శ్రీనారద ఉవాచ
భ్రాతర్యేవం వినిహతే హరిణా క్రోడమూర్తినా ।
హిరణ్యకశిపూ రాజన్ పర్యతప్యద్రుషా శుచా ॥ ౧ ॥
భ్రాతర్యేవం వినిహతే హరిణా క్రోడమూర్తినా ।
హిరణ్యకశిపూ రాజన్ పర్యతప్యద్రుషా శుచా ॥ ౧ ॥
ఆహ చేదం రుషా పూర్ణః సన్దష్టదశనచ్ఛదః ।
కోపోజ్జ్వలద్భ్యాం చక్షుర్భ్యాం నిరీక్షన్ ధూమ్రమమ్బరమ్ ॥ ౨ ॥
కోపోజ్జ్వలద్భ్యాం చక్షుర్భ్యాం నిరీక్షన్ ధూమ్రమమ్బరమ్ ॥ ౨ ॥
కరాలదంష్ట్రోగ్రదృష్టయా దుష్ప్రేక్ష్యభ్రుకుటీముఖః ।
శూలముద్యమ్య సదసి దానవానిదమబ్రవీత్ ॥ ౩ ॥
శూలముద్యమ్య సదసి దానవానిదమబ్రవీత్ ॥ ౩ ॥
భో భో దానవదైతేయా ద్విమూర్ధంస్త్ర్యక్ష శమ్బర ।
శతబాహో హయగ్రీవ నముచే పాక ఇల్వల ॥ ౪ ॥
శతబాహో హయగ్రీవ నముచే పాక ఇల్వల ॥ ౪ ॥
విప్రచిత్తే మమ వచః పులోమన్ శకునాదయః ।
శృణుతానన్తరం సర్వే క్రియతామాశు మా చిరమ్ ॥ ౫ ॥
శృణుతానన్తరం సర్వే క్రియతామాశు మా చిరమ్ ॥ ౫ ॥
సపత్నైర్ఘాతితః క్షుద్రైర్భ్రాతా మే దయితః సుహృత్ ।
పార్ష్ణిగ్రాహేణ హరిణా సమేనాప్యుపధావనైః ॥ ౬ ॥
పార్ష్ణిగ్రాహేణ హరిణా సమేనాప్యుపధావనైః ॥ ౬ ॥
తస్య త్యక్తస్వభావస్య ఘృణేర్మాయావనౌకసః ।
భజన్తం భజమానస్య బాలస్యేవాస్థిరాత్మనః ॥ ౭ ॥
భజన్తం భజమానస్య బాలస్యేవాస్థిరాత్మనః ॥ ౭ ॥
మచ్ఛూలభిన్నగ్రీవస్య భూరిణా రుధిరేణ వై ।
అసృక్ప్రియం తర్పయిష్యే భ్రాతరం మే గతవ్యథః ॥ ౮ ॥
అసృక్ప్రియం తర్పయిష్యే భ్రాతరం మే గతవ్యథః ॥ ౮ ॥
తస్మిన్ కూటేఽహితే నష్టే కృత్తమూలే వనస్పతౌ ।
విటపా ఇవ శుష్యన్తి విష్ణుప్రాణా దివౌకసః ॥ ౯ ॥
విటపా ఇవ శుష్యన్తి విష్ణుప్రాణా దివౌకసః ॥ ౯ ॥
తావద్యాత భువం యూయం బ్రహ్మక్షత్రసమేధితామ్ ।
సూదయధ్వం తపోయజ్ఞస్వాధ్యాయవ్రతదానినః ॥ ౧౦ ॥
సూదయధ్వం తపోయజ్ఞస్వాధ్యాయవ్రతదానినః ॥ ౧౦ ॥
విష్ణుర్ద్విజక్రియామూలో యజ్ఞో ధర్మమయః పుమాన్ ।
దేవర్షిపితృభూతానాం ధర్మస్య చ పరాయణమ్ ॥ ౧౧ ॥
దేవర్షిపితృభూతానాం ధర్మస్య చ పరాయణమ్ ॥ ౧౧ ॥
యత్ర యత్ర ద్విజా గావో వేదా వర్ణాశ్రమక్రియాః ।
తం తం జనపదం యాత సన్దీపయత వృశ్చత ॥ ౧౨ ॥
