ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଆସୀଦ୍ ଗିରିଵରୋ ରାଜଂସ୍ତ୍ରିକୂଟ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ ।
କ୍ଷୀରୋଦେନାଵୃତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଯୋଜନାଯୁତମୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ ॥ ୧ ॥
ଆସୀଦ୍ ଗିରିଵରୋ ରାଜଂସ୍ତ୍ରିକୂଟ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ ।
କ୍ଷୀରୋଦେନାଵୃତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଯୋଜନାଯୁତମୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ ॥ ୧ ॥
ତାଵତା ଵିସ୍ତୃତଃ ପର୍ଯକ୍ତ୍ରିଭିଃ ଶୃଙ୍ଗୈଃ ପଯୋନିଧିମ୍ ।
ଦିଶଃ ଖଂ ରୋଚଯନ୍ନାସ୍ତେ ରୌପ୍ଯାଯସହିରଣ୍ମଯୈଃ ॥ ୨ ॥
ଦିଶଃ ଖଂ ରୋଚଯନ୍ନାସ୍ତେ ରୌପ୍ଯାଯସହିରଣ୍ମଯୈଃ ॥ ୨ ॥
ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ କକୁଭଃ ସର୍ଵା ରତ୍ନଧାତୁଵିଚିତ୍ରିତୈଃ ।
ନାନାଦ୍ରୁମଲତାଗୁଲ୍ମୈର୍ନିର୍ଘୋଷୈର୍ନିର୍ଝରାମ୍ଭସାମ୍ ॥ ୩ ॥
ନାନାଦ୍ରୁମଲତାଗୁଲ୍ମୈର୍ନିର୍ଘୋଷୈର୍ନିର୍ଝରାମ୍ଭସାମ୍ ॥ ୩ ॥
ସ ଚାଵନିଜ୍ଯମାନାଙ୍ଘ୍ରିଃ ସମନ୍ତାତ୍ ପଯଊର୍ମିଭିଃ ।
କରୋତି ଶ୍ଯାମଲାଂ ଭୂମିଂ ହରିନ୍ମରକତାଶ୍ମଭିଃ ॥ ୪ ॥
କରୋତି ଶ୍ଯାମଲାଂ ଭୂମିଂ ହରିନ୍ମରକତାଶ୍ମଭିଃ ॥ ୪ ॥
ସିଦ୍ଧଚାରଣଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଵିଦ୍ଯାଧରମହୋରଗୈଃ ।
