શ્રીશુક ઉવાચ
અથો સુરાઃ પ્રત્યુપલબ્ધચેતસઃ
પરસ્ય પુંસઃ પરયાનુકમ્પયા ।
જઘ્નુર્ભૃશં શક્રસમીરણાદય-
સ્તાંસ્તાન્રણે યૈરભિસંહતાઃ પુરા ॥ ૧ ॥
અથો સુરાઃ પ્રત્યુપલબ્ધચેતસઃ
પરસ્ય પુંસઃ પરયાનુકમ્પયા ।
જઘ્નુર્ભૃશં શક્રસમીરણાદય-
સ્તાંસ્તાન્રણે યૈરભિસંહતાઃ પુરા ॥ ૧ ॥
વૈરોચનાય સંરબ્ધો ભગવાન્પાકશાસનઃ ।
ઉદયચ્છદ્ યદા વજ્રં પ્રજા હા હેતિ ચુક્રુશુઃ ॥ ૨ ॥
ઉદયચ્છદ્ યદા વજ્રં પ્રજા હા હેતિ ચુક્રુશુઃ ॥ ૨ ॥
વજ્રપાણિસ્તમાહેદં તિરસ્કૃત્ય પુરઃસ્થિતમ્ ।
મનસ્વિનં સુસમ્પન્નં વિચરન્તં મહામૃધે ॥ ૩ ॥
મનસ્વિનં સુસમ્પન્નં વિચરન્તં મહામૃધે ॥ ૩ ॥
નટવન્મૂઢ માયાભિર્માયેશાન્ નો જિગીષસિ ।
જિત્વા બાલાન્ નિબદ્ધાક્ષાન્ નટો હરતિ તદ્ધનમ્ ॥ ૪ ॥
જિત્વા બાલાન્ નિબદ્ધાક્ષાન્ નટો હરતિ તદ્ધનમ્ ॥ ૪ ॥
આરુરુક્ષન્તિ માયાભિરુત્સિસૃપ્સન્તિ યે દિવમ્ ।
તાન્દસ્યૂન્વિધુનોમ્યજ્ઞાન્પૂર્વસ્માચ્ચ પદાદધઃ ॥ ૫ ॥
તાન્દસ્યૂન્વિધુનોમ્યજ્ઞાન્પૂર્વસ્માચ્ચ પદાદધઃ ॥ ૫ ॥
સોઽહં દુર્માયિનસ્તેઽદ્ય વજ્રેણ શતપર્વણા ।
શિરો હરિષ્યે મન્દાત્મન્ઘટસ્વ જ્ઞાતિભિઃ સહ ॥ ૬ ॥
શિરો હરિષ્યે મન્દાત્મન્ઘટસ્વ જ્ઞાતિભિઃ સહ ॥ ૬ ॥
શ્રીબલિરુવાચ
સઙ્ગ્રામે વર્તમાનાનાં કાલચોદિતકર્મણામ્ ।
કીર્તિર્જયોઽજયો મૃત્યુઃ સર્વેષાં સ્યુરનુક્રમાત્ ॥ ૭ ॥
સઙ્ગ્રામે વર્તમાનાનાં કાલચોદિતકર્મણામ્ ।
કીર્તિર્જયોઽજયો મૃત્યુઃ સર્વેષાં સ્યુરનુક્રમાત્ ॥ ૭ ॥
તદિદં કાલરશનં જગત્ પશ્યન્તિ સૂરયઃ ।
ન હૃષ્યન્તિ ન શોચન્તિ તત્ર યૂયમપણ્ડિતાઃ ॥ ૮ ॥
ન હૃષ્યન્તિ ન શોચન્તિ તત્ર યૂયમપણ્ડિતાઃ ॥ ૮ ॥
ન વયં મન્યમાનાનામાત્માનં તત્ર સાધનમ્ ।
ગિરો વઃ સાધુશોચ્યાનાં ગૃહ્ણીમો મર્મતાડનાઃ ॥ ૯ ॥
