ଶ୍ରୀନାରଦ ଉଵାଚ
ଭ୍ରାତର୍ଯେଵଂ ଵିନିହତେ ହରିଣା କ୍ରୋଡମୂର୍ତିନା ।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୂ ରାଜନ୍ ପର୍ଯତପ୍ଯଦ୍ରୁଷା ଶୁଚା ॥ ୧ ॥
ଭ୍ରାତର୍ଯେଵଂ ଵିନିହତେ ହରିଣା କ୍ରୋଡମୂର୍ତିନା ।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୂ ରାଜନ୍ ପର୍ଯତପ୍ଯଦ୍ରୁଷା ଶୁଚା ॥ ୧ ॥
ଆହ ଚେଦଂ ରୁଷା ପୂର୍ଣଃ ସନ୍ଦଷ୍ଟଦଶନଚ୍ଛଦଃ ।
କୋପୋଜ୍ଜ୍ଵଲଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଂ ନିରୀକ୍ଷନ୍ ଧୂମ୍ରମମ୍ବରମ୍ ॥ ୨ ॥
କୋପୋଜ୍ଜ୍ଵଲଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଂ ନିରୀକ୍ଷନ୍ ଧୂମ୍ରମମ୍ବରମ୍ ॥ ୨ ॥
କରାଲଦଂଷ୍ଟ୍ରୋଗ୍ରଦୃଷ୍ଟଯା ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯଭ୍ରୁକୁଟୀମୁଖଃ ।
ଶୂଲମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ସଦସି ଦାନଵାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ ୩ ॥
ଶୂଲମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ସଦସି ଦାନଵାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ ୩ ॥
ଭୋ ଭୋ ଦାନଵଦୈତେଯା ଦ୍ଵିମୂର୍ଧଂସ୍ତ୍ର୍ଯକ୍ଷ ଶମ୍ବର ।
ଶତବାହୋ ହଯଗ୍ରୀଵ ନମୁଚେ ପାକ ଇଲ୍ଵଲ ॥ ୪ ॥
ଶତବାହୋ ହଯଗ୍ରୀଵ ନମୁଚେ ପାକ ଇଲ୍ଵଲ ॥ ୪ ॥
ଵିପ୍ରଚିତ୍ତେ ମମ ଵଚଃ ପୁଲୋମନ୍ ଶକୁନାଦଯଃ ।
ଶୃଣୁତାନନ୍ତରଂ ସର୍ଵେ କ୍ରିଯତାମାଶୁ ମା ଚିରମ୍ ॥ ୫ ॥
ଶୃଣୁତାନନ୍ତରଂ ସର୍ଵେ କ୍ରିଯତାମାଶୁ ମା ଚିରମ୍ ॥ ୫ ॥
ସପତ୍ନୈର୍ଘାତିତଃ କ୍ଷୁଦ୍ରୈର୍ଭ୍ରାତା ମେ ଦଯିତଃ ସୁହୃତ୍ ।
ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହେଣ ହରିଣା ସମେନାପ୍ଯୁପଧାଵନୈଃ ॥ ୬ ॥
ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହେଣ ହରିଣା ସମେନାପ୍ଯୁପଧାଵନୈଃ ॥ ୬ ॥
ତସ୍ଯ ତ୍ଯକ୍ତସ୍ଵଭାଵସ୍ଯ ଘୃଣେର୍ମାଯାଵନୌକସଃ ।
ଭଜନ୍ତଂ ଭଜମାନସ୍ଯ ବାଲସ୍ଯେଵାସ୍ଥିରାତ୍ମନଃ ॥ ୭ ॥
ଭଜନ୍ତଂ ଭଜମାନସ୍ଯ ବାଲସ୍ଯେଵାସ୍ଥିରାତ୍ମନଃ ॥ ୭ ॥
ମଚ୍ଛୂଲଭିନ୍ନଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଭୂରିଣା ରୁଧିରେଣ ଵୈ ।
