શ્રીશુક ઉવાચ
આસીદ્ ગિરિવરો રાજંસ્ત્રિકૂટ ઇતિ વિશ્રુતઃ ।
ક્ષીરોદેનાવૃતઃ શ્રીમાન્યોજનાયુતમુચ્છ્રિતઃ ॥ ૧ ॥
આસીદ્ ગિરિવરો રાજંસ્ત્રિકૂટ ઇતિ વિશ્રુતઃ ।
ક્ષીરોદેનાવૃતઃ શ્રીમાન્યોજનાયુતમુચ્છ્રિતઃ ॥ ૧ ॥
તાવતા વિસ્તૃતઃ પર્યક્ત્રિભિઃ શૃઙ્ગૈઃ પયોનિધિમ્ ।
દિશઃ ખં રોચયન્નાસ્તે રૌપ્યાયસહિરણ્મયૈઃ ॥ ૨ ॥
દિશઃ ખં રોચયન્નાસ્તે રૌપ્યાયસહિરણ્મયૈઃ ॥ ૨ ॥
અન્યૈશ્ચ કકુભઃ સર્વા રત્નધાતુવિચિત્રિતૈઃ ।
નાનાદ્રુમલતાગુલ્મૈર્નિર્ઘોષૈર્નિર્ઝરામ્ભસામ્ ॥ ૩ ॥
નાનાદ્રુમલતાગુલ્મૈર્નિર્ઘોષૈર્નિર્ઝરામ્ભસામ્ ॥ ૩ ॥
સ ચાવનિજ્યમાનાઙ્ઘ્રિઃ સમન્તાત્ પયઊર્મિભિઃ ।
કરોતિ શ્યામલાં ભૂમિં હરિન્મરકતાશ્મભિઃ ॥ ૪ ॥
કરોતિ શ્યામલાં ભૂમિં હરિન્મરકતાશ્મભિઃ ॥ ૪ ॥
સિદ્ધચારણગન્ધર્વૈર્વિદ્યાધરમહોરગૈઃ ।
કિન્નરૈરપ્સરોભિશ્ચ ક્રીડદ્ભિર્જુષ્ટકન્દરઃ ॥ ૫ ॥
કિન્નરૈરપ્સરોભિશ્ચ ક્રીડદ્ભિર્જુષ્ટકન્દરઃ ॥ ૫ ॥
યત્ર સઙ્ગીતસન્નાદૈર્નદદ્ગુહમમર્ષયા ।
અભિગર્જન્તિ હરયઃ શ્લાઘિનઃ પરશઙ્કયા ॥ ૬ ॥
અભિગર્જન્તિ હરયઃ શ્લાઘિનઃ પરશઙ્કયા ॥ ૬ ॥
નાનારણ્યપશુવ્રાતસઙ્કુલદ્રોણ્યલઙ્કૃતઃ ।
ચિત્રદ્રુમસુરોદ્યાનકલકણ્ઠવિહઙ્ગમઃ ॥ ૭ ॥
ચિત્રદ્રુમસુરોદ્યાનકલકણ્ઠવિહઙ્ગમઃ ॥ ૭ ॥
સરિત્સરોભિરચ્છોદૈઃ પુલિનૈર્મણિવાલુકૈઃ ।
દેવસ્ત્રીમજ્જનામોદસૌરભામ્બ્વનિલૈર્યુતઃ ॥ ૮ ॥
દેવસ્ત્રીમજ્જનામોદસૌરભામ્બ્વનિલૈર્યુતઃ ॥ ૮ ॥
તસ્ય દ્રોણ્યાં ભગવતો વરુણસ્ય મહાત્મનઃ ।
ઉદ્યાનમૃતુમન્નામ આક્રીડં સુરયોષિતામ્ ॥ ૯ ॥
ઉદ્યાનમૃતુમન્નામ આક્રીડં સુરયોષિતામ્ ॥ ૯ ॥
સર્વતોઽલઙ્કૃતં દિવ્યૈર્નિત્યપુષ્પફલદ્રુમૈઃ ।
મન્દારૈઃ પારિજાતૈશ્ચ પાટલાશોકચમ્પકૈઃ ॥ ૧૦ ॥
મન્દારૈઃ પારિજાતૈશ્ચ પાટલાશોકચમ્પકૈઃ ॥ ૧૦ ॥
