ശ്രീപ്രഹ്രാദ ഉവാച
കൌമാര ആചരേത്പ്രാജ്ഞോ ധര്മാന്ഭാഗവതാനിഹ ।
ദുര്ലഭം മാനുഷം ജന്മ തദപ്യധ്രുവമര്ഥദമ് ॥ ൧ ॥
കൌമാര ആചരേത്പ്രാജ്ഞോ ധര്മാന്ഭാഗവതാനിഹ ।
ദുര്ലഭം മാനുഷം ജന്മ തദപ്യധ്രുവമര്ഥദമ് ॥ ൧ ॥
യഥാ ഹി പുരുഷസ്യേഹ വിഷ്ണോഃ പാദോപസര്പണമ് ।
യദേഷ സര്വഭൂതാനാം പ്രിയ ആത്മേശ്വരഃ സുഹൃത് ॥ ൨ ॥
യദേഷ സര്വഭൂതാനാം പ്രിയ ആത്മേശ്വരഃ സുഹൃത് ॥ ൨ ॥
സുഖമൈന്ദ്രിയകം ദൈത്യാ ദേഹയോഗേന ദേഹിനാമ് ।
സര്വത്ര ലഭ്യതേ ദൈവാദ്യഥാ ദുഃഖമയത്നതഃ ॥ ൩ ॥
സര്വത്ര ലഭ്യതേ ദൈവാദ്യഥാ ദുഃഖമയത്നതഃ ॥ ൩ ॥
തത്പ്രയാസോ ന കര്തവ്യോ യത ആയുര്വ്യയഃ പരമ് ।
ന തഥാ വിന്ദതേ ക്ഷേമം മുകുന്ദചരണാമ്ബുജമ് ॥ ൪ ॥
ന തഥാ വിന്ദതേ ക്ഷേമം മുകുന്ദചരണാമ്ബുജമ് ॥ ൪ ॥
തതോ യതേത കുശലഃ ക്ഷേമായ ഭവമാശ്രിതഃ ।
ശരീരം പൌരുഷം യാവന്ന വിപദ്യേത പുഷ്കലമ് ॥ ൫ ॥
ശരീരം പൌരുഷം യാവന്ന വിപദ്യേത പുഷ്കലമ് ॥ ൫ ॥
പുംസോ വര്ഷശതം ഹ്യായുസ്തദര്ധം ചാജിതാത്മനഃ ।
നിഷ്ഫലം യദസൌ രാത്ര്യാം ശേതേഽന്ധം പ്രാപിതസ്തമഃ ॥ ൬ ॥
നിഷ്ഫലം യദസൌ രാത്ര്യാം ശേതേഽന്ധം പ്രാപിതസ്തമഃ ॥ ൬ ॥
മുഗ്ധസ്യ ബാല്യേ കൈശോരേ ക്രീഡതോ യാതി വിംശതിഃ ।
ജരയാ ഗ്രസ്തദേഹസ്യ യാത്യകല്പസ്യ വിംശതിഃ ॥ ൭ ॥
ജരയാ ഗ്രസ്തദേഹസ്യ യാത്യകല്പസ്യ വിംശതിഃ ॥ ൭ ॥
ദുരാപൂരേണ കാമേന മോഹേന ച ബലീയസാ ।
ശേഷം ഗൃഹേഷു സക്തസ്യ പ്രമത്തസ്യാപയാതി ഹി ॥ ൮ ॥
ശേഷം ഗൃഹേഷു സക്തസ്യ പ്രമത്തസ്യാപയാതി ഹി ॥ ൮ ॥
കോ ഗൃഹേഷു പുമാന്സക്തമാത്മാനമജിതേന്ദ്രിയഃ ।
സ്നേഹപാശൈര്ദൃഢൈര്ബദ്ധമുത്സഹേത വിമോചിതുമ് ॥ ൯ ॥
സ്നേഹപാശൈര്ദൃഢൈര്ബദ്ധമുത്സഹേത വിമോചിതുമ് ॥ ൯ ॥
കോ ന്വര്ഥതൃഷ്ണാം വിസൃജേത്പ്രാണേഭ്യോഽപി യ ഈപ്സിതഃ ।