କିନ୍ନରୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ କ୍ରୀଡଦ୍ଭିର୍ଜୁଷ୍ଟକନ୍ଦରଃ ॥ ୫ ॥
କିନ୍ନରୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ କ୍ରୀଡଦ୍ଭିର୍ଜୁଷ୍ଟକନ୍ଦରଃ ॥ ୫ ॥
ଯତ୍ର ସଙ୍ଗୀତସନ୍ନାଦୈର୍ନଦଦ୍ଗୁହମମର୍ଷଯା ।
ଅଭିଗର୍ଜନ୍ତି ହରଯଃ ଶ୍ଲାଘିନଃ ପରଶଙ୍କଯା ॥ ୬ ॥
ଅଭିଗର୍ଜନ୍ତି ହରଯଃ ଶ୍ଲାଘିନଃ ପରଶଙ୍କଯା ॥ ୬ ॥
ନାନାରଣ୍ଯପଶୁଵ୍ରାତସଙ୍କୁଲଦ୍ରୋଣ୍ଯଲଙ୍କୃତଃ ।
ଚିତ୍ରଦ୍ରୁମସୁରୋଦ୍ଯାନକଲକଣ୍ଠଵିହଙ୍ଗମଃ ॥ ୭ ॥
ଚିତ୍ରଦ୍ରୁମସୁରୋଦ୍ଯାନକଲକଣ୍ଠଵିହଙ୍ଗମଃ ॥ ୭ ॥
ସରିତ୍ସରୋଭିରଚ୍ଛୋଦୈଃ ପୁଲିନୈର୍ମଣିଵାଲୁକୈଃ ।
ଦେଵସ୍ତ୍ରୀମଜ୍ଜନାମୋଦସୌରଭାମ୍ବ୍ଵନିଲୈର୍ଯୁତଃ ॥ ୮ ॥
ଦେଵସ୍ତ୍ରୀମଜ୍ଜନାମୋଦସୌରଭାମ୍ବ୍ଵନିଲୈର୍ଯୁତଃ ॥ ୮ ॥
ତସ୍ଯ ଦ୍ରୋଣ୍ଯାଂ ଭଗଵତୋ ଵରୁଣସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।
ଉଦ୍ଯାନମୃତୁମନ୍ନାମ ଆକ୍ରୀଡଂ ସୁରଯୋଷିତାମ୍ ॥ ୯ ॥
ଉଦ୍ଯାନମୃତୁମନ୍ନାମ ଆକ୍ରୀଡଂ ସୁରଯୋଷିତାମ୍ ॥ ୯ ॥
ସର୍ଵତୋଽଲଙ୍କୃତଂ ଦିଵ୍ଯୈର୍ନିତ୍ଯପୁଷ୍ପଫଲଦ୍ରୁମୈଃ ।
ମନ୍ଦାରୈଃ ପାରିଜାତୈଶ୍ଚ ପାଟଲାଶୋକଚମ୍ପକୈଃ ॥ ୧୦ ॥
ମନ୍ଦାରୈଃ ପାରିଜାତୈଶ୍ଚ ପାଟଲାଶୋକଚମ୍ପକୈଃ ॥ ୧୦ ॥
ଚୂତୈଃ ପିଯାଲୈଃ ପନସୈରାମ୍ରୈରାମ୍ରାତକୈରପି ।
କ୍ରମୁକୈର୍ନାରିକେଲୈଶ୍ଚ ଖର୍ଜୂରୈର୍ବୀଜପୂରକୈଃ ॥ ୧୧ ॥
କ୍ରମୁକୈର୍ନାରିକେଲୈଶ୍ଚ ଖର୍ଜୂରୈର୍ବୀଜପୂରକୈଃ ॥ ୧୧ ॥
ମଧୁକୈଃ ଶାଲତାଲୈଶ୍ଚ ତମାଲୈରସନାର୍ଜୁନୈଃ ।
ଅରିଷ୍ଟୋଡୁମ୍ବରପ୍ଲକ୍ଷୈର୍ଵଟୈଃ କିଂଶୁକଚନ୍ଦନୈଃ ॥ ୧୨ ॥
ଅରିଷ୍ଟୋଡୁମ୍ବରପ୍ଲକ୍ଷୈର୍ଵଟୈଃ କିଂଶୁକଚନ୍ଦନୈଃ ॥ ୧୨ ॥