ગિરો વઃ સાધુશોચ્યાનાં ગૃહ્ણીમો મર્મતાડનાઃ ॥ ૯ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ઇત્યાક્ષિપ્ય વિભું વીરો નારાચૈર્વીરમર્દનઃ ।
આકર્ણપૂર્ણૈરહનદાક્ષેપૈરાહતં પુનઃ ॥ ૧૦ ॥
ઇત્યાક્ષિપ્ય વિભું વીરો નારાચૈર્વીરમર્દનઃ ।
આકર્ણપૂર્ણૈરહનદાક્ષેપૈરાહતં પુનઃ ॥ ૧૦ ॥
એવં નિરાકૃતો દેવો વૈરિણા તથ્યવાદિના ।
નામૃષ્યત્ તદધિક્ષેપં તોત્રાહત ઇવ દ્વિપઃ ॥ ૧૧ ॥
નામૃષ્યત્ તદધિક્ષેપં તોત્રાહત ઇવ દ્વિપઃ ॥ ૧૧ ॥
પ્રાહરત્ કુલિશં તસ્મા અમોઘં પરમર્દનઃ ।
સયાનો ન્યપતદ્ ભૂમૌ છિન્નપક્ષ ઇવાચલઃ ॥ ૧૨ ॥
સયાનો ન્યપતદ્ ભૂમૌ છિન્નપક્ષ ઇવાચલઃ ॥ ૧૨ ॥
સખાયં પતિતં દૃષ્ટ્વા જમ્ભો બલિસખઃ સુહૃત્ ।
અભ્યયાત્ સૌહૃદં સખ્યુર્હતસ્યાપિ સમાચરન્ ॥ ૧૩ ॥
અભ્યયાત્ સૌહૃદં સખ્યુર્હતસ્યાપિ સમાચરન્ ॥ ૧૩ ॥
સ સિંહવાહ આસાદ્ય ગદામુદ્યમ્ય રંહસા ।
જત્રાવતાડયચ્છક્રં ગજં ચ સુમહાબલઃ ॥ ૧૪ ॥
જત્રાવતાડયચ્છક્રં ગજં ચ સુમહાબલઃ ॥ ૧૪ ॥
ગદાપ્રહારવ્યથિતો ભૃશં વિહ્વલિતો ગજઃ ।
જાનુભ્યાં ધરણીં સ્પૃષ્ટ્વા કશ્મલં પરમં યયૌ ॥ ૧૫ ॥
જાનુભ્યાં ધરણીં સ્પૃષ્ટ્વા કશ્મલં પરમં યયૌ ॥ ૧૫ ॥
તતો રથો માતલિના હરિભિર્દશશતૈર્વૃતઃ । આનીતો દ્વિપમુત્સૃજ્ય રથમારુરુહે વિભુઃ ॥ ૧૬ ॥
તસ્ય તત્ પૂજયન્ કર્મ યન્તુર્દાનવસત્તમઃ ।
શૂલેન જ્વલતા તં તુ સ્મયમાનોઽહનન્મૃધે ॥ ૧૭ ॥
શૂલેન જ્વલતા તં તુ સ્મયમાનોઽહનન્મૃધે ॥ ૧૭ ॥
સેહે રુજં સુદુર્મર્ષાં સત્ત્વમાલમ્બ્ય માતલિઃ ।
ઇન્દ્રો જમ્ભસ્ય સઙ્ક્રુદ્ધો વજ્રેણાપાહરચ્છિરઃ ॥ ૧૮ ॥
ઇન્દ્રો જમ્ભસ્ય સઙ્ક્રુદ્ધો વજ્રેણાપાહરચ્છિરઃ ॥ ૧૮ ॥
જમ્ભં શ્રુત્વા હતં તસ્ય જ્ઞાતયો નારદાદૃષેઃ ।
નમુચિશ્ચ બલઃ પાકસ્તત્રાપેતુસ્ત્વરાન્વિતાઃ ॥ ૧૯ ॥
નમુચિશ્ચ બલઃ પાકસ્તત્રાપેતુસ્ત્વરાન્વિતાઃ ॥ ૧૯ ॥
વચોભિઃ પરુષૈરિન્દ્રમર્દયન્તોઽસ્ય મર્મસુ ।