യം ക്രീണാത്യസുഭിഃ പ്രേഷ്ഠൈസ്തസ്കരഃ സേവകോ വണിക് ॥ ൧൦ ॥
യം ക്രീണാത്യസുഭിഃ പ്രേഷ്ഠൈസ്തസ്കരഃ സേവകോ വണിക് ॥ ൧൦ ॥
കഥം പ്രിയായാ അനുകമ്പിതായാഃ
സങ്ഗം രഹസ്യം രുചിരാംശ്ച മന്ത്രാന് ।
സുഹൃത്സു തത്സ്നേഹസിതഃ ശിശൂനാം
കലാക്ഷരാണാമനുരക്തചിത്തഃ ॥ ൧൧ ॥
സങ്ഗം രഹസ്യം രുചിരാംശ്ച മന്ത്രാന് ।
സുഹൃത്സു തത്സ്നേഹസിതഃ ശിശൂനാം
കലാക്ഷരാണാമനുരക്തചിത്തഃ ॥ ൧൧ ॥
പുത്രാന്സ്മരംസ്താ ദുഹിതൃര്ഹൃദയ്യാ
ഭ്രാതൃന് സ്വസൃര്വാ പിതരൌ ച ദീനൌ ।
ഗൃഹാന് മനോജ്ഞോരുപരിച്ഛദാംശ്ച
വൃത്തീശ്ച കുല്യാഃ പശുഭൃത്യവര്ഗാന് ॥ ൧൨ ॥
ഭ്രാതൃന് സ്വസൃര്വാ പിതരൌ ച ദീനൌ ।
ഗൃഹാന് മനോജ്ഞോരുപരിച്ഛദാംശ്ച
വൃത്തീശ്ച കുല്യാഃ പശുഭൃത്യവര്ഗാന് ॥ ൧൨ ॥
ത്യജേത കോശസ്കൃദിവേഹമാനഃ
കര്മാണി ലോഭാദവിതൃപ്തകാമഃ ।
ഔപസ്ഥ്യജൈഹ്വം ബഹുമന്യമാനഃ
കഥം വിരജ്യേത ദുരന്തമോഹഃ ॥ ൧൩ ॥
കര്മാണി ലോഭാദവിതൃപ്തകാമഃ ।
ഔപസ്ഥ്യജൈഹ്വം ബഹുമന്യമാനഃ
കഥം വിരജ്യേത ദുരന്തമോഹഃ ॥ ൧൩ ॥
കുടുമ്ബപോഷായ വിയന്നിജായു
ര്ന ബുധ്യതേഽര്ഥം വിഹതം പ്രമത്തഃ ।
സര്വത്ര താപത്രയദുഃഖിതാത്മാ
നിര്വിദ്യതേ ന സ്വകുടുമ്ബരാമഃ ॥ ൧൪ ॥
ര്ന ബുധ്യതേഽര്ഥം വിഹതം പ്രമത്തഃ ।
സര്വത്ര താപത്രയദുഃഖിതാത്മാ
നിര്വിദ്യതേ ന സ്വകുടുമ്ബരാമഃ ॥ ൧൪ ॥
വിത്തേഷു നിത്യാഭിനിവിഷ്ടചേതാ
വിദ്വാംശ്ച ദോഷം പരവിത്തഹര്തുഃ ।
പ്രേത്യേഹ വാഥാപ്യജിതേന്ദ്രിയസ്ത-
ദശാന്തകാമോ ഹരതേ കുടുമ്ബീ ॥ ൧൫ ॥
വിദ്വാംശ്ച ദോഷം പരവിത്തഹര്തുഃ ।
പ്രേത്യേഹ വാഥാപ്യജിതേന്ദ്രിയസ്ത-
ദശാന്തകാമോ ഹരതേ കുടുമ്ബീ ॥ ൧൫ ॥
വിദ്വാനപീത്ഥം ദനുജാഃ കുടുമ്ബം
പുഷ്ണന്സ്വലോകായ ന കല്പതേ വൈ ।
