ശ്രീമദ്ഭാഗവതമ് ൮.൭

ശ്രീശുക ഉവാച
തേ നാഗരാജമാമന്ത്ര്യ ഫലഭാഗേന വാസുകിമ് ।
പരിവീയ ഗിരൌ തസ്മിന് നേത്രമബ്ധിം മുദാന്വിതാഃ ।
ആരേഭിരേ സുരാ യത്താ അമൃതാര്ഥേ കുരൂദ്വഹ ॥ ൧ ॥

ഹരിഃ പുരസ്താജ്ജഗൃഹേ പൂര്വം ദേവാസ്തതോഽഭവന് ॥ ൨ ॥

തന്നൈച്ഛന് ദൈത്യപതയോ മഹാപുരുഷചേഷ്ടിതമ് ।
ന ഗൃഹ്ണീമോ വയം പുച്ഛമഹേരങ്ഗമമങ്ഗലമ് ।
സ്വാധ്യായശ്രുതസമ്പന്നാഃ പ്രഖ്യാതാ ജന്മകര്മഭിഃ ॥ ൩ ॥

ഇതി തൂഷ്ണീം സ്ഥിതാന്ദൈത്യാന് വിലോക്യ പുരുഷോത്തമഃ ।
സ്മയമാനോ വിസൃജ്യാഗ്രം പുച്ഛം ജഗ്രാഹ സാമരഃ ॥ ൪ ॥

കൃതസ്ഥാനവിഭാഗാസ്ത ഏവം കശ്യപനന്ദനാഃ ।
മമന്ഥുഃ പരമം യത്താ അമൃതാര്ഥം പയോനിധിമ് ॥ ൫ ॥

മഥ്യമാനേഽര്ണവേ സോഽദ്രിരനാധാരോ ഹ്യപോഽവിശത് ।
ധ്രിയമാണോഽപി ബലിഭിര്ഗൌരവാത് പാണ്ഡുനന്ദന ॥ ൬ ॥

തേ സുനിര്വിണ്ണമനസഃ പരിമ്ലാനമുഖശ്രിയഃ ।
ആസന് സ്വപൌരുഷേ നഷ്ടേ ദൈവേനാതിബലീയസാ ॥ ൭ ॥

വിലോക്യ വിഘ്നേശവിധിം തദേശ്വരോ
ദുരന്തവീര്യോഽവിതഥാഭിസന്ധിഃ ।
കൃത്വാ വപുഃ കച്ഛപമദ്ഭുതം മഹത്
പ്രവിശ്യ തോയം ഗിരിമുജ്ജഹാര ॥ ൮ ॥

തമുത്ഥിതം വീക്ഷ്യ കുലാചലം പുനഃ
സമുദ്യതാ നിര്മഥിതും സുരാസുരാഃ ।
ദധാര പൃഷ്ഠേന സ ലക്ഷയോജന-
പ്രസ്താരിണാ ദ്വീപ ഇവാപരോ മഹാന് ॥ ൯ ॥

സുരാസുരേന്ദ്രൈര്ഭുജവീര്യവേപിതം
പരിഭ്രമന്തം ഗിരിമങ്ഗ പൃഷ്ഠതഃ ।
ബിഭ്രത് തദാവര്തനമാദികച്ഛപോ
മേനേഽങ്ഗകണ്ഡൂയനമപ്രമേയഃ ॥ ൧൦ ॥

തഥാസുരാനാവിശദാസുരേണ
രൂപേണ തേഷാം ബലവീര്യമീരയന് ।
ഉദ്ദീപയന് ദേവഗണാംശ്ച വിഷ്ണു-
ര്ദൈവേന നാഗേന്ദ്രമബോധരൂപഃ ॥ ൧൧ ॥

ഉപര്യഗേന്ദ്രം ഗിരിരാഡിവാന്യ
ആക്രമ്യ ഹസ്തേന സഹസ്രബാഹുഃ ।
തസ്ഥൌ ദിവി ബ്രഹ്മഭവേന്ദ്രമുഖ്യൈ-
രഭിഷ്ടുവദ്ഭിഃ സുമനോഽഭിവൃഷ്ടഃ ॥ ൧൨ ॥

ഉപര്യധശ്ചാത്മനി ഗോത്രനേത്രയോഃ
പരേണ തേ പ്രാവിശതാ സമേധിതാഃ ।
മമന്ഥുരബ്ധിം തരസാ മദോത്കടാ
മഹാദ്രിണാ ക്ഷോഭിതനക്രചക്രമ് ॥ ൧൩ ॥

അഹീന്ദ്രസാഹസ്രകഠോരദൃങ്മുഖ-
ശ്വാസാഗ്നിധൂമാഹതവര്ചസോഽസുരാഃ ।
പൌലോമകാലേയബലീല്വലാദയോ
ദവാഗ്നിദഗ്ധാഃ സരലാ ഇവാഭവന് ॥ ൧൪ ॥