શરૈરવાકિરન્ મેઘા ધારાભિરિવ પર્વતમ્ ॥ ૨૦ ॥
શરૈરવાકિરન્ મેઘા ધારાભિરિવ પર્વતમ્ ॥ ૨૦ ॥
હરીન્દશશતાન્યાજૌ હર્યશ્વસ્ય બલઃ શરૈઃ ।
તાવદ્ભિરર્દયામાસ યુગપલ્લઘુહસ્તવાન્ ॥ ૨૧ ॥
તાવદ્ભિરર્દયામાસ યુગપલ્લઘુહસ્તવાન્ ॥ ૨૧ ॥
શતાભ્યાં માતલિં પાકો રથં સાવયવં પૃથક્ ।
સકૃત્સન્ધાનમોક્ષેણ તદદ્ભુતમભૂદ્ રણે ॥ ૨૨ ॥
સકૃત્સન્ધાનમોક્ષેણ તદદ્ભુતમભૂદ્ રણે ॥ ૨૨ ॥
નમુચિઃ પઞ્ચદશભિઃ સ્વર્ણપુઙ્ખૈર્મહેષુભિઃ ।
આહત્ય વ્યનદત્સઙ્ખ્યે સતોય ઇવ તોયદઃ ॥ ૨૩ ॥
આહત્ય વ્યનદત્સઙ્ખ્યે સતોય ઇવ તોયદઃ ॥ ૨૩ ॥
સર્વતઃ શરકૂટેન શક્રં સરથસારથિમ્ ।
છાદયામાસુરસુરાઃ પ્રાવૃટ્સૂર્યમિવામ્બુદાઃ ॥ ૨૪ ॥
છાદયામાસુરસુરાઃ પ્રાવૃટ્સૂર્યમિવામ્બુદાઃ ॥ ૨૪ ॥
અલક્ષયન્તસ્તમતીવ વિહ્વલા
વિચુક્રુશુર્દેવગણાઃ સહાનુગાઃ ।
અનાયકાઃ શત્રુબલેન નિર્જિતા
વણિક્પથા ભિન્નનવો યથાર્ણવે ॥ ૨૫ ॥
વિચુક્રુશુર્દેવગણાઃ સહાનુગાઃ ।
અનાયકાઃ શત્રુબલેન નિર્જિતા
વણિક્પથા ભિન્નનવો યથાર્ણવે ॥ ૨૫ ॥
તતસ્તુરાષાડિષુબદ્ધપઞ્જરાદ્
વિનિર્ગતઃ સાશ્વરથધ્વજાગ્રણીઃ ।
બભૌ દિશઃ ખં પૃથિવીં ચ રોચયન્
સ્વતેજસા સૂર્ય ઇવ ક્ષપાત્યયે ॥ ૨૬ ॥
વિનિર્ગતઃ સાશ્વરથધ્વજાગ્રણીઃ ।
બભૌ દિશઃ ખં પૃથિવીં ચ રોચયન્
સ્વતેજસા સૂર્ય ઇવ ક્ષપાત્યયે ॥ ૨૬ ॥
નિરીક્ષ્ય પૃતનાં દેવઃ પરૈરભ્યર્દિતાં રણે ।
ઉદયચ્છદ્ રિપું હન્તું વજ્રં વજ્રધરો રુષા ॥ ૨૭ ॥
ઉદયચ્છદ્ રિપું હન્તું વજ્રં વજ્રધરો રુષા ॥ ૨૭ ॥
સ તેનૈવાષ્ટધારેણ શિરસી બલપાકયોઃ ।
જ્ઞાતીનાં પશ્યતાં રાજઞ્જહાર જનયન્ભયમ્ ॥ ૨૮ ॥
જ્ઞાતીનાં પશ્યતાં રાજઞ્જહાર જનયન્ભયમ્ ॥ ૨૮ ॥
નમુચિસ્તદ્વધં દૃષ્ટ્વા શોકામર્ષરુષાન્વિતઃ ।
જિઘાંસુરિન્દ્રં નૃપતે ચકાર પરમોદ્યમમ્ ॥ ૨૯ ॥
જિઘાંસુરિન્દ્રં નૃપતે ચકાર પરમોદ્યમમ્ ॥ ૨૯ ॥
