শ্ৰীশুক উৱাচ
আসীদ্ গিৰিৱৰো ৰাজংস্ত্ৰিকূট ইতি ৱিশ্ৰুতঃ ।
ক্ষীৰোদেনাৱৃতঃ শ্ৰীমান্যোজনাযুতমুচ্ছ্ৰিতঃ ॥ ১ ॥
আসীদ্ গিৰিৱৰো ৰাজংস্ত্ৰিকূট ইতি ৱিশ্ৰুতঃ ।
ক্ষীৰোদেনাৱৃতঃ শ্ৰীমান্যোজনাযুতমুচ্ছ্ৰিতঃ ॥ ১ ॥
তাৱতা ৱিস্তৃতঃ পৰ্যক্ত্ৰিভিঃ শৃঙ্গৈঃ পযোনিধিম্ ।
দিশঃ খং ৰোচযন্নাস্তে ৰৌপ্যাযসহিৰণ্মযৈঃ ॥ ২ ॥
দিশঃ খং ৰোচযন্নাস্তে ৰৌপ্যাযসহিৰণ্মযৈঃ ॥ ২ ॥
অন্যৈশ্চ ককুভঃ সৰ্ৱা ৰত্নধাতুৱিচিত্ৰিতৈঃ ।
নানাদ্ৰুমলতাগুল্মৈৰ্নিৰ্ঘোষৈৰ্নিৰ্ঝৰাম্ভসাম্ ॥ ৩ ॥
নানাদ্ৰুমলতাগুল্মৈৰ্নিৰ্ঘোষৈৰ্নিৰ্ঝৰাম্ভসাম্ ॥ ৩ ॥
স চাৱনিজ্যমানাঙ্ঘ্ৰিঃ সমন্তাত্ পযঊৰ্মিভিঃ ।
কৰোতি শ্যামলাং ভূমিং হৰিন্মৰকতাশ্মভিঃ ॥ ৪ ॥
কৰোতি শ্যামলাং ভূমিং হৰিন্মৰকতাশ্মভিঃ ॥ ৪ ॥
সিদ্ধচাৰণগন্ধৰ্ৱৈৰ্ৱিদ্যাধৰমহোৰগৈঃ ।
কিন্নৰৈৰপ্সৰোভিশ্চ ক্ৰীডদ্ভিৰ্জুষ্টকন্দৰঃ ॥ ৫ ॥
কিন্নৰৈৰপ্সৰোভিশ্চ ক্ৰীডদ্ভিৰ্জুষ্টকন্দৰঃ ॥ ৫ ॥
যত্ৰ সঙ্গীতসন্নাদৈৰ্নদদ্গুহমমৰ্ষযা ।
অভিগৰ্জন্তি হৰযঃ শ্লাঘিনঃ পৰশঙ্কযা ॥ ৬ ॥
অভিগৰ্জন্তি হৰযঃ শ্লাঘিনঃ পৰশঙ্কযা ॥ ৬ ॥
নানাৰণ্যপশুৱ্ৰাতসঙ্কুলদ্ৰোণ্যলঙ্কৃতঃ ।
চিত্ৰদ্ৰুমসুৰোদ্যানকলকণ্ঠৱিহঙ্গমঃ ॥ ৭ ॥
চিত্ৰদ্ৰুমসুৰোদ্যানকলকণ্ঠৱিহঙ্গমঃ ॥ ৭ ॥
সৰিত্সৰোভিৰচ্ছোদৈঃ পুলিনৈৰ্মণিৱালুকৈঃ ।
দেৱস্ত্ৰীমজ্জনামোদসৌৰভাম্ব্ৱনিলৈৰ্যুতঃ ॥ ৮ ॥
দেৱস্ত্ৰীমজ্জনামোদসৌৰভাম্ব্ৱনিলৈৰ্যুতঃ ॥ ৮ ॥
তস্য দ্ৰোণ্যাং ভগৱতো ৱৰুণস্য মহাত্মনঃ ।
উদ্যানমৃতুমন্নাম আক্ৰীডং সুৰযোষিতাম্ ॥ ৯ ॥
উদ্যানমৃতুমন্নাম আক্ৰীডং সুৰযোষিতাম্ ॥ ৯ ॥
সৰ্ৱতোঽলঙ্কৃতং দিৱ্যৈৰ্নিত্যপুষ্পফলদ্ৰুমৈঃ ।
মন্দাৰৈঃ পাৰিজাতৈশ্চ পাটলাশোকচম্পকৈঃ ॥ ১০ ॥
মন্দাৰৈঃ পাৰিজাতৈশ্চ পাটলাশোকচম্পকৈঃ ॥ ১০ ॥
