శ్రీప్రహ్రాద ఉవాచ
కౌమార ఆచరేత్ప్రాజ్ఞో ధర్మాన్భాగవతానిహ ।
దుర్లభం మానుషం జన్మ తదప్యధ్రువమర్థదమ్ ॥ ౧ ॥
కౌమార ఆచరేత్ప్రాజ్ఞో ధర్మాన్భాగవతానిహ ।
దుర్లభం మానుషం జన్మ తదప్యధ్రువమర్థదమ్ ॥ ౧ ॥
యథా హి పురుషస్యేహ విష్ణోః పాదోపసర్పణమ్ ।
యదేష సర్వభూతానాం ప్రియ ఆత్మేశ్వరః సుహృత్ ॥ ౨ ॥
యదేష సర్వభూతానాం ప్రియ ఆత్మేశ్వరః సుహృత్ ॥ ౨ ॥
సుఖమైన్ద్రియకం దైత్యా దేహయోగేన దేహినామ్ ।
సర్వత్ర లభ్యతే దైవాద్యథా దుఃఖమయత్నతః ॥ ౩ ॥
సర్వత్ర లభ్యతే దైవాద్యథా దుఃఖమయత్నతః ॥ ౩ ॥
తత్ప్రయాసో న కర్తవ్యో యత ఆయుర్వ్యయః పరమ్ ।
న తథా విన్దతే క్షేమం ముకున్దచరణామ్బుజమ్ ॥ ౪ ॥
న తథా విన్దతే క్షేమం ముకున్దచరణామ్బుజమ్ ॥ ౪ ॥
తతో యతేత కుశలః క్షేమాయ భవమాశ్రితః ।
శరీరం పౌరుషం యావన్న విపద్యేత పుష్కలమ్ ॥ ౫ ॥
శరీరం పౌరుషం యావన్న విపద్యేత పుష్కలమ్ ॥ ౫ ॥
పుంసో వర్షశతం హ్యాయుస్తదర్ధం చాజితాత్మనః ।
నిష్ఫలం యదసౌ రాత్ర్యాం శేతేఽన్ధం ప్రాపితస్తమః ॥ ౬ ॥
నిష్ఫలం యదసౌ రాత్ర్యాం శేతేఽన్ధం ప్రాపితస్తమః ॥ ౬ ॥
ముగ్ధస్య బాల్యే కైశోరే క్రీడతో యాతి వింశతిః ।
జరయా గ్రస్తదేహస్య యాత్యకల్పస్య వింశతిః ॥ ౭ ॥
జరయా గ్రస్తదేహస్య యాత్యకల్పస్య వింశతిః ॥ ౭ ॥
దురాపూరేణ కామేన మోహేన చ బలీయసా ।
శేషం గృహేషు సక్తస్య ప్రమత్తస్యాపయాతి హి ॥ ౮ ॥
శేషం గృహేషు సక్తస్య ప్రమత్తస్యాపయాతి హి ॥ ౮ ॥
కో గృహేషు పుమాన్సక్తమాత్మానమజితేన్ద్రియః ।
స్నేహపాశైర్దృఢైర్బద్ధముత్సహేత విమోచితుమ్ ॥ ౯ ॥
స్నేహపాశైర్దృఢైర్బద్ధముత్సహేత విమోచితుమ్ ॥ ౯ ॥
కో న్వర్థతృష్ణాం విసృజేత్ప్రాణేభ్యోఽపి య ఈప్సితః ।
యం క్రీణాత్యసుభిః ప్రేష్ఠైస్తస్కరః సేవకో వణిక్ ॥ ౧౦ ॥
యం క్రీణాత్యసుభిః ప్రేష్ఠైస్తస్కరః సేవకో వణిక్ ॥ ౧౦ ॥
కథం ప్రియాయా అనుకమ్పితాయాః
సఙ్గం రహస్యం రుచిరాంశ్చ మన్త్రాన్ ।
సుహృత్సు తత్స్నేహసితః శిశూనాం
కలాక్షరాణామనురక్తచిత్తః ॥ ౧౧ ॥
సఙ్గం రహస్యం రుచిరాంశ్చ మన్త్రాన్ ।
సుహృత్సు తత్స్నేహసితః శిశూనాం
కలాక్షరాణామనురక్తచిత్తః ॥ ౧౧ ॥
పుత్రాన్స్మరంస్తా దుహితృర్హృదయ్యా
భ్రాతృన్ స్వసృర్వా పితరౌ చ దీనౌ ।
గృహాన్ మనోజ్ఞోరుపరిచ్ఛదాంశ్చ