తం తం జనపదం యాత సన్దీపయత వృశ్చత ॥ ౧౨ ॥
ఇతి తే భర్తృనిర్దేశమాదాయ శిరసాదృతాః ।
తథా ప్రజానాం కదనం విదధుః కదనప్రియాః ॥ ౧౩ ॥
తథా ప్రజానాం కదనం విదధుః కదనప్రియాః ॥ ౧౩ ॥
పురగ్రామవ్రజోద్యానక్షేత్రారామాశ్రమాకరాన్ ।
ఖేటఖర్వటఘోషాంశ్చ దదహుః పత్తనాని చ ॥ ౧౪ ॥
ఖేటఖర్వటఘోషాంశ్చ దదహుః పత్తనాని చ ॥ ౧౪ ॥
కేచిత్ఖనిత్రైర్బిభిదుః సేతుప్రాకారగోపురాన్ ।
ఆజీవ్యాంశ్చిచ్ఛిదుర్వృక్షాన్ కేచిత్పరశుపాణయః ।
ప్రాదహన్ శరణాన్యేకే ప్రజానాం జ్వలితోల్ముకైః ॥ ౧౫ ॥
ఆజీవ్యాంశ్చిచ్ఛిదుర్వృక్షాన్ కేచిత్పరశుపాణయః ।
ప్రాదహన్ శరణాన్యేకే ప్రజానాం జ్వలితోల్ముకైః ॥ ౧౫ ॥
ఏవం విప్రకృతే లోకే దైత్యేన్ద్రానుచరైర్ముహుః ।
దివం దేవాః పరిత్యజ్య భువి చేరురలక్షితాః ॥ ౧౬ ॥
దివం దేవాః పరిత్యజ్య భువి చేరురలక్షితాః ॥ ౧౬ ॥
హిరణ్యకశిపుర్భ్రాతుః సమ్పరేతస్య దుఃఖితః ।
కృత్వా కటోదకాదీని భ్రాతృపుత్రానసాన్త్వయత్ ॥ ౧౭ ॥
కృత్వా కటోదకాదీని భ్రాతృపుత్రానసాన్త్వయత్ ॥ ౧౭ ॥
శకునిం శమ్బరం ధృష్టిం భూతసన్తాపనం వృకమ్ ।
కాలనాభం మహానాభం హరిశ్మశ్రుమథోత్కచమ్ ॥ ౧౮ ॥
కాలనాభం మహానాభం హరిశ్మశ్రుమథోత్కచమ్ ॥ ౧౮ ॥
తన్మాతరం రుషాభానుం దితిం చ జననీం గిరా ।
శ్లక్ష్ణయా దేశకాలజ్ఞ ఇదమాహ జనేశ్వర ॥ ౧౯ ॥
శ్లక్ష్ణయా దేశకాలజ్ఞ ఇదమాహ జనేశ్వర ॥ ౧౯ ॥
శ్రీహిరణ్యకశిపురువాచ
అమ్బామ్బ హే వధూః పుత్రా వీరం మార్హథ శోచితుమ్ ।
రిపోరభిముఖే శ్లాఘ్యః శూరాణాం వధ ఈప్సితః ॥ ౨౦ ॥
అమ్బామ్బ హే వధూః పుత్రా వీరం మార్హథ శోచితుమ్ ।
రిపోరభిముఖే శ్లాఘ్యః శూరాణాం వధ ఈప్సితః ॥ ౨౦ ॥
భూతానామిహ సంవాసః ప్రపాయామివ సువ్రతే ।
దైవేనైకత్ర నీతానామున్నీతానాం స్వకర్మభిః ॥ ౨౧ ॥
దైవేనైకత్ర నీతానామున్నీతానాం స్వకర్మభిః ॥ ౨౧ ॥
నిత్య ఆత్మావ్యయః శుద్ధః సర్వగః సర్వవిత్పరః ।
ధత్తేఽసావాత్మనో లిఙ్గం మాయయా విసృజన్గుణాన్ ॥ ౨౨ ॥
ధత్తేఽసావాత్మనో లిఙ్గం మాయయా విసృజన్గుణాన్ ॥ ౨౨ ॥
యథామ్భసా ప్రచలతా తరవోఽపి చలా ఇవ ।
చక్షుషా భ్రామ్యమాణేన దృశ్యతే చలతీవ భూః ॥ ౨౩ ॥
