ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତମ୍ ୮.୧୨

ଶ୍ରୀବାଦରାଯଣିରୁଵାଚ
ଵୃଷଧ୍ଵଜୋ ନିଶମ୍ଯେଦଂ ଯୋଷିଦ୍ରୂପେଣ ଦାନଵାନ୍ । ମୋହଯିତ୍ଵା ସୁରଗଣାନ୍ହରିଃ ସୋମମପାଯଯତ୍ ॥ ୧ ॥

ଵୃଷମାରୁହ୍ଯ ଗିରିଶଃ ସର୍ଵଭୂତଗଣୈର୍ଵୃତଃ । ସହ ଦେଵ୍ଯା ଯଯୌ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଯତ୍ରାସ୍ତେ ମଧୁସୂଦନଃ ॥ ୨ ॥

ସଭାଜିତୋ ଭଗଵତା ସାଦରଂ ସୋମଯା ଭଵଃ ।
ସୂପଵିଷ୍ଟ ଉଵାଚେଦଂ ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ସ୍ମଯନ୍ହରିମ୍ ॥ ୩ ॥

ଶ୍ରୀମହାଦେଵ ଉଵାଚ
ଦେଵଦେଵ ଜଗଦ୍ଵଯାପିଞ୍ଜଗଦୀଶ ଜଗନ୍ମଯ ।
ସର୍ଵେଷାମପି ଭାଵାନାଂ ତ୍ଵମାତ୍ମା ହେତୁରୀଶ୍ଵରଃ ॥ ୪ ॥

ଆଦ୍ଯନ୍ତାଵସ୍ଯ ଯନ୍ମଧ୍ଯମିଦମନ୍ଯଦହଂ ବହିଃ । ଯତୋଽଵ୍ଯଯସ୍ଯ ନୈତାନି ତତ୍ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ଚିଦ୍ଭଵାନ୍ ॥ ୫ ॥

ତଵୈଵ ଚରଣାମ୍ଭୋଜଂ ଶ୍ରେଯସ୍କାମା ନିରାଶିଷଃ ।
ଵିସୃଜ୍ଯୋଭଯତଃ ସଙ୍ଗଂ ମୁନଯଃ ସମୁପାସତେ ॥ ୬ ॥

ତ୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମ ପୂର୍ଣମମୃତଂ ଵିଗୁଣଂ ଵିଶୋକ-
ମାନନ୍ଦମାତ୍ରମଵିକାରମନନ୍ଯଦନ୍ଯତ୍ ।
ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ହେତୁରୁଦଯସ୍ଥିତିସଂଯମାନା-
ମାତ୍ମେଶ୍ଵରଶ୍ଚ ତଦପେକ୍ଷତଯାନପେକ୍ଷଃ ॥ ୭ ॥

ଏକସ୍ତ୍ଵମେଵ ସଦସଦ୍ଦ୍ଵଯମଦ୍ଵଯଂ ଚ
ସ୍ଵର୍ଣଂ କୃତାକୃତମିଵେହ ନ ଵସ୍ତୁଭେଦଃ ।
ଅଜ୍ଞାନତସ୍ତ୍ଵଯି ଜନୈର୍ଵିହିତୋ ଵିକଲ୍ପୋ
ଯସ୍ମାଦ୍ ଗୁଣଵ୍ଯତିକରୋ ନିରୁପାଧିକସ୍ଯ ॥ ୮ ॥

ତ୍ଵାଂ ବ୍ରହ୍ମ କେଚିଦଵଯନ୍ତ୍ଯୁତ ଧର୍ମମେକେଏକେ ପରଂ ସଦସତୋଃ ପୁରୁଷଂ ପରେଶମ୍ । ଅନ୍ଯେଽଵଯନ୍ତି ନଵଶକ୍ତିଯୁତଂ ପରଂ ତ୍ଵାଂକେଚିନ୍ମହାପୁରୁଷମଵ୍ଯଯମାତ୍ମତନ୍ତ୍ରମ୍ ॥ ୯ ॥

