ଶ୍ରୀପ୍ରହ୍ରାଦ ଉଵାଚ
କୌମାର ଆଚରେତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଧର୍ମାନ୍ଭାଗଵତାନିହ ।
ଦୁର୍ଲଭଂ ମାନୁଷଂ ଜନ୍ମ ତଦପ୍ଯଧ୍ରୁଵମର୍ଥଦମ୍ ॥ ୧ ॥
କୌମାର ଆଚରେତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଧର୍ମାନ୍ଭାଗଵତାନିହ ।
ଦୁର୍ଲଭଂ ମାନୁଷଂ ଜନ୍ମ ତଦପ୍ଯଧ୍ରୁଵମର୍ଥଦମ୍ ॥ ୧ ॥
ଯଥା ହି ପୁରୁଷସ୍ଯେହ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପାଦୋପସର୍ପଣମ୍ ।
ଯଦେଷ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ପ୍ରିଯ ଆତ୍ମେଶ୍ଵରଃ ସୁହୃତ୍ ॥ ୨ ॥
ଯଦେଷ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ପ୍ରିଯ ଆତ୍ମେଶ୍ଵରଃ ସୁହୃତ୍ ॥ ୨ ॥
ସୁଖମୈନ୍ଦ୍ରିଯକଂ ଦୈତ୍ଯା ଦେହଯୋଗେନ ଦେହିନାମ୍ ।
ସର୍ଵତ୍ର ଲଭ୍ଯତେ ଦୈଵାଦ୍ଯଥା ଦୁଃଖମଯତ୍ନତଃ ॥ ୩ ॥
ସର୍ଵତ୍ର ଲଭ୍ଯତେ ଦୈଵାଦ୍ଯଥା ଦୁଃଖମଯତ୍ନତଃ ॥ ୩ ॥
ତତ୍ପ୍ରଯାସୋ ନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଯତ ଆଯୁର୍ଵ୍ଯଯଃ ପରମ୍ ।
ନ ତଥା ଵିନ୍ଦତେ କ୍ଷେମଂ ମୁକୁନ୍ଦଚରଣାମ୍ବୁଜମ୍ ॥ ୪ ॥
ନ ତଥା ଵିନ୍ଦତେ କ୍ଷେମଂ ମୁକୁନ୍ଦଚରଣାମ୍ବୁଜମ୍ ॥ ୪ ॥
ତତୋ ଯତେତ କୁଶଲଃ କ୍ଷେମାଯ ଭଵମାଶ୍ରିତଃ ।
ଶରୀରଂ ପୌରୁଷଂ ଯାଵନ୍ନ ଵିପଦ୍ଯେତ ପୁଷ୍କଲମ୍ ॥ ୫ ॥
ଶରୀରଂ ପୌରୁଷଂ ଯାଵନ୍ନ ଵିପଦ୍ଯେତ ପୁଷ୍କଲମ୍ ॥ ୫ ॥
ପୁଂସୋ ଵର୍ଷଶତଂ ହ୍ଯାଯୁସ୍ତଦର୍ଧଂ ଚାଜିତାତ୍ମନଃ ।
ନିଷ୍ଫଲଂ ଯଦସୌ ରାତ୍ର୍ଯାଂ ଶେତେଽନ୍ଧଂ ପ୍ରାପିତସ୍ତମଃ ॥ ୬ ॥
ନିଷ୍ଫଲଂ ଯଦସୌ ରାତ୍ର୍ଯାଂ ଶେତେଽନ୍ଧଂ ପ୍ରାପିତସ୍ତମଃ ॥ ୬ ॥
ମୁଗ୍ଧସ୍ଯ ବାଲ୍ଯେ କୈଶୋରେ କ୍ରୀଡତୋ ଯାତି ଵିଂଶତିଃ ।
ଜରଯା ଗ୍ରସ୍ତଦେହସ୍ଯ ଯାତ୍ଯକଲ୍ପସ୍ଯ ଵିଂଶତିଃ ॥ ୭ ॥
ଜରଯା ଗ୍ରସ୍ତଦେହସ୍ଯ ଯାତ୍ଯକଲ୍ପସ୍ଯ ଵିଂଶତିଃ ॥ ୭ ॥