చక్షుషా భ్రామ్యమాణేన దృశ్యతే చలతీవ భూః ॥ ౨౩ ॥
ఏవం గుణైర్భ్రామ్యమాణే మనస్యవికలః పుమాన్ ।
యాతి తత్సామ్యతాం భద్రే హ్యలిఙ్గో లిఙ్గవానివ ॥ ౨౪ ॥
యాతి తత్సామ్యతాం భద్రే హ్యలిఙ్గో లిఙ్గవానివ ॥ ౨౪ ॥
ఏష ఆత్మవిపర్యాసో హ్యలిఙ్గే లిఙ్గభావనా ।
ఏష ప్రియాప్రియైర్యోగో వియోగః కర్మసంసృతిః ॥ ౨౫ ॥
ఏష ప్రియాప్రియైర్యోగో వియోగః కర్మసంసృతిః ॥ ౨౫ ॥
సమ్భవశ్చ వినాశశ్చ శోకశ్చ వివిధః స్మృతః ।
అవివేకశ్చ చిన్తా చ వివేకాస్మృతిరేవ చ ॥ ౨౬ ॥
అవివేకశ్చ చిన్తా చ వివేకాస్మృతిరేవ చ ॥ ౨౬ ॥
అత్రాప్యుదాహరన్తీమమితిహాసం పురాతనమ్ ।
యమస్య ప్రేతబన్ధూనాం సంవాదం తం నిబోధత ॥ ౨౭ ॥
యమస్య ప్రేతబన్ధూనాం సంవాదం తం నిబోధత ॥ ౨౭ ॥
ఉశీనరేష్వభూద్రాజా సుయజ్ఞ ఇతి విశ్రుతః ।
సపత్నైర్నిహతో యుద్ధే జ్ఞాతయస్తముపాసత ॥ ౨౮ ॥
సపత్నైర్నిహతో యుద్ధే జ్ఞాతయస్తముపాసత ॥ ౨౮ ॥
విశీర్ణరత్నకవచం విభ్రష్టాభరణస్రజమ్ ।
శరనిర్భిన్నహృదయం శయానమసృగావిలమ్ ॥ ౨౯ ॥
శరనిర్భిన్నహృదయం శయానమసృగావిలమ్ ॥ ౨౯ ॥
ప్రకీర్ణకేశం ధ్వస్తాక్షం రభసా దష్టదచ్ఛదమ్ ।
రజఃకుణ్ఠముఖామ్భోజం ఛిన్నాయుధభుజం మృధే ॥ ౩౦ ॥
రజఃకుణ్ఠముఖామ్భోజం ఛిన్నాయుధభుజం మృధే ॥ ౩౦ ॥
ఉశీనరేన్ద్రం విధినా తథా కృతం
పతిం మహిష్యః ప్రసమీక్ష్య దుఃఖితాః ।
హతాః స్మ నాథేతి కరైరురో భృశం
ఘ్నన్త్యో ముహుస్తత్పదయోరుపాపతన్ ॥ ౩౧ ॥
పతిం మహిష్యః ప్రసమీక్ష్య దుఃఖితాః ।
హతాః స్మ నాథేతి కరైరురో భృశం
ఘ్నన్త్యో ముహుస్తత్పదయోరుపాపతన్ ॥ ౩౧ ॥
రుదత్య ఉచ్చైర్దయితాఙ్ఘ్రిపఙ్కజం
సిఞ్చన్త్య అస్రైః కుచకుఙ్కుమారుణైః ।
విస్రస్తకేశాభరణాః శుచం నృణాం
సృజన్త్య ఆక్రన్దనయా విలేపిరే ॥ ౩౨ ॥
సిఞ్చన్త్య అస్రైః కుచకుఙ్కుమారుణైః ।
విస్రస్తకేశాభరణాః శుచం నృణాం
సృజన్త్య ఆక్రన్దనయా విలేపిరే ॥ ౩౨ ॥
అహో విధాత్రాకరుణేన నః ప్రభో
భవాన్ ప్రణీతో దృగగోచరాం దశామ్ ।
ఉశీనరాణామసి వృత్తిదః పురా
కృతోఽధునా యేన శుచాం వివర్ధనః ॥ ౩౩ ॥
భవాన్ ప్రణీతో దృగగోచరాం దశామ్ ।
ఉశీనరాణామసి వృత్తిదః పురా