ദേവാംശ്ച തച്ഛ്വാസശിഖാഹതപ്രഭാന്
ധൂമ്രാമ്ബരസ്രഗ്വരകഞ്ചുകാനനാന് ।
സമഭ്യവര്ഷന്ഭഗവദ്വശാ ഘനാ
വവുഃ സമുദ്രോര്മ്യുപഗൂഢവായവഃ ॥ ൧൫ ॥

മഥ്യമാനാത് തഥാ സിന്ധോര്ദേവാസുരവരൂഥപൈഃ ।
യദാ സുധാ ന ജായേത നിര്മമന്ഥാജിതഃ സ്വയമ് ॥ ൧൬ ॥

മേഘശ്യാമഃ കനകപരിധിഃ കര്ണവിദ്യോതവിദ്യു-
ന്മൂര്ധ്നി ഭ്രാജദ്വിലുലിതകചഃ സ്രഗ്ധരോ രക്തനേത്രഃ ।
ജൈത്രൈര്ദോര്ഭിര്ജഗദഭയദൈര്ദന്ദശൂകം ഗൃഹീത്വാ
മഥ്നന് മഥ്നാ പ്രതിഗിരിരിവാശോഭതാഥോ ധൃതാദ്രിഃ ॥ ൧൭ ॥

നിര്മഥ്യമാനാദുദധേരഭൂദ്വിഷം
മഹോല്ബണം ഹാലഹലാഹ്വമഗ്രതഃ ।
സമ്ഭ്രാന്തമീനോന്മകരാഹികച്ഛപാത്
തിമിദ്വിപഗ്രാഹതിമിങ്ഗിലാകുലാത് ॥ ൧൮ ॥

തദുഗ്രവേഗം ദിശി ദിശ്യുപര്യധോ
വിസര്പദുത്സര്പദസഹ്യമപ്രതി ।
ഭീതാഃ പ്രജാ ദുദ്രുവുരങ്ഗ സേശ്വരാ
അരക്ഷ്യമാണാഃ ശരണം സദാശിവമ് ॥ ൧൯ ॥

വിലോക്യ തം ദേവവരം ത്രിലോക്യാ
ഭവായ ദേവ്യാഭിമതം മുനീനാമ് ।
ആസീനമദ്രാവപവര്ഗഹേതോ-
സ്തപോ ജുഷാണം സ്തുതിഭിഃ പ്രണേമുഃ ॥ ൨൦ ॥

ശ്രീപ്രജാപതയ ഊചുഃ
ദേവദേവ മഹാദേവ ഭൂതാത്മന് ഭൂതഭാവന ।
ത്രാഹി നഃ ശരണാപന്നാംസ്ത്രൈലോക്യദഹനാദ് വിഷാത് ॥ ൨൧ ॥

ത്വമേകഃ സര്വജഗത ഈശ്വരോ ബന്ധമോക്ഷയോഃ ।
തം ത്വാമര്ചന്തി കുശലാഃ പ്രപന്നാര്തിഹരം ഗുരുമ് ॥ ൨൨ ॥

ഗുണമയ്യാ സ്വശക്ത്യാസ്യ സര്ഗസ്ഥിത്യപ്യയാന്വിഭോ ।
ധത്സേ യദാ സ്വദൃഗ് ഭൂമന്ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാഭിധാമ് ॥ ൨൩ ॥

ത്വം ബ്രഹ്മ പരമം ഗുഹ്യം സദസദ്ഭാവഭാവനമ് ।
നാനാശക്തിഭിരാഭാതസ്ത്വമാത്മാ ജഗദീശ്വരഃ ॥ ൨൪ ॥

ത്വം ശബ്ദയോനിര്ജഗദാദിരാത്മാ
പ്രാണേന്ദ്രിയദ്രവ്യഗുണഃ സ്വഭാവഃ ।
കാലഃ ക്രതുഃ സത്യമൃതം ച ധര്മ-
സ്ത്വയ്യക്ഷരം യത് ത്രിവൃദാമനന്തി ॥ ൨൫ ॥

അഗ്നിര്മുഖം തേഽഖിലദേവതാത്മാ
ക്ഷിതിം വിദുര്ലോകഭവാങ്ഘ്രിപങ്കജമ് ।
കാലം ഗതിം തേഽഖിലദേവതാത്മനോ
ദിശശ്ച കര്ണൌ രസനം ജലേശമ് ॥ ൨൬ ॥

നാഭിര്നഭസ്തേ ശ്വസനം നഭസ്വാന്
സൂര്യശ്ച ചക്ഷൂംഷി ജലം സ്മ രേതഃ ।
പരാവരാത്മാശ്രയണം തവാത്മാ
സോമോ മനോ ദ്യൌര്ഭഗവന് ശിരസ്തേ ॥ ൨൭ ॥

കുക്ഷിഃ സമുദ്രാ ഗിരയോഽസ്