શ્રીપ્રહ્રાદ ઉવાચ
કૌમાર આચરેત્પ્રાજ્ઞો ધર્માન્ભાગવતાનિહ ।
દુર્લભં માનુષં જન્મ તદપ્યધ્રુવમર્થદમ્ ॥ ૧ ॥
કૌમાર આચરેત્પ્રાજ્ઞો ધર્માન્ભાગવતાનિહ ।
દુર્લભં માનુષં જન્મ તદપ્યધ્રુવમર્થદમ્ ॥ ૧ ॥
યથા હિ પુરુષસ્યેહ વિષ્ણોઃ પાદોપસર્પણમ્ ।
યદેષ સર્વભૂતાનાં પ્રિય આત્મેશ્વરઃ સુહૃત્ ॥ ૨ ॥
યદેષ સર્વભૂતાનાં પ્રિય આત્મેશ્વરઃ સુહૃત્ ॥ ૨ ॥
સુખમૈન્દ્રિયકં દૈત્યા દેહયોગેન દેહિનામ્ ।
સર્વત્ર લભ્યતે દૈવાદ્યથા દુઃખમયત્નતઃ ॥ ૩ ॥
સર્વત્ર લભ્યતે દૈવાદ્યથા દુઃખમયત્નતઃ ॥ ૩ ॥
તત્પ્રયાસો ન કર્તવ્યો યત આયુર્વ્યયઃ પરમ્ ।
ન તથા વિન્દતે ક્ષેમં મુકુન્દચરણામ્બુજમ્ ॥ ૪ ॥
ન તથા વિન્દતે ક્ષેમં મુકુન્દચરણામ્બુજમ્ ॥ ૪ ॥
તતો યતેત કુશલઃ ક્ષેમાય ભવમાશ્રિતઃ ।
શરીરં પૌરુષં યાવન્ન વિપદ્યેત પુષ્કલમ્ ॥ ૫ ॥
શરીરં પૌરુષં યાવન્ન વિપદ્યેત પુષ્કલમ્ ॥ ૫ ॥
પુંસો વર્ષશતં હ્યાયુસ્તદર્ધં ચાજિતાત્મનઃ ।
નિષ્ફલં યદસૌ રાત્ર્યાં શેતેઽન્ધં પ્રાપિતસ્તમઃ ॥ ૬ ॥
નિષ્ફલં યદસૌ રાત્ર્યાં શેતેઽન્ધં પ્રાપિતસ્તમઃ ॥ ૬ ॥
મુગ્ધસ્ય બાલ્યે કૈશોરે ક્રીડતો યાતિ વિંશતિઃ ।
જરયા ગ્રસ્તદેહસ્ય યાત્યકલ્પસ્ય વિંશતિઃ ॥ ૭ ॥
જરયા ગ્રસ્તદેહસ્ય યાત્યકલ્પસ્ય વિંશતિઃ ॥ ૭ ॥
દુરાપૂરેણ કામેન મોહેન ચ બલીયસા ।
શેષં ગૃહેષુ સક્તસ્ય પ્રમત્તસ્યાપયાતિ હિ ॥ ૮ ॥
શેષં ગૃહેષુ સક્તસ્ય પ્રમત્તસ્યાપયાતિ હિ ॥ ૮ ॥
કો ગૃહેષુ પુમાન્સક્તમાત્માનમજિતેન્દ્રિયઃ ।
સ્નેહપાશૈર્દૃઢૈર્બદ્ધમુત્સહેત વિમોચિતુમ્ ॥ ૯ ॥
સ્નેહપાશૈર્દૃઢૈર્બદ્ધમુત્સહેત વિમોચિતુમ્ ॥ ૯ ॥
કો ન્વર્થતૃષ્ણાં વિસૃજેત્પ્રાણેભ્યોઽપિ ય ઈપ્સિતઃ ।
યં ક્રીણાત્યસુભિઃ પ્રેષ્ઠૈસ્તસ્કરઃ સેવકો વણિક્ ॥ ૧૦ ॥
યં ક્રીણાત્યસુભિઃ પ્રેષ્ઠૈસ્તસ્કરઃ સેવકો વણિક્ ॥ ૧૦ ॥
કથં પ્રિયાયા અનુકમ્પિતાયાઃ
સઙ્ગં રહસ્યં રુચિરાંશ્ચ મન્ત્રાન્ ।
સુહૃત્સુ તત્સ્નેહસિતઃ શિશૂનાં
કલાક્ષરાણામનુરક્તચિત્તઃ ॥ ૧૧ ॥
સઙ્ગં રહસ્યં રુચિરાંશ્ચ મન્ત્રાન્ ।
સુહૃત્સુ તત્સ્નેહસિતઃ શિશૂનાં
કલાક્ષરાણામનુરક્તચિત્તઃ ॥ ૧૧ ॥
પુત્રાન્સ્મરંસ્તા દુહિતૃર્હૃદય્યા
ભ્રાતૃન્ સ્વસૃર્વા પિતરૌ ચ દીનૌ ।
ગૃહાન્ મનોજ્ઞોરુપરિચ્છદાંશ્ચ