ନାହଂ ପରାଯୁର୍ଋଷଯୋ ନ ମରୀଚିମୁଖ୍ଯାଜାନନ୍ତି ଯଦ୍ଵିରଚିତଂ ଖଲୁ ସତ୍ତ୍ଵସର୍ଗାଃ । ଯନ୍ମାଯଯା ମୁଷିତଚେତସ ଈଶ ଦୈତ୍ଯ-ମର୍ତ୍ଯାଦଯଃ କିମୁତ ଶଶ୍ଵଦଭଦ୍ରଵୃତ୍ତାଃ ॥ ୧୦ ॥

ସ ତ୍ଵଂ ସମୀହିତମଦଃ ସ୍ଥିତିଜନ୍ମନାଶଂଭୂତେହିତଂ ଚ ଜଗତୋ ଭଵବନ୍ଧମୋକ୍ଷୌ । ଵାଯୁର୍ଯଥା ଵିଶତି ଖଂ ଚ ଚରାଚରାଖ୍ଯଂସର୍ଵଂ ତଦାତ୍ମକତଯାଵଗମୋଽଵରୁନ୍ତ୍ସେ ॥ ୧୧ ॥

ଅଵତାରା ମଯା ଦୃଷ୍ଟା ରମମାଣସ୍ଯ ତେ ଗୁଣୈଃ । ସୋଽହଂ ତଦ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ଯତ୍ ତେ ଯୋଷିଦ୍ଵପୁର୍ଧୃତମ୍ ॥ ୧୨ ॥

ଯେନ ସମ୍ମୋହିତା ଦୈତ୍ଯାଃ ପାଯିତାଶ୍ଚାମୃତଂ ସୁରାଃ । ତଦ୍ ଦିଦୃକ୍ଷଵ ଆଯାତାଃ ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ନଃ ॥ ୧୩ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଏଵମଭ୍ଯର୍ଥିତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଭଗଵାନ୍ ଶୂଲପାଣିନା । ପ୍ରହସ୍ଯ ଭାଵଗମ୍ଭୀରଂ ଗିରିଶଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ ॥ ୧୪ ॥

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
କୌତୂହଲାଯ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଯୋଷିଦ୍ଵେଷୋ ମଯା ଧୃତଃ । ପଶ୍ଯତା ସୁରକାର୍ଯାଣି ଗତେ ପୀଯୂଷଭାଜନେ ॥ ୧୫ ॥

ତତ୍ତେଽହଂ ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯାମି ଦିଦୃକ୍ଷୋଃ ସୁରସତ୍ତମ । କାମିନାଂ ବହୁ ମନ୍ତଵ୍ଯଂ ସଙ୍କଲ୍ପପ୍ରଭଵୋଦଯମ୍ ॥ ୧୬ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଇତି ବ୍ରୁଵାଣୋ ଭଗଵାଂସ୍ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ । ସର୍ଵତଶ୍ଚାରଯଂଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଭଵ ଆସ୍ତେ ସହୋମଯା ॥ ୧୭ ॥

ତତୋ ଦଦର୍ଶୋପଵନେ ଵରସ୍ତ୍ରିଯଂଵିଚିତ୍ରପୁଷ୍ପାରୁଣପଲ୍ଲଵଦ୍ରୁମେ । ଵିକ୍ରୀଡତୀଂ କନ୍ଦୁକଲୀଲଯା ଲସଦ୍-ଦୁକୂଲପର୍ଯସ୍ତନିତମ୍ବମେଖଲାମ୍ ॥ ୧୮ ॥

