Lord Krishna

શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૭.૨

(Srimad Bhagavatam Canto 7, Chapter 2 — Hiraṇyakaśipu Mourns His Slain Brother in Gujarati)

Vyasa

Also known as bhrataryevam vinihate harina krodamurtina

Hiraṇyakaśipu Mourns His Slain Brother. Śrīmad Bhāgavatam Canto 7, Chapter 2 — 61 verses in Sanskrit with transliteration in 9 scripts.

#of 61
શ્રીનારદ ઉવાચ
ભ્રાતર્યેવં વિનિહતે હરિણા ક્રોડમૂર્તિના ।
હિરણ્યકશિપૂ રાજન્ પર્યતપ્યદ્રુષા શુચા ॥ ૧ ॥
આહ ચેદં રુષા પૂર્ણઃ સન્દષ્ટદશનચ્છદઃ ।
કોપોજ્જ્વલદ્ભ્યાં ચક્ષુર્ભ્યાં નિરીક્ષન્ ધૂમ્રમમ્બરમ્ ॥ ૨ ॥
કરાલદંષ્ટ્રોગ્રદૃષ્ટયા દુષ્પ્રેક્ષ્યભ્રુકુટીમુખઃ ।
શૂલમુદ્યમ્ય સદસિ દાનવાનિદમબ્રવીત્ ॥ ૩ ॥
ભો ભો દાનવદૈતેયા દ્વિમૂર્ધંસ્ત્ર્યક્ષ શમ્બર ।
શતબાહો હયગ્રીવ નમુચે પાક ઇલ્વલ ॥ ૪ ॥
વિપ્રચિત્તે મમ વચઃ પુલોમન્ શકુનાદયઃ ।
શૃણુતાનન્તરં સર્વે ક્રિયતામાશુ મા ચિરમ્ ॥ ૫ ॥
સપત્નૈર્ઘાતિતઃ ક્ષુદ્રૈર્ભ્રાતા મે દયિતઃ સુહૃત્ ।
પાર્ષ્ણિગ્રાહેણ હરિણા સમેનાપ્યુપધાવનૈઃ ॥ ૬ ॥
તસ્ય ત્યક્તસ્વભાવસ્ય ઘૃણેર્માયાવનૌકસઃ ।
ભજન્તં ભજમાનસ્ય બાલસ્યેવાસ્થિરાત્મનઃ ॥ ૭ ॥
મચ્છૂલભિન્નગ્રીવસ્ય ભૂરિણા રુધિરેણ વૈ ।
અસૃક્પ્રિયં તર્પયિષ્યે ભ્રાતરં મે ગતવ્યથઃ ॥ ૮ ॥
તસ્મિન્ કૂટેઽહિતે નષ્ટે કૃત્તમૂલે વનસ્પતૌ ।
વિટપા ઇવ શુષ્યન્તિ વિષ્ણુપ્રાણા દિવૌકસઃ ॥ ૯ ॥
તાવદ્યાત ભુવં યૂયં બ્રહ્મક્ષત્રસમેધિતામ્ ।
સૂદયધ્વં તપોયજ્ઞસ્વાધ્યાયવ્રતદાનિનઃ ॥ ૧૦ ॥
વિષ્ણુર્દ્વિજક્રિયામૂલો યજ્ઞો ધર્મમયઃ પુમાન્ ।
દેવર્ષિપિતૃભૂતાનાં ધર્મસ્ય ચ પરાયણમ્ ॥ ૧૧ ॥
યત્ર યત્ર દ્વિજા ગાવો વેદા વર્ણાશ્રમક્રિયાઃ ।
તં તં જનપદં યાત સન્દીપયત વૃશ્ચત ॥ ૧૨ ॥
ઇતિ તે ભર્તૃનિર્દેશમાદાય શિરસાદૃતાઃ ।
તથા પ્રજાનાં કદનં વિદધુઃ કદનપ્રિયાઃ ॥ ૧૩ ॥
પુરગ્રામવ્રજોદ્યાનક્ષેત્રારામાશ્રમાકરાન્ ।
ખેટખર્વટઘોષાંશ્ચ દદહુઃ પત્તનાનિ ચ ॥ ૧૪ ॥