વૃત્તીશ્ચ કુલ્યાઃ પશુભૃત્યવર્ગાન્ ॥ ૧૨ ॥
ભ્રાતૃન્ સ્વસૃર્વા પિતરૌ ચ દીનૌ ।
ગૃહાન્ મનોજ્ઞોરુપરિચ્છદાંશ્ચ
વૃત્તીશ્ચ કુલ્યાઃ પશુભૃત્યવર્ગાન્ ॥ ૧૨ ॥
ત્યજેત કોશસ્કૃદિવેહમાનઃ
કર્માણિ લોભાદવિતૃપ્તકામઃ ।
ઔપસ્થ્યજૈહ્વં બહુમન્યમાનઃ
કથં વિરજ્યેત દુરન્તમોહઃ ॥ ૧૩ ॥
કર્માણિ લોભાદવિતૃપ્તકામઃ ।
ઔપસ્થ્યજૈહ્વં બહુમન્યમાનઃ
કથં વિરજ્યેત દુરન્તમોહઃ ॥ ૧૩ ॥
કુટુમ્બપોષાય વિયન્નિજાયુ
ર્ન બુધ્યતેઽર્થં વિહતં પ્રમત્તઃ ।
સર્વત્ર તાપત્રયદુઃખિતાત્મા
નિર્વિદ્યતે ન સ્વકુટુમ્બરામઃ ॥ ૧૪ ॥
ર્ન બુધ્યતેઽર્થં વિહતં પ્રમત્તઃ ।
સર્વત્ર તાપત્રયદુઃખિતાત્મા
નિર્વિદ્યતે ન સ્વકુટુમ્બરામઃ ॥ ૧૪ ॥
વિત્તેષુ નિત્યાભિનિવિષ્ટચેતા
વિદ્વાંશ્ચ દોષં પરવિત્તહર્તુઃ ।
પ્રેત્યેહ વાથાપ્યજિતેન્દ્રિયસ્ત-
દશાન્તકામો હરતે કુટુમ્બી ॥ ૧૫ ॥
વિદ્વાંશ્ચ દોષં પરવિત્તહર્તુઃ ।
પ્રેત્યેહ વાથાપ્યજિતેન્દ્રિયસ્ત-
દશાન્તકામો હરતે કુટુમ્બી ॥ ૧૫ ॥
વિદ્વાનપીત્થં દનુજાઃ કુટુમ્બં
પુષ્ણન્સ્વલોકાય ન કલ્પતે વૈ ।
યઃ સ્વીયપારક્યવિભિન્નભાવ-
સ્તમઃ પ્રપદ્યેત યથા વિમૂઢઃ ॥ ૧૬ ॥
પુષ્ણન્સ્વલોકાય ન કલ્પતે વૈ ।
યઃ સ્વીયપારક્યવિભિન્નભાવ-
સ્તમઃ પ્રપદ્યેત યથા વિમૂઢઃ ॥ ૧૬ ॥
યતો ન કશ્ચિત્ ક્વ ચ કુત્રચિદ્ વા
દીનઃ સ્વમાત્માનમલં સમર્થઃ ।
વિમોચિતું કામદૃશાં વિહાર-
ક્રીડામૃગો યન્નિગડો વિસર્ગઃ ॥ ૧૭ ॥
દીનઃ સ્વમાત્માનમલં સમર્થઃ ।
વિમોચિતું કામદૃશાં વિહાર-
ક્રીડામૃગો યન્નિગડો વિસર્ગઃ ॥ ૧૭ ॥
તતો વિદૂરાત્ પરિહૃત્ય દૈત્યા
દૈત્યેષુ સઙ્ગં વિષયાત્મકેષુ ।
ઉપેત નારાયણમાદિદેવં
સ મુક્તસઙ્ગૈરિષિતોઽપવર્ગઃ ॥ ૧૮ ॥
દૈત્યેષુ સઙ્ગં વિષયાત્મકેષુ ।
ઉપેત નારાયણમાદિદેવં
સ મુક્તસઙ્ગૈરિષિતોઽપવર્ગઃ ॥ ૧૮ ॥
ન હ્યચ્યુતં પ્રીણયતો બહ્વાયાસોઽસુરાત્મજાઃ ।
આત્મત્વાત્સર્વભૂતાનાં સિદ્ધત્વાદિહ સર્વતઃ ॥ ૧૯ ॥
આત્મત્વાત્સર્વભૂતાનાં સિદ્ધત્વાદિહ સર્વતઃ ॥ ૧૯ ॥
પરાવરેષુ ભૂતેષુ બ્રહ્માન્તસ્થાવરાદિષુ ।
ભૌતિકેષુ વિકારેષુ ભૂતેષ્વથ મહત્સુ ચ ॥ ૨૦ ॥
ભૌતિકેષુ વિકારેષુ ભૂતેષ્વથ મહત્સુ ચ ॥ ૨૦ ॥
ગુણેષુ ગુણસામ્યે ચ ગુણવ્યતિકરે તથા ।