ଆଵର୍ତନୋଦ୍ଵର୍ତନକମ୍ପିତସ୍ତନ-ପ୍ରକୃଷ୍ଟହାରୋରୁଭରୈଃ ପଦେ ପଦେ । ପ୍ରଭଜ୍ଯମାନାମିଵ ମଧ୍ଯତଶ୍ଚଲତ୍-ପଦପ୍ରଵାଲଂ ନଯତୀଂ ତତସ୍ତତଃ ॥ ୧୯ ॥

ଦିକ୍ଷୁ ଭ୍ରମତ୍କନ୍ଦୁକଚାପଲୈର୍ଭୃଶଂପ୍ରୋଦ୍ଵିଗ୍ନତାରାଯତଲୋଲଲୋଚନାମ୍ । ସ୍ଵକର୍ଣଵିଭ୍ରାଜିତକୁଣ୍ଡଲୋଲ୍ଲସତ୍-କପୋଲନୀଲାଲକମଣ୍ଡିତାନନାମ୍ ॥ ୨୦ ॥

ଶ୍ଲଥଦ୍ ଦୁକୂଲଂ କବରୀଂ ଚ ଵିଚ୍ଯୁତାଂସନ୍ନହ୍ଯତୀଂ ଵାମକରେଣ ଵଲ୍ଗୁନା । ଵିନିଘ୍ନତୀମନ୍ଯକରେଣ କନ୍ଦୁକଂଵିମୋହଯନ୍ତୀଂ ଜଗଦାତ୍ମମାଯଯା ॥ ୨୧ ॥

ତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦେଵ ଇତି କନ୍ଦୁକଲୀଲଯେଷଦ୍-ଵ୍ରୀଡାସ୍ଫୁଟସ୍ମିତଵିସୃଷ୍ଟକଟାକ୍ଷମୁଷ୍ଟଃ । ସ୍ତ୍ରୀପ୍ରେକ୍ଷଣପ୍ରତିସମୀକ୍ଷଣଵିହ୍ଵଲାତ୍ମାନାତ୍ମାନମନ୍ତିକ ଉମାଂ ସ୍ଵଗଣାଂଶ୍ଚ ଵେଦ ॥ ୨୨ ॥

ତସ୍ଯାଃ କରାଗ୍ରାତ୍ ସ ତୁ କନ୍ଦୁକୋ ଯଦାଗତୋ ଵିଦୂରଂ ତମନୁଵ୍ରଜତ୍ସ୍ତ୍ରିଯାଃ । ଵାସଃ ସସୂତ୍ରଂ ଲଘୁ ମାରୁତୋଽହରଦ୍ଭଵସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ କିଲାନୁପଶ୍ଯତଃ ॥ ୨୩ ॥

ଏଵଂ ତାଂ ରୁଚିରାପାଙ୍ଗୀଂ ଦର୍ଶନୀଯାଂ ମନୋରମାମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତସ୍ଯାଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ଵିଷଜ୍ଜନ୍ତ୍ଯାଂ ଭଵଃ କିଲ ॥ ୨୪ ॥

ତଯାପହୃତଵିଜ୍ଞାନସ୍ତତ୍କୃତସ୍ମରଵିହ୍ଵଲଃ । ଭଵାନ୍ଯା ଅପି ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯା ଗତହ୍ରୀସ୍ତତ୍ପଦଂ ଯଯୌ ॥ ୨୫ ॥

ସା ତମାଯାନ୍ତମାଲୋକ୍ଯ ଵିଵସ୍ତ୍ରା ଵ୍ରୀଡିତା ଭୃଶମ୍ । ନିଲୀଯମାନା ଵୃକ୍ଷେଷୁ ହସନ୍ତୀ ନାନ୍ଵତିଷ୍ଠତ ॥ ୨୬ ॥

ତାମନ୍ଵଗଚ୍ଛଦ୍ ଭଗଵାନ୍ ଭଵଃ ପ୍ରମୁଷିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । କାମସ୍ଯ ଚ ଵଶଂ ନୀତଃ କରେଣୁମିଵ ଯୂଥପଃ ॥ ୨୭ ॥

