ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତମ୍ ୭.୧୩

ଶ୍ରୀନାରଦ ଉଵାଚ
କଲ୍ପସ୍ତ୍ଵେଵଂ ପରିଵ୍ରଜ୍ଯ ଦେହମାତ୍ରାଵଶେଷିତଃ ।
ଗ୍ରାମୈକରାତ୍ରଵିଧିନା ନିରପେକ୍ଷଶ୍ଚରେନ୍ମହୀମ୍ ॥ ୧ ॥

ବିଭୃଯାଦ୍ ଯଦ୍ଯସୌ ଵାସଃ କୌପୀନାଚ୍ଛାଦନଂ ପରମ୍ ।
ତ୍ଯକ୍ତଂ ନ ଲିଙ୍ଗାଦ୍ ଦଣ୍ଡାଦେରନ୍ଯତ୍ କିଞ୍ଚିଦନାପଦି ॥ ୨ ॥

ଏକ ଏଵ ଚରେଦ୍ଭିକ୍ଷୁରାତ୍ମାରାମୋଽନପାଶ୍ରଯଃ ।
ସର୍ଵଭୂତସୁହୃଚ୍ଛାନ୍ତୋ ନାରାଯଣପରାଯଣଃ ॥ ୩ ॥

ପଶ୍ଯେଦାତ୍ମନ୍ଯଦୋ ଵିଶ୍ଵଂ ପରେ ସଦସତୋଽଵ୍ଯଯେ ।
ଆତ୍ମାନଂ ଚ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ଵତ୍ର ସଦସନ୍ମଯେ ॥ ୪ ॥

ସୁପ୍ତିପ୍ରବୋଧଯୋଃ ସନ୍ଧାଵାତ୍ମନୋ ଗତିମାତ୍ମଦୃକ୍ ।
ପଶ୍ଯନ୍ବନ୍ଧଂ ଚ ମୋକ୍ଷଂ ଚ ମାଯାମାତ୍ରଂ ନ ଵସ୍ତୁତଃ ॥ ୫ ॥

ନାଭିନନ୍ଦେଦ୍ ଧ୍ରୁଵଂ ମୃତ୍ଯୁମଧ୍ରୁଵଂ ଵାସ୍ଯ ଜୀଵିତମ୍ ।
କାଲଂ ପରଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷେତ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରଭଵାପ୍ଯଯମ୍ ॥ ୬ ॥

ନାସଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରେଷୁ ସଜ୍ଜେତ ନୋପଜୀଵେତ ଜୀଵିକାମ୍ ।
ଵାଦଵାଦାଂସ୍ତ୍ଯଜେତ୍ତର୍କାନ୍ପକ୍ଷଂ କଂଚ ନ ସଂଶ୍ରଯେତ୍ ॥ ୭ ॥

ନ ଶିଷ୍ଯାନନୁବଧ୍ନୀତ ଗ୍ରନ୍ଥାନ୍ନୈଵାଭ୍ଯସେଦ୍ ବହୂନ୍ ।
ନ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାମୁପଯୁଞ୍ଜୀତ ନାରମ୍ଭାନାରଭେତ୍କ୍ଵଚିତ୍ ॥ ୮ ॥

ନ ଯତେରାଶ୍ରମଃ ପ୍ରାଯୋ ଧର୍ମହେତୁର୍ମହାତ୍ମନଃ ।
ଶାନ୍ତସ୍ଯ ସମଚିତ୍ତସ୍ଯ ବିଭୃଯାଦୁତ ଵା ତ୍ଯଜେତ୍ ॥ ୯ ॥

ଅଵ୍ଯକ୍ତଲିଙ୍ଗୋ ଵ୍ଯକ୍ତାର୍ଥୋ ମନୀଷ୍ଯୁନ୍ମତ୍ତବାଲଵତ୍ ।
କଵିର୍ମୂକଵଦାତ୍ମାନଂ ସ ଦୃଷ୍ଟଯା ଦର୍ଶଯେନ୍ନୃଣାମ୍ ॥ ୧୦ ॥

ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରନ୍ତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ ।
ପ୍ରହ୍ରାଦସ୍ଯ ଚ ସଂଵାଦଂ ମୁନେରାଜଗରସ୍ଯ ଚ ॥ ୧୧ ॥