వృత్తీశ్చ కుల్యాః పశుభృత్యవర్గాన్ ॥ ౧౨ ॥
భ్రాతృన్ స్వసృర్వా పితరౌ చ దీనౌ ।
గృహాన్ మనోజ్ఞోరుపరిచ్ఛదాంశ్చ
వృత్తీశ్చ కుల్యాః పశుభృత్యవర్గాన్ ॥ ౧౨ ॥
త్యజేత కోశస్కృదివేహమానః
కర్మాణి లోభాదవితృప్తకామః ।
ఔపస్థ్యజైహ్వం బహుమన్యమానః
కథం విరజ్యేత దురన్తమోహః ॥ ౧౩ ॥
కర్మాణి లోభాదవితృప్తకామః ।
ఔపస్థ్యజైహ్వం బహుమన్యమానః
కథం విరజ్యేత దురన్తమోహః ॥ ౧౩ ॥
కుటుమ్బపోషాయ వియన్నిజాయు
ర్న బుధ్యతేఽర్థం విహతం ప్రమత్తః ।
సర్వత్ర తాపత్రయదుఃఖితాత్మా
నిర్విద్యతే న స్వకుటుమ్బరామః ॥ ౧౪ ॥
ర్న బుధ్యతేఽర్థం విహతం ప్రమత్తః ।
సర్వత్ర తాపత్రయదుఃఖితాత్మా
నిర్విద్యతే న స్వకుటుమ్బరామః ॥ ౧౪ ॥
విత్తేషు నిత్యాభినివిష్టచేతా
విద్వాంశ్చ దోషం పరవిత్తహర్తుః ।
ప్రేత్యేహ వాథాప్యజితేన్ద్రియస్త-
దశాన్తకామో హరతే కుటుమ్బీ ॥ ౧౫ ॥
విద్వాంశ్చ దోషం పరవిత్తహర్తుః ।
ప్రేత్యేహ వాథాప్యజితేన్ద్రియస్త-
దశాన్తకామో హరతే కుటుమ్బీ ॥ ౧౫ ॥
విద్వానపీత్థం దనుజాః కుటుమ్బం
పుష్ణన్స్వలోకాయ న కల్పతే వై ।
యః స్వీయపారక్యవిభిన్నభావ-
స్తమః ప్రపద్యేత యథా విమూఢః ॥ ౧౬ ॥
పుష్ణన్స్వలోకాయ న కల్పతే వై ।
యః స్వీయపారక్యవిభిన్నభావ-
స్తమః ప్రపద్యేత యథా విమూఢః ॥ ౧౬ ॥
యతో న కశ్చిత్ క్వ చ కుత్రచిద్ వా
దీనః స్వమాత్మానమలం సమర్థః ।
విమోచితుం కామదృశాం విహార-
క్రీడామృగో యన్నిగడో విసర్గః ॥ ౧౭ ॥
దీనః స్వమాత్మానమలం సమర్థః ।
విమోచితుం కామదృశాం విహార-
క్రీడామృగో యన్నిగడో విసర్గః ॥ ౧౭ ॥
తతో విదూరాత్ పరిహృత్య దైత్యా
దైత్యేషు సఙ్గం విషయాత్మకేషు ।
ఉపేత నారాయణమాదిదేవం
స ముక్తసఙ్గైరిషితోఽపవర్గః ॥ ౧౮ ॥
దైత్యేషు సఙ్గం విషయాత్మకేషు ।
ఉపేత నారాయణమాదిదేవం
స ముక్తసఙ్గైరిషితోఽపవర్గః ॥ ౧౮ ॥
న హ్యచ్యుతం ప్రీణయతో బహ్వాయాసోఽసురాత్మజాః ।
ఆత్మత్వాత్సర్వభూతానాం సిద్ధత్వాదిహ సర్వతః ॥ ౧౯ ॥
ఆత్మత్వాత్సర్వభూతానాం సిద్ధత్వాదిహ సర్వతః ॥ ౧౯ ॥
పరావరేషు భూతేషు బ్రహ్మాన్తస్థావరాదిషు ।
భౌతికేషు వికారేషు భూతేష్వథ మహత్సు చ ॥ ౨౦ ॥
భౌతికేషు వికారేషు భూతేష్వథ మహత్సు చ ॥ ౨౦ ॥
గుణేషు గుణసామ్యే చ గుణవ్యతికరే తథా ।