ସୋଽନୁଵ୍ରଜ୍ଯାତିଵେଗେନ ଗୃହୀତ୍ଵାନିଚ୍ଛତୀଂ ସ୍ତ୍ରିଯମ୍ । କେଶବନ୍ଧ ଉପାନୀଯ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ପରିଷସ୍ଵଜେ ॥ ୨୮ ॥

ସୋପଗୂଢା ଭଗଵତା କରିଣା କରିଣୀ ଯଥା । ଇତସ୍ତତଃ ପ୍ରସର୍ପନ୍ତୀ ଵିପ୍ରକୀର୍ଣଶିରୋରୁହା ॥ ୨୯ ॥

ଆତ୍ମାନଂ ମୋଚଯିତ୍ଵାଙ୍ଗ ସୁରର୍ଷଭଭୁଜାନ୍ତରାତ୍ । ପ୍ରାଦ୍ରଵତ୍ସା ପୃଥୁଶ୍ରୋଣୀ ମାଯା ଦେଵଵିନିର୍ମିତା ॥ ୩୦ ॥

ତସ୍ଯାସୌ ପଦଵୀଂ ରୁଦ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୋରଦ୍ଭୁତକର୍ମଣଃ । ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ କାମେନ ଵୈରିଣେଵ ଵିନିର୍ଜିତଃ ॥ ୩୧ ॥

ତସ୍ଯାନୁଧାଵତୋ ରେତଶ୍ଚସ୍କନ୍ଦାମୋଘରେତସଃ । ଶୁଷ୍ମିଣୋ ଯୂଥପସ୍ଯେଵ ଵାସିତାମନୁଧାଵତଃ ॥ ୩୨ ॥

ଯତ୍ର ଯତ୍ରାପତନ୍ମହ୍ଯାଂ ରେତସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ତାନି ରୂପ୍ଯସ୍ଯ ହେମ୍ନଶ୍ଚ କ୍ଷେତ୍ରାଣ୍ଯାସନ୍ମହୀପତେ ॥ ୩୩ ॥

ସରିତ୍ସରଃସୁ ଶୈଲେଷୁ ଵନେଷୂପଵନେଷୁ ଚ । ଯତ୍ର କ୍ଵ ଚାସନ୍ନୃଷଯସ୍ତତ୍ର ସନ୍ନିହିତୋ ହରଃ ॥ ୩୪ ॥

ସ୍କନ୍ନେ ରେତସି ସୋଽପଶ୍ଯଦାତ୍ମାନଂ ଦେଵମାଯଯା । ଜଡୀକୃତଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନ୍ନ୍ଯଵର୍ତତ କଶ୍ମଲାତ୍ ॥ ୩୫ ॥

ଅଥାଵଗତମାହାତ୍ମ୍ଯ ଆତ୍ମନୋ ଜଗଦାତ୍ମନଃ । ଅପରିଜ୍ଞେଯଵୀର୍ଯସ୍ଯ ନ ମେନେ ତଦୁହାଦ୍ଭୁତମ୍ ॥ ୩୬ ॥

ତମଵିକ୍ଲଵମଵ୍ରୀଡମାଲକ୍ଷ୍ଯ ମଧୁସୂଦନଃ । ଉଵାଚପରମପ୍ରୀତୋ ବିଭ୍ରତ୍ସ୍ଵାଂ ପୌରୁଷୀଂ ତନୁମ୍ ॥ ୩୭ ॥

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
ଦିଷ୍ଟଯା ତ୍ଵଂ ଵିବୁଧଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଵାଂ ନିଷ୍ଠାମାତ୍ମନା ସ୍ଥିତଃ । ଯନ୍ମେ ସ୍ତ୍ରୀରୂପଯା ସ୍ଵୈରଂ ମୋହିତୋଽପ୍ଯଙ୍ଗ ମାଯଯା ॥ ୩୮ ॥

