ശ്രീശുക ഉവാച
ആസീദ് ഗിരിവരോ രാജംസ്ത്രികൂട ഇതി വിശ്രുതഃ ।
ക്ഷീരോദേനാവൃതഃ ശ്രീമാന്യോജനായുതമുച്ഛ്രിതഃ ॥ ൧ ॥
ആസീദ് ഗിരിവരോ രാജംസ്ത്രികൂട ഇതി വിശ്രുതഃ ।
ക്ഷീരോദേനാവൃതഃ ശ്രീമാന്യോജനായുതമുച്ഛ്രിതഃ ॥ ൧ ॥
താവതാ വിസ്തൃതഃ പര്യക്ത്രിഭിഃ ശൃങ്ഗൈഃ പയോനിധിമ് ।
ദിശഃ ഖം രോചയന്നാസ്തേ രൌപ്യായസഹിരണ്മയൈഃ ॥ ൨ ॥
ദിശഃ ഖം രോചയന്നാസ്തേ രൌപ്യായസഹിരണ്മയൈഃ ॥ ൨ ॥
അന്യൈശ്ച കകുഭഃ സര്വാ രത്നധാതുവിചിത്രിതൈഃ ।
നാനാദ്രുമലതാഗുല്മൈര്നിര്ഘോഷൈര്നിര്ഝരാമ്ഭസാമ് ॥ ൩ ॥
നാനാദ്രുമലതാഗുല്മൈര്നിര്ഘോഷൈര്നിര്ഝരാമ്ഭസാമ് ॥ ൩ ॥
സ ചാവനിജ്യമാനാങ്ഘ്രിഃ സമന്താത് പയഊര്മിഭിഃ ।
കരോതി ശ്യാമലാം ഭൂമിം ഹരിന്മരകതാശ്മഭിഃ ॥ ൪ ॥
കരോതി ശ്യാമലാം ഭൂമിം ഹരിന്മരകതാശ്മഭിഃ ॥ ൪ ॥
സിദ്ധചാരണഗന്ധര്വൈര്വിദ്യാധരമഹോരഗൈഃ ।
കിന്നരൈരപ്സരോഭിശ്ച ക്രീഡദ്ഭിര്ജുഷ്ടകന്ദരഃ ॥ ൫ ॥
കിന്നരൈരപ്സരോഭിശ്ച ക്രീഡദ്ഭിര്ജുഷ്ടകന്ദരഃ ॥ ൫ ॥
യത്ര സങ്ഗീതസന്നാദൈര്നദദ്ഗുഹമമര്ഷയാ ।
അഭിഗര്ജന്തി ഹരയഃ ശ്ലാഘിനഃ പരശങ്കയാ ॥ ൬ ॥
അഭിഗര്ജന്തി ഹരയഃ ശ്ലാഘിനഃ പരശങ്കയാ ॥ ൬ ॥
നാനാരണ്യപശുവ്രാതസങ്കുലദ്രോണ്യലങ്കൃതഃ ।
ചിത്രദ്രുമസുരോദ്യാനകലകണ്ഠവിഹങ്ഗമഃ ॥ ൭ ॥
ചിത്രദ്രുമസുരോദ്യാനകലകണ്ഠവിഹങ്ഗമഃ ॥ ൭ ॥
സരിത്സരോഭിരച്ഛോദൈഃ പുലിനൈര്മണിവാലുകൈഃ ।
ദേവസ്ത്രീമജ്ജനാമോദസൌരഭാമ്ബ്വനിലൈര്യുതഃ ॥ ൮ ॥
ദേവസ്ത്രീമജ്ജനാമോദസൌരഭാമ്ബ്വനിലൈര്യുതഃ ॥ ൮ ॥
തസ്യ ദ്രോണ്യാം ഭഗവതോ വരുണസ്യ മഹാത്മനഃ ।
ഉദ്യാനമൃതുമന്നാമ ആക്രീഡം സുരയോഷിതാമ് ॥ ൯ ॥
ഉദ്യാനമൃതുമന്നാമ ആക്രീഡം സുരയോഷിതാമ് ॥ ൯ ॥
സര്വതോഽലങ്കൃതം ദിവ്യൈര്നിത്യപുഷ്പഫലദ്രുമൈഃ ।
മന്ദാരൈഃ പാരിജാതൈശ്ച പാടലാശോകചമ്പകൈഃ ॥ ൧൦ ॥
മന്ദാരൈഃ പാരിജാതൈശ്ച പാടലാശോകചമ്പകൈഃ ॥ ൧൦ ॥
