શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૮.૭

શ્રીશુક ઉવાચ
તે નાગરાજમામન્ત્ર્ય ફલભાગેન વાસુકિમ્ ।
પરિવીય ગિરૌ તસ્મિન્ નેત્રમબ્ધિં મુદાન્વિતાઃ ।
આરેભિરે સુરા યત્તા અમૃતાર્થે કુરૂદ્વહ ॥ ૧ ॥

હરિઃ પુરસ્તાજ્જગૃહે પૂર્વં દેવાસ્તતોઽભવન્ ॥ ૨ ॥

તન્નૈચ્છન્ દૈત્યપતયો મહાપુરુષચેષ્ટિતમ્ ।
ન ગૃહ્ણીમો વયં પુચ્છમહેરઙ્ગમમઙ્ગલમ્ ।
સ્વાધ્યાયશ્રુતસમ્પન્નાઃ પ્રખ્યાતા જન્મકર્મભિઃ ॥ ૩ ॥

ઇતિ તૂષ્ણીં સ્થિતાન્દૈત્યાન્ વિલોક્ય પુરુષોત્તમઃ ।
સ્મયમાનો વિસૃજ્યાગ્રં પુચ્છં જગ્રાહ સામરઃ ॥ ૪ ॥

કૃતસ્થાનવિભાગાસ્ત એવં કશ્યપનન્દનાઃ ।
મમન્થુઃ પરમં યત્તા અમૃતાર્થં પયોનિધિમ્ ॥ ૫ ॥

મથ્યમાનેઽર્ણવે સોઽદ્રિરનાધારો હ્યપોઽવિશત્ ।
ધ્રિયમાણોઽપિ બલિભિર્ગૌરવાત્ પાણ્ડુનન્દન ॥ ૬ ॥

તે સુનિર્વિણ્ણમનસઃ પરિમ્લાનમુખશ્રિયઃ ।
આસન્ સ્વપૌરુષે નષ્ટે દૈવેનાતિબલીયસા ॥ ૭ ॥

વિલોક્ય વિઘ્નેશવિધિં તદેશ્વરો
દુરન્તવીર્યોઽવિતથાભિસન્ધિઃ ।
કૃત્વા વપુઃ કચ્છપમદ્ભુતં મહત્
પ્રવિશ્ય તોયં ગિરિમુજ્જહાર ॥ ૮ ॥

તમુત્થિતં વીક્ષ્ય કુલાચલં પુનઃ
સમુદ્યતા નિર્મથિતું સુરાસુરાઃ ।
દધાર પૃષ્ઠેન સ લક્ષયોજન-
પ્રસ્તારિણા દ્વીપ ઇવાપરો મહાન્ ॥ ૯ ॥

સુરાસુરેન્દ્રૈર્ભુજવીર્યવેપિતં
પરિભ્રમન્તં ગિરિમઙ્ગ પૃષ્ઠતઃ ।
બિભ્રત્ તદાવર્તનમાદિકચ્છપો
મેનેઽઙ્ગકણ્ડૂયનમપ્રમેયઃ ॥ ૧૦ ॥

તથાસુરાનાવિશદાસુરેણ
રૂપેણ તેષાં બલવીર્યમીરયન્ ।
ઉદ્દીપયન્ દેવગણાંશ્ચ વિષ્ણુ-
ર્દૈવેન નાગેન્દ્રમબોધરૂપઃ ॥ ૧૧ ॥

ઉપર્યગેન્દ્રં ગિરિરાડિવાન્ય
આક્રમ્ય હસ્તેન સહસ્રબાહુઃ ।
તસ્થૌ દિવિ બ્રહ્મભવેન્દ્રમુખ્યૈ-
રભિષ્ટુવદ્ભિઃ સુમનોઽભિવૃષ્ટઃ ॥ ૧૨ ॥

ઉપર્યધશ્ચાત્મનિ ગોત્રનેત્રયોઃ
પરેણ તે પ્રાવિશતા સમેધિતાઃ ।
મમન્થુરબ્ધિં તરસા મદોત્કટા
મહાદ્રિણા ક્ષોભિતનક્રચક્રમ્ ॥ ૧૩ ॥

અહીન્દ્રસાહસ્રકઠોરદૃઙ્મુખ-
શ્વાસાગ્નિધૂમાહતવર્ચસોઽસુરાઃ ।
પૌલોમકાલેયબલીલ્વલાદયો
દવાગ્નિદગ્ધાઃ સરલા ઇવાભવન્ ॥ ૧૪ ॥

દેવાંશ્ચ તચ્છ્વાસશિખાહતપ્રભાન્
ધૂમ્રામ્બરસ્રગ્વરકઞ્ચુકાનનાન્ ।
સમભ્યવર્ષન્ભગવદ્વશા ઘના
વવુઃ સમુદ્રોર્મ્યુપગૂઢવાયવઃ ॥ ૧૫ ॥

મથ્યમાનાત્ તથા સિન્ધોર્દેવાસુરવરૂથપૈઃ ।
યદા સુધા ન જાયેત નિર્મમન્થાજિતઃ સ્વયમ્ ॥ ૧૬ ॥