କୋ ନୁ ମେଽତିତରେନ୍ମାଯାଂ ଵିଷକ୍ତସ୍ତ୍ଵଦୃତେ ପୁମାନ୍ । ତାଂସ୍ତାନ୍ଵିସୃଜତୀଂ ଭାଵାନ୍ଦୁସ୍ତରାମକୃତାତ୍ମଭିଃ ॥ ୩୯ ॥

ସେଯଂ ଗୁଣମଯୀ ମାଯା ନ ତ୍ଵାମଭିଭଵିଷ୍ଯତି । ମଯା ସମେତା କାଲେନ କାଲରୂପେଣ ଭାଗଶଃ ॥ ୪୦ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଏଵଂ ଭଗଵତା ରାଜନ୍ ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଙ୍କେନ ସତ୍କୃତଃ । ଆମନ୍ତ୍ର୍ଯ ତଂ ପରିକ୍ରମ୍ଯ ସଗଣଃ ସ୍ଵାଲଯଂ ଯଯୌ ॥ ୪୧ ॥

ଆତ୍ମାଂଶଭୂତାଂ ତାଂ ମାଯାଂ ଭଵାନୀଂ ଭଗଵାନ୍ଭଵଃ । ସମ୍ମତାମୃଷିମୁଖ୍ଯାନାଂ ପ୍ରୀତ୍ଯାଚଷ୍ଟାଥ ଭାରତ ॥ ୪୨ ॥

ଅଯି ଵ୍ଯପଶ୍ଯସ୍ତ୍ଵମଜସ୍ଯ ମାଯାଂପରସ୍ଯ ପୁଂସଃ ପରଦେଵତାଯାଃ । ଅହଂ କଲାନାମୃଷଭୋଽପି ମୁହ୍ଯେଯଯାଵଶୋଽନ୍ଯେ କିମୁତାସ୍ଵତନ୍ତ୍ରାଃ ॥ ୪୩ ॥

ଯଂ ମାମପୃଚ୍ଛସ୍ତ୍ଵମୁପେତ୍ଯ ଯୋଗାତ୍ସମାସହସ୍ରାନ୍ତ ଉପାରତଂ ଵୈ । ସ ଏଷ ସାକ୍ଷାତ୍ ପୁରୁଷଃ ପୁରାଣୋନ ଯତ୍ର କାଲୋ ଵିଶତେ ନ ଵେଦଃ ॥ ୪୪ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଇତି ତେଽଭିହିତସ୍ତାତ ଵିକ୍ରମଃ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ଵନଃ । ସିନ୍ଧୋର୍ନିର୍ମଥନେ ଯେନ ଧୃତଃ ପୃଷ୍ଠେ ମହାଚଲଃ ॥ ୪୫ ॥

ଏତନ୍ମୁହୁଃ କୀର୍ତଯତୋଽନୁଶୃଣ୍ଵତୋ
ନ ରିଷ୍ଯତେ ଜାତୁ ସମୁଦ୍ଯମଃ କ୍ଵଚିତ୍ ।
ଯଦୁତ୍ତମଶ୍ଲୋକଗୁଣାନୁଵର୍ଣନଂ
ସମସ୍ତସଂସାରପରିଶ୍ରମାପହମ୍ ॥ ୪୬ ॥

ଅସଦଵିଷଯମଙ୍ଘ୍ରିଂ ଭାଵଗମ୍ଯଂ ପ୍ରପନ୍ନା-
ନମୃତମମରଵର୍ଯାନାଶଯତ୍ ସିନ୍ଧୁମଥ୍ଯମ୍ ।
କପଟଯୁଵତିଵେଷୋ ମୋହଯନ୍ଯଃ ସୁରାରୀଂ-
ସ୍ତମହମୁପସୃତାନାଂ କାମପୂରଂ ନତୋଽସ୍ମି ॥ ୪୭ ॥