চূতৈঃ পিযালৈঃ পনসৈৰাম্ৰৈৰাম্ৰাতকৈৰপি ।
ক্ৰমুকৈৰ্নাৰিকেলৈশ্চ খৰ্জূৰৈৰ্বীজপূৰকৈঃ ॥ ১১ ॥
ক্ৰমুকৈৰ্নাৰিকেলৈশ্চ খৰ্জূৰৈৰ্বীজপূৰকৈঃ ॥ ১১ ॥
মধুকৈঃ শালতালৈশ্চ তমালৈৰসনাৰ্জুনৈঃ ।
অৰিষ্টোডুম্বৰপ্লক্ষৈৰ্ৱটৈঃ কিংশুকচন্দনৈঃ ॥ ১২ ॥
অৰিষ্টোডুম্বৰপ্লক্ষৈৰ্ৱটৈঃ কিংশুকচন্দনৈঃ ॥ ১২ ॥
পিচুমৰ্দৈঃ কোৱিদাৰৈঃ সৰলৈঃ সুৰদাৰুভিঃ ।
দ্ৰাক্ষেক্ষুৰম্ভাজম্বুভিৰ্বদৰ্যক্ষাভযামলৈঃ ॥ ১৩ ॥
দ্ৰাক্ষেক্ষুৰম্ভাজম্বুভিৰ্বদৰ্যক্ষাভযামলৈঃ ॥ ১৩ ॥
বিল্ৱৈঃ কপিত্থৈৰ্জম্বীৰৈৰ্ৱৃতো ভল্লাতকাদিভিঃ ।
তস্মিন্সৰঃ সুৱিপুলং লসত্কাঞ্চনপঙ্কজম্ ॥ ১৪ ॥
তস্মিন্সৰঃ সুৱিপুলং লসত্কাঞ্চনপঙ্কজম্ ॥ ১৪ ॥
কুমুদোত্পলকহ্লাৰশতপত্ৰশ্ৰিযোৰ্জিতম্ ।
মত্তষট্পদনিৰ্ঘুষ্টং শকুন্তৈশ্চ কলস্ৱনৈঃ ॥ ১৫ ॥
মত্তষট্পদনিৰ্ঘুষ্টং শকুন্তৈশ্চ কলস্ৱনৈঃ ॥ ১৫ ॥
হংসকাৰণ্ডৱাকীৰ্ণং চক্ৰাহ্ৱৈঃ সাৰসৈৰপি ।
জলকুক্কুটকোযষ্টিদাত্যূহকুলকূজিতম্ ॥ ১৬ ॥
জলকুক্কুটকোযষ্টিদাত্যূহকুলকূজিতম্ ॥ ১৬ ॥
মত্স্যকচ্ছপসঞ্চাৰচলত্পদ্মৰজঃপযঃ ।
কদম্বৱেতসনলনীপৱঞ্জুলকৈৰ্ৱৃতম্ ॥ ১৭ ॥
কদম্বৱেতসনলনীপৱঞ্জুলকৈৰ্ৱৃতম্ ॥ ১৭ ॥
কুন্দৈঃ কুৰুবকাশোকৈঃ শিৰীষৈঃ কূটজেঙ্গুদৈঃ ।
কুব্জকৈঃ স্ৱৰ্ণযূথীভিৰ্নাগপুন্নাগজাতিভিঃ ॥ ১৮ ॥
কুব্জকৈঃ স্ৱৰ্ণযূথীভিৰ্নাগপুন্নাগজাতিভিঃ ॥ ১৮ ॥
মল্লিকাশতপত্ৰৈশ্চ মাধৱীজালকাদিভিঃ ।
শোভিতং তীৰজৈশ্চান্যৈৰ্নিত্যৰ্তুভিৰলং দ্ৰুমৈঃ ॥ ১৯ ॥
শোভিতং তীৰজৈশ্চান্যৈৰ্নিত্যৰ্তুভিৰলং দ্ৰুমৈঃ ॥ ১৯ ॥
তত্ৰৈকদা তদ্গিৰিকাননাশ্ৰযঃ
কৰেণুভিৰ্ৱাৰণযূথপশ্চৰন্ ।
সকণ্টকং কীচকৱেণুৱেত্ৰৱদ্
ৱিশালগুল্মং প্ৰৰুজন্ৱনস্পতীন্ ॥ ২০ ॥
কৰেণুভিৰ্ৱাৰণযূথপশ্চৰন্ ।
সকণ্টকং কীচকৱেণুৱেত্ৰৱদ্
ৱিশালগুল্মং প্ৰৰুজন্ৱনস্পতীন্ ॥ ২০ ॥