ଅସୃକ୍ପ୍ରିଯଂ ତର୍ପଯିଷ୍ଯେ ଭ୍ରାତରଂ ମେ ଗତଵ୍ଯଥଃ ॥ ୮ ॥
ଅସୃକ୍ପ୍ରିଯଂ ତର୍ପଯିଷ୍ଯେ ଭ୍ରାତରଂ ମେ ଗତଵ୍ଯଥଃ ॥ ୮ ॥
ତସ୍ମିନ୍ କୂଟେଽହିତେ ନଷ୍ଟେ କୃତ୍ତମୂଲେ ଵନସ୍ପତୌ ।
ଵିଟପା ଇଵ ଶୁଷ୍ଯନ୍ତି ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରାଣା ଦିଵୌକସଃ ॥ ୯ ॥
ଵିଟପା ଇଵ ଶୁଷ୍ଯନ୍ତି ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରାଣା ଦିଵୌକସଃ ॥ ୯ ॥
ତାଵଦ୍ଯାତ ଭୁଵଂ ଯୂଯଂ ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରସମେଧିତାମ୍ ।
ସୂଦଯଧ୍ଵଂ ତପୋଯଜ୍ଞସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵ୍ରତଦାନିନଃ ॥ ୧୦ ॥
ସୂଦଯଧ୍ଵଂ ତପୋଯଜ୍ଞସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵ୍ରତଦାନିନଃ ॥ ୧୦ ॥
ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦ୍ଵିଜକ୍ରିଯାମୂଲୋ ଯଜ୍ଞୋ ଧର୍ମମଯଃ ପୁମାନ୍ ।
ଦେଵର୍ଷିପିତୃଭୂତାନାଂ ଧର୍ମସ୍ଯ ଚ ପରାଯଣମ୍ ॥ ୧୧ ॥
ଦେଵର୍ଷିପିତୃଭୂତାନାଂ ଧର୍ମସ୍ଯ ଚ ପରାଯଣମ୍ ॥ ୧୧ ॥
ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଦ୍ଵିଜା ଗାଵୋ ଵେଦା ଵର୍ଣାଶ୍ରମକ୍ରିଯାଃ ।
ତଂ ତଂ ଜନପଦଂ ଯାତ ସନ୍ଦୀପଯତ ଵୃଶ୍ଚତ ॥ ୧୨ ॥
ତଂ ତଂ ଜନପଦଂ ଯାତ ସନ୍ଦୀପଯତ ଵୃଶ୍ଚତ ॥ ୧୨ ॥
ଇତି ତେ ଭର୍ତୃନିର୍ଦେଶମାଦାଯ ଶିରସାଦୃତାଃ ।
ତଥା ପ୍ରଜାନାଂ କଦନଂ ଵିଦଧୁଃ କଦନପ୍ରିଯାଃ ॥ ୧୩ ॥
ତଥା ପ୍ରଜାନାଂ କଦନଂ ଵିଦଧୁଃ କଦନପ୍ରିଯାଃ ॥ ୧୩ ॥
ପୁରଗ୍ରାମଵ୍ରଜୋଦ୍ଯାନକ୍ଷେତ୍ରାରାମାଶ୍ରମାକରାନ୍ ।
ଖେଟଖର୍ଵଟଘୋଷାଂଶ୍ଚ ଦଦହୁଃ ପତ୍ତନାନି ଚ ॥ ୧୪ ॥
ଖେଟଖର୍ଵଟଘୋଷାଂଶ୍ଚ ଦଦହୁଃ ପତ୍ତନାନି ଚ ॥ ୧୪ ॥
କେଚିତ୍ଖନିତ୍ରୈର୍ବିଭିଦୁଃ ସେତୁପ୍ରାକାରଗୋପୁରାନ୍ ।
ଆଜୀଵ୍ଯାଂଶ୍ଚିଚ୍ଛିଦୁର୍ଵୃକ୍ଷାନ୍ କେଚିତ୍ପରଶୁପାଣଯଃ ।
ପ୍ରାଦହନ୍ ଶରଣାନ୍ଯେକେ ପ୍ରଜାନାଂ ଜ୍ଵଲିତୋଲ୍ମୁକୈଃ ॥ ୧୫ ॥
ଆଜୀଵ୍ଯାଂଶ୍ଚିଚ୍ଛିଦୁର୍ଵୃକ୍ଷାନ୍ କେଚିତ୍ପରଶୁପାଣଯଃ ।
ପ୍ରାଦହନ୍ ଶରଣାନ୍ଯେକେ ପ୍ରଜାନାଂ ଜ୍ଵଲିତୋଲ୍ମୁକୈଃ ॥ ୧୫ ॥
ଏଵଂ ଵିପ୍ରକୃତେ ଲୋକେ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରାନୁଚରୈର୍ମୁହୁଃ ।
