શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૮.૧૨

શ્રીબાદરાયણિરુવાચ
વૃષધ્વજો નિશમ્યેદં યોષિદ્રૂપેણ દાનવાન્ । મોહયિત્વા સુરગણાન્હરિઃ સોમમપાયયત્ ॥ ૧ ॥

વૃષમારુહ્ય ગિરિશઃ સર્વભૂતગણૈર્વૃતઃ । સહ દેવ્યા યયૌ દ્રષ્ટું યત્રાસ્તે મધુસૂદનઃ ॥ ૨ ॥

સભાજિતો ભગવતા સાદરં સોમયા ભવઃ ।
સૂપવિષ્ટ ઉવાચેદં પ્રતિપૂજ્ય સ્મયન્હરિમ્ ॥ ૩ ॥

શ્રીમહાદેવ ઉવાચ
દેવદેવ જગદ્વયાપિઞ્જગદીશ જગન્મય ।
સર્વેષામપિ ભાવાનાં ત્વમાત્મા હેતુરીશ્વરઃ ॥ ૪ ॥

આદ્યન્તાવસ્ય યન્મધ્યમિદમન્યદહં બહિઃ । યતોઽવ્યયસ્ય નૈતાનિ તત્ સત્યં બ્રહ્મ ચિદ્ભવાન્ ॥ ૫ ॥

તવૈવ ચરણામ્ભોજં શ્રેયસ્કામા નિરાશિષઃ ।
વિસૃજ્યોભયતઃ સઙ્ગં મુનયઃ સમુપાસતે ॥ ૬ ॥

ત્વં બ્રહ્મ પૂર્ણમમૃતં વિગુણં વિશોક-
માનન્દમાત્રમવિકારમનન્યદન્યત્ ।
વિશ્વસ્ય હેતુરુદયસ્થિતિસંયમાના-
માત્મેશ્વરશ્ચ તદપેક્ષતયાનપેક્ષઃ ॥ ૭ ॥

એકસ્ત્વમેવ સદસદ્દ્વયમદ્વયં ચ
સ્વર્ણં કૃતાકૃતમિવેહ ન વસ્તુભેદઃ ।
અજ્ઞાનતસ્ત્વયિ જનૈર્વિહિતો વિકલ્પો
યસ્માદ્ ગુણવ્યતિકરો નિરુપાધિકસ્ય ॥ ૮ ॥

ત્વાં બ્રહ્મ કેચિદવયન્ત્યુત ધર્મમેકેએકે પરં સદસતોઃ પુરુષં પરેશમ્ । અન્યેઽવયન્તિ નવશક્તિયુતં પરં ત્વાંકેચિન્મહાપુરુષમવ્યયમાત્મતન્ત્રમ્ ॥ ૯ ॥

નાહં પરાયુર્ઋષયો ન મરીચિમુખ્યાજાનન્તિ યદ્વિરચિતં ખલુ સત્ત્વસર્ગાઃ । યન્માયયા મુષિતચેતસ ઈશ દૈત્ય-મર્ત્યાદયઃ કિમુત શશ્વદભદ્રવૃત્તાઃ ॥ ૧૦ ॥

સ ત્વં સમીહિતમદઃ સ્થિતિજન્મનાશંભૂતેહિતં ચ જગતો ભવબન્ધમોક્ષૌ । વાયુર્યથા વિશતિ ખં ચ ચરાચરાખ્યંસર્વં તદાત્મકતયાવગમોઽવરુન્ત્સે ॥ ૧૧ ॥

અવતારા મયા દૃષ્ટા રમમાણસ્ય તે ગુણૈઃ । સોઽહં તદ્દ્રષ્ટુમિચ્છામિ યત્ તે યોષિદ્વપુર્ધૃતમ્ ॥ ૧૨ ॥

યેન સમ્મોહિતા દૈત્યાઃ પાયિતાશ્ચામૃતં સુરાઃ । તદ્ દિદૃક્ષવ આયાતાઃ પરં કૌતૂહલં હિ નઃ ॥ ૧૩ ॥

શ્રીશુક ઉવાચ
એવમભ્યર્થિતો વિષ્ણુર્ભગવાન્ શૂલપાણિના । પ્રહસ્ય ભાવગમ્ભીરં ગિરિશં પ્રત્યભાષત ॥ ૧૪ ॥

શ્રીભગવાનુવાચ
કૌતૂહલાય દૈત્યાનાં યોષિદ્વેષો મયા ધૃતઃ । પશ્યતા સુરકાર્યાણિ ગતે પીયૂષભાજને ॥ ૧૫ ॥