যদ্গন্ধমাত্ৰাদ্ধৰযো গজেন্দ্ৰা
ৱ্যাঘ্ৰাদযো ৱ্যালমৃগাঃ সখড্গাঃ ।
মহোৰগাশ্চাপি ভযাদ্দ্ৰৱন্তি
সগৌৰকৃষ্ণাঃ সৰভাশ্চমৰ্যঃ ॥ ২১ ॥
ৱ্যাঘ্ৰাদযো ৱ্যালমৃগাঃ সখড্গাঃ ।
মহোৰগাশ্চাপি ভযাদ্দ্ৰৱন্তি
সগৌৰকৃষ্ণাঃ সৰভাশ্চমৰ্যঃ ॥ ২১ ॥
গোপুচ্ছশালাৱৃকমৰ্কটাশ্চ ।
অন্যত্ৰ ক্ষুদ্ৰা হৰিণাঃ শশাদয-
শ্চৰন্ত্যভীতা যদনুগ্ৰহেণ ॥ ২২ ॥
অন্যত্ৰ ক্ষুদ্ৰা হৰিণাঃ শশাদয-
শ্চৰন্ত্যভীতা যদনুগ্ৰহেণ ॥ ২২ ॥
স ঘৰ্মতপ্তঃ কৰিভিঃ কৰেণুভি-
ৰ্ৱৃতো মদচ্যুত্কৰভৈৰনুদ্ৰুতঃ ।
গিৰিং গৰিম্ণা পৰিতঃ প্ৰকম্পযন্
নিষেৱ্যমাণোঽলিকুলৈৰ্মদাশনৈঃ ॥ ২৩ ॥
ৰ্ৱৃতো মদচ্যুত্কৰভৈৰনুদ্ৰুতঃ ।
গিৰিং গৰিম্ণা পৰিতঃ প্ৰকম্পযন্
নিষেৱ্যমাণোঽলিকুলৈৰ্মদাশনৈঃ ॥ ২৩ ॥
সৰোঽনিলং পঙ্কজৰেণুৰূষিতং
জিঘ্ৰন্ৱিদূৰান্মদৱিহ্ৱলেক্ষণঃ ।
ৱৃতঃ স্ৱযূথেন তৃষাৰ্দিতেন তত্
সৰোৱৰাভ্যাসমথাগমদ্দ্ৰুতম্ ॥ ২৪ ॥
জিঘ্ৰন্ৱিদূৰান্মদৱিহ্ৱলেক্ষণঃ ।
ৱৃতঃ স্ৱযূথেন তৃষাৰ্দিতেন তত্
সৰোৱৰাভ্যাসমথাগমদ্দ্ৰুতম্ ॥ ২৪ ॥
ৱিগাহ্য তস্মিন্নমৃতাম্বু নিৰ্মলং
হেমাৰৱিন্দোত্পলৰেণুৰূষিতম্ ।
পপৌ নিকামং নিজপুষ্কৰোদ্ধৃত-
মাত্মানমদ্ভিঃ স্নপযন্গতক্লমঃ ॥ ২৫ ॥
হেমাৰৱিন্দোত্পলৰেণুৰূষিতম্ ।
পপৌ নিকামং নিজপুষ্কৰোদ্ধৃত-
মাত্মানমদ্ভিঃ স্নপযন্গতক্লমঃ ॥ ২৫ ॥
স পুষ্কৰেণোদ্ধৃতশীকৰাম্বুভি-
ৰ্নিপাযযন্সংস্নপযন্যথা গৃহী ।
ঘৃণী কৰেণুঃ কৰভাংশ্চ দুৰ্মদো
নাচষ্ট কৃচ্ছ্ৰং কৃপণোঽজমাযযা ॥ ২৬ ॥
ৰ্নিপাযযন্সংস্নপযন্যথা গৃহী ।
ঘৃণী কৰেণুঃ কৰভাংশ্চ দুৰ্মদো
নাচষ্ট কৃচ্ছ্ৰং কৃপণোঽজমাযযা ॥ ২৬ ॥
তং তত্ৰ কশ্চিন্নৃপ দৈৱচোদিতো
গ্ৰাহো বলীযাংশ্চৰণে ৰুষাগ্ৰহীত্ ।
যদৃচ্ছযৈৱং ৱ্যসনং গতো গজো
যথাবলং সোঽতিবলো ৱিচক্ৰমে ॥ ২৭ ॥