ചൂതൈഃ പിയാലൈഃ പനസൈരാമ്രൈരാമ്രാതകൈരപി ।
ക്രമുകൈര്നാരികേലൈശ്ച ഖര്ജൂരൈര്ബീജപൂരകൈഃ ॥ ൧൧ ॥
ക്രമുകൈര്നാരികേലൈശ്ച ഖര്ജൂരൈര്ബീജപൂരകൈഃ ॥ ൧൧ ॥
മധുകൈഃ ശാലതാലൈശ്ച തമാലൈരസനാര്ജുനൈഃ ।
അരിഷ്ടോഡുമ്ബരപ്ലക്ഷൈര്വടൈഃ കിംശുകചന്ദനൈഃ ॥ ൧൨ ॥
അരിഷ്ടോഡുമ്ബരപ്ലക്ഷൈര്വടൈഃ കിംശുകചന്ദനൈഃ ॥ ൧൨ ॥
പിചുമര്ദൈഃ കോവിദാരൈഃ സരലൈഃ സുരദാരുഭിഃ ।
ദ്രാക്ഷേക്ഷുരമ്ഭാജമ്ബുഭിര്ബദര്യക്ഷാഭയാമലൈഃ ॥ ൧൩ ॥
ദ്രാക്ഷേക്ഷുരമ്ഭാജമ്ബുഭിര്ബദര്യക്ഷാഭയാമലൈഃ ॥ ൧൩ ॥
ബില്വൈഃ കപിത്ഥൈര്ജമ്ബീരൈര്വൃതോ ഭല്ലാതകാദിഭിഃ ।
തസ്മിന്സരഃ സുവിപുലം ലസത്കാഞ്ചനപങ്കജമ് ॥ ൧൪ ॥
തസ്മിന്സരഃ സുവിപുലം ലസത്കാഞ്ചനപങ്കജമ് ॥ ൧൪ ॥
കുമുദോത്പലകഹ്ലാരശതപത്രശ്രിയോര്ജിതമ് ।
മത്തഷട്പദനിര്ഘുഷ്ടം ശകുന്തൈശ്ച കലസ്വനൈഃ ॥ ൧൫ ॥
മത്തഷട്പദനിര്ഘുഷ്ടം ശകുന്തൈശ്ച കലസ്വനൈഃ ॥ ൧൫ ॥
ഹംസകാരണ്ഡവാകീര്ണം ചക്രാഹ്വൈഃ സാരസൈരപി ।
ജലകുക്കുടകോയഷ്ടിദാത്യൂഹകുലകൂജിതമ് ॥ ൧൬ ॥
ജലകുക്കുടകോയഷ്ടിദാത്യൂഹകുലകൂജിതമ് ॥ ൧൬ ॥
മത്സ്യകച്ഛപസഞ്ചാരചലത്പദ്മരജഃപയഃ ।
കദമ്ബവേതസനലനീപവഞ്ജുലകൈര്വൃതമ് ॥ ൧൭ ॥
കദമ്ബവേതസനലനീപവഞ്ജുലകൈര്വൃതമ് ॥ ൧൭ ॥
കുന്ദൈഃ കുരുബകാശോകൈഃ ശിരീഷൈഃ കൂടജേങ്ഗുദൈഃ ।
കുബ്ജകൈഃ സ്വര്ണയൂഥീഭിര്നാഗപുന്നാഗജാതിഭിഃ ॥ ൧൮ ॥
കുബ്ജകൈഃ സ്വര്ണയൂഥീഭിര്നാഗപുന്നാഗജാതിഭിഃ ॥ ൧൮ ॥
മല്ലികാശതപത്രൈശ്ച മാധവീജാലകാദിഭിഃ ।
ശോഭിതം തീരജൈശ്ചാന്യൈര്നിത്യര്തുഭിരലം ദ്രുമൈഃ ॥ ൧൯ ॥
ശോഭിതം തീരജൈശ്ചാന്യൈര്നിത്യര്തുഭിരലം ദ്രുമൈഃ ॥ ൧൯ ॥
തത്രൈകദാ തദ്ഗിരികാനനാശ്രയഃ
കരേണുഭിര്വാരണയൂഥപശ്ചരന് ।
സകണ്ടകം കീചകവേണുവേത്രവദ്
വിശാലഗുല്മം പ്രരുജന്വനസ്പതീന് ॥ ൨൦ ॥
കരേണുഭിര്വാരണയൂഥപശ്ചരന് ।
സകണ്ടകം കീചകവേണുവേത്രവദ്
വിശാലഗുല്മം പ്രരുജന്വനസ്പതീന് ॥ ൨൦ ॥