અશ્મસારમયં શૂલં ઘણ્ટાવદ્ધેમભૂષણમ્ ।
પ્રગૃહ્યાભ્યદ્રવત્ ક્રુદ્ધો હતોઽસીતિ વિતર્જયન્ ।
પ્રાહિણોદ્ દેવરાજાય નિનદન્ મૃગરાડિવ ॥ ૩૦ ॥
પ્રગૃહ્યાભ્યદ્રવત્ ક્રુદ્ધો હતોઽસીતિ વિતર્જયન્ ।
પ્રાહિણોદ્ દેવરાજાય નિનદન્ મૃગરાડિવ ॥ ૩૦ ॥
તદાપતદ્ ગગનતલે મહાજવંવિચિચ્છિદે હરિરિષુભિઃ સહસ્રધા । તમાહનન્નૃપ કુલિશેન કન્ધરેરુષાન્વિતસ્ત્રિદશપતિઃ શિરો હરન્ ॥ ૩૧ ॥
ન તસ્ય હિ ત્વચમપિ વજ્ર ઊર્જિતો
બિભેદ યઃ સુરપતિનૌજસેરિતઃ ।
તદદ્ભુતં પરમતિવીર્યવૃત્રભિત્
તિરસ્કૃતો નમુચિશિરોધરત્વચા ॥ ૩૨ ॥
બિભેદ યઃ સુરપતિનૌજસેરિતઃ ।
તદદ્ભુતં પરમતિવીર્યવૃત્રભિત્
તિરસ્કૃતો નમુચિશિરોધરત્વચા ॥ ૩૨ ॥
તસ્માદિન્દ્રોઽબિભેચ્છત્રોર્વજ્રઃ પ્રતિહતો યતઃ ।
કિમિદં દૈવયોગેન ભૂતં લોકવિમોહનમ્ ॥ ૩૩ ॥
કિમિદં દૈવયોગેન ભૂતં લોકવિમોહનમ્ ॥ ૩૩ ॥
યેન મે પૂર્વમદ્રીણાં પક્ષચ્છેદઃ પ્રજાત્યયે ।
કૃતો નિવિશતાં ભારૈઃ પતત્ત્રૈઃ પતતાં ભુવિ ॥ ૩૪ ॥
કૃતો નિવિશતાં ભારૈઃ પતત્ત્રૈઃ પતતાં ભુવિ ॥ ૩૪ ॥
તપઃસારમયં ત્વાષ્ટ્રં વૃત્રો યેન વિપાટિતઃ ।
અન્યે ચાપિ બલોપેતાઃ સર્વાસ્ત્રૈરક્ષતત્વચઃ ॥ ૩૫ ॥
અન્યે ચાપિ બલોપેતાઃ સર્વાસ્ત્રૈરક્ષતત્વચઃ ॥ ૩૫ ॥
સોઽયં પ્રતિહતો વજ્રો મયા મુક્તોઽસુરેઽલ્પકે ।
નાહં તદાદદે દણ્ડં બ્રહ્મતેજોઽપ્યકારણમ્ ॥ ૩૬ ॥
નાહં તદાદદે દણ્ડં બ્રહ્મતેજોઽપ્યકારણમ્ ॥ ૩૬ ॥
ઇતિ શક્રં વિષીદન્તમાહ વાગશરીરિણી ।
નાયં શુષ્કૈરથો નાર્દ્રૈર્વધમર્હતિ દાનવઃ ॥ ૩૭ ॥
નાયં શુષ્કૈરથો નાર્દ્રૈર્વધમર્હતિ દાનવઃ ॥ ૩૭ ॥
મયાસ્મૈ યદ્ વરો દત્તો મૃત્યુર્નૈવાર્દ્રશુષ્કયોઃ ।
અતોઽન્યશ્ચિન્તનીયસ્તે ઉપાયો મઘવન્ રિપોઃ ॥ ૩૮ ॥
અતોઽન્યશ્ચિન્તનીયસ્તે ઉપાયો મઘવન્ રિપોઃ ॥ ૩૮ ॥
તાં દૈવીં ગિરમાકર્ણ્ય મઘવાન્સુસમાહિતઃ ।