એક એવ પરો હ્યાત્મા ભગવાનીશ્વરોઽવ્યયઃ ॥ ૨૧ ॥
એક એવ પરો હ્યાત્મા ભગવાનીશ્વરોઽવ્યયઃ ॥ ૨૧ ॥
પ્રત્યગાત્મસ્વરૂપેણ દૃશ્યરૂપેણ ચ સ્વયમ્ ।
વ્યાપ્યવ્યાપકનિર્દેશ્યો હ્યનિર્દેશ્યોઽવિકલ્પિતઃ ॥ ૨૨ ॥
વ્યાપ્યવ્યાપકનિર્દેશ્યો હ્યનિર્દેશ્યોઽવિકલ્પિતઃ ॥ ૨૨ ॥
કેવલાનુભવાનન્દસ્વરૂપઃ પરમેશ્વરઃ ।
માયયાન્તર્હિતૈશ્વર્ય ઈયતે ગુણસર્ગયા ॥ ૨૩ ॥
માયયાન્તર્હિતૈશ્વર્ય ઈયતે ગુણસર્ગયા ॥ ૨૩ ॥
તસ્માત્સર્વેષુ ભૂતેષુ દયાં કુરુત સૌહૃદમ્ ।
ભાવમાસુરમુન્મુચ્ય યયા તુષ્યત્યધોક્ષજઃ ॥ ૨૪ ॥
ભાવમાસુરમુન્મુચ્ય યયા તુષ્યત્યધોક્ષજઃ ॥ ૨૪ ॥
તુષ્ટે ચ તત્ર કિમલભ્યમનન્ત આદ્યે
કિં તૈર્ગુણવ્યતિકરાદિહ યે સ્વસિદ્ધાઃ ।
ધર્માદયઃ કિમગુણેન ચ કાઙ્ક્ષિતેન
સારં જુષાં ચરણયોરુપગાયતાં નઃ ॥ ૨૫ ॥
કિં તૈર્ગુણવ્યતિકરાદિહ યે સ્વસિદ્ધાઃ ।
ધર્માદયઃ કિમગુણેન ચ કાઙ્ક્ષિતેન
સારં જુષાં ચરણયોરુપગાયતાં નઃ ॥ ૨૫ ॥
ધર્માર્થકામ ઇતિ યોઽભિહિતસ્ત્રિવર્ગ
ઈક્ષા ત્રયી નયદમૌ વિવિધા ચ વાર્તા ।
મન્યે તદેતદખિલં નિગમસ્ય સત્યં
સ્વાત્માર્પણં સ્વસુહૃદઃ પરમસ્ય પુંસઃ ॥ ૨૬ ॥
ઈક્ષા ત્રયી નયદમૌ વિવિધા ચ વાર્તા ।
મન્યે તદેતદખિલં નિગમસ્ય સત્યં
સ્વાત્માર્પણં સ્વસુહૃદઃ પરમસ્ય પુંસઃ ॥ ૨૬ ॥
જ્ઞાનં તદેતદમલં દુરવાપમાહ
નારાયણો નરસખઃ કિલ નારદાય ।
એકાન્તિનાં ભગવતસ્તદકિઞ્ચનાનાં
પાદારવિન્દરજસાપ્લુતદેહિનાં સ્યાત્ ॥ ૨૭ ॥
નારાયણો નરસખઃ કિલ નારદાય ।
એકાન્તિનાં ભગવતસ્તદકિઞ્ચનાનાં
પાદારવિન્દરજસાપ્લુતદેહિનાં સ્યાત્ ॥ ૨૭ ॥
શ્રુતમેતન્મયા પૂર્વં જ્ઞાનં વિજ્ઞાનસંયુતમ્ ।
ધર્મં ભાગવતં શુદ્ધં નારદાદ્દેવદર્શનાત્ ॥ ૨૮ ॥
ધર્મં ભાગવતં શુદ્ધં નારદાદ્દેવદર્શનાત્ ॥ ૨૮ ॥
શ્રીદૈત્યપુત્રા ઊચુઃ
પ્રહ્રાદ ત્વં વયં ચાપિ નર્તેઽન્યં વિદ્મહે ગુરુમ્ ।
એતાભ્યાં ગુરુપુત્રાભ્યાં બાલાનામપિ હીશ્વરૌ ॥ ૨૯ ॥
પ્રહ્રાદ ત્વં વયં ચાપિ નર્તેઽન્યં વિદ્મહે ગુરુમ્ ।
એતાભ્યાં ગુરુપુત્રાભ્યાં બાલાનામપિ હીશ્વરૌ ॥ ૨૯ ॥
બાલસ્યાન્તઃપુરસ્થસ્ય મહત્સઙ્ગો દુરન્વયઃ ।
છિન્ધિ નઃ સંશયં સૌમ્ય સ્યાચ્ચેદ્વિસ્રમ્ભકારણમ્ ॥ ૩૦ ॥
છિન્ધિ નઃ સંશયં સૌમ્ય સ્યાચ્ચેદ્વિસ્રમ્ભકારણમ્ ॥ ૩૦ ॥