യദ്ഗന്ധമാത്രാദ്ധരയോ ഗജേന്ദ്രാ
വ്യാഘ്രാദയോ വ്യാലമൃഗാഃ സഖഡ്ഗാഃ ।
മഹോരഗാശ്ചാപി ഭയാദ്ദ്രവന്തി
സഗൌരകൃഷ്ണാഃ സരഭാശ്ചമര്യഃ ॥ ൨൧ ॥
വ്യാഘ്രാദയോ വ്യാലമൃഗാഃ സഖഡ്ഗാഃ ।
മഹോരഗാശ്ചാപി ഭയാദ്ദ്രവന്തി
സഗൌരകൃഷ്ണാഃ സരഭാശ്ചമര്യഃ ॥ ൨൧ ॥
ഗോപുച്ഛശാലാവൃകമര്കടാശ്ച ।
അന്യത്ര ക്ഷുദ്രാ ഹരിണാഃ ശശാദയ-
ശ്ചരന്ത്യഭീതാ യദനുഗ്രഹേണ ॥ ൨൨ ॥
അന്യത്ര ക്ഷുദ്രാ ഹരിണാഃ ശശാദയ-
ശ്ചരന്ത്യഭീതാ യദനുഗ്രഹേണ ॥ ൨൨ ॥
സ ഘര്മതപ്തഃ കരിഭിഃ കരേണുഭി-
ര്വൃതോ മദച്യുത്കരഭൈരനുദ്രുതഃ ।
ഗിരിം ഗരിമ്ണാ പരിതഃ പ്രകമ്പയന്
നിഷേവ്യമാണോഽലികുലൈര്മദാശനൈഃ ॥ ൨൩ ॥
ര്വൃതോ മദച്യുത്കരഭൈരനുദ്രുതഃ ।
ഗിരിം ഗരിമ്ണാ പരിതഃ പ്രകമ്പയന്
നിഷേവ്യമാണോഽലികുലൈര്മദാശനൈഃ ॥ ൨൩ ॥
സരോഽനിലം പങ്കജരേണുരൂഷിതം
ജിഘ്രന്വിദൂരാന്മദവിഹ്വലേക്ഷണഃ ।
വൃതഃ സ്വയൂഥേന തൃഷാര്ദിതേന തത്
സരോവരാഭ്യാസമഥാഗമദ്ദ്രുതമ് ॥ ൨൪ ॥
ജിഘ്രന്വിദൂരാന്മദവിഹ്വലേക്ഷണഃ ।
വൃതഃ സ്വയൂഥേന തൃഷാര്ദിതേന തത്
സരോവരാഭ്യാസമഥാഗമദ്ദ്രുതമ് ॥ ൨൪ ॥
വിഗാഹ്യ തസ്മിന്നമൃതാമ്ബു നിര്മലം
ഹേമാരവിന്ദോത്പലരേണുരൂഷിതമ് ।
പപൌ നികാമം നിജപുഷ്കരോദ്ധൃത-
മാത്മാനമദ്ഭിഃ സ്നപയന്ഗതക്ലമഃ ॥ ൨൫ ॥
ഹേമാരവിന്ദോത്പലരേണുരൂഷിതമ് ।
പപൌ നികാമം നിജപുഷ്കരോദ്ധൃത-
മാത്മാനമദ്ഭിഃ സ്നപയന്ഗതക്ലമഃ ॥ ൨൫ ॥
സ പുഷ്കരേണോദ്ധൃതശീകരാമ്ബുഭി-
ര്നിപായയന്സംസ്നപയന്യഥാ ഗൃഹീ ।
ഘൃണീ കരേണുഃ കരഭാംശ്ച ദുര്മദോ
നാചഷ്ട കൃച്ഛ്രം കൃപണോഽജമായയാ ॥ ൨൬ ॥
ര്നിപായയന്സംസ്നപയന്യഥാ ഗൃഹീ ।
ഘൃണീ കരേണുഃ കരഭാംശ്ച ദുര്മദോ
നാചഷ്ട കൃച്ഛ്രം കൃപണോഽജമായയാ ॥ ൨൬ ॥
തം തത്ര കശ്ചിന്നൃപ ദൈവചോദിതോ
ഗ്രാഹോ ബലീയാംശ്ചരണേ രുഷാഗ്രഹീത് ।
യദൃച്ഛയൈവം വ്യസനം ഗതോ ഗജോ
യഥാബലം സോഽതിബലോ വിചക്രമേ ॥ ൨൭ ॥