ચૂતૈઃ પિયાલૈઃ પનસૈરામ્રૈરામ્રાતકૈરપિ ।
ક્રમુકૈર્નારિકેલૈશ્ચ ખર્જૂરૈર્બીજપૂરકૈઃ ॥ ૧૧ ॥
ક્રમુકૈર્નારિકેલૈશ્ચ ખર્જૂરૈર્બીજપૂરકૈઃ ॥ ૧૧ ॥
મધુકૈઃ શાલતાલૈશ્ચ તમાલૈરસનાર્જુનૈઃ ।
અરિષ્ટોડુમ્બરપ્લક્ષૈર્વટૈઃ કિંશુકચન્દનૈઃ ॥ ૧૨ ॥
અરિષ્ટોડુમ્બરપ્લક્ષૈર્વટૈઃ કિંશુકચન્દનૈઃ ॥ ૧૨ ॥
પિચુમર્દૈઃ કોવિદારૈઃ સરલૈઃ સુરદારુભિઃ ।
દ્રાક્ષેક્ષુરમ્ભાજમ્બુભિર્બદર્યક્ષાભયામલૈઃ ॥ ૧૩ ॥
દ્રાક્ષેક્ષુરમ્ભાજમ્બુભિર્બદર્યક્ષાભયામલૈઃ ॥ ૧૩ ॥
બિલ્વૈઃ કપિત્થૈર્જમ્બીરૈર્વૃતો ભલ્લાતકાદિભિઃ ।
તસ્મિન્સરઃ સુવિપુલં લસત્કાઞ્ચનપઙ્કજમ્ ॥ ૧૪ ॥
તસ્મિન્સરઃ સુવિપુલં લસત્કાઞ્ચનપઙ્કજમ્ ॥ ૧૪ ॥
કુમુદોત્પલકહ્લારશતપત્રશ્રિયોર્જિતમ્ ।
મત્તષટ્પદનિર્ઘુષ્ટં શકુન્તૈશ્ચ કલસ્વનૈઃ ॥ ૧૫ ॥
મત્તષટ્પદનિર્ઘુષ્ટં શકુન્તૈશ્ચ કલસ્વનૈઃ ॥ ૧૫ ॥
હંસકારણ્ડવાકીર્ણં ચક્રાહ્વૈઃ સારસૈરપિ ।
જલકુક્કુટકોયષ્ટિદાત્યૂહકુલકૂજિતમ્ ॥ ૧૬ ॥
જલકુક્કુટકોયષ્ટિદાત્યૂહકુલકૂજિતમ્ ॥ ૧૬ ॥
મત્સ્યકચ્છપસઞ્ચારચલત્પદ્મરજઃપયઃ ।
કદમ્બવેતસનલનીપવઞ્જુલકૈર્વૃતમ્ ॥ ૧૭ ॥
કદમ્બવેતસનલનીપવઞ્જુલકૈર્વૃતમ્ ॥ ૧૭ ॥
કુન્દૈઃ કુરુબકાશોકૈઃ શિરીષૈઃ કૂટજેઙ્ગુદૈઃ ।
કુબ્જકૈઃ સ્વર્ણયૂથીભિર્નાગપુન્નાગજાતિભિઃ ॥ ૧૮ ॥
કુબ્જકૈઃ સ્વર્ણયૂથીભિર્નાગપુન્નાગજાતિભિઃ ॥ ૧૮ ॥
મલ્લિકાશતપત્રૈશ્ચ માધવીજાલકાદિભિઃ ।
શોભિતં તીરજૈશ્ચાન્યૈર્નિત્યર્તુભિરલં દ્રુમૈઃ ॥ ૧૯ ॥
શોભિતં તીરજૈશ્ચાન્યૈર્નિત્યર્તુભિરલં દ્રુમૈઃ ॥ ૧૯ ॥
તત્રૈકદા તદ્ગિરિકાનનાશ્રયઃ
કરેણુભિર્વારણયૂથપશ્ચરન્ ।
સકણ્ટકં કીચકવેણુવેત્રવદ્
વિશાલગુલ્મં પ્રરુજન્વનસ્પતીન્ ॥ ૨૦ ॥
કરેણુભિર્વારણયૂથપશ્ચરન્ ।
સકણ્ટકં કીચકવેણુવેત્રવદ્
વિશાલગુલ્મં પ્રરુજન્વનસ્પતીન્ ॥ ૨૦ ॥