യഃ സ്വീയപാരക്യവിഭിന്നഭാവ-
സ്തമഃ പ്രപദ്യേത യഥാ വിമൂഢഃ ॥ ൧൬ ॥
പുഷ്ണന്സ്വലോകായ ന കല്പതേ വൈ ।
യഃ സ്വീയപാരക്യവിഭിന്നഭാവ-
സ്തമഃ പ്രപദ്യേത യഥാ വിമൂഢഃ ॥ ൧൬ ॥
യതോ ന കശ്ചിത് ക്വ ച കുത്രചിദ് വാ
ദീനഃ സ്വമാത്മാനമലം സമര്ഥഃ ।
വിമോചിതും കാമദൃശാം വിഹാര-
ക്രീഡാമൃഗോ യന്നിഗഡോ വിസര്ഗഃ ॥ ൧൭ ॥
ദീനഃ സ്വമാത്മാനമലം സമര്ഥഃ ।
വിമോചിതും കാമദൃശാം വിഹാര-
ക്രീഡാമൃഗോ യന്നിഗഡോ വിസര്ഗഃ ॥ ൧൭ ॥
തതോ വിദൂരാത് പരിഹൃത്യ ദൈത്യാ
ദൈത്യേഷു സങ്ഗം വിഷയാത്മകേഷു ।
ഉപേത നാരായണമാദിദേവം
സ മുക്തസങ്ഗൈരിഷിതോഽപവര്ഗഃ ॥ ൧൮ ॥
ദൈത്യേഷു സങ്ഗം വിഷയാത്മകേഷു ।
ഉപേത നാരായണമാദിദേവം
സ മുക്തസങ്ഗൈരിഷിതോഽപവര്ഗഃ ॥ ൧൮ ॥
ന ഹ്യച്യുതം പ്രീണയതോ ബഹ്വായാസോഽസുരാത്മജാഃ ।
ആത്മത്വാത്സര്വഭൂതാനാം സിദ്ധത്വാദിഹ സര്വതഃ ॥ ൧൯ ॥
ആത്മത്വാത്സര്വഭൂതാനാം സിദ്ധത്വാദിഹ സര്വതഃ ॥ ൧൯ ॥
പരാവരേഷു ഭൂതേഷു ബ്രഹ്മാന്തസ്ഥാവരാദിഷു ।
ഭൌതികേഷു വികാരേഷു ഭൂതേഷ്വഥ മഹത്സു ച ॥ ൨൦ ॥
ഭൌതികേഷു വികാരേഷു ഭൂതേഷ്വഥ മഹത്സു ച ॥ ൨൦ ॥
ഗുണേഷു ഗുണസാമ്യേ ച ഗുണവ്യതികരേ തഥാ ।
ഏക ഏവ പരോ ഹ്യാത്മാ ഭഗവാനീശ്വരോഽവ്യയഃ ॥ ൨൧ ॥
ഏക ഏവ പരോ ഹ്യാത്മാ ഭഗവാനീശ്വരോഽവ്യയഃ ॥ ൨൧ ॥
പ്രത്യഗാത്മസ്വരൂപേണ ദൃശ്യരൂപേണ ച സ്വയമ് ।
വ്യാപ്യവ്യാപകനിര്ദേശ്യോ ഹ്യനിര്ദേശ്യോഽവികല്പിതഃ ॥ ൨൨ ॥
വ്യാപ്യവ്യാപകനിര്ദേശ്യോ ഹ്യനിര്ദേശ്യോഽവികല്പിതഃ ॥ ൨൨ ॥
കേവലാനുഭവാനന്ദസ്വരൂപഃ പരമേശ്വരഃ ।
മായയാന്തര്ഹിതൈശ്വര്യ ഈയതേ ഗുണസര്ഗയാ ॥ ൨൩ ॥
മായയാന്തര്ഹിതൈശ്വര്യ ഈയതേ ഗുണസര്ഗയാ ॥ ൨൩ ॥
തസ്മാത്സര്വേഷു ഭൂതേഷു ദയാം കുരുത സൌഹൃദമ് ।
ഭാവമാസുരമുന്മുച്യ യയാ തുഷ്യത്യധോക്ഷജഃ ॥ ൨൪ ॥