તત્તેઽહં દર્શયિષ્યામિ દિદૃક્ષોઃ સુરસત્તમ । કામિનાં બહુ મન્તવ્યં સઙ્કલ્પપ્રભવોદયમ્ ॥ ૧૬ ॥

શ્રીશુક ઉવાચ
ઇતિ બ્રુવાણો ભગવાંસ્તત્રૈવાન્તરધીયત । સર્વતશ્ચારયંશ્ચક્ષુર્ભવ આસ્તે સહોમયા ॥ ૧૭ ॥

તતો દદર્શોપવને વરસ્ત્રિયંવિચિત્રપુષ્પારુણપલ્લવદ્રુમે । વિક્રીડતીં કન્દુકલીલયા લસદ્-દુકૂલપર્યસ્તનિતમ્બમેખલામ્ ॥ ૧૮ ॥

આવર્તનોદ્વર્તનકમ્પિતસ્તન-પ્રકૃષ્ટહારોરુભરૈઃ પદે પદે । પ્રભજ્યમાનામિવ મધ્યતશ્ચલત્-પદપ્રવાલં નયતીં તતસ્તતઃ ॥ ૧૯ ॥

દિક્ષુ ભ્રમત્કન્દુકચાપલૈર્ભૃશંપ્રોદ્વિગ્નતારાયતલોલલોચનામ્ । સ્વકર્ણવિભ્રાજિતકુણ્ડલોલ્લસત્-કપોલનીલાલકમણ્ડિતાનનામ્ ॥ ૨૦ ॥

શ્લથદ્ દુકૂલં કબરીં ચ વિચ્યુતાંસન્નહ્યતીં વામકરેણ વલ્ગુના । વિનિઘ્નતીમન્યકરેણ કન્દુકંવિમોહયન્તીં જગદાત્મમાયયા ॥ ૨૧ ॥

તાં વીક્ષ્ય દેવ ઇતિ કન્દુકલીલયેષદ્-વ્રીડાસ્ફુટસ્મિતવિસૃષ્ટકટાક્ષમુષ્ટઃ । સ્ત્રીપ્રેક્ષણપ્રતિસમીક્ષણવિહ્વલાત્માનાત્માનમન્તિક ઉમાં સ્વગણાંશ્ચ વેદ ॥ ૨૨ ॥

તસ્યાઃ કરાગ્રાત્ સ તુ કન્દુકો યદાગતો વિદૂરં તમનુવ્રજત્સ્ત્રિયાઃ । વાસઃ સસૂત્રં લઘુ મારુતોઽહરદ્ભવસ્ય દેવસ્ય કિલાનુપશ્યતઃ ॥ ૨૩ ॥

એવં તાં રુચિરાપાઙ્ગીં દર્શનીયાં મનોરમામ્ । દૃષ્ટ્વા તસ્યાં મનશ્ચક્રે વિષજ્જન્ત્યાં ભવઃ કિલ ॥ ૨૪ ॥

તયાપહૃતવિજ્ઞાનસ્તત્કૃતસ્મરવિહ્વલઃ । ભવાન્યા અપિ પશ્યન્ત્યા ગતહ્રીસ્તત્પદં યયૌ ॥ ૨૫ ॥

સા તમાયાન્તમાલોક્ય વિવસ્ત્રા વ્રીડિતા ભૃશમ્ । નિલીયમાના વૃક્ષેષુ હસન્તી નાન્વતિષ્ઠત ॥ ૨૬ ॥

તામન્વગચ્છદ્ ભગવાન્ ભવઃ પ્રમુષિતેન્દ્રિયઃ । કામસ્ય ચ વશં નીતઃ કરેણુમિવ યૂથપઃ ॥ ૨૭ ॥

સોઽનુવ્રજ્યાતિવેગેન ગૃહીત્વાનિચ્છતીં સ્ત્રિયમ્ । કેશબન્ધ ઉપાનીય બાહુભ્યાં પરિષસ્વજે ॥ ૨૮ ॥

સોપગૂઢા ભગવતા કરિણા કરિણી યથા । ઇતસ્તતઃ પ્રસર્પન્તી વિપ્રકીર્ણશિરોરુહા ॥ ૨૯ ॥

આત્માનં મોચયિત્વાઙ્ગ સુરર્ષભભુજાન્તરાત્ । પ્રાદ્રવત્સા પૃથુશ્રોણી માયા દેવવિનિર્મિતા ॥ ૩૦ ॥

તસ્યાસૌ પદવીં રુદ્રો વિષ્ણોરદ્ભુતકર્મણઃ । પ્રત્યપદ્યત કામેન વૈરિણેવ વિનિર્જિતઃ ॥ ૩૧ ॥