યદ્ગન્ધમાત્રાદ્ધરયો ગજેન્દ્રા
વ્યાઘ્રાદયો વ્યાલમૃગાઃ સખડ્ગાઃ ।
મહોરગાશ્ચાપિ ભયાદ્દ્રવન્તિ
સગૌરકૃષ્ણાઃ સરભાશ્ચમર્યઃ ॥ ૨૧ ॥
વ્યાઘ્રાદયો વ્યાલમૃગાઃ સખડ્ગાઃ ।
મહોરગાશ્ચાપિ ભયાદ્દ્રવન્તિ
સગૌરકૃષ્ણાઃ સરભાશ્ચમર્યઃ ॥ ૨૧ ॥
ગોપુચ્છશાલાવૃકમર્કટાશ્ચ ।
અન્યત્ર ક્ષુદ્રા હરિણાઃ શશાદય-
શ્ચરન્ત્યભીતા યદનુગ્રહેણ ॥ ૨૨ ॥
અન્યત્ર ક્ષુદ્રા હરિણાઃ શશાદય-
શ્ચરન્ત્યભીતા યદનુગ્રહેણ ॥ ૨૨ ॥
સ ઘર્મતપ્તઃ કરિભિઃ કરેણુભિ-
ર્વૃતો મદચ્યુત્કરભૈરનુદ્રુતઃ ।
ગિરિં ગરિમ્ણા પરિતઃ પ્રકમ્પયન્
નિષેવ્યમાણોઽલિકુલૈર્મદાશનૈઃ ॥ ૨૩ ॥
ર્વૃતો મદચ્યુત્કરભૈરનુદ્રુતઃ ।
ગિરિં ગરિમ્ણા પરિતઃ પ્રકમ્પયન્
નિષેવ્યમાણોઽલિકુલૈર્મદાશનૈઃ ॥ ૨૩ ॥
સરોઽનિલં પઙ્કજરેણુરૂષિતં
જિઘ્રન્વિદૂરાન્મદવિહ્વલેક્ષણઃ ।
વૃતઃ સ્વયૂથેન તૃષાર્દિતેન તત્
સરોવરાભ્યાસમથાગમદ્દ્રુતમ્ ॥ ૨૪ ॥
જિઘ્રન્વિદૂરાન્મદવિહ્વલેક્ષણઃ ।
વૃતઃ સ્વયૂથેન તૃષાર્દિતેન તત્
સરોવરાભ્યાસમથાગમદ્દ્રુતમ્ ॥ ૨૪ ॥
વિગાહ્ય તસ્મિન્નમૃતામ્બુ નિર્મલં
હેમારવિન્દોત્પલરેણુરૂષિતમ્ ।
પપૌ નિકામં નિજપુષ્કરોદ્ધૃત-
માત્માનમદ્ભિઃ સ્નપયન્ગતક્લમઃ ॥ ૨૫ ॥
હેમારવિન્દોત્પલરેણુરૂષિતમ્ ।
પપૌ નિકામં નિજપુષ્કરોદ્ધૃત-
માત્માનમદ્ભિઃ સ્નપયન્ગતક્લમઃ ॥ ૨૫ ॥
સ પુષ્કરેણોદ્ધૃતશીકરામ્બુભિ-
ર્નિપાયયન્સંસ્નપયન્યથા ગૃહી ।
ઘૃણી કરેણુઃ કરભાંશ્ચ દુર્મદો
નાચષ્ટ કૃચ્છ્રં કૃપણોઽજમાયયા ॥ ૨૬ ॥
ર્નિપાયયન્સંસ્નપયન્યથા ગૃહી ।
ઘૃણી કરેણુઃ કરભાંશ્ચ દુર્મદો
નાચષ્ટ કૃચ્છ્રં કૃપણોઽજમાયયા ॥ ૨૬ ॥
તં તત્ર કશ્ચિન્નૃપ દૈવચોદિતો
ગ્રાહો બલીયાંશ્ચરણે રુષાગ્રહીત્ ।
યદૃચ્છયૈવં વ્યસનં ગતો ગજો
યથાબલં સોઽતિબલો વિચક્રમે ॥ ૨૭ ॥