కృతోఽధునా యేన శుచాం వివర్ధనః ॥ ౩౩ ॥
త్వయా కృతజ్ఞేన వయం మహీపతే
కథం వినా స్యామ సుహృత్తమేన తే ।
తత్రానుయానం తవ వీర పాదయోః
శుశ్రూషతీనాం దిశ యత్ర యాస్యసి ॥ ౩౪ ॥
కథం వినా స్యామ సుహృత్తమేన తే ।
తత్రానుయానం తవ వీర పాదయోః
శుశ్రూషతీనాం దిశ యత్ర యాస్యసి ॥ ౩౪ ॥
ఏవం విలపతీనాం వై పరిగృహ్య మృతం పతిమ్ ।
అనిచ్ఛతీనాం నిర్హారమర్కోఽస్తం సన్న్యవర్తత ॥ ౩౫ ॥
అనిచ్ఛతీనాం నిర్హారమర్కోఽస్తం సన్న్యవర్తత ॥ ౩౫ ॥
తత్ర హ ప్రేతబన్ధూనామాశ్రుత్య పరిదేవితమ్ ।
ఆహ తాన్ బాలకో భూత్వా యమః స్వయముపాగతః ॥ ౩౬ ॥
ఆహ తాన్ బాలకో భూత్వా యమః స్వయముపాగతః ॥ ౩౬ ॥
శ్రీయమ ఉవాచ
అహో అమీషాం వయసాధికానాం
విపశ్యతాం లోకవిధిం విమోహః ।
యత్రాగతస్తత్ర గతం మనుష్యం
స్వయం సధర్మా అపి శోచన్త్యపార్థమ్ ॥ ౩౭ ॥
అహో అమీషాం వయసాధికానాం
విపశ్యతాం లోకవిధిం విమోహః ।
యత్రాగతస్తత్ర గతం మనుష్యం
స్వయం సధర్మా అపి శోచన్త్యపార్థమ్ ॥ ౩౭ ॥
అహో వయం ధన్యతమా యదత్ర
త్యక్తాః పితృభ్యాం న విచిన్తయామః ।
అభక్ష్యమాణా అబలా వృకాదిభిః
స రక్షితా రక్షతి యో హి గర్భే ॥ ౩౮ ॥
త్యక్తాః పితృభ్యాం న విచిన్తయామః ।
అభక్ష్యమాణా అబలా వృకాదిభిః
స రక్షితా రక్షతి యో హి గర్భే ॥ ౩౮ ॥
య ఇచ్ఛయేశః సృజతీదమవ్యయో
య ఏవ రక్షత్యవలుమ్పతే చ యః ।
తస్యాబలాః క్రీడనమాహురీశితు-
శ్చరాచరం నిగ్రహసఙ్గ్రహే ప్రభుః ॥ ౩౯ ॥
య ఏవ రక్షత్యవలుమ్పతే చ యః ।
తస్యాబలాః క్రీడనమాహురీశితు-
శ్చరాచరం నిగ్రహసఙ్గ్రహే ప్రభుః ॥ ౩౯ ॥
పథి చ్యుతం తిష్ఠతి దిష్టరక్షితం
గృహే స్థితం తద్విహతం వినశ్యతి ।
జీవత్యనాథోఽపి తదీక్షితో వనే
గృహేఽభిగుప్తోఽస్య హతో న జీవతి ॥ ౪౦ ॥
గృహే స్థితం తద్విహతం వినశ్యతి ।
జీవత్యనాథోఽపి తదీక్షితో వనే
గృహేఽభిగుప్తోఽస్య హతో న జీవతి ॥ ౪౦ ॥
భూతాని తైస్తైర్నిజయోనికర్మభి-
ర్భవన్తి కాలే న భవన్తి సర్వశః ।
న తత్ర హాత్మా ప్రకృతావపి స్థిత-
స్తస్యా గుణైరన్యతమో హి బధ్యతే ॥ ౪౧ ॥
ర్భవన్తి కాలే న భవన్తి సర్వశః ।
న తత్ర హాత్మా ప్రకృతావపి స్థిత-