ఏక ఏవ పరో హ్యాత్మా భగవానీశ్వరోఽవ్యయః ॥ ౨౧ ॥
ఏక ఏవ పరో హ్యాత్మా భగవానీశ్వరోఽవ్యయః ॥ ౨౧ ॥
ప్రత్యగాత్మస్వరూపేణ దృశ్యరూపేణ చ స్వయమ్ ।
వ్యాప్యవ్యాపకనిర్దేశ్యో హ్యనిర్దేశ్యోఽవికల్పితః ॥ ౨౨ ॥
వ్యాప్యవ్యాపకనిర్దేశ్యో హ్యనిర్దేశ్యోఽవికల్పితః ॥ ౨౨ ॥
కేవలానుభవానన్దస్వరూపః పరమేశ్వరః ।
మాయయాన్తర్హితైశ్వర్య ఈయతే గుణసర్గయా ॥ ౨౩ ॥
మాయయాన్తర్హితైశ్వర్య ఈయతే గుణసర్గయా ॥ ౨౩ ॥
తస్మాత్సర్వేషు భూతేషు దయాం కురుత సౌహృదమ్ ।
భావమాసురమున్ముచ్య యయా తుష్యత్యధోక్షజః ॥ ౨౪ ॥
భావమాసురమున్ముచ్య యయా తుష్యత్యధోక్షజః ॥ ౨౪ ॥
తుష్టే చ తత్ర కిమలభ్యమనన్త ఆద్యే
కిం తైర్గుణవ్యతికరాదిహ యే స్వసిద్ధాః ।
ధర్మాదయః కిమగుణేన చ కాఙ్క్షితేన
సారం జుషాం చరణయోరుపగాయతాం నః ॥ ౨౫ ॥
కిం తైర్గుణవ్యతికరాదిహ యే స్వసిద్ధాః ।
ధర్మాదయః కిమగుణేన చ కాఙ్క్షితేన
సారం జుషాం చరణయోరుపగాయతాం నః ॥ ౨౫ ॥
ధర్మార్థకామ ఇతి యోఽభిహితస్త్రివర్గ
ఈక్షా త్రయీ నయదమౌ వివిధా చ వార్తా ।
మన్యే తదేతదఖిలం నిగమస్య సత్యం
స్వాత్మార్పణం స్వసుహృదః పరమస్య పుంసః ॥ ౨౬ ॥
ఈక్షా త్రయీ నయదమౌ వివిధా చ వార్తా ।
మన్యే తదేతదఖిలం నిగమస్య సత్యం
స్వాత్మార్పణం స్వసుహృదః పరమస్య పుంసః ॥ ౨౬ ॥
జ్ఞానం తదేతదమలం దురవాపమాహ
నారాయణో నరసఖః కిల నారదాయ ।
ఏకాన్తినాం భగవతస్తదకిఞ్చనానాం
పాదారవిన్దరజసాప్లుతదేహినాం స్యాత్ ॥ ౨౭ ॥
నారాయణో నరసఖః కిల నారదాయ ।
ఏకాన్తినాం భగవతస్తదకిఞ్చనానాం
పాదారవిన్దరజసాప్లుతదేహినాం స్యాత్ ॥ ౨౭ ॥
శ్రుతమేతన్మయా పూర్వం జ్ఞానం విజ్ఞానసంయుతమ్ ।
ధర్మం భాగవతం శుద్ధం నారదాద్దేవదర్శనాత్ ॥ ౨౮ ॥
ధర్మం భాగవతం శుద్ధం నారదాద్దేవదర్శనాత్ ॥ ౨౮ ॥
శ్రీదైత్యపుత్రా ఊచుః
ప్రహ్రాద త్వం వయం చాపి నర్తేఽన్యం విద్మహే గురుమ్ ।
ఏతాభ్యాం గురుపుత్రాభ్యాం బాలానామపి హీశ్వరౌ ॥ ౨౯ ॥
ప్రహ్రాద త్వం వయం చాపి నర్తేఽన్యం విద్మహే గురుమ్ ।
ఏతాభ్యాం గురుపుత్రాభ్యాం బాలానామపి హీశ్వరౌ ॥ ౨౯ ॥
బాలస్యాన్తఃపురస్థస్య మహత్సఙ్గో దురన్వయః ।
ఛిన్ధి నః సంశయం సౌమ్య స్యాచ్చేద్విస్రమ్భకారణమ్ ॥ ౩౦ ॥
ఛిన్ధి నః సంశయం సౌమ్య స్యాచ్చేద్విస్రమ్భకారణమ్ ॥ ౩౦ ॥