ગ્રાહો બલીયાંશ્ચરણે રુષાગ્રહીત્ ।
યદૃચ્છયૈવં વ્યસનં ગતો ગજો
યથાબલં સોઽતિબલો વિચક્રમે ॥ ૨૭ ॥
તથાતુરં યૂથપતિં કરેણવો
વિકૃષ્યમાણં તરસા બલીયસા ।
વિચુક્રુશુર્દીનધિયોઽપરે ગજાઃ
પાર્ષ્ણિગ્રહાસ્તારયિતું ન ચાશકન્ ॥ ૨૮ ॥
વિકૃષ્યમાણં તરસા બલીયસા ।
વિચુક્રુશુર્દીનધિયોઽપરે ગજાઃ
પાર્ષ્ણિગ્રહાસ્તારયિતું ન ચાશકન્ ॥ ૨૮ ॥
નિયુધ્યતોરેવમિભેન્દ્રનક્રયો-
ર્વિકર્ષતોરન્તરતો બહિર્મિથઃ ।
સમાઃ સહસ્રં વ્યગમન્ મહીપતે
સપ્રાણયોશ્ચિત્રમમંસતામરાઃ ॥ ૨૯ ॥
ર્વિકર્ષતોરન્તરતો બહિર્મિથઃ ।
સમાઃ સહસ્રં વ્યગમન્ મહીપતે
સપ્રાણયોશ્ચિત્રમમંસતામરાઃ ॥ ૨૯ ॥
તતો ગજેન્દ્રસ્ય મનોબલૌજસાં
કાલેન દીર્ઘેણ મહાનભૂદ્ વ્યયઃ ।
વિકૃષ્યમાણસ્ય જલેઽવસીદતો
વિપર્યયોઽભૂત્ સકલં જલૌકસઃ ॥ ૩૦ ॥
કાલેન દીર્ઘેણ મહાનભૂદ્ વ્યયઃ ।
વિકૃષ્યમાણસ્ય જલેઽવસીદતો
વિપર્યયોઽભૂત્ સકલં જલૌકસઃ ॥ ૩૦ ॥
ઇત્થં ગજેન્દ્રઃ સ યદાપ સઙ્કટં
પ્રાણસ્ય દેહી વિવશો યદૃચ્છયા ।
અપારયન્નાત્મવિમોક્ષણે ચિરં
દધ્યાવિમાં બુદ્ધિમથાભ્યપદ્યત ॥ ૩૧ ॥
પ્રાણસ્ય દેહી વિવશો યદૃચ્છયા ।
અપારયન્નાત્મવિમોક્ષણે ચિરં
દધ્યાવિમાં બુદ્ધિમથાભ્યપદ્યત ॥ ૩૧ ॥
ન મામિમે જ્ઞાતય આતુરં ગજાઃ
કુતઃ કરિણ્યઃ પ્રભવન્તિ મોચિતુમ્ ।
ગ્રાહેણ પાશેન વિધાતુરાવૃતો-
ઽપ્યહં ચ તં યામિ પરં પરાયણમ્ ॥ ૩૨ ॥
કુતઃ કરિણ્યઃ પ્રભવન્તિ મોચિતુમ્ ।
ગ્રાહેણ પાશેન વિધાતુરાવૃતો-
ઽપ્યહં ચ તં યામિ પરં પરાયણમ્ ॥ ૩૨ ॥
યઃ કશ્ચનેશો બલિનોઽન્તકોરગાત્
પ્રચણ્ડવેગાદભિધાવતો ભૃશમ્ ।
ભીતં પ્રપન્નં પરિપાતિ યદ્ભયા-
ન્મૃત્યુઃ પ્રધાવત્યરણં તમીમહિ ॥ ૩૩ ॥
પ્રચણ્ડવેગાદભિધાવતો ભૃશમ્ ।
ભીતં પ્રપન્નં પરિપાતિ યદ્ભયા-
ન્મૃત્યુઃ પ્રધાવત્યરણં તમીમહિ ॥ ૩૩ ॥