ପିଚୁମର୍ଦୈଃ କୋଵିଦାରୈଃ ସରଲୈଃ ସୁରଦାରୁଭିଃ ।
ଦ୍ରାକ୍ଷେକ୍ଷୁରମ୍ଭାଜମ୍ବୁଭିର୍ବଦର୍ଯକ୍ଷାଭଯାମଲୈଃ ॥ ୧୩ ॥
ଦ୍ରାକ୍ଷେକ୍ଷୁରମ୍ଭାଜମ୍ବୁଭିର୍ବଦର୍ଯକ୍ଷାଭଯାମଲୈଃ ॥ ୧୩ ॥
ବିଲ୍ଵୈଃ କପିତ୍ଥୈର୍ଜମ୍ବୀରୈର୍ଵୃତୋ ଭଲ୍ଲାତକାଦିଭିଃ ।
ତସ୍ମିନ୍ସରଃ ସୁଵିପୁଲଂ ଲସତ୍କାଞ୍ଚନପଙ୍କଜମ୍ ॥ ୧୪ ॥
ତସ୍ମିନ୍ସରଃ ସୁଵିପୁଲଂ ଲସତ୍କାଞ୍ଚନପଙ୍କଜମ୍ ॥ ୧୪ ॥
କୁମୁଦୋତ୍ପଲକହ୍ଲାରଶତପତ୍ରଶ୍ରିଯୋର୍ଜିତମ୍ ।
ମତ୍ତଷଟ୍ପଦନିର୍ଘୁଷ୍ଟଂ ଶକୁନ୍ତୈଶ୍ଚ କଲସ୍ଵନୈଃ ॥ ୧୫ ॥
ମତ୍ତଷଟ୍ପଦନିର୍ଘୁଷ୍ଟଂ ଶକୁନ୍ତୈଶ୍ଚ କଲସ୍ଵନୈଃ ॥ ୧୫ ॥
ହଂସକାରଣ୍ଡଵାକୀର୍ଣଂ ଚକ୍ରାହ୍ଵୈଃ ସାରସୈରପି ।
ଜଲକୁକ୍କୁଟକୋଯଷ୍ଟିଦାତ୍ଯୂହକୁଲକୂଜିତମ୍ ॥ ୧୬ ॥
ଜଲକୁକ୍କୁଟକୋଯଷ୍ଟିଦାତ୍ଯୂହକୁଲକୂଜିତମ୍ ॥ ୧୬ ॥
ମତ୍ସ୍ଯକଚ୍ଛପସଞ୍ଚାରଚଲତ୍ପଦ୍ମରଜଃପଯଃ ।
କଦମ୍ବଵେତସନଲନୀପଵଞ୍ଜୁଲକୈର୍ଵୃତମ୍ ॥ ୧୭ ॥
କଦମ୍ବଵେତସନଲନୀପଵଞ୍ଜୁଲକୈର୍ଵୃତମ୍ ॥ ୧୭ ॥
କୁନ୍ଦୈଃ କୁରୁବକାଶୋକୈଃ ଶିରୀଷୈଃ କୂଟଜେଙ୍ଗୁଦୈଃ ।
କୁବ୍ଜକୈଃ ସ୍ଵର୍ଣଯୂଥୀଭିର୍ନାଗପୁନ୍ନାଗଜାତିଭିଃ ॥ ୧୮ ॥
କୁବ୍ଜକୈଃ ସ୍ଵର୍ଣଯୂଥୀଭିର୍ନାଗପୁନ୍ନାଗଜାତିଭିଃ ॥ ୧୮ ॥
ମଲ୍ଲିକାଶତପତ୍ରୈଶ୍ଚ ମାଧଵୀଜାଲକାଦିଭିଃ ।
ଶୋଭିତଂ ତୀରଜୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈର୍ନିତ୍ଯର୍ତୁଭିରଲଂ ଦ୍ରୁମୈଃ ॥ ୧୯ ॥
ଶୋଭିତଂ ତୀରଜୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈର୍ନିତ୍ଯର୍ତୁଭିରଲଂ ଦ୍ରୁମୈଃ ॥ ୧୯ ॥
ତତ୍ରୈକଦା ତଦ୍ଗିରିକାନନାଶ୍ରଯଃ
କରେଣୁଭିର୍ଵାରଣଯୂଥପଶ୍ଚରନ୍ ।