કેચિત્ખનિત્રૈર્બિભિદુઃ સેતુપ્રાકારગોપુરાન્ ।
આજીવ્યાંશ્ચિચ્છિદુર્વૃક્ષાન્ કેચિત્પરશુપાણયઃ ।
પ્રાદહન્ શરણાન્યેકે પ્રજાનાં જ્વલિતોલ્મુકૈઃ ॥ ૧૫ ॥
એવં વિપ્રકૃતે લોકે દૈત્યેન્દ્રાનુચરૈર્મુહુઃ ।
દિવં દેવાઃ પરિત્યજ્ય ભુવિ ચેરુરલક્ષિતાઃ ॥ ૧૬ ॥
હિરણ્યકશિપુર્ભ્રાતુઃ સમ્પરેતસ્ય દુઃખિતઃ ।
કૃત્વા કટોદકાદીનિ ભ્રાતૃપુત્રાનસાન્ત્વયત્ ॥ ૧૭ ॥
શકુનિં શમ્બરં ધૃષ્ટિં ભૂતસન્તાપનં વૃકમ્ ।
કાલનાભં મહાનાભં હરિશ્મશ્રુમથોત્કચમ્ ॥ ૧૮ ॥
તન્માતરં રુષાભાનું દિતિં ચ જનનીં ગિરા ।
શ્લક્ષ્ણયા દેશકાલજ્ઞ ઇદમાહ જનેશ્વર ॥ ૧૯ ॥
શ્રીહિરણ્યકશિપુરુવાચ
અમ્બામ્બ હે વધૂઃ પુત્રા વીરં માર્હથ શોચિતુમ્ ।
રિપોરભિમુખે શ્લાઘ્યઃ શૂરાણાં વધ ઈપ્સિતઃ ॥ ૨૦ ॥
ભૂતાનામિહ સંવાસઃ પ્રપાયામિવ સુવ્રતે ।
દૈવેનૈકત્ર નીતાનામુન્નીતાનાં સ્વકર્મભિઃ ॥ ૨૧ ॥
નિત્ય આત્માવ્યયઃ શુદ્ધઃ સર્વગઃ સર્વવિત્પરઃ ।
ધત્તેઽસાવાત્મનો લિઙ્ગં માયયા વિસૃજન્ગુણાન્ ॥ ૨૨ ॥
યથામ્ભસા પ્રચલતા તરવોઽપિ ચલા ઇવ ।
ચક્ષુષા ભ્રામ્યમાણેન દૃશ્યતે ચલતીવ ભૂઃ ॥ ૨૩ ॥
એવં ગુણૈર્ભ્રામ્યમાણે મનસ્યવિકલઃ પુમાન્ ।
યાતિ તત્સામ્યતાં ભદ્રે હ્યલિઙ્ગો લિઙ્ગવાનિવ ॥ ૨૪ ॥
એષ આત્મવિપર્યાસો હ્યલિઙ્ગે લિઙ્ગભાવના ।
એષ પ્રિયાપ્રિયૈર્યોગો વિયોગઃ કર્મસંસૃતિઃ ॥ ૨૫ ॥
સમ્ભવશ્ચ વિનાશશ્ચ શોકશ્ચ વિવિધઃ સ્મૃતઃ ।
અવિવેકશ્ચ ચિન્તા ચ વિવેકાસ્મૃતિરેવ ચ ॥ ૨૬ ॥
અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
યમસ્ય પ્રેતબન્ધૂનાં સંવાદં તં નિબોધત ॥ ૨૭ ॥
ઉશીનરેષ્વભૂદ્રાજા સુયજ્ઞ ઇતિ વિશ્રુતઃ ।
સપત્નૈર્નિહતો યુદ્ધે જ્ઞાતયસ્તમુપાસત ॥ ૨૮ ॥
વિશીર્ણરત્નકવચં વિભ્રષ્ટાભરણસ્રજમ્ ।
શરનિર્ભિન્નહૃદયં શયાનમસૃગાવિલમ્ ॥ ૨૯ ॥
પ્રકીર્ણકેશં ધ્વસ્તાક્ષં રભસા દષ્ટદચ્છદમ્ ।
રજઃકુણ્ઠમુખામ્ભોજં છિન્નાયુધભુજં મૃધે ॥ ૩૦ ॥
ઉશીનરેન્દ્રં વિધિના તથા કૃતં
પતિં મહિષ્યઃ પ્રસમીક્ષ્ય દુઃખિતાઃ ।
હતાઃ સ્મ નાથેતિ કરૈરુરો ભૃશં