ધ્યાયન્ ફેનમથાપશ્યદુપાયમુભયાત્મકમ્ ॥ ૩૯ ॥
ધ્યાયન્ ફેનમથાપશ્યદુપાયમુભયાત્મકમ્ ॥ ૩૯ ॥
ન શુષ્કેણ ન ચાર્દ્રેણ જહાર નમુચેઃ શિરઃ ।
તં તુષ્ટુવુર્મુનિગણા માલ્યૈશ્ચાવાકિરન્વિભુમ્ ॥ ૪૦ ॥
તં તુષ્ટુવુર્મુનિગણા માલ્યૈશ્ચાવાકિરન્વિભુમ્ ॥ ૪૦ ॥
ગન્ધર્વમુખ્યૌ જગતુર્વિશ્વાવસુપરાવસૂ ।
દેવદુન્દુભયો નેદુર્નર્તક્યો નનૃતુર્મુદા ॥ ૪૧ ॥
દેવદુન્દુભયો નેદુર્નર્તક્યો નનૃતુર્મુદા ॥ ૪૧ ॥
અન્યેઽપ્યેવં પ્રતિદ્વન્દ્વાન્વાય્વગ્નિવરુણાદયઃ ।
સૂદયામાસુરસુરાન્ મૃગાન્કેસરિણો યથા ॥ ૪૨ ॥
સૂદયામાસુરસુરાન્ મૃગાન્કેસરિણો યથા ॥ ૪૨ ॥
બ્રહ્મણા પ્રેષિતો દેવાન્દેવર્ષિર્નારદો નૃપ ।
વારયામાસ વિબુધાન્દૃષ્ટ્વા દાનવસઙ્ક્ષયમ્ ॥ ૪૩ ॥
વારયામાસ વિબુધાન્દૃષ્ટ્વા દાનવસઙ્ક્ષયમ્ ॥ ૪૩ ॥
શ્રીનારદ ઉવાચ
ભવદ્ભિરમૃતં પ્રાપ્તં નારાયણભુજાશ્રયૈઃ ।
શ્રિયા સમેધિતાઃ સર્વ ઉપારમત વિગ્રહાત્ ॥ ૪૪ ॥
ભવદ્ભિરમૃતં પ્રાપ્તં નારાયણભુજાશ્રયૈઃ ।
શ્રિયા સમેધિતાઃ સર્વ ઉપારમત વિગ્રહાત્ ॥ ૪૪ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
સંયમ્ય મન્યુસંરમ્ભં માનયન્તો મુનેર્વચઃ ।
ઉપગીયમાનાનુચરૈર્યયુઃ સર્વે ત્રિવિષ્ટપમ્ ॥ ૪૫ ॥
સંયમ્ય મન્યુસંરમ્ભં માનયન્તો મુનેર્વચઃ ।
ઉપગીયમાનાનુચરૈર્યયુઃ સર્વે ત્રિવિષ્ટપમ્ ॥ ૪૫ ॥
યેઽવશિષ્ટા રણે તસ્મિન્ નારદાનુમતેન તે ।
બલિં વિપન્નમાદાય અસ્તં ગિરિમુપાગમન્ ॥ ૪૬ ॥
બલિં વિપન્નમાદાય અસ્તં ગિરિમુપાગમન્ ॥ ૪૬ ॥
તત્રાવિનષ્ટાવયવાન્ વિદ્યમાનશિરોધરાન્ ।
ઉશના જીવયામાસ સંજીવન્યા સ્વવિદ્યયા ॥ ૪૭ ॥
ઉશના જીવયામાસ સંજીવન્યા સ્વવિદ્યયા ॥ ૪૭ ॥
બલિશ્ચોશનસા સ્પૃષ્ટઃ પ્રત્યાપન્નેન્દ્રિયસ્મૃતિઃ ।
પરાજિતોઽપિ નાખિદ્યલ્લોકતત્ત્વવિચક્ષણઃ ॥ ૪૮ ॥
પરાજિતોઽપિ નાખિદ્યલ્લોકતત્ત્વવિચક્ષણઃ ॥ ૪૮ ॥