃખાત્યયં ચાનીશસ્ય ક્રિયા મોઘાઃ કૃતાઃ કૃતાઃ ॥ ૩૦ ॥

આધ્યાત્મિકાદિભિર્દુઃખૈરવિમુક્તસ્ય કર્હિચિત્ ।
મર્ત્યસ્ય કૃચ્છ્રોપનતૈરર્થૈઃ કામૈઃ ક્રિયેત કિમ્ ॥ ૩૧ ॥

પશ્યામિ ધનિનાં ક્લેશં લુબ્ધાનામજિતાત્મનામ્ ।
ભયાદલબ્ધનિદ્રાણાં સર્વતોઽભિવિશઙ્કિનામ્ ॥ ૩૨ ॥

રાજતશ્ચૌરતઃ શત્રોઃ સ્વજનાત્પશુપક્ષિતઃ ।
અર્થિભ્યઃ કાલતઃ સ્વસ્માન્નિત્યં પ્રાણાર્થવદ્ભયમ્ ॥ ૩૩ ॥

શોકમોહભયક્રોધરાગક્લૈબ્યશ્રમાદયઃ ।
યન્મૂલાઃ સ્યુર્નૃણાં જહ્યાત્સ્પૃહાં પ્રાણાર્થયોર્બુધઃ ॥ ૩૪ ॥

મધુકારમહાસર્પૌ લોકેઽસ્મિન્નો ગુરૂત્તમૌ ।
વૈરાગ્યં પરિતોષં ચ પ્રાપ્તા યચ્છિક્ષયા વયમ્ ॥ ૩૫ ॥

વિરાગઃ સર્વકામેભ્યઃ શિક્ષિતો મે મધુવ્રતાત્ ।
કૃચ્છ્રાપ્તં મધુવદ્વિત્તં હત્વાપ્યન્યો હરેત્પતિમ્ ॥ ૩૬ ॥

અનીહઃ પરિતુષ્ટાત્મા યદૃચ્છોપનતાદહમ્ ।
નો ચેચ્છયે બહ્વહાનિ મહાહિરિવ સત્ત્વવાન્ ॥ ૩૭ ॥

ક્વચિદલ્પં ક્વચિદ્ભૂરિ ભુઞ્જેઽન્નં સ્વાદ્વસ્વાદુ વા ।
ક્વચિદ્ભૂરિ ગુણોપેતં ગુણહીનમુત ક્વચિત્ ।
શ્રદ્ધયોપહૃતં ક્વાપિ કદાચિન્માનવર્જિતમ્ ।
ભુઞ્જે ભુક્ત્વાથ કસ્મિંશ્ચિદ્દિવા નક્તં યદૃચ્છયા ॥ ૩૮ ॥

ક્ષૌમં દુકૂલમજિનં ચીરં વલ્કલમેવ વા ।
વસેઽન્યદપિ સમ્પ્રાપ્તં દિષ્ટભુક્તુષ્ટધીરહમ્ ॥ ૩૯ ॥

ક્વચિચ્છયે ધરોપસ્થે તૃણપર્ણાશ્મભસ્મસુ ।
ક્વચિત્પ્રાસાદપર્યઙ્કે કશિપૌ વા પરેચ્છયા ॥ ૪૦ ॥

ક્વચિત્સ્નાતોઽનુલિપ્તાઙ્ગઃ સુવાસાઃ સ્રગ્વ્યલઙ્કૃતઃ ।
રથેભાશ્વૈશ્ચરે
ક્વાપિ દિગ્વાસા ગ્રહવદ્વિભો ॥ ૪૧ ॥

નાહં નિન્દે ન ચ સ્તૌમિ સ્વભાવવિષમં જનમ્ ।
એતેષાં શ્રેય આશાસે
ઉતૈકાત્મ્યં મહાત્મનિ ॥ ૪૨ ॥

વિકલ્પં જુહુયાચ્ચિત્તૌ તાં મનસ્યર્થવિભ્રમે ।
મનો વૈકારિકે હુત્વા તં માયાયાં જુહોત્યનુ ॥ ૪૩ ॥

આત્માનુભૂતૌ તાં માયાં જુહુયાત્સત્યદૃઙ્મુનિઃ ।
તતો નિરીહો વિરમેત્ સ્વાનુભૂત્યાત્મનિ સ્થિતઃ ॥ ૪૪ ॥

સ્વાત્મવૃત્તં મયેત્થં તે સુગુપ્તમપિ વર્ણિતમ્ ।
વ્યપેતં લોકશાસ્ત્રાભ્યાં ભવાન્હિ ભગવત્પરઃ ॥ ૪૫ ॥

શ્રીનારદ ઉવાચ
ધર્મં પારમહંસ્યં વૈ મુનેઃ શ્રુત્વાસુરેશ્વરઃ ।
પૂજયિત્વા તતઃ પ્રીત આમન્ત્ર્યપ્રયયૌ ગૃહમ્ ॥ ૪૬ ॥