ଦୁରାପୂରେଣ କାମେନ ମୋହେନ ଚ ବଲୀଯସା ।
ଶେଷଂ ଗୃହେଷୁ ସକ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରମତ୍ତସ୍ଯାପଯାତି ହି ॥ ୮ ॥
ଶେଷଂ ଗୃହେଷୁ ସକ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରମତ୍ତସ୍ଯାପଯାତି ହି ॥ ୮ ॥
କୋ ଗୃହେଷୁ ପୁମାନ୍ସକ୍ତମାତ୍ମାନମଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ।
ସ୍ନେହପାଶୈର୍ଦୃଢୈର୍ବଦ୍ଧମୁତ୍ସହେତ ଵିମୋଚିତୁମ୍ ॥ ୯ ॥
ସ୍ନେହପାଶୈର୍ଦୃଢୈର୍ବଦ୍ଧମୁତ୍ସହେତ ଵିମୋଚିତୁମ୍ ॥ ୯ ॥
କୋ ନ୍ଵର୍ଥତୃଷ୍ଣାଂ ଵିସୃଜେତ୍ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋଽପି ଯ ଈପ୍ସିତଃ ।
ଯଂ କ୍ରୀଣାତ୍ଯସୁଭିଃ ପ୍ରେଷ୍ଠୈସ୍ତସ୍କରଃ ସେଵକୋ ଵଣିକ୍ ॥ ୧୦ ॥
ଯଂ କ୍ରୀଣାତ୍ଯସୁଭିଃ ପ୍ରେଷ୍ଠୈସ୍ତସ୍କରଃ ସେଵକୋ ଵଣିକ୍ ॥ ୧୦ ॥
କଥଂ ପ୍ରିଯାଯା ଅନୁକମ୍ପିତାଯାଃ
ସଙ୍ଗଂ ରହସ୍ଯଂ ରୁଚିରାଂଶ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରାନ୍ ।
ସୁହୃତ୍ସୁ ତତ୍ସ୍ନେହସିତଃ ଶିଶୂନାଂ
କଲାକ୍ଷରାଣାମନୁରକ୍ତଚିତ୍ତଃ ॥ ୧୧ ॥
ସଙ୍ଗଂ ରହସ୍ଯଂ ରୁଚିରାଂଶ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରାନ୍ ।
ସୁହୃତ୍ସୁ ତତ୍ସ୍ନେହସିତଃ ଶିଶୂନାଂ
କଲାକ୍ଷରାଣାମନୁରକ୍ତଚିତ୍ତଃ ॥ ୧୧ ॥
ପୁତ୍ରାନ୍ସ୍ମରଂସ୍ତା ଦୁହିତୃର୍ହୃଦଯ୍ଯା
ଭ୍ରାତୃନ୍ ସ୍ଵସୃର୍ଵା ପିତରୌ ଚ ଦୀନୌ ।
ଗୃହାନ୍ ମନୋଜ୍ଞୋରୁପରିଚ୍ଛଦାଂଶ୍ଚ
ଵୃତ୍ତୀଶ୍ଚ କୁଲ୍ଯାଃ ପଶୁଭୃତ୍ଯଵର୍ଗାନ୍ ॥ ୧୨ ॥
ଭ୍ରାତୃନ୍ ସ୍ଵସୃର୍ଵା ପିତରୌ ଚ ଦୀନୌ ।
ଗୃହାନ୍ ମନୋଜ୍ଞୋରୁପରିଚ୍ଛଦାଂଶ୍ଚ
ଵୃତ୍ତୀଶ୍ଚ କୁଲ୍ଯାଃ ପଶୁଭୃତ୍ଯଵର୍ଗାନ୍ ॥ ୧୨ ॥
ତ୍ଯଜେତ କୋଶସ୍କୃଦିଵେହମାନଃ
କର୍ମାଣି ଲୋଭାଦଵିତୃପ୍ତକାମଃ ।
ଔପସ୍ଥ୍ଯଜୈହ୍ଵଂ ବହୁମନ୍ଯମାନଃ