స్తస్యా గుణైరన్యతమో హి బధ్యతే ॥ ౪౧ ॥
ఇదం శరీరం పురుషస్య మోహజం
యథా పృథగ్భౌతికమీయతే గృహమ్ ।
యథౌదకైః పార్థివతైజసైర్జనః
కాలేన జాతో వికృతో వినశ్యతి ॥ ౪౨ ॥
యథా పృథగ్భౌతికమీయతే గృహమ్ ।
యథౌదకైః పార్థివతైజసైర్జనః
కాలేన జాతో వికృతో వినశ్యతి ॥ ౪౨ ॥
యథానలో దారుషు భిన్న ఈయతే
యథానిలో దేహగతః పృథక్ స్థితః ।
యథా నభః సర్వగతం న సజ్జతే
తథా పుమాన్ సర్వగుణాశ్రయః పరః ॥ ౪౩ ॥
యథానిలో దేహగతః పృథక్ స్థితః ।
యథా నభః సర్వగతం న సజ్జతే
తథా పుమాన్ సర్వగుణాశ్రయః పరః ॥ ౪౩ ॥
సుయజ్ఞో నన్వయం శేతే మూఢా యమనుశోచథ ।
యః శ్రోతా యోఽనువక్తేహ స న దృశ్యేత కర్హిచిత్ ॥ ౪౪ ॥
యః శ్రోతా యోఽనువక్తేహ స న దృశ్యేత కర్హిచిత్ ॥ ౪౪ ॥
న శ్రోతా నానువక్తాయం ముఖ్యోఽప్యత్ర మహానసుః ।
యస్త్విహేన్ద్రియవానాత్మా స చాన్యః ప్రాణదేహయోః ॥ ౪౫ ॥
యస్త్విహేన్ద్రియవానాత్మా స చాన్యః ప్రాణదేహయోః ॥ ౪౫ ॥
భూతేన్ద్రియమనోలిఙ్గాన్ దేహానుచ్చావచాన్ విభుః ।
భజత్యుత్సృజతి హ్యన్యస్తచ్చాపి స్వేన తేజసా ॥ ౪౬ ॥
భజత్యుత్సృజతి హ్యన్యస్తచ్చాపి స్వేన తేజసా ॥ ౪౬ ॥
యావల్లిఙ్గాన్వితో హ్యాత్మా తావత్కర్మనిబన్ధనమ్ ।
తతో విపర్యయః క్లేశో మాయాయోగోఽనువర్తతే ॥ ౪౭ ॥
తతో విపర్యయః క్లేశో మాయాయోగోఽనువర్తతే ॥ ౪౭ ॥
వితథాభినివేశోఽయం యద్గుణేష్వర్థదృగ్వచః ।
యథా మనోరథః స్వప్నః సర్వమైన్ద్రియకం మృషా ॥ ౪౮ ॥
యథా మనోరథః స్వప్నః సర్వమైన్ద్రియకం మృషా ॥ ౪౮ ॥
అథ నిత్యమనిత్యం వా నేహ శోచన్తి తద్విదః ।
నాన్యథా శక్యతే కర్తుం స్వభావః శోచతామితి ॥ ౪౯ ॥
నాన్యథా శక్యతే కర్తుం స్వభావః శోచతామితి ॥ ౪౯ ॥
లుబ్ధకో విపినే కశ్చిత్పక్షిణాం నిర్మితోఽన్తకః ।
వితత్య జాలం విదధే తత్ర తత్ర ప్రలోభయన్ ॥ ౫౦ ॥
వితత్య జాలం విదధే తత్ర తత్ర ప్రలోభయన్ ॥ ౫౦ ॥
కులిఙ్గమిథునం తత్ర విచరత్సమదృశ్యత ।
తయోః కులిఙ్గీ సహసా లుబ్ధకేన ప్రలోభితా ॥ ౫౧ ॥
తయోః కులిఙ్గీ సహసా లుబ్ధకేన ప్రలోభితా ॥ ౫౧ ॥
సాసజ్జత సిచస్తన్త్ర్యాం మహిష్యః కాలయన్త్రితా ।
కులిఙ్గస్తాం తథాపన్నాం నిరీక్ష్య భృశదుఃఖితః ।