ସକଣ୍ଟକଂ କୀଚକଵେଣୁଵେତ୍ରଵଦ୍
ଵିଶାଲଗୁଲ୍ମଂ ପ୍ରରୁଜନ୍ଵନସ୍ପତୀନ୍ ॥ ୨୦ ॥
କରେଣୁଭିର୍ଵାରଣଯୂଥପଶ୍ଚରନ୍ ।
ସକଣ୍ଟକଂ କୀଚକଵେଣୁଵେତ୍ରଵଦ୍
ଵିଶାଲଗୁଲ୍ମଂ ପ୍ରରୁଜନ୍ଵନସ୍ପତୀନ୍ ॥ ୨୦ ॥
ଯଦ୍ଗନ୍ଧମାତ୍ରାଦ୍ଧରଯୋ ଗଜେନ୍ଦ୍ରା
ଵ୍ଯାଘ୍ରାଦଯୋ ଵ୍ଯାଲମୃଗାଃ ସଖଡ୍ଗାଃ ।
ମହୋରଗାଶ୍ଚାପି ଭଯାଦ୍ଦ୍ରଵନ୍ତି
ସଗୌରକୃଷ୍ଣାଃ ସରଭାଶ୍ଚମର୍ଯଃ ॥ ୨୧ ॥
ଵ୍ଯାଘ୍ରାଦଯୋ ଵ୍ଯାଲମୃଗାଃ ସଖଡ୍ଗାଃ ।
ମହୋରଗାଶ୍ଚାପି ଭଯାଦ୍ଦ୍ରଵନ୍ତି
ସଗୌରକୃଷ୍ଣାଃ ସରଭାଶ୍ଚମର୍ଯଃ ॥ ୨୧ ॥
ଗୋପୁଚ୍ଛଶାଲାଵୃକମର୍କଟାଶ୍ଚ ।
ଅନ୍ଯତ୍ର କ୍ଷୁଦ୍ରା ହରିଣାଃ ଶଶାଦଯ-
ଶ୍ଚରନ୍ତ୍ଯଭୀତା ଯଦନୁଗ୍ରହେଣ ॥ ୨୨ ॥
ଅନ୍ଯତ୍ର କ୍ଷୁଦ୍ରା ହରିଣାଃ ଶଶାଦଯ-
ଶ୍ଚରନ୍ତ୍ଯଭୀତା ଯଦନୁଗ୍ରହେଣ ॥ ୨୨ ॥
ସ ଘର୍ମତପ୍ତଃ କରିଭିଃ କରେଣୁଭି-
ର୍ଵୃତୋ ମଦଚ୍ଯୁତ୍କରଭୈରନୁଦ୍ରୁତଃ ।
ଗିରିଂ ଗରିମ୍ଣା ପରିତଃ ପ୍ରକମ୍ପଯନ୍
ନିଷେଵ୍ଯମାଣୋଽଲିକୁଲୈର୍ମଦାଶନୈଃ ॥ ୨୩ ॥
ର୍ଵୃତୋ ମଦଚ୍ଯୁତ୍କରଭୈରନୁଦ୍ରୁତଃ ।
ଗିରିଂ ଗରିମ୍ଣା ପରିତଃ ପ୍ରକମ୍ପଯନ୍
ନିଷେଵ୍ଯମାଣୋଽଲିକୁଲୈର୍ମଦାଶନୈଃ ॥ ୨୩ ॥
ସରୋଽନିଲଂ ପଙ୍କଜରେଣୁରୂଷିତଂ
ଜିଘ୍ରନ୍ଵିଦୂରାନ୍ମଦଵିହ୍ଵଲେକ୍ଷଣଃ ।
ଵୃତଃ ସ୍ଵଯୂଥେନ ତୃଷାର୍ଦିତେନ ତତ୍
ସରୋଵରାଭ୍ଯାସମଥାଗମଦ୍ଦ୍ରୁତମ୍ ॥ ୨୪ ॥
ଜିଘ୍ରନ୍ଵିଦୂରାନ୍ମଦଵିହ୍ଵଲେକ୍ଷଣଃ ।
ଵୃତଃ ସ୍ଵଯୂଥେନ ତୃଷାର୍ଦିତେନ ତତ୍
ସରୋଵରାଭ୍ଯାସମଥାଗମଦ୍ଦ୍ରୁତମ୍ ॥ ୨୪ ॥
ଵିଗାହ୍ଯ ତସ୍ମିନ୍ନମୃତାମ୍ବୁ ନିର୍ମଲଂ
ହେମାରଵିନ୍ଦୋତ୍ପଲରେଣୁରୂଷିତମ୍ ।
ପପୌ ନିକାମଂ ନିଜପୁଷ୍କରୋଦ୍ଧୃତ-