ଦିଵଂ ଦେଵାଃ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଭୁଵି ଚେରୁରଲକ୍ଷିତାଃ ॥ ୧୬ ॥
ଦିଵଂ ଦେଵାଃ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଭୁଵି ଚେରୁରଲକ୍ଷିତାଃ ॥ ୧୬ ॥
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁର୍ଭ୍ରାତୁଃ ସମ୍ପରେତସ୍ଯ ଦୁଃଖିତଃ ।
କୃତ୍ଵା କଟୋଦକାଦୀନି ଭ୍ରାତୃପୁତ୍ରାନସାନ୍ତ୍ଵଯତ୍ ॥ ୧୭ ॥
କୃତ୍ଵା କଟୋଦକାଦୀନି ଭ୍ରାତୃପୁତ୍ରାନସାନ୍ତ୍ଵଯତ୍ ॥ ୧୭ ॥
ଶକୁନିଂ ଶମ୍ବରଂ ଧୃଷ୍ଟିଂ ଭୂତସନ୍ତାପନଂ ଵୃକମ୍ ।
କାଲନାଭଂ ମହାନାଭଂ ହରିଶ୍ମଶ୍ରୁମଥୋତ୍କଚମ୍ ॥ ୧୮ ॥
କାଲନାଭଂ ମହାନାଭଂ ହରିଶ୍ମଶ୍ରୁମଥୋତ୍କଚମ୍ ॥ ୧୮ ॥
ତନ୍ମାତରଂ ରୁଷାଭାନୁଂ ଦିତିଂ ଚ ଜନନୀଂ ଗିରା ।
ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଦେଶକାଲଜ୍ଞ ଇଦମାହ ଜନେଶ୍ଵର ॥ ୧୯ ॥
ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଦେଶକାଲଜ୍ଞ ଇଦମାହ ଜନେଶ୍ଵର ॥ ୧୯ ॥
ଶ୍ରୀହିରଣ୍ଯକଶିପୁରୁଵାଚ
ଅମ୍ବାମ୍ବ ହେ ଵଧୂଃ ପୁତ୍ରା ଵୀରଂ ମାର୍ହଥ ଶୋଚିତୁମ୍ ।
ରିପୋରଭିମୁଖେ ଶ୍ଲାଘ୍ଯଃ ଶୂରାଣାଂ ଵଧ ଈପ୍ସିତଃ ॥ ୨୦ ॥
ଅମ୍ବାମ୍ବ ହେ ଵଧୂଃ ପୁତ୍ରା ଵୀରଂ ମାର୍ହଥ ଶୋଚିତୁମ୍ ।
ରିପୋରଭିମୁଖେ ଶ୍ଲାଘ୍ଯଃ ଶୂରାଣାଂ ଵଧ ଈପ୍ସିତଃ ॥ ୨୦ ॥
ଭୂତାନାମିହ ସଂଵାସଃ ପ୍ରପାଯାମିଵ ସୁଵ୍ରତେ ।
ଦୈଵେନୈକତ୍ର ନୀତାନାମୁନ୍ନୀତାନାଂ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ ॥ ୨୧ ॥
ଦୈଵେନୈକତ୍ର ନୀତାନାମୁନ୍ନୀତାନାଂ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ ॥ ୨୧ ॥
ନିତ୍ଯ ଆତ୍ମାଵ୍ଯଯଃ ଶୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵଗଃ ସର୍ଵଵିତ୍ପରଃ ।
ଧତ୍ତେଽସାଵାତ୍ମନୋ ଲିଙ୍ଗଂ ମାଯଯା ଵିସୃଜନ୍ଗୁଣାନ୍ ॥ ୨୨ ॥
ଧତ୍ତେଽସାଵାତ୍ମନୋ ଲିଙ୍ଗଂ ମାଯଯା ଵିସୃଜନ୍ଗୁଣାନ୍ ॥ ୨୨ ॥
ଯଥାମ୍ଭସା ପ୍ରଚଲତା ତରଵୋଽପି ଚଲା ଇଵ ।
ଚକ୍ଷୁଷା ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣେନ ଦୃଶ୍ଯତେ ଚଲତୀଵ ଭୂଃ ॥ ୨୩ ॥