ઘ્નન્ત્યો મુહુસ્તત્પદયોરુપાપતન્ ॥ ૩૧ ॥
રુદત્ય ઉચ્ચૈર્દયિતાઙ્ઘ્રિપઙ્કજં
સિઞ્ચન્ત્ય અસ્રૈઃ કુચકુઙ્કુમારુણૈઃ ।
વિસ્રસ્તકેશાભરણાઃ શુચં નૃણાં
સૃજન્ત્ય આક્રન્દનયા વિલેપિરે ॥ ૩૨ ॥
અહો વિધાત્રાકરુણેન નઃ પ્રભો
ભવાન્ પ્રણીતો દૃગગોચરાં દશામ્ ।
ઉશીનરાણામસિ વૃત્તિદઃ પુરા
કૃતોઽધુના યેન શુચાં વિવર્ધનઃ ॥ ૩૩ ॥
ત્વયા કૃતજ્ઞેન વયં મહીપતે
કથં વિના સ્યામ સુહૃત્તમેન તે ।
તત્રાનુયાનં તવ વીર પાદયોઃ
શુશ્રૂષતીનાં દિશ યત્ર યાસ્યસિ ॥ ૩૪ ॥
એવં વિલપતીનાં વૈ પરિગૃહ્ય મૃતં પતિમ્ ।
અનિચ્છતીનાં નિર્હારમર્કોઽસ્તં સન્ન્યવર્તત ॥ ૩૫ ॥
તત્ર હ પ્રેતબન્ધૂનામાશ્રુત્ય પરિદેવિતમ્ ।
આહ તાન્ બાલકો ભૂત્વા યમઃ સ્વયમુપાગતઃ ॥ ૩૬ ॥
શ્રીયમ ઉવાચ
અહો અમીષાં વયસાધિકાનાં
વિપશ્યતાં લોકવિધિં વિમોહઃ ।
યત્રાગતસ્તત્ર ગતં મનુષ્યં
સ્વયં સધર્મા અપિ શોચન્ત્યપાર્થમ્ ॥ ૩૭ ॥
અહો વયં ધન્યતમા યદત્ર
ત્યક્તાઃ પિતૃભ્યાં ન વિચિન્તયામઃ ।
અભક્ષ્યમાણા અબલા વૃકાદિભિઃ
સ રક્ષિતા રક્ષતિ યો હિ ગર્ભે ॥ ૩૮ ॥
ય ઇચ્છયેશઃ સૃજતીદમવ્યયો
ય એવ રક્ષત્યવલુમ્પતે ચ યઃ ।
તસ્યાબલાઃ ક્રીડનમાહુરીશિતુ-
શ્ચરાચરં નિગ્રહસઙ્ગ્રહે પ્રભુઃ ॥ ૩૯ ॥
પથિ ચ્યુતં તિષ્ઠતિ દિષ્ટરક્ષિતં
ગૃહે સ્થિતં તદ્વિહતં વિનશ્યતિ ।
જીવત્યનાથોઽપિ તદીક્ષિતો વને
ગૃહેઽભિગુપ્તોઽસ્ય હતો ન જીવતિ ॥ ૪૦ ॥
ભૂતાનિ તૈસ્તૈર્નિજયોનિકર્મભિ-
ર્ભવન્તિ કાલે ન ભવન્તિ સર્વશઃ ।
ન તત્ર હાત્મા પ્રકૃતાવપિ સ્થિત-
સ્તસ્યા ગુણૈરન્યતમો હિ બધ્યતે ॥ ૪૧ ॥
ઇદં શરીરં પુરુષસ્ય મોહજં
યથા પૃથગ્ભૌતિકમીયતે ગૃહમ્ ।
યથૌદકૈઃ પાર્થિવતૈજસૈર્જનઃ
કાલેન જાતો વિકૃતો વિનશ્યતિ ॥ ૪૨ ॥
યથાનલો દારુષુ ભિન્ન ઈયતે
યથાનિલો દેહગતઃ પૃથક્ સ્થિતઃ ।
યથા નભઃ સર્વગતં ન સજ્જતે
તથા પુમાન્ સર્વગુણાશ્રયઃ પરઃ ॥ ૪૩ ॥
સુયજ્ઞો નન્વયં શેતે મૂઢા યમનુશોચથ ।
યઃ શ્રોતા યોઽનુવક્તેહ સ ન દૃશ્યેત કર્હિચિત્ ॥ ૪૪ ॥
ન શ્રોતા નાનુવક્તાયં મુખ્યોઽપ્યત્ર મહાનસુઃ ।
યસ્ત્વિહેન્દ્રિયવાનાત્મા સ ચાન્યઃ પ્રાણદેહયોઃ ॥ ૪૫ ॥