ഗ്രാഹോ ബലീയാംശ്ചരണേ രുഷാഗ്രഹീത് ।
യദൃച്ഛയൈവം വ്യസനം ഗതോ ഗജോ
യഥാബലം സോഽതിബലോ വിചക്രമേ ॥ ൨൭ ॥
തഥാതുരം യൂഥപതിം കരേണവോ
വികൃഷ്യമാണം തരസാ ബലീയസാ ।
വിചുക്രുശുര്ദീനധിയോഽപരേ ഗജാഃ
പാര്ഷ്ണിഗ്രഹാസ്താരയിതും ന ചാശകന് ॥ ൨൮ ॥
വികൃഷ്യമാണം തരസാ ബലീയസാ ।
വിചുക്രുശുര്ദീനധിയോഽപരേ ഗജാഃ
പാര്ഷ്ണിഗ്രഹാസ്താരയിതും ന ചാശകന് ॥ ൨൮ ॥
നിയുധ്യതോരേവമിഭേന്ദ്രനക്രയോ-
ര്വികര്ഷതോരന്തരതോ ബഹിര്മിഥഃ ।
സമാഃ സഹസ്രം വ്യഗമന് മഹീപതേ
സപ്രാണയോശ്ചിത്രമമംസതാമരാഃ ॥ ൨൯ ॥
ര്വികര്ഷതോരന്തരതോ ബഹിര്മിഥഃ ।
സമാഃ സഹസ്രം വ്യഗമന് മഹീപതേ
സപ്രാണയോശ്ചിത്രമമംസതാമരാഃ ॥ ൨൯ ॥
തതോ ഗജേന്ദ്രസ്യ മനോബലൌജസാം
കാലേന ദീര്ഘേണ മഹാനഭൂദ് വ്യയഃ ।
വികൃഷ്യമാണസ്യ ജലേഽവസീദതോ
വിപര്യയോഽഭൂത് സകലം ജലൌകസഃ ॥ ൩൦ ॥
കാലേന ദീര്ഘേണ മഹാനഭൂദ് വ്യയഃ ।
വികൃഷ്യമാണസ്യ ജലേഽവസീദതോ
വിപര്യയോഽഭൂത് സകലം ജലൌകസഃ ॥ ൩൦ ॥
ഇത്ഥം ഗജേന്ദ്രഃ സ യദാപ സങ്കടം
പ്രാണസ്യ ദേഹീ വിവശോ യദൃച്ഛയാ ।
അപാരയന്നാത്മവിമോക്ഷണേ ചിരം
ദധ്യാവിമാം ബുദ്ധിമഥാഭ്യപദ്യത ॥ ൩൧ ॥
പ്രാണസ്യ ദേഹീ വിവശോ യദൃച്ഛയാ ।
അപാരയന്നാത്മവിമോക്ഷണേ ചിരം
ദധ്യാവിമാം ബുദ്ധിമഥാഭ്യപദ്യത ॥ ൩൧ ॥
ന മാമിമേ ജ്ഞാതയ ആതുരം ഗജാഃ
കുതഃ കരിണ്യഃ പ്രഭവന്തി മോചിതുമ് ।
ഗ്രാഹേണ പാശേന വിധാതുരാവൃതോ-
ഽപ്യഹം ച തം യാമി പരം പരായണമ് ॥ ൩൨ ॥
കുതഃ കരിണ്യഃ പ്രഭവന്തി മോചിതുമ് ।
ഗ്രാഹേണ പാശേന വിധാതുരാവൃതോ-
ഽപ്യഹം ച തം യാമി പരം പരായണമ് ॥ ൩൨ ॥
യഃ കശ്ചനേശോ ബലിനോഽന്തകോരഗാത്
പ്രചണ്ഡവേഗാദഭിധാവതോ ഭൃശമ് ।
ഭീതം പ്രപന്നം പരിപാതി യദ്ഭയാ-
ന്മൃത്യുഃ പ്രധാവത്യരണം തമീമഹി ॥ ൩൩ ॥
പ്രചണ്ഡവേഗാദഭിധാവതോ ഭൃശമ് ।
ഭീതം പ്രപന്നം പരിപാതി യദ്ഭയാ-
ന്മൃത്യുഃ പ്രധാവത്യരണം തമീമഹി ॥ ൩൩ ॥