ଚକ୍ଷୁଷା ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣେନ ଦୃଶ୍ଯତେ ଚଲତୀଵ ଭୂଃ ॥ ୨୩ ॥
ଏଵଂ ଗୁଣୈର୍ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣେ ମନସ୍ଯଵିକଲଃ ପୁମାନ୍ ।
ଯାତି ତତ୍ସାମ୍ଯତାଂ ଭଦ୍ରେ ହ୍ଯଲିଙ୍ଗୋ ଲିଙ୍ଗଵାନିଵ ॥ ୨୪ ॥
ଯାତି ତତ୍ସାମ୍ଯତାଂ ଭଦ୍ରେ ହ୍ଯଲିଙ୍ଗୋ ଲିଙ୍ଗଵାନିଵ ॥ ୨୪ ॥
ଏଷ ଆତ୍ମଵିପର୍ଯାସୋ ହ୍ଯଲିଙ୍ଗେ ଲିଙ୍ଗଭାଵନା ।
ଏଷ ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯୈର୍ଯୋଗୋ ଵିଯୋଗଃ କର୍ମସଂସୃତିଃ ॥ ୨୫ ॥
ଏଷ ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯୈର୍ଯୋଗୋ ଵିଯୋଗଃ କର୍ମସଂସୃତିଃ ॥ ୨୫ ॥
ସମ୍ଭଵଶ୍ଚ ଵିନାଶଶ୍ଚ ଶୋକଶ୍ଚ ଵିଵିଧଃ ସ୍ମୃତଃ ।
ଅଵିଵେକଶ୍ଚ ଚିନ୍ତା ଚ ଵିଵେକାସ୍ମୃତିରେଵ ଚ ॥ ୨୬ ॥
ଅଵିଵେକଶ୍ଚ ଚିନ୍ତା ଚ ଵିଵେକାସ୍ମୃତିରେଵ ଚ ॥ ୨୬ ॥
ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରନ୍ତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ ।
ଯମସ୍ଯ ପ୍ରେତବନ୍ଧୂନାଂ ସଂଵାଦଂ ତଂ ନିବୋଧତ ॥ ୨୭ ॥
ଯମସ୍ଯ ପ୍ରେତବନ୍ଧୂନାଂ ସଂଵାଦଂ ତଂ ନିବୋଧତ ॥ ୨୭ ॥
ଉଶୀନରେଷ୍ଵଭୂଦ୍ରାଜା ସୁଯଜ୍ଞ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ ।
ସପତ୍ନୈର୍ନିହତୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଜ୍ଞାତଯସ୍ତମୁପାସତ ॥ ୨୮ ॥
ସପତ୍ନୈର୍ନିହତୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଜ୍ଞାତଯସ୍ତମୁପାସତ ॥ ୨୮ ॥
ଵିଶୀର୍ଣରତ୍ନକଵଚଂ ଵିଭ୍ରଷ୍ଟାଭରଣସ୍ରଜମ୍ ।
ଶରନିର୍ଭିନ୍ନହୃଦଯଂ ଶଯାନମସୃଗାଵିଲମ୍ ॥ ୨୯ ॥
ଶରନିର୍ଭିନ୍ନହୃଦଯଂ ଶଯାନମସୃଗାଵିଲମ୍ ॥ ୨୯ ॥
ପ୍ରକୀର୍ଣକେଶଂ ଧ୍ଵସ୍ତାକ୍ଷଂ ରଭସା ଦଷ୍ଟଦଚ୍ଛଦମ୍ ।
ରଜଃକୁଣ୍ଠମୁଖାମ୍ଭୋଜଂ ଛିନ୍ନାଯୁଧଭୁଜଂ ମୃଧେ ॥ ୩୦ ॥
ରଜଃକୁଣ୍ଠମୁଖାମ୍ଭୋଜଂ ଛିନ୍ନାଯୁଧଭୁଜଂ ମୃଧେ ॥ ୩୦ ॥
ଉଶୀନରେନ୍ଦ୍ରଂ ଵିଧିନା ତଥା କୃତଂ
ପତିଂ ମହିଷ୍ଯଃ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୁଃଖିତାଃ ।
ହତାଃ ସ୍ମ ନାଥେତି କରୈରୁରୋ ଭୃଶଂ
ଘ୍ନନ୍ତ୍ଯୋ ମୁହୁସ୍ତତ୍ପଦଯୋରୁପାପତନ୍ ॥ ୩୧ ॥