ତଂ ଶଯାନଂ ଧରୋପସ୍ଥେ କାଵେର୍ଯାଂ ସହ୍ଯସାନୁନି ।
ରଜସ୍ଵଲୈସ୍ତନୂଦେଶୈର୍ନିଗୂଢାମଲତେଜସମ୍ ॥ ୧୨ ॥

ଦଦର୍ଶ ଲୋକାନ୍ଵିଚରନ୍ ଲୋକତତ୍ତ୍ଵଵିଵିତ୍ସଯା ।
ଵୃତୋଽମାତ୍ଯୈଃ କତିପଯୈଃ ପ୍ରହ୍ରାଦୋ ଭଗଵତ୍ପ୍ରିଯଃ ॥ ୧୩ ॥

କର୍ମଣାକୃତିଭିର୍ଵାଚା ଲିଙ୍ଗୈର୍ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଦିଭିଃ ।
ନ ଵିଦନ୍ତି ଜନା ଯଂ ଵୈ ସୋଽସାଵିତି ନ ଵେତି ଚ ॥ ୧୪ ॥

ତଂ ନତ୍ଵାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ପାଦଯୋଃ ଶିରସା ସ୍ପୃଶନ୍ ।
ଵିଵିତ୍ସୁରିଦମପ୍ରାକ୍ଷୀନ୍ମହାଭାଗଵତୋଽସୁରଃ ॥ ୧୫ ॥

ବିଭର୍ଷି କାଯଂ ପୀଵାନଂ ସୋଦ୍ଯମୋ ଭୋଗଵାନ୍ଯଥା ॥ ୧୬ ॥

ଵିତ୍ତଂ ଚୈଵୋଦ୍ଯମଵତାଂ ଭୋଗୋ ଵିତ୍ତଵତାମିହ ।
ଭୋଗିନାଂ ଖଲୁ ଦେହୋଽଯଂ ପୀଵା ଭଵତି ନାନ୍ଯଥା ॥ ୧୭ ॥

ନ ତେ ଶଯାନସ୍ଯ ନିରୁଦ୍ଯମସ୍ଯ
ବ୍ରହ୍ମନ୍ନୁ ହାର୍ଥୋ ଯତ ଏଵ ଭୋଗଃ ।
ଅଭୋଗିନୋଽଯଂ ତଵ ଵିପ୍ର ଦେହଃ
ପୀଵା ଯତସ୍ତଦ୍ଵଦ ନଃ କ୍ଷମଂ ଚେତ୍ ॥ ୧୮ ॥

କଵିଃ କଲ୍ପୋ ନିପୁଣଦୃକ୍ ଚିତ୍ରପ୍ରିଯକଥଃ ସମଃ । ଲୋକସ୍ଯ କୁର୍ଵତଃ କର୍ମ ଶେଷେ ତଦ୍ଵୀକ୍ଷିତାପି ଵା ॥ ୧୯ ॥

ଶ୍ରୀନାରଦ ଉଵାଚ
\ସ ଇତ୍ଥଂ ଦୈତ୍ଯପତିନା ପରିପୃଷ୍ଟୋ ମହାମୁନିଃ ।
ସ୍ମଯମାନସ୍ତମଭ୍ଯାହ ତଦ୍ଵାଗମୃତଯନ୍ତ୍ରିତଃ ॥ ୨୦ ॥

ଶ୍ରୀବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ
ଵେଦେଦମସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଵାନ୍ ନନ୍ଵାର୍ଯସମ୍ମତଃ ।
ଈହୋପରମଯୋର୍ନୃଣାଂ ପଦାନ୍ଯଧ୍ଯାତ୍ମଚକ୍ଷୁଷା ॥ ୨୧ ॥

ଯସ୍ଯ ନାରାଯଣୋ ଦେଵୋ ଭଗଵାନ୍ହୃଦ୍ଗତଃ ସଦା ।
ଭକ୍ତ୍ଯା କେଵଲଯାଜ୍ଞାନଂ ଧୁନୋତି ଧ୍ଵାନ୍ତମର୍କଵତ୍ ॥ ୨୨ ॥

ତଥାପି ବ୍ରୂମହେ ପ୍ରଶ୍ନାଂସ୍ତଵ ରାଜନ୍ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍ ।
ସମ୍ଭାଷଣୀଯୋ ହି ଭଵାନାତ୍ମନଃ ଶୁଦ୍ଧିମିଚ୍ଛତା ॥ ୨୩ ॥

ତୃଷ୍ଣଯା ଭଵଵାହିନ୍ଯା ଯୋଗ୍ଯୈଃ କାମୈରପୂର୍ଯଯା ।
କର୍ମାଣି କାର୍ଯମାଣୋଽହଂ ନାନାଯୋନିଷୁ ଯୋଜିତଃ ॥ ୨୪ ॥