તસ્યાનુધાવતો રેતશ્ચસ્કન્દામોઘરેતસઃ । શુષ્મિણો યૂથપસ્યેવ વાસિતામનુધાવતઃ ॥ ૩૨ ॥

યત્ર યત્રાપતન્મહ્યાં રેતસ્તસ્ય મહાત્મનઃ । તાનિ રૂપ્યસ્ય હેમ્નશ્ચ ક્ષેત્રાણ્યાસન્મહીપતે ॥ ૩૩ ॥

સરિત્સરઃસુ શૈલેષુ વનેષૂપવનેષુ ચ । યત્ર ક્વ ચાસન્નૃષયસ્તત્ર સન્નિહિતો હરઃ ॥ ૩૪ ॥

સ્કન્ને રેતસિ સોઽપશ્યદાત્માનં દેવમાયયા । જડીકૃતં નૃપશ્રેષ્ઠ સન્ન્યવર્તત કશ્મલાત્ ॥ ૩૫ ॥

અથાવગતમાહાત્મ્ય આત્મનો જગદાત્મનઃ । અપરિજ્ઞેયવીર્યસ્ય ન મેને તદુહાદ્ભુતમ્ ॥ ૩૬ ॥

તમવિક્લવમવ્રીડમાલક્ષ્ય મધુસૂદનઃ । ઉવાચપરમપ્રીતો બિભ્રત્સ્વાં પૌરુષીં તનુમ્ ॥ ૩૭ ॥

શ્રીભગવાનુવાચ
દિષ્ટયા ત્વં વિબુધશ્રેષ્ઠ સ્વાં નિષ્ઠામાત્મના સ્થિતઃ । યન્મે સ્ત્રીરૂપયા સ્વૈરં મોહિતોઽપ્યઙ્ગ માયયા ॥ ૩૮ ॥

કો નુ મેઽતિતરેન્માયાં વિષક્તસ્ત્વદૃતે પુમાન્ । તાંસ્તાન્વિસૃજતીં ભાવાન્દુસ્તરામકૃતાત્મભિઃ ॥ ૩૯ ॥

સેયં ગુણમયી માયા ન ત્વામભિભવિષ્યતિ । મયા સમેતા કાલેન કાલરૂપેણ ભાગશઃ ॥ ૪૦ ॥

શ્રીશુક ઉવાચ
એવં ભગવતા રાજન્ શ્રીવત્સાઙ્કેન સત્કૃતઃ । આમન્ત્ર્ય તં પરિક્રમ્ય સગણઃ સ્વાલયં યયૌ ॥ ૪૧ ॥

આત્માંશભૂતાં તાં માયાં ભવાનીં ભગવાન્ભવઃ । સમ્મતામૃષિમુખ્યાનાં પ્રીત્યાચષ્ટાથ ભારત ॥ ૪૨ ॥

અયિ વ્યપશ્યસ્ત્વમજસ્ય માયાંપરસ્ય પુંસઃ પરદેવતાયાઃ । અહં કલાનામૃષભોઽપિ મુહ્યેયયાવશોઽન્યે કિમુતાસ્વતન્ત્રાઃ ॥ ૪૩ ॥

યં મામપૃચ્છસ્ત્વમુપેત્ય યોગાત્સમાસહસ્રાન્ત ઉપારતં વૈ । સ એષ સાક્ષાત્ પુરુષઃ પુરાણોન યત્ર કાલો વિશતે ન વેદઃ ॥ ૪૪ ॥

શ્રીશુક ઉવાચ
ઇતિ તેઽભિહિતસ્તાત વિક્રમઃ શાર્ઙ્ગધન્વનઃ । સિન્ધોર્નિર્મથને યેન ધૃતઃ પૃષ્ઠે મહાચલઃ ॥ ૪૫ ॥

એતન્મુહુઃ કીર્તયતોઽનુશૃણ્વતો
ન રિષ્યતે જાતુ સમુદ્યમઃ ક્વચિત્ ।
યદુત્તમશ્લોકગુણાનુવર્ણનં
સમસ્તસંસારપરિશ્રમાપહમ્ ॥ ૪૬ ॥

અસદવિષયમઙ્ઘ્રિં ભાવગમ્યં પ્રપન્ના-
નમૃતમમરવર્યાનાશયત્ સિન્ધુમથ્યમ્ ।
કપટયુવતિવેષો મોહયન્યઃ સુરારીં-
સ્તમહમુપસૃતાનાં કામપૂરં નતોઽસ્મિ ॥ ૪૭ ॥