ପତିଂ ମହିଷ୍ଯଃ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୁଃଖିତାଃ ।
ହତାଃ ସ୍ମ ନାଥେତି କରୈରୁରୋ ଭୃଶଂ
ଘ୍ନନ୍ତ୍ଯୋ ମୁହୁସ୍ତତ୍ପଦଯୋରୁପାପତନ୍ ॥ ୩୧ ॥
ରୁଦତ୍ଯ ଉଚ୍ଚୈର୍ଦଯିତାଙ୍ଘ୍ରିପଙ୍କଜଂ
ସିଞ୍ଚନ୍ତ୍ଯ ଅସ୍ରୈଃ କୁଚକୁଙ୍କୁମାରୁଣୈଃ ।
ଵିସ୍ରସ୍ତକେଶାଭରଣାଃ ଶୁଚଂ ନୃଣାଂ
ସୃଜନ୍ତ୍ଯ ଆକ୍ରନ୍ଦନଯା ଵିଲେପିରେ ॥ ୩୨ ॥
ସିଞ୍ଚନ୍ତ୍ଯ ଅସ୍ରୈଃ କୁଚକୁଙ୍କୁମାରୁଣୈଃ ।
ଵିସ୍ରସ୍ତକେଶାଭରଣାଃ ଶୁଚଂ ନୃଣାଂ
ସୃଜନ୍ତ୍ଯ ଆକ୍ରନ୍ଦନଯା ଵିଲେପିରେ ॥ ୩୨ ॥
ଅହୋ ଵିଧାତ୍ରାକରୁଣେନ ନଃ ପ୍ରଭୋ
ଭଵାନ୍ ପ୍ରଣୀତୋ ଦୃଗଗୋଚରାଂ ଦଶାମ୍ ।
ଉଶୀନରାଣାମସି ଵୃତ୍ତିଦଃ ପୁରା
କୃତୋଽଧୁନା ଯେନ ଶୁଚାଂ ଵିଵର୍ଧନଃ ॥ ୩୩ ॥
ଭଵାନ୍ ପ୍ରଣୀତୋ ଦୃଗଗୋଚରାଂ ଦଶାମ୍ ।
ଉଶୀନରାଣାମସି ଵୃତ୍ତିଦଃ ପୁରା
କୃତୋଽଧୁନା ଯେନ ଶୁଚାଂ ଵିଵର୍ଧନଃ ॥ ୩୩ ॥
ତ୍ଵଯା କୃତଜ୍ଞେନ ଵଯଂ ମହୀପତେ
କଥଂ ଵିନା ସ୍ଯାମ ସୁହୃତ୍ତମେନ ତେ ।
ତତ୍ରାନୁଯାନଂ ତଵ ଵୀର ପାଦଯୋଃ
ଶୁଶ୍ରୂଷତୀନାଂ ଦିଶ ଯତ୍ର ଯାସ୍ଯସି ॥ ୩୪ ॥
କଥଂ ଵିନା ସ୍ଯାମ ସୁହୃତ୍ତମେନ ତେ ।
ତତ୍ରାନୁଯାନଂ ତଵ ଵୀର ପାଦଯୋଃ
ଶୁଶ୍ରୂଷତୀନାଂ ଦିଶ ଯତ୍ର ଯାସ୍ଯସି ॥ ୩୪ ॥
ଏଵଂ ଵିଲପତୀନାଂ ଵୈ ପରିଗୃହ୍ଯ ମୃତଂ ପତିମ୍ ।
ଅନିଚ୍ଛତୀନାଂ ନିର୍ହାରମର୍କୋଽସ୍ତଂ ସନ୍ନ୍ଯଵର୍ତତ ॥ ୩୫ ॥
ଅନିଚ୍ଛତୀନାଂ ନିର୍ହାରମର୍କୋଽସ୍ତଂ ସନ୍ନ୍ଯଵର୍ତତ ॥ ୩୫ ॥
ତତ୍ର ହ ପ୍ରେତବନ୍ଧୂନାମାଶ୍ରୁତ୍ଯ ପରିଦେଵିତମ୍ ।
ଆହ ତାନ୍ ବାଲକୋ ଭୂତ୍ଵା ଯମଃ ସ୍ଵଯମୁପାଗତଃ ॥ ୩୬ ॥
ଆହ ତାନ୍ ବାଲକୋ ଭୂତ୍ଵା ଯମଃ ସ୍ଵଯମୁପାଗତଃ ॥ ୩୬ ॥
ଶ୍ରୀଯମ ଉଵାଚ
ଅହୋ ଅମୀଷାଂ ଵଯସାଧିକାନାଂ
ଵିପଶ୍ଯତାଂ ଲୋକଵିଧିଂ ଵିମୋହଃ ।
ଯତ୍ରାଗତସ୍ତତ୍ର ଗତଂ ମନୁଷ୍ଯଂ
ସ୍ଵଯଂ ସଧର୍ମା ଅପି ଶୋଚନ୍ତ୍ଯପାର୍ଥମ୍ ॥ ୩୭ ॥
ଅହୋ ଅମୀଷାଂ ଵଯସାଧିକାନାଂ
ଵିପଶ୍ଯତାଂ ଲୋକଵିଧିଂ ଵିମୋହଃ ।
ଯତ୍ରାଗତସ୍ତତ୍ର ଗତଂ ମନୁଷ୍ଯଂ
ସ୍ଵଯଂ ସଧର୍ମା ଅପି ଶୋଚନ୍ତ୍ଯପାର୍ଥମ୍ ॥ ୩୭ ॥
ଅହୋ ଵଯଂ ଧନ୍ଯତମା ଯଦତ୍ର
ତ୍ଯକ୍ତାଃ ପିତୃଭ୍ଯାଂ ନ ଵିଚିନ୍ତଯାମଃ ।
ଅଭକ୍ଷ୍ଯମାଣା ଅବଲା ଵୃକାଦିଭିଃ
ସ ରକ୍ଷିତା ରକ୍ଷତି ଯୋ ହି ଗର୍ଭେ ॥ ୩୮ ॥
ତ୍ଯକ୍ତାଃ ପିତୃଭ୍ଯାଂ ନ ଵିଚିନ୍ତଯାମଃ ।
ଅଭକ୍ଷ୍ଯମାଣା ଅବଲା ଵୃକାଦିଭିଃ