ଯଦୃଚ୍ଛଯା ଲୋକମିମଂ ପ୍ରାପିତଃ କର୍ମଭିର୍ଭ୍ରମନ୍ ।
ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗଯୋର୍ଦ୍ଵାରଂ ତିରଶ୍ଚାଂ ପୁନରସ୍ଯ ଚ ॥ ୨୫ ॥

ତତ୍ରାପି ଦମ୍ପତୀନାଂ ଚ ସୁଖାଯାନ୍ଯାପନୁତ୍ତଯେ ।
କର୍ମାଣି କୁର୍ଵତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଵୃତ୍ତୋଽସ୍ମି ଵିପର୍ଯଯମ୍ ॥ ୨୬ ॥

ସୁଖମସ୍ଯାତ୍ମନୋ ରୂପଂ ସର୍ଵେହୋପରତିସ୍ତନୁଃ ।
ମନଃସଂସ୍ପର୍ଶଜାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୋଗାନ୍ସ୍ଵପ୍ସ୍ଯାମି ସଂଵିଶନ୍ ॥ ୨୭ ॥

ଇତ୍ଯେତଦାତ୍ମନଃ ସ୍ଵାର୍ଥଂ ସନ୍ତଂ ଵିସ୍ମୃତ୍ଯ ଵୈ ପୁମାନ୍ ।
ଵିଚିତ୍ରାମସତି ଦ୍ଵୈତେ ଘୋରାମାପ୍ନୋତି ସଂସୃତିମ୍ ॥ ୨୮ ॥

ଜଲଂ ତଦୁଦ୍ଭଵୈଶ୍ଛନ୍ନଂ ହିତ୍ଵାଜ୍ଞୋ ଜଲକାମ୍ଯଯା ।
ମୃଗତୃଷ୍ଣାମୁପାଧାଵେତ୍ତଥାନ୍ଯତ୍ରାର୍ଥଦୃକ୍ ସ୍ଵତଃ ॥ ୨୯ ॥

ଦେହାଦିଭିର୍ଦୈଵତନ୍ତ୍ରୈରାତ୍ମନଃ ସୁଖମୀହତଃ ।
ଦୁଃଖାତ୍ଯଯଂ ଚାନୀଶସ୍ଯ କ୍ରିଯା ମୋଘାଃ କୃତାଃ କୃତାଃ ॥ ୩୦ ॥

ଆଧ୍ଯାତ୍ମିକାଦିଭିର୍ଦୁଃଖୈରଵିମୁକ୍ତସ୍ଯ କର୍ହିଚିତ୍ ।
ମର୍ତ୍ଯସ୍ଯ କୃଚ୍ଛ୍ରୋପନତୈରର୍ଥୈଃ କାମୈଃ କ୍ରିଯେତ କିମ୍ ॥ ୩୧ ॥

ପଶ୍ଯାମି ଧନିନାଂ କ୍ଲେଶଂ ଲୁବ୍ଧାନାମଜିତାତ୍ମନାମ୍ ।
ଭଯାଦଲବ୍ଧନିଦ୍ରାଣାଂ ସର୍ଵତୋଽଭିଵିଶଙ୍କିନାମ୍ ॥ ୩୨ ॥

ରାଜତଶ୍ଚୌରତଃ ଶତ୍ରୋଃ ସ୍ଵଜନାତ୍ପଶୁପକ୍ଷିତଃ ।
ଅର୍ଥିଭ୍ଯଃ କାଲତଃ ସ୍ଵସ୍ମାନ୍ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରାଣାର୍ଥଵଦ୍ଭଯମ୍ ॥ ୩୩ ॥

ଶୋକମୋହଭଯକ୍ରୋଧରାଗକ୍ଲୈବ୍ଯଶ୍ରମାଦଯଃ ।
ଯନ୍ମୂଲାଃ ସ୍ଯୁର୍ନୃଣାଂ ଜହ୍ଯାତ୍ସ୍ପୃହାଂ ପ୍ରାଣାର୍ଥଯୋର୍ବୁଧଃ ॥ ୩୪ ॥

ମଧୁକାରମହାସର୍ପୌ ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ନୋ ଗୁରୂତ୍ତମୌ ।
ଵୈରାଗ୍ଯଂ ପରିତୋଷଂ ଚ ପ୍ରାପ୍ତା ଯଚ୍ଛିକ୍ଷଯା ଵଯମ୍ ॥ ୩୫ ॥

ଵିରାଗଃ ସର୍ଵକାମେଭ୍ଯଃ ଶିକ୍ଷିତୋ ମେ ମଧୁଵ୍ରତାତ୍ ।
କୃଚ୍ଛ୍ରାପ୍ତଂ ମଧୁଵଦ୍ଵିତ୍ତଂ ହତ୍ଵାପ୍ଯନ୍ଯୋ ହରେତ୍ପତିମ୍ ॥ ୩୬ ॥