મેઘશ્યામઃ કનકપરિધિઃ કર્ણવિદ્યોતવિદ્યુ-
ન્મૂર્ધ્નિ ભ્રાજદ્વિલુલિતકચઃ સ્રગ્ધરો રક્તનેત્રઃ ।
જૈત્રૈર્દોર્ભિર્જગદભયદૈર્દન્દશૂકં ગૃહીત્વા
મથ્નન્ મથ્ના પ્રતિગિરિરિવાશોભતાથો ધૃતાદ્રિઃ ॥ ૧૭ ॥

નિર્મથ્યમાનાદુદધેરભૂદ્વિષં
મહોલ્બણં હાલહલાહ્વમગ્રતઃ ।
સમ્ભ્રાન્તમીનોન્મકરાહિકચ્છપાત્
તિમિદ્વિપગ્રાહતિમિઙ્ગિલાકુલાત્ ॥ ૧૮ ॥

તદુગ્રવેગં દિશિ દિશ્યુપર્યધો
વિસર્પદુત્સર્પદસહ્યમપ્રતિ ।
ભીતાઃ પ્રજા દુદ્રુવુરઙ્ગ સેશ્વરા
અરક્ષ્યમાણાઃ શરણં સદાશિવમ્ ॥ ૧૯ ॥

વિલોક્ય તં દેવવરં ત્રિલોક્યા
ભવાય દેવ્યાભિમતં મુનીનામ્ ।
આસીનમદ્રાવપવર્ગહેતો-
સ્તપો જુષાણં સ્તુતિભિઃ પ્રણેમુઃ ॥ ૨૦ ॥

શ્રીપ્રજાપતય ઊચુઃ
દેવદેવ મહાદેવ ભૂતાત્મન્ ભૂતભાવન ।
ત્રાહિ નઃ શરણાપન્નાંસ્ત્રૈલોક્યદહનાદ્ વિષાત્ ॥ ૨૧ ॥

ત્વમેકઃ સર્વજગત ઈશ્વરો બન્ધમોક્ષયોઃ ।
તં ત્વામર્ચન્તિ કુશલાઃ પ્રપન્નાર્તિહરં ગુરુમ્ ॥ ૨૨ ॥

ગુણમય્યા સ્વશક્ત્યાસ્ય સર્ગસ્થિત્યપ્યયાન્વિભો ।
ધત્સે યદા સ્વદૃગ્ ભૂમન્બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાભિધામ્ ॥ ૨૩ ॥

ત્વં બ્રહ્મ પરમં ગુહ્યં સદસદ્ભાવભાવનમ્ ।
નાનાશક્તિભિરાભાતસ્ત્વમાત્મા જગદીશ્વરઃ ॥ ૨૪ ॥

ત્વં શબ્દયોનિર્જગદાદિરાત્મા
પ્રાણેન્દ્રિયદ્રવ્યગુણઃ સ્વભાવઃ ।
કાલઃ ક્રતુઃ સત્યમૃતં ચ ધર્મ-
સ્ત્વય્યક્ષરં યત્ ત્રિવૃદામનન્તિ ॥ ૨૫ ॥

અગ્નિર્મુખં તેઽખિલદેવતાત્મા
ક્ષિતિં વિદુર્લોકભવાઙ્ઘ્રિપઙ્કજમ્ ।
કાલં ગતિં તેઽખિલદેવતાત્મનો
દિશશ્ચ કર્ણૌ રસનં જલેશમ્ ॥ ૨૬ ॥

નાભિર્નભસ્તે શ્વસનં નભસ્વાન્
સૂર્યશ્ચ ચક્ષૂંષિ જલં સ્મ રેતઃ ।
પરાવરાત્માશ્રયણં તવાત્મા
સોમો મનો દ્યૌર્ભગવન્ શિરસ્તે ॥ ૨૭ ॥

કુક્ષિઃ સમુદ્રા ગિરયોઽસ્થિસઙ્ઘા
રોમાણિ સર્વૌષધિવીરુધસ્તે ।
છન્દાંસિ સાક્ષાત્ તવ સપ્ત ધાતવ-
સ્ત્રયીમયાત્મન્ હૃદયં સર્વધર્મઃ ॥ ૨૮ ॥

મુખાનિ પઞ્ચોપનિષદસ્તવેશ
યૈસ્ત્રિંશદષ્ટોત્તરમન્ત્રવર્ગઃ ।
યત્ તચ્છિવાખ્યં પરમાત્મતત્ત્વં
દેવ સ્વયંજ્યોતિરવસ્થિતિસ્તે ॥ ૨૯ ॥

છાયા ત્વધર્મોર્મિષુ યૈર્વિસર્ગો
નેત્રત્રયં સત્ત્વરજસ્તમાંસિ ।
સાઙ્ખ્યાત્મનઃ શાસ્ત્રકૃતસ્તવેક્ષા
છન્દોમયો દેવ ઋષિઃ પુરાણઃ ॥ ૩૦ ॥