ସ ରକ୍ଷିତା ରକ୍ଷତି ଯୋ ହି ଗର୍ଭେ ॥ ୩୮ ॥
ଯ ଇଚ୍ଛଯେଶଃ ସୃଜତୀଦମଵ୍ଯଯୋ
ଯ ଏଵ ରକ୍ଷତ୍ଯଵଲୁମ୍ପତେ ଚ ଯଃ ।
ତସ୍ଯାବଲାଃ କ୍ରୀଡନମାହୁରୀଶିତୁ-
ଶ୍ଚରାଚରଂ ନିଗ୍ରହସଙ୍ଗ୍ରହେ ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୩୯ ॥
ଯ ଏଵ ରକ୍ଷତ୍ଯଵଲୁମ୍ପତେ ଚ ଯଃ ।
ତସ୍ଯାବଲାଃ କ୍ରୀଡନମାହୁରୀଶିତୁ-
ଶ୍ଚରାଚରଂ ନିଗ୍ରହସଙ୍ଗ୍ରହେ ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୩୯ ॥
ପଥି ଚ୍ଯୁତଂ ତିଷ୍ଠତି ଦିଷ୍ଟରକ୍ଷିତଂ
ଗୃହେ ସ୍ଥିତଂ ତଦ୍ଵିହତଂ ଵିନଶ୍ଯତି ।
ଜୀଵତ୍ଯନାଥୋଽପି ତଦୀକ୍ଷିତୋ ଵନେ
ଗୃହେଽଭିଗୁପ୍ତୋଽସ୍ଯ ହତୋ ନ ଜୀଵତି ॥ ୪୦ ॥
ଗୃହେ ସ୍ଥିତଂ ତଦ୍ଵିହତଂ ଵିନଶ୍ଯତି ।
ଜୀଵତ୍ଯନାଥୋଽପି ତଦୀକ୍ଷିତୋ ଵନେ
ଗୃହେଽଭିଗୁପ୍ତୋଽସ୍ଯ ହତୋ ନ ଜୀଵତି ॥ ୪୦ ॥
ଭୂତାନି ତୈସ୍ତୈର୍ନିଜଯୋନିକର୍ମଭି-
ର୍ଭଵନ୍ତି କାଲେ ନ ଭଵନ୍ତି ସର୍ଵଶଃ ।
ନ ତତ୍ର ହାତ୍ମା ପ୍ରକୃତାଵପି ସ୍ଥିତ-
ସ୍ତସ୍ଯା ଗୁଣୈରନ୍ଯତମୋ ହି ବଧ୍ଯତେ ॥ ୪୧ ॥
ର୍ଭଵନ୍ତି କାଲେ ନ ଭଵନ୍ତି ସର୍ଵଶଃ ।
ନ ତତ୍ର ହାତ୍ମା ପ୍ରକୃତାଵପି ସ୍ଥିତ-
ସ୍ତସ୍ଯା ଗୁଣୈରନ୍ଯତମୋ ହି ବଧ୍ଯତେ ॥ ୪୧ ॥
ଇଦଂ ଶରୀରଂ ପୁରୁଷସ୍ଯ ମୋହଜଂ
ଯଥା ପୃଥଗ୍ଭୌତିକମୀଯତେ ଗୃହମ୍ ।
ଯଥୌଦକୈଃ ପାର୍ଥିଵତୈଜସୈର୍ଜନଃ
କାଲେନ ଜାତୋ ଵିକୃତୋ ଵିନଶ୍ଯତି ॥ ୪୨ ॥
ଯଥା ପୃଥଗ୍ଭୌତିକମୀଯତେ ଗୃହମ୍ ।
ଯଥୌଦକୈଃ ପାର୍ଥିଵତୈଜସୈର୍ଜନଃ
କାଲେନ ଜାତୋ ଵିକୃତୋ ଵିନଶ୍ଯତି ॥ ୪୨ ॥
ଯଥାନଲୋ ଦାରୁଷୁ ଭିନ୍ନ ଈଯତେ
ଯଥାନିଲୋ ଦେହଗତଃ ପୃଥକ୍ ସ୍ଥିତଃ ।
ଯଥା ନଭଃ ସର୍ଵଗତଂ ନ ସଜ୍ଜତେ
ତଥା ପୁମାନ୍ ସର୍ଵଗୁଣାଶ୍ରଯଃ ପରଃ ॥ ୪୩ ॥
ଯଥାନିଲୋ ଦେହଗତଃ ପୃଥକ୍ ସ୍ଥିତଃ ।
ଯଥା ନଭଃ ସର୍ଵଗତଂ ନ ସଜ୍ଜତେ
ତଥା ପୁମାନ୍ ସର୍ଵଗୁଣାଶ୍ରଯଃ ପରଃ ॥ ୪୩ ॥
ସୁଯଜ୍ଞୋ ନନ୍ଵଯଂ ଶେତେ ମୂଢା ଯମନୁଶୋଚଥ ।
ଯଃ ଶ୍ରୋତା ଯୋଽନୁଵକ୍ତେହ ସ ନ ଦୃଶ୍ଯେତ କର୍ହିଚିତ୍ ॥ ୪୪ ॥
ଯଃ ଶ୍ରୋତା ଯୋଽନୁଵକ୍ତେହ ସ ନ ଦୃଶ୍ଯେତ କର୍ହିଚିତ୍ ॥ ୪୪ ॥
ନ ଶ୍ରୋତା ନାନୁଵକ୍ତାଯଂ ମୁଖ୍ଯୋଽପ୍ଯତ୍ର ମହାନସୁଃ ।
ଯସ୍ତ୍ଵିହେନ୍ଦ୍ରିଯଵାନାତ୍ମା ସ ଚାନ୍ଯଃ ପ୍ରାଣଦେହଯୋଃ ॥ ୪୫ ॥
ଯସ୍ତ୍ଵିହେନ୍ଦ୍ରିଯଵାନାତ୍ମା ସ ଚାନ୍ଯଃ ପ୍ରାଣଦେହଯୋଃ ॥ ୪୫ ॥