ഭാവമാസുരമുന്മുച്യ യയാ തുഷ്യത്യധോക്ഷജഃ ॥ ൨൪ ॥
തുഷ്ടേ ച തത്ര കിമലഭ്യമനന്ത ആദ്യേ
കിം തൈര്ഗുണവ്യതികരാദിഹ യേ സ്വസിദ്ധാഃ ।
ധര്മാദയഃ കിമഗുണേന ച കാങ്ക്ഷിതേന
സാരം ജുഷാം ചരണയോരുപഗായതാം നഃ ॥ ൨൫ ॥
കിം തൈര്ഗുണവ്യതികരാദിഹ യേ സ്വസിദ്ധാഃ ।
ധര്മാദയഃ കിമഗുണേന ച കാങ്ക്ഷിതേന
സാരം ജുഷാം ചരണയോരുപഗായതാം നഃ ॥ ൨൫ ॥
ധര്മാര്ഥകാമ ഇതി യോഽഭിഹിതസ്ത്രിവര്ഗ
ഈക്ഷാ ത്രയീ നയദമൌ വിവിധാ ച വാര്താ ।
മന്യേ തദേതദഖിലം നിഗമസ്യ സത്യം
സ്വാത്മാര്പണം സ്വസുഹൃദഃ പരമസ്യ പുംസഃ ॥ ൨൬ ॥
ഈക്ഷാ ത്രയീ നയദമൌ വിവിധാ ച വാര്താ ।
മന്യേ തദേതദഖിലം നിഗമസ്യ സത്യം
സ്വാത്മാര്പണം സ്വസുഹൃദഃ പരമസ്യ പുംസഃ ॥ ൨൬ ॥
ജ്ഞാനം തദേതദമലം ദുരവാപമാഹ
നാരായണോ നരസഖഃ കില നാരദായ ।
ഏകാന്തിനാം ഭഗവതസ്തദകിഞ്ചനാനാം
പാദാരവിന്ദരജസാപ്ലുതദേഹിനാം സ്യാത് ॥ ൨൭ ॥
നാരായണോ നരസഖഃ കില നാരദായ ।
ഏകാന്തിനാം ഭഗവതസ്തദകിഞ്ചനാനാം
പാദാരവിന്ദരജസാപ്ലുതദേഹിനാം സ്യാത് ॥ ൨൭ ॥
ശ്രുതമേതന്മയാ പൂര്വം ജ്ഞാനം വിജ്ഞാനസംയുതമ് ।
ധര്മം ഭാഗവതം ശുദ്ധം നാരദാദ്ദേവദര്ശനാത് ॥ ൨൮ ॥
ധര്മം ഭാഗവതം ശുദ്ധം നാരദാദ്ദേവദര്ശനാത് ॥ ൨൮ ॥
ശ്രീദൈത്യപുത്രാ ഊചുഃ
പ്രഹ്രാദ ത്വം വയം ചാപി നര്തേഽന്യം വിദ്മഹേ ഗുരുമ് ।
ഏതാഭ്യാം ഗുരുപുത്രാഭ്യാം ബാലാനാമപി ഹീശ്വരൌ ॥ ൨൯ ॥
പ്രഹ്രാദ ത്വം വയം ചാപി നര്തേഽന്യം വിദ്മഹേ ഗുരുമ് ।
ഏതാഭ്യാം ഗുരുപുത്രാഭ്യാം ബാലാനാമപി ഹീശ്വരൌ ॥ ൨൯ ॥
ബാലസ്യാന്തഃപുരസ്ഥസ്യ മഹത്സങ്ഗോ ദുരന്വയഃ ।
ഛിന്ധി നഃ സംശയം സൌമ്യ സ്യാച്ചേദ്വിസ്രമ്ഭകാരണമ് ॥ ൩൦ ॥
ഛിന്ധി നഃ സംശയം സൌമ്യ സ്യാച്ചേദ്വിസ്രമ്ഭകാരണമ് ॥ ൩൦ ॥