స్నేహాదకల్పః కృపణః కృపణాం పర్యదేవయత్ ॥ ౫౨ ॥
కులిఙ్గస్తాం తథాపన్నాం నిరీక్ష్య భృశదుఃఖితః ।
స్నేహాదకల్పః కృపణః కృపణాం పర్యదేవయత్ ॥ ౫౨ ॥
అహో అకరుణో దేవః స్త్రియాకరుణయా విభుః ।
కృపణం మామనుశోచన్త్యా దీనయా కిం కరిష్యతి ॥ ౫౩ ॥
కృపణం మామనుశోచన్త్యా దీనయా కిం కరిష్యతి ॥ ౫౩ ॥
కామం నయతు మాం దేవః కిమర్ధేనాత్మనో హి మే ।
దీనేన జీవతా దుఃఖమనేన విధురాయుషా ॥ ౫౪ ॥
దీనేన జీవతా దుఃఖమనేన విధురాయుషా ॥ ౫౪ ॥
కథం త్వజాతపక్షాంస్తాన్ మాతృహీనాన్ బిభర్మ్యహమ్ ।
మన్దభాగ్యాః ప్రతీక్షన్తే నీడే మే మాతరం ప్రజాః ॥ ౫౫ ॥
మన్దభాగ్యాః ప్రతీక్షన్తే నీడే మే మాతరం ప్రజాః ॥ ౫౫ ॥
ఏవం కులిఙ్గం విలపన్తమారాత్
ప్రియావియోగాతురమశ్రుకణ్ఠమ్ ।
స ఏవ తం శాకునికః శరేణ
వివ్యాధ కాలప్రహితో విలీనః ॥ ౫౬ ॥
ప్రియావియోగాతురమశ్రుకణ్ఠమ్ ।
స ఏవ తం శాకునికః శరేణ
వివ్యాధ కాలప్రహితో విలీనః ॥ ౫౬ ॥
ఏవం యూయమపశ్యన్త్య ఆత్మాపాయమబుద్ధయః ।
నైనం ప్రాప్స్యథ శోచన్త్యః పతిం వర్షశతైరపి ॥ ౫౭ ॥
నైనం ప్రాప్స్యథ శోచన్త్యః పతిం వర్షశతైరపి ॥ ౫౭ ॥
శ్రీహిరణ్యకశిపురువాచ
బాల ఏవం ప్రవదతి సర్వే విస్మితచేతసః ।
జ్ఞాతయో మేనిరే సర్వమనిత్యమయథోత్థితమ్ ॥ ౫౮ ॥
బాల ఏవం ప్రవదతి సర్వే విస్మితచేతసః ।
జ్ఞాతయో మేనిరే సర్వమనిత్యమయథోత్థితమ్ ॥ ౫౮ ॥
యమ ఏతదుపాఖ్యాయ తత్రైవాన్తరధీయత ।
జ్ఞాతయోఽహి సుయజ్ఞస్య చక్రుర్యత్సామ్పరాయికమ్ ॥ ౫౯ ॥
జ్ఞాతయోఽహి సుయజ్ఞస్య చక్రుర్యత్సామ్పరాయికమ్ ॥ ౫౯ ॥
అతః శోచత మా యూయం పరం చాత్మానమేవ వా ।
క ఆత్మా కః పరో వాత్ర స్వీయః పారక్య ఏవ వా ।
స్వపరాభినివేశేన వినాజ్ఞానేన దేహినామ్ ॥ ౬౦ ॥
క ఆత్మా కః పరో వాత్ర స్వీయః పారక్య ఏవ వా ।
స్వపరాభినివేశేన వినాజ్ఞానేన దేహినామ్ ॥ ౬౦ ॥
శ్రీనారద ఉవాచ
ఇతి దైత్యపతేర్వాక్యం దితిరాకర్ణ్య సస్నుషా ।
పుత్రశోకం క్షణాత్త్యక్త్వా తత్త్వే చిత్తమధారయత్ ॥ ౬౧ ॥
ఇతి దైత్యపతేర్వాక్యం దితిరాకర్ణ్య సస్నుషా ।
పుత్రశోకం క్షణాత్త్యక్త్వా తత్త్వే చిత్తమధారయత్ ॥ ౬౧ ॥