ଭୂତେନ୍ଦ୍ରିଯମନୋଲିଙ୍ଗାନ୍ ଦେହାନୁଚ୍ଚାଵଚାନ୍ ଵିଭୁଃ ।
ଭଜତ୍ଯୁତ୍ସୃଜତି ହ୍ଯନ୍ଯସ୍ତଚ୍ଚାପି ସ୍ଵେନ ତେଜସା ॥ ୪୬ ॥
ଭଜତ୍ଯୁତ୍ସୃଜତି ହ୍ଯନ୍ଯସ୍ତଚ୍ଚାପି ସ୍ଵେନ ତେଜସା ॥ ୪୬ ॥
ଯାଵଲ୍ଲିଙ୍ଗାନ୍ଵିତୋ ହ୍ଯାତ୍ମା ତାଵତ୍କର୍ମନିବନ୍ଧନମ୍ ।
ତତୋ ଵିପର୍ଯଯଃ କ୍ଲେଶୋ ମାଯାଯୋଗୋଽନୁଵର୍ତତେ ॥ ୪୭ ॥
ତତୋ ଵିପର୍ଯଯଃ କ୍ଲେଶୋ ମାଯାଯୋଗୋଽନୁଵର୍ତତେ ॥ ୪୭ ॥
ଵିତଥାଭିନିଵେଶୋଽଯଂ ଯଦ୍ଗୁଣେଷ୍ଵର୍ଥଦୃଗ୍ଵଚଃ ।
ଯଥା ମନୋରଥଃ ସ୍ଵପ୍ନଃ ସର୍ଵମୈନ୍ଦ୍ରିଯକଂ ମୃଷା ॥ ୪୮ ॥
ଯଥା ମନୋରଥଃ ସ୍ଵପ୍ନଃ ସର୍ଵମୈନ୍ଦ୍ରିଯକଂ ମୃଷା ॥ ୪୮ ॥
ଅଥ ନିତ୍ଯମନିତ୍ଯଂ ଵା ନେହ ଶୋଚନ୍ତି ତଦ୍ଵିଦଃ ।
ନାନ୍ଯଥା ଶକ୍ଯତେ କର୍ତୁଂ ସ୍ଵଭାଵଃ ଶୋଚତାମିତି ॥ ୪୯ ॥
ନାନ୍ଯଥା ଶକ୍ଯତେ କର୍ତୁଂ ସ୍ଵଭାଵଃ ଶୋଚତାମିତି ॥ ୪୯ ॥
ଲୁବ୍ଧକୋ ଵିପିନେ କଶ୍ଚିତ୍ପକ୍ଷିଣାଂ ନିର୍ମିତୋଽନ୍ତକଃ ।
ଵିତତ୍ଯ ଜାଲଂ ଵିଦଧେ ତତ୍ର ତତ୍ର ପ୍ରଲୋଭଯନ୍ ॥ ୫୦ ॥
ଵିତତ୍ଯ ଜାଲଂ ଵିଦଧେ ତତ୍ର ତତ୍ର ପ୍ରଲୋଭଯନ୍ ॥ ୫୦ ॥
କୁଲିଙ୍ଗମିଥୁନଂ ତତ୍ର ଵିଚରତ୍ସମଦୃଶ୍ଯତ ।
ତଯୋଃ କୁଲିଙ୍ଗୀ ସହସା ଲୁବ୍ଧକେନ ପ୍ରଲୋଭିତା ॥ ୫୧ ॥
ତଯୋଃ କୁଲିଙ୍ଗୀ ସହସା ଲୁବ୍ଧକେନ ପ୍ରଲୋଭିତା ॥ ୫୧ ॥
ସାସଜ୍ଜତ ସିଚସ୍ତନ୍ତ୍ର୍ଯାଂ ମହିଷ୍ଯଃ କାଲଯନ୍ତ୍ରିତା ।
କୁଲିଙ୍ଗସ୍ତାଂ ତଥାପନ୍ନାଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ ।
ସ୍ନେହାଦକଲ୍ପଃ କୃପଣଃ କୃପଣାଂ ପର୍ଯଦେଵଯତ୍ ॥ ୫୨ ॥
କୁଲିଙ୍ଗସ୍ତାଂ ତଥାପନ୍ନାଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ ।
ସ୍ନେହାଦକଲ୍ପଃ କୃପଣଃ କୃପଣାଂ ପର୍ଯଦେଵଯତ୍ ॥ ୫୨ ॥
ଅହୋ ଅକରୁଣୋ ଦେଵଃ ସ୍ତ୍ରିଯାକରୁଣଯା ଵିଭୁଃ ।
କୃପଣଂ ମାମନୁଶୋଚନ୍ତ୍ଯା ଦୀନଯା କିଂ କରିଷ୍ଯତି ॥ ୫୩ ॥
କୃପଣଂ ମାମନୁଶୋଚନ୍ତ୍ଯା ଦୀନଯା କିଂ କରିଷ୍ଯତି ॥ ୫୩ ॥
କାମଂ ନଯତୁ ମାଂ ଦେଵଃ କିମର୍ଧେନାତ୍ମନୋ ହି ମେ ।
ଦୀନେନ ଜୀଵତା ଦୁଃଖମନେନ ଵିଧୁରାଯୁଷା ॥ ୫୪ ॥
ଦୀନେନ ଜୀଵତା ଦୁଃଖମନେନ ଵିଧୁରାଯୁଷା ॥ ୫୪ ॥
କଥଂ ତ୍ଵଜାତପକ୍ଷାଂସ୍ତାନ୍ ମାତୃହୀନାନ୍ ବିଭର୍ମ୍ଯହମ୍ ।
ମନ୍ଦଭାଗ୍ଯାଃ ପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ତେ ନୀଡେ ମେ ମାତରଂ ପ୍ରଜାଃ ॥ ୫୫ ॥