ମାତ୍ମାନମଦ୍ଭିଃ ସ୍ନପଯନ୍ଗତକ୍ଲମଃ ॥ ୨୫ ॥
ହେମାରଵିନ୍ଦୋତ୍ପଲରେଣୁରୂଷିତମ୍ ।
ପପୌ ନିକାମଂ ନିଜପୁଷ୍କରୋଦ୍ଧୃତ-
ମାତ୍ମାନମଦ୍ଭିଃ ସ୍ନପଯନ୍ଗତକ୍ଲମଃ ॥ ୨୫ ॥
ସ ପୁଷ୍କରେଣୋଦ୍ଧୃତଶୀକରାମ୍ବୁଭି-
ର୍ନିପାଯଯନ୍ସଂସ୍ନପଯନ୍ଯଥା ଗୃହୀ ।
ଘୃଣୀ କରେଣୁଃ କରଭାଂଶ୍ଚ ଦୁର୍ମଦୋ
ନାଚଷ୍ଟ କୃଚ୍ଛ୍ରଂ କୃପଣୋଽଜମାଯଯା ॥ ୨୬ ॥
ର୍ନିପାଯଯନ୍ସଂସ୍ନପଯନ୍ଯଥା ଗୃହୀ ।
ଘୃଣୀ କରେଣୁଃ କରଭାଂଶ୍ଚ ଦୁର୍ମଦୋ
ନାଚଷ୍ଟ କୃଚ୍ଛ୍ରଂ କୃପଣୋଽଜମାଯଯା ॥ ୨୬ ॥
ତଂ ତତ୍ର କଶ୍ଚିନ୍ନୃପ ଦୈଵଚୋଦିତୋ
ଗ୍ରାହୋ ବଲୀଯାଂଶ୍ଚରଣେ ରୁଷାଗ୍ରହୀତ୍ ।
ଯଦୃଚ୍ଛଯୈଵଂ ଵ୍ଯସନଂ ଗତୋ ଗଜୋ
ଯଥାବଲଂ ସୋଽତିବଲୋ ଵିଚକ୍ରମେ ॥ ୨୭ ॥
ଗ୍ରାହୋ ବଲୀଯାଂଶ୍ଚରଣେ ରୁଷାଗ୍ରହୀତ୍ ।
ଯଦୃଚ୍ଛଯୈଵଂ ଵ୍ଯସନଂ ଗତୋ ଗଜୋ
ଯଥାବଲଂ ସୋଽତିବଲୋ ଵିଚକ୍ରମେ ॥ ୨୭ ॥
ତଥାତୁରଂ ଯୂଥପତିଂ କରେଣଵୋ
ଵିକୃଷ୍ଯମାଣଂ ତରସା ବଲୀଯସା ।
ଵିଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଦୀନଧିଯୋଽପରେ ଗଜାଃ
ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରହାସ୍ତାରଯିତୁଂ ନ ଚାଶକନ୍ ॥ ୨୮ ॥
ଵିକୃଷ୍ଯମାଣଂ ତରସା ବଲୀଯସା ।
ଵିଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଦୀନଧିଯୋଽପରେ ଗଜାଃ
ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରହାସ୍ତାରଯିତୁଂ ନ ଚାଶକନ୍ ॥ ୨୮ ॥
ନିଯୁଧ୍ଯତୋରେଵମିଭେନ୍ଦ୍ରନକ୍ରଯୋ-
ର୍ଵିକର୍ଷତୋରନ୍ତରତୋ ବହିର୍ମିଥଃ ।
ସମାଃ ସହସ୍ରଂ ଵ୍ଯଗମନ୍ ମହୀପତେ
ସପ୍ରାଣଯୋଶ୍ଚିତ୍ରମମଂସତାମରାଃ ॥ ୨୯ ॥
ର୍ଵିକର୍ଷତୋରନ୍ତରତୋ ବହିର୍ମିଥଃ ।