ભૂતેન્દ્રિયમનોલિઙ્ગાન્ દેહાનુચ્ચાવચાન્ વિભુઃ ।
ભજત્યુત્સૃજતિ હ્યન્યસ્તચ્ચાપિ સ્વેન તેજસા ॥ ૪૬ ॥
યાવલ્લિઙ્ગાન્વિતો હ્યાત્મા તાવત્કર્મનિબન્ધનમ્ ।
તતો વિપર્યયઃ ક્લેશો માયાયોગોઽનુવર્તતે ॥ ૪૭ ॥
વિતથાભિનિવેશોઽયં યદ્ગુણેષ્વર્થદૃગ્વચઃ ।
યથા મનોરથઃ સ્વપ્નઃ સર્વમૈન્દ્રિયકં મૃષા ॥ ૪૮ ॥
અથ નિત્યમનિત્યં વા નેહ શોચન્તિ તદ્વિદઃ ।
નાન્યથા શક્યતે કર્તું સ્વભાવઃ શોચતામિતિ ॥ ૪૯ ॥
લુબ્ધકો વિપિને કશ્ચિત્પક્ષિણાં નિર્મિતોઽન્તકઃ ।
વિતત્ય જાલં વિદધે તત્ર તત્ર પ્રલોભયન્ ॥ ૫૦ ॥
કુલિઙ્ગમિથુનં તત્ર વિચરત્સમદૃશ્યત ।
તયોઃ કુલિઙ્ગી સહસા લુબ્ધકેન પ્રલોભિતા ॥ ૫૧ ॥
સાસજ્જત સિચસ્તન્ત્ર્યાં મહિષ્યઃ કાલયન્ત્રિતા ।
કુલિઙ્ગસ્તાં તથાપન્નાં નિરીક્ષ્ય ભૃશદુઃખિતઃ ।
સ્નેહાદકલ્પઃ કૃપણઃ કૃપણાં પર્યદેવયત્ ॥ ૫૨ ॥
અહો અકરુણો દેવઃ સ્ત્રિયાકરુણયા વિભુઃ ।
કૃપણં મામનુશોચન્ત્યા દીનયા કિં કરિષ્યતિ ॥ ૫૩ ॥
કામં નયતુ માં દેવઃ કિમર્ધેનાત્મનો હિ મે ।
દીનેન જીવતા દુઃખમનેન વિધુરાયુષા ॥ ૫૪ ॥
કથં ત્વજાતપક્ષાંસ્તાન્ માતૃહીનાન્ બિભર્મ્યહમ્ ।
મન્દભાગ્યાઃ પ્રતીક્ષન્તે નીડે મે માતરં પ્રજાઃ ॥ ૫૫ ॥
એવં કુલિઙ્ગં વિલપન્તમારાત્
પ્રિયાવિયોગાતુરમશ્રુકણ્ઠમ્ ।
સ એવ તં શાકુનિકઃ શરેણ
વિવ્યાધ કાલપ્રહિતો વિલીનઃ ॥ ૫૬ ॥
એવં યૂયમપશ્યન્ત્ય આત્માપાયમબુદ્ધયઃ ।
નૈનં પ્રાપ્સ્યથ શોચન્ત્યઃ પતિં વર્ષશતૈરપિ ॥ ૫૭ ॥
શ્રીહિરણ્યકશિપુરુવાચ
બાલ એવં પ્રવદતિ સર્વે વિસ્મિતચેતસઃ ।
જ્ઞાતયો મેનિરે સર્વમનિત્યમયથોત્થિતમ્ ॥ ૫૮ ॥
યમ એતદુપાખ્યાય તત્રૈવાન્તરધીયત ।
જ્ઞાતયોઽહિ સુયજ્ઞસ્ય ચક્રુર્યત્સામ્પરાયિકમ્ ॥ ૫૯ ॥
અતઃ શોચત મા યૂયં પરં ચાત્માનમેવ વા ।
ક આત્મા કઃ પરો વાત્ર સ્વીયઃ પારક્ય એવ વા ।
સ્વપરાભિનિવેશેન વિનાજ્ઞાનેન દેહિનામ્ ॥ ૬૦ ॥
શ્રીનારદ ઉવાચ
ઇતિ દૈત્યપતેર્વાક્યં દિતિરાકર્ણ્ય સસ્નુષા ।
પુત્રશોકં ક્ષણાત્ત્યક્ત્વા તત્ત્વે ચિત્તમધારયત્ ॥ ૬૧ ॥

Explore More