ମନ୍ଦଭାଗ୍ଯାଃ ପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ତେ ନୀଡେ ମେ ମାତରଂ ପ୍ରଜାଃ ॥ ୫୫ ॥
ଏଵଂ କୁଲିଙ୍ଗଂ ଵିଲପନ୍ତମାରାତ୍
ପ୍ରିଯାଵିଯୋଗାତୁରମଶ୍ରୁକଣ୍ଠମ୍ ।
ସ ଏଵ ତଂ ଶାକୁନିକଃ ଶରେଣ
ଵିଵ୍ଯାଧ କାଲପ୍ରହିତୋ ଵିଲୀନଃ ॥ ୫୬ ॥
ପ୍ରିଯାଵିଯୋଗାତୁରମଶ୍ରୁକଣ୍ଠମ୍ ।
ସ ଏଵ ତଂ ଶାକୁନିକଃ ଶରେଣ
ଵିଵ୍ଯାଧ କାଲପ୍ରହିତୋ ଵିଲୀନଃ ॥ ୫୬ ॥
ଏଵଂ ଯୂଯମପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯ ଆତ୍ମାପାଯମବୁଦ୍ଧଯଃ ।
ନୈନଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯଥ ଶୋଚନ୍ତ୍ଯଃ ପତିଂ ଵର୍ଷଶତୈରପି ॥ ୫୭ ॥
ନୈନଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯଥ ଶୋଚନ୍ତ୍ଯଃ ପତିଂ ଵର୍ଷଶତୈରପି ॥ ୫୭ ॥
ଶ୍ରୀହିରଣ୍ଯକଶିପୁରୁଵାଚ
ବାଲ ଏଵଂ ପ୍ରଵଦତି ସର୍ଵେ ଵିସ୍ମିତଚେତସଃ ।
ଜ୍ଞାତଯୋ ମେନିରେ ସର୍ଵମନିତ୍ଯମଯଥୋତ୍ଥିତମ୍ ॥ ୫୮ ॥
ବାଲ ଏଵଂ ପ୍ରଵଦତି ସର୍ଵେ ଵିସ୍ମିତଚେତସଃ ।
ଜ୍ଞାତଯୋ ମେନିରେ ସର୍ଵମନିତ୍ଯମଯଥୋତ୍ଥିତମ୍ ॥ ୫୮ ॥
ଯମ ଏତଦୁପାଖ୍ଯାଯ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ ।
ଜ୍ଞାତଯୋଽହି ସୁଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଚକ୍ରୁର୍ଯତ୍ସାମ୍ପରାଯିକମ୍ ॥ ୫୯ ॥
ଜ୍ଞାତଯୋଽହି ସୁଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଚକ୍ରୁର୍ଯତ୍ସାମ୍ପରାଯିକମ୍ ॥ ୫୯ ॥
ଅତଃ ଶୋଚତ ମା ଯୂଯଂ ପରଂ ଚାତ୍ମାନମେଵ ଵା ।
କ ଆତ୍ମା କଃ ପରୋ ଵାତ୍ର ସ୍ଵୀଯଃ ପାରକ୍ଯ ଏଵ ଵା ।
ସ୍ଵପରାଭିନିଵେଶେନ ଵିନାଜ୍ଞାନେନ ଦେହିନାମ୍ ॥ ୬୦ ॥
କ ଆତ୍ମା କଃ ପରୋ ଵାତ୍ର ସ୍ଵୀଯଃ ପାରକ୍ଯ ଏଵ ଵା ।
ସ୍ଵପରାଭିନିଵେଶେନ ଵିନାଜ୍ଞାନେନ ଦେହିନାମ୍ ॥ ୬୦ ॥
ଶ୍ରୀନାରଦ ଉଵାଚ
ଇତି ଦୈତ୍ଯପତେର୍ଵାକ୍ଯଂ ଦିତିରାକର୍ଣ୍ଯ ସସ୍ନୁଷା ।
ପୁତ୍ରଶୋକଂ କ୍ଷଣାତ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତତ୍ତ୍ଵେ ଚିତ୍ତମଧାରଯତ୍ ॥ ୬୧ ॥
ଇତି ଦୈତ୍ଯପତେର୍ଵାକ୍ଯଂ ଦିତିରାକର୍ଣ୍ଯ ସସ୍ନୁଷା ।
ପୁତ୍ରଶୋକଂ କ୍ଷଣାତ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତତ୍ତ୍ଵେ ଚିତ୍ତମଧାରଯତ୍ ॥ ୬୧ ॥