ન તે ગિરિત્રાખિલલોકપાલ-
વિરિઞ્ચવૈકુણ્ઠસુરેન્દ્રગમ્યમ્ ।
જ્યોતિઃ પરં યત્ર રજસ્તમશ્ચ
સત્ત્વં ન યદ્ બ્રહ્મ નિરસ્તભેદમ્ ॥ ૩૧ ॥

કામાધ્વરત્રિપુરકાલગરાદ્યનેક-
ભૂતદ્રુહઃ ક્ષપયતઃ સ્તુતયે ન તત્ તે ।
યસ્ત્વન્તકાલ ઇદમાત્મકૃતં સ્વનેત્ર-
વહ્નિસ્ફુલિઙ્ગશિખયા ભસિતં ન વેદ ॥ ૩૨ ॥

યે ત્વાત્મરામગુરુભિર્હૃદિ ચિન્તિતાઙ્ઘ્રિ-
દ્વન્દ્વં ચરન્તમુમયા તપસાભિતપ્તમ્ ।
કત્થન્ત ઉગ્રપરુષં નિરતં શ્મશાને
તે નૂનમૂતિમવિદંસ્તવ હાતલજ્જાઃ ॥ ૩૩ ॥

તત્ તસ્ય તે સદસતોઃ પરતઃ પરસ્ય
નાઞ્જઃ સ્વરૂપગમને પ્રભવન્તિ ભૂમ્નઃ ।
બ્રહ્માદયઃ કિમુત સંસ્તવને વયં તુ
તત્સર્ગસર્ગવિષયા અપિ શક્તિમાત્રમ્ ॥ ૩૪ ॥

એતત્ પરં પ્રપશ્યામો ન પરં તે મહેશ્વર ।
મૃડનાય હિ લોકસ્ય વ્યક્તિસ્તેઽવ્યક્તકર્મણઃ ॥ ૩૫ ॥

શ્રીશુક ઉવાચ
તદ્વીક્ષ્ય વ્યસનં તાસાં કૃપયા ભૃશપીડિતઃ ।
સર્વભૂતસુહૃદ્ દેવ ઇદમાહ સતીં પ્રિયામ્ ॥ ૩૬ ॥

શ્રીશિવ ઉવાચ
અહો બત ભવાન્યેતત્ પ્રજાનાં પશ્ય વૈશસમ્ ।
ક્ષીરોદમથનોદ્ભૂતાત્ કાલકૂટાદુપસ્થિતમ્ ॥ ૩૭ ॥

આસાં પ્રાણપરીપ્સૂનાં વિધેયમભયં હિ મે ।
એતાવાન્હિ પ્રભોરર્થો યદ્ દીનપરિપાલનમ્ ॥ ૩૮ ॥

પ્રાણૈઃ સ્વૈઃ પ્રાણિનઃ પાન્તિ સાધવઃ ક્ષણભઙ્ગુરૈઃ ।
બદ્ધવૈરેષુ ભૂતેષુ મોહિતેષ્વાત્મમાયયા ॥ ૩૯ ॥

પુંસઃ કૃપયતો ભદ્રે સર્વાત્મા પ્રીયતે હરિઃ ।
પ્રીતે હરૌ ભગવતિ પ્રીયેઽહં સચરાચરઃ ।
તસ્માદિદં ગરં ભુઞ્જે પ્રજાનાં સ્વસ્તિરસ્તુ મે ॥ ૪૦ ॥

શ્રીશુક ઉવાચ
એવમામન્ત્ર્ય ભગવાન્ભવાનીં વિશ્વભાવનઃ ।
તદ્ વિષં જગ્ધુમારેભે પ્રભાવજ્ઞાન્વમોદત ॥ ૪૧ ॥

તતઃ કરતલીકૃત્ય વ્યાપિ હાલાહલં વિષમ્ ।
અભક્ષયન્મહાદેવઃ કૃપયા ભૂતભાવનઃ ॥ ૪૨ ॥

તસ્યાપિ દર્શયામાસ સ્વવીર્યં જલકલ્મષઃ ।
યચ્ચકાર ગલે નીલં તચ્ચ સાધોર્વિભૂષણમ્ ॥ ૪૩ ॥

તપ્યન્તે લોકતાપેન સાધવઃ પ્રાયશો જનાઃ ।
પરમારાધનં તદ્ધિ પુરુષસ્યાખિલાત્મનઃ ॥ ૪૪ ॥

નિશમ્ય કર્મ તચ્છમ્ભોર્દેવદેવસ્ય મીઢુષઃ ।
પ્રજા દાક્ષાયણી બ્રહ્મા વૈકુણ્ઠશ્ચ શશંસિરે ॥ ૪૫ ॥

પ્રસ્કન્નં પિબતઃ પાણેર્યત્ કિઞ્ચિજ્જગૃહુઃ સ્મ તત્ ।
વૃશ્ચિકાહિવિષૌષધ્યો દન્દશૂકાશ્ચ યેઽપરે ॥ ૪૬ ॥