କଥଂ ଵିରଜ୍ଯେତ ଦୁରନ୍ତମୋହଃ ॥ ୧୩ ॥
କର୍ମାଣି ଲୋଭାଦଵିତୃପ୍ତକାମଃ ।
ଔପସ୍ଥ୍ଯଜୈହ୍ଵଂ ବହୁମନ୍ଯମାନଃ
କଥଂ ଵିରଜ୍ଯେତ ଦୁରନ୍ତମୋହଃ ॥ ୧୩ ॥
କୁଟୁମ୍ବପୋଷାଯ ଵିଯନ୍ନିଜାଯୁ
ର୍ନ ବୁଧ୍ଯତେଽର୍ଥଂ ଵିହତଂ ପ୍ରମତ୍ତଃ ।
ସର୍ଵତ୍ର ତାପତ୍ରଯଦୁଃଖିତାତ୍ମା
ନିର୍ଵିଦ୍ଯତେ ନ ସ୍ଵକୁଟୁମ୍ବରାମଃ ॥ ୧୪ ॥
ର୍ନ ବୁଧ୍ଯତେଽର୍ଥଂ ଵିହତଂ ପ୍ରମତ୍ତଃ ।
ସର୍ଵତ୍ର ତାପତ୍ରଯଦୁଃଖିତାତ୍ମା
ନିର୍ଵିଦ୍ଯତେ ନ ସ୍ଵକୁଟୁମ୍ବରାମଃ ॥ ୧୪ ॥
ଵିତ୍ତେଷୁ ନିତ୍ଯାଭିନିଵିଷ୍ଟଚେତା
ଵିଦ୍ଵାଂଶ୍ଚ ଦୋଷଂ ପରଵିତ୍ତହର୍ତୁଃ ।
ପ୍ରେତ୍ଯେହ ଵାଥାପ୍ଯଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯସ୍ତ-
ଦଶାନ୍ତକାମୋ ହରତେ କୁଟୁମ୍ବୀ ॥ ୧୫ ॥
ଵିଦ୍ଵାଂଶ୍ଚ ଦୋଷଂ ପରଵିତ୍ତହର୍ତୁଃ ।
ପ୍ରେତ୍ଯେହ ଵାଥାପ୍ଯଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯସ୍ତ-
ଦଶାନ୍ତକାମୋ ହରତେ କୁଟୁମ୍ବୀ ॥ ୧୫ ॥
ଵିଦ୍ଵାନପୀତ୍ଥଂ ଦନୁଜାଃ କୁଟୁମ୍ବଂ
ପୁଷ୍ଣନ୍ସ୍ଵଲୋକାଯ ନ କଲ୍ପତେ ଵୈ ।
ଯଃ ସ୍ଵୀଯପାରକ୍ଯଵିଭିନ୍ନଭାଵ-
ସ୍ତମଃ ପ୍ରପଦ୍ଯେତ ଯଥା ଵିମୂଢଃ ॥ ୧୬ ॥
ପୁଷ୍ଣନ୍ସ୍ଵଲୋକାଯ ନ କଲ୍ପତେ ଵୈ ।
ଯଃ ସ୍ଵୀଯପାରକ୍ଯଵିଭିନ୍ନଭାଵ-
ସ୍ତମଃ ପ୍ରପଦ୍ଯେତ ଯଥା ଵିମୂଢଃ ॥ ୧୬ ॥
ଯତୋ ନ କଶ୍ଚିତ୍ କ୍ଵ ଚ କୁତ୍ରଚିଦ୍ ଵା
ଦୀନଃ ସ୍ଵମାତ୍ମାନମଲଂ ସମର୍ଥଃ ।
ଵିମୋଚିତୁଂ କାମଦୃଶାଂ ଵିହାର-
କ୍ରୀଡାମୃଗୋ ଯନ୍ନିଗଡୋ ଵିସର୍ଗଃ ॥ ୧୭ ॥
ଦୀନଃ ସ୍ଵମାତ୍ମାନମଲଂ ସମର୍ଥଃ ।
ଵିମୋଚିତୁଂ କାମଦୃଶାଂ ଵିହାର-
କ୍ରୀଡାମୃଗୋ ଯନ୍ନିଗଡୋ ଵିସର୍ଗଃ ॥ ୧୭ ॥
ତତୋ ଵିଦୂରାତ୍ ପରିହୃତ୍ଯ ଦୈତ୍ଯା
ଦୈତ୍ଯେଷୁ ସଙ୍ଗଂ ଵିଷଯାତ୍ମକେଷୁ ।
ଉପେତ ନାରାଯଣମାଦିଦେଵଂ
ସ ମୁକ୍ତସଙ୍ଗୈରିଷିତୋଽପଵର୍ଗଃ ॥ ୧୮ ॥
ଦୈତ୍ଯେଷୁ ସଙ୍ଗଂ ଵିଷଯାତ୍ମକେଷୁ ।
ଉପେତ ନାରାଯଣମାଦିଦେଵଂ