গ্ৰাহো বলীযাংশ্চৰণে ৰুষাগ্ৰহীত্ ।
যদৃচ্ছযৈৱং ৱ্যসনং গতো গজো
যথাবলং সোঽতিবলো ৱিচক্ৰমে ॥ ২৭ ॥
তথাতুৰং যূথপতিং কৰেণৱো
ৱিকৃষ্যমাণং তৰসা বলীযসা ।
ৱিচুক্ৰুশুৰ্দীনধিযোঽপৰে গজাঃ
পাৰ্ষ্ণিগ্ৰহাস্তাৰযিতুং ন চাশকন্ ॥ ২৮ ॥
ৱিকৃষ্যমাণং তৰসা বলীযসা ।
ৱিচুক্ৰুশুৰ্দীনধিযোঽপৰে গজাঃ
পাৰ্ষ্ণিগ্ৰহাস্তাৰযিতুং ন চাশকন্ ॥ ২৮ ॥
নিযুধ্যতোৰেৱমিভেন্দ্ৰনক্ৰযো-
ৰ্ৱিকৰ্ষতোৰন্তৰতো বহিৰ্মিথঃ ।
সমাঃ সহস্ৰং ৱ্যগমন্ মহীপতে
সপ্ৰাণযোশ্চিত্ৰমমংসতামৰাঃ ॥ ২৯ ॥
ৰ্ৱিকৰ্ষতোৰন্তৰতো বহিৰ্মিথঃ ।
সমাঃ সহস্ৰং ৱ্যগমন্ মহীপতে
সপ্ৰাণযোশ্চিত্ৰমমংসতামৰাঃ ॥ ২৯ ॥
ততো গজেন্দ্ৰস্য মনোবলৌজসাং
কালেন দীৰ্ঘেণ মহানভূদ্ ৱ্যযঃ ।
ৱিকৃষ্যমাণস্য জলেঽৱসীদতো
ৱিপৰ্যযোঽভূত্ সকলং জলৌকসঃ ॥ ৩০ ॥
কালেন দীৰ্ঘেণ মহানভূদ্ ৱ্যযঃ ।
ৱিকৃষ্যমাণস্য জলেঽৱসীদতো
ৱিপৰ্যযোঽভূত্ সকলং জলৌকসঃ ॥ ৩০ ॥
ইত্থং গজেন্দ্ৰঃ স যদাপ সঙ্কটং
প্ৰাণস্য দেহী ৱিৱশো যদৃচ্ছযা ।
অপাৰযন্নাত্মৱিমোক্ষণে চিৰং
দধ্যাৱিমাং বুদ্ধিমথাভ্যপদ্যত ॥ ৩১ ॥
প্ৰাণস্য দেহী ৱিৱশো যদৃচ্ছযা ।
অপাৰযন্নাত্মৱিমোক্ষণে চিৰং
দধ্যাৱিমাং বুদ্ধিমথাভ্যপদ্যত ॥ ৩১ ॥
ন মামিমে জ্ঞাতয আতুৰং গজাঃ
কুতঃ কৰিণ্যঃ প্ৰভৱন্তি মোচিতুম্ ।
গ্ৰাহেণ পাশেন ৱিধাতুৰাৱৃতো-
ঽপ্যহং চ তং যামি পৰং পৰাযণম্ ॥ ৩২ ॥
কুতঃ কৰিণ্যঃ প্ৰভৱন্তি মোচিতুম্ ।
গ্ৰাহেণ পাশেন ৱিধাতুৰাৱৃতো-
ঽপ্যহং চ তং যামি পৰং পৰাযণম্ ॥ ৩২ ॥
যঃ কশ্চনেশো বলিনোঽন্তকোৰগাত্
প্ৰচণ্ডৱেগাদভিধাৱতো ভৃশম্ ।
ভীতং প্ৰপন্নং পৰিপাতি যদ্ভযা-
ন্মৃত্যুঃ প্ৰধাৱত্যৰণং তমীমহি ॥ ৩৩ ॥
প্ৰচণ্ডৱেগাদভিধাৱতো ভৃশম্ ।
ভীতং প্ৰপন্নং পৰিপাতি যদ্ভযা-
ন্মৃত্যুঃ প্ৰধাৱত্যৰণং তমীমহি ॥ ৩৩ ॥