ସମାଃ ସହସ୍ରଂ ଵ୍ଯଗମନ୍ ମହୀପତେ
ସପ୍ରାଣଯୋଶ୍ଚିତ୍ରମମଂସତାମରାଃ ॥ ୨୯ ॥
ତତୋ ଗଜେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମନୋବଲୌଜସାଂ
କାଲେନ ଦୀର୍ଘେଣ ମହାନଭୂଦ୍ ଵ୍ଯଯଃ ।
ଵିକୃଷ୍ଯମାଣସ୍ଯ ଜଲେଽଵସୀଦତୋ
ଵିପର୍ଯଯୋଽଭୂତ୍ ସକଲଂ ଜଲୌକସଃ ॥ ୩୦ ॥
କାଲେନ ଦୀର୍ଘେଣ ମହାନଭୂଦ୍ ଵ୍ଯଯଃ ।
ଵିକୃଷ୍ଯମାଣସ୍ଯ ଜଲେଽଵସୀଦତୋ
ଵିପର୍ଯଯୋଽଭୂତ୍ ସକଲଂ ଜଲୌକସଃ ॥ ୩୦ ॥
ଇତ୍ଥଂ ଗଜେନ୍ଦ୍ରଃ ସ ଯଦାପ ସଙ୍କଟଂ
ପ୍ରାଣସ୍ଯ ଦେହୀ ଵିଵଶୋ ଯଦୃଚ୍ଛଯା ।
ଅପାରଯନ୍ନାତ୍ମଵିମୋକ୍ଷଣେ ଚିରଂ
ଦଧ୍ଯାଵିମାଂ ବୁଦ୍ଧିମଥାଭ୍ଯପଦ୍ଯତ ॥ ୩୧ ॥
ପ୍ରାଣସ୍ଯ ଦେହୀ ଵିଵଶୋ ଯଦୃଚ୍ଛଯା ।
ଅପାରଯନ୍ନାତ୍ମଵିମୋକ୍ଷଣେ ଚିରଂ
ଦଧ୍ଯାଵିମାଂ ବୁଦ୍ଧିମଥାଭ୍ଯପଦ୍ଯତ ॥ ୩୧ ॥
ନ ମାମିମେ ଜ୍ଞାତଯ ଆତୁରଂ ଗଜାଃ
କୁତଃ କରିଣ୍ଯଃ ପ୍ରଭଵନ୍ତି ମୋଚିତୁମ୍ ।
ଗ୍ରାହେଣ ପାଶେନ ଵିଧାତୁରାଵୃତୋ-
ଽପ୍ଯହଂ ଚ ତଂ ଯାମି ପରଂ ପରାଯଣମ୍ ॥ ୩୨ ॥
କୁତଃ କରିଣ୍ଯଃ ପ୍ରଭଵନ୍ତି ମୋଚିତୁମ୍ ।
ଗ୍ରାହେଣ ପାଶେନ ଵିଧାତୁରାଵୃତୋ-
ଽପ୍ଯହଂ ଚ ତଂ ଯାମି ପରଂ ପରାଯଣମ୍ ॥ ୩୨ ॥
ଯଃ କଶ୍ଚନେଶୋ ବଲିନୋଽନ୍ତକୋରଗାତ୍
ପ୍ରଚଣ୍ଡଵେଗାଦଭିଧାଵତୋ ଭୃଶମ୍ ।
ଭୀତଂ ପ୍ରପନ୍ନଂ ପରିପାତି ଯଦ୍ଭଯା-
ନ୍ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରଧାଵତ୍ଯରଣଂ ତମୀମହି ॥ ୩୩ ॥
ପ୍ରଚଣ୍ଡଵେଗାଦଭିଧାଵତୋ ଭୃଶମ୍ ।
ଭୀତଂ ପ୍ରପନ୍ନଂ ପରିପାତି ଯଦ୍ଭଯା-
ନ୍ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରଧାଵତ୍ଯରଣଂ ତମୀମହି ॥ ୩୩ ॥