ଅନୀହଃ ପରିତୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଯଦୃଚ୍ଛୋପନତାଦହମ୍ ।
ନୋ ଚେଚ୍ଛଯେ ବହ୍ଵହାନି ମହାହିରିଵ ସତ୍ତ୍ଵଵାନ୍ ॥ ୩୭ ॥

କ୍ଵଚିଦଲ୍ପଂ କ୍ଵଚିଦ୍ଭୂରି ଭୁଞ୍ଜେଽନ୍ନଂ ସ୍ଵାଦ୍ଵସ୍ଵାଦୁ ଵା ।
କ୍ଵଚିଦ୍ଭୂରି ଗୁଣୋପେତଂ ଗୁଣହୀନମୁତ କ୍ଵଚିତ୍ ।
ଶ୍ରଦ୍ଧଯୋପହୃତଂ କ୍ଵାପି କଦାଚିନ୍ମାନଵର୍ଜିତମ୍ ।
ଭୁଞ୍ଜେ ଭୁକ୍ତ୍ଵାଥ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ଦିଵା ନକ୍ତଂ ଯଦୃଚ୍ଛଯା ॥ ୩୮ ॥

କ୍ଷୌମଂ ଦୁକୂଲମଜିନଂ ଚୀରଂ ଵଲ୍କଲମେଵ ଵା ।
ଵସେଽନ୍ଯଦପି ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦିଷ୍ଟଭୁକ୍ତୁଷ୍ଟଧୀରହମ୍ ॥ ୩୯ ॥

କ୍ଵଚିଚ୍ଛଯେ ଧରୋପସ୍ଥେ ତୃଣପର୍ଣାଶ୍ମଭସ୍ମସୁ ।
କ୍ଵଚିତ୍ପ୍ରାସାଦପର୍ଯଙ୍କେ କଶିପୌ ଵା ପରେଚ୍ଛଯା ॥ ୪୦ ॥

କ୍ଵଚିତ୍ସ୍ନାତୋଽନୁଲିପ୍ତାଙ୍ଗଃ ସୁଵାସାଃ ସ୍ରଗ୍ଵ୍ଯଲଙ୍କୃତଃ ।
ରଥେଭାଶ୍ଵୈଶ୍ଚରେ
କ୍ଵାପି ଦିଗ୍ଵାସା ଗ୍ରହଵଦ୍ଵିଭୋ ॥ ୪୧ ॥

ନାହଂ ନିନ୍ଦେ ନ ଚ ସ୍ତୌମି ସ୍ଵଭାଵଵିଷମଂ ଜନମ୍ ।
ଏତେଷାଂ ଶ୍ରେଯ ଆଶାସେ
ଉତୈକାତ୍ମ୍ଯଂ ମହାତ୍ମନି ॥ ୪୨ ॥

ଵିକଲ୍ପଂ ଜୁହୁଯାଚ୍ଚିତ୍ତୌ ତାଂ ମନସ୍ଯର୍ଥଵିଭ୍ରମେ ।
ମନୋ ଵୈକାରିକେ ହୁତ୍ଵା ତଂ ମାଯାଯାଂ ଜୁହୋତ୍ଯନୁ ॥ ୪୩ ॥

ଆତ୍ମାନୁଭୂତୌ ତାଂ ମାଯାଂ ଜୁହୁଯାତ୍ସତ୍ଯଦୃଙ୍ମୁନିଃ ।
ତତୋ ନିରୀହୋ ଵିରମେତ୍ ସ୍ଵାନୁଭୂତ୍ଯାତ୍ମନି ସ୍ଥିତଃ ॥ ୪୪ ॥

ସ୍ଵାତ୍ମଵୃତ୍ତଂ ମଯେତ୍ଥଂ ତେ ସୁଗୁପ୍ତମପି ଵର୍ଣିତମ୍ ।
ଵ୍ଯପେତଂ ଲୋକଶାସ୍ତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଭଵାନ୍ହି ଭଗଵତ୍ପରଃ ॥ ୪୫ ॥

ଶ୍ରୀନାରଦ ଉଵାଚ
ଧର୍ମଂ ପାରମହଂସ୍ଯଂ ଵୈ ମୁନେଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵାସୁରେଶ୍ଵରଃ ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ତତଃ ପ୍ରୀତ ଆମନ୍ତ୍ର୍ଯପ୍ରଯଯୌ ଗୃହମ୍ ॥ ୪୬ ॥