ସ ମୁକ୍ତସଙ୍ଗୈରିଷିତୋଽପଵର୍ଗଃ ॥ ୧୮ ॥
ନ ହ୍ଯଚ୍ଯୁତଂ ପ୍ରୀଣଯତୋ ବହ୍ଵାଯାସୋଽସୁରାତ୍ମଜାଃ ।
ଆତ୍ମତ୍ଵାତ୍ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସିଦ୍ଧତ୍ଵାଦିହ ସର୍ଵତଃ ॥ ୧୯ ॥
ଆତ୍ମତ୍ଵାତ୍ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସିଦ୍ଧତ୍ଵାଦିହ ସର୍ଵତଃ ॥ ୧୯ ॥
ପରାଵରେଷୁ ଭୂତେଷୁ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତସ୍ଥାଵରାଦିଷୁ ।
ଭୌତିକେଷୁ ଵିକାରେଷୁ ଭୂତେଷ୍ଵଥ ମହତ୍ସୁ ଚ ॥ ୨୦ ॥
ଭୌତିକେଷୁ ଵିକାରେଷୁ ଭୂତେଷ୍ଵଥ ମହତ୍ସୁ ଚ ॥ ୨୦ ॥
ଗୁଣେଷୁ ଗୁଣସାମ୍ଯେ ଚ ଗୁଣଵ୍ଯତିକରେ ତଥା ।
ଏକ ଏଵ ପରୋ ହ୍ଯାତ୍ମା ଭଗଵାନୀଶ୍ଵରୋଽଵ୍ଯଯଃ ॥ ୨୧ ॥
ଏକ ଏଵ ପରୋ ହ୍ଯାତ୍ମା ଭଗଵାନୀଶ୍ଵରୋଽଵ୍ଯଯଃ ॥ ୨୧ ॥
ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମସ୍ଵରୂପେଣ ଦୃଶ୍ଯରୂପେଣ ଚ ସ୍ଵଯମ୍ ।
ଵ୍ଯାପ୍ଯଵ୍ଯାପକନିର୍ଦେଶ୍ଯୋ ହ୍ଯନିର୍ଦେଶ୍ଯୋଽଵିକଲ୍ପିତଃ ॥ ୨୨ ॥
ଵ୍ଯାପ୍ଯଵ୍ଯାପକନିର୍ଦେଶ୍ଯୋ ହ୍ଯନିର୍ଦେଶ୍ଯୋଽଵିକଲ୍ପିତଃ ॥ ୨୨ ॥
କେଵଲାନୁଭଵାନନ୍ଦସ୍ଵରୂପଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ ।
ମାଯଯାନ୍ତର୍ହିତୈଶ୍ଵର୍ଯ ଈଯତେ ଗୁଣସର୍ଗଯା ॥ ୨୩ ॥
ମାଯଯାନ୍ତର୍ହିତୈଶ୍ଵର୍ଯ ଈଯତେ ଗୁଣସର୍ଗଯା ॥ ୨୩ ॥
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁ ଦଯାଂ କୁରୁତ ସୌହୃଦମ୍ ।
ଭାଵମାସୁରମୁନ୍ମୁଚ୍ଯ ଯଯା ତୁଷ୍ଯତ୍ଯଧୋକ୍ଷଜଃ ॥ ୨୪ ॥
ଭାଵମାସୁରମୁନ୍ମୁଚ୍ଯ ଯଯା ତୁଷ୍ଯତ୍ଯଧୋକ୍ଷଜଃ ॥ ୨୪ ॥
ତୁଷ୍ଟେ ଚ ତତ୍ର କିମଲଭ୍ଯମନନ୍ତ ଆଦ୍ଯେ
କିଂ ତୈର୍ଗୁଣଵ୍ଯତିକରାଦିହ ଯେ ସ୍ଵସିଦ୍ଧାଃ ।
ଧର୍ମାଦଯଃ କିମଗୁଣେନ ଚ କାଙ୍କ୍ଷିତେନ
ସାରଂ ଜୁଷାଂ ଚରଣଯୋରୁପଗାଯତାଂ ନଃ ॥ ୨୫ ॥
କିଂ ତୈର୍ଗୁଣଵ୍ଯତିକରାଦିହ ଯେ ସ୍ଵସିଦ୍ଧାଃ ।
ଧର୍ମାଦଯଃ କିମଗୁଣେନ ଚ କାଙ୍କ୍ଷିତେନ
ସାରଂ ଜୁଷାଂ ଚରଣଯୋରୁପଗାଯତାଂ ନଃ ॥ ୨୫ ॥
ଧର୍ମାର୍ଥକାମ ଇତି ଯୋଽଭିହିତସ୍ତ୍ରିଵର୍ଗ
ଈକ୍ଷା ତ୍ରଯୀ ନଯଦମୌ ଵିଵିଧା ଚ ଵାର୍ତା ।
ମନ୍ଯେ ତଦେତଦଖିଲଂ ନିଗମସ୍ଯ ସତ୍ଯଂ
ସ୍ଵାତ୍ମାର୍ପଣଂ ସ୍ଵସୁହୃଦଃ ପରମସ୍ଯ ପୁଂସଃ ॥ ୨୬ ॥
ଈକ୍ଷା ତ୍ରଯୀ ନଯଦମୌ ଵିଵିଧା ଚ ଵାର୍ତା ।
ମନ୍ଯେ ତଦେତଦଖିଲଂ ନିଗମସ୍ଯ ସତ୍ଯଂ
ସ୍ଵାତ୍ମାର୍ପଣଂ ସ୍ଵସୁହୃଦଃ ପରମସ୍ଯ ପୁଂସଃ ॥ ୨୬ ॥
ଜ୍ଞାନଂ ତଦେତଦମଲଂ ଦୁରଵାପମାହ
ନାରାଯଣୋ ନରସଖଃ କିଲ ନାରଦାଯ ।
ଏକାନ୍ତିନାଂ ଭଗଵତସ୍ତଦକିଞ୍ଚନାନାଂ
ପାଦାରଵିନ୍ଦରଜସାପ୍ଲୁତଦେହିନାଂ ସ୍ଯାତ୍ ॥ ୨୭ ॥
ନାରାଯଣୋ ନରସଖଃ କିଲ ନାରଦାଯ ।
ଏକାନ୍ତିନାଂ ଭଗଵତସ୍ତଦକିଞ୍ଚନାନାଂ
ପାଦାରଵିନ୍ଦରଜସାପ୍ଲୁତଦେହିନାଂ ସ୍ଯାତ୍ ॥ ୨୭ ॥
ଶ୍ରୁତମେତନ୍ମଯା ପୂର୍ଵଂ ଜ୍ଞାନଂ ଵିଜ୍ଞାନସଂଯୁତମ୍ ।
ଧର୍ମଂ ଭାଗଵତଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ନାରଦାଦ୍ଦେଵଦର୍ଶନାତ୍ ॥ ୨୮ ॥
ଧର୍ମଂ ଭାଗଵତଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ନାରଦାଦ୍ଦେଵଦର୍ଶନାତ୍ ॥ ୨୮ ॥
ଶ୍ରୀଦୈତ୍ଯପୁତ୍ରା ଊଚୁଃ
ପ୍ରହ୍ରାଦ ତ୍ଵଂ ଵଯଂ ଚାପି ନର୍ତେଽନ୍ଯଂ ଵିଦ୍ମହେ ଗୁରୁମ୍ ।
ଏତାଭ୍ଯାଂ ଗୁରୁପୁତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ବାଲାନାମପି ହୀଶ୍ଵରୌ ॥ ୨୯ ॥
ପ୍ରହ୍ରାଦ ତ୍ଵଂ ଵଯଂ ଚାପି ନର୍ତେଽନ୍ଯଂ ଵିଦ୍ମହେ ଗୁରୁମ୍ ।
ଏତାଭ୍ଯାଂ ଗୁରୁପୁତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ବାଲାନାମପି ହୀଶ୍ଵରୌ ॥ ୨୯ ॥
ବାଲସ୍ଯାନ୍ତଃପୁରସ୍ଥସ୍ଯ ମହତ୍ସଙ୍ଗୋ ଦୁରନ୍ଵଯଃ ।
ଛିନ୍ଧି ନଃ ସଂଶଯଂ ସୌମ୍ଯ ସ୍ଯାଚ୍ଚେଦ୍ଵିସ୍ରମ୍ଭକାରଣମ୍ ॥ ୩୦ ॥
ଛିନ୍ଧି ନଃ ସଂଶଯଂ ସୌମ୍ଯ ସ୍ଯାଚ୍ଚେଦ୍ଵିସ୍ରମ୍ଭକାରଣମ୍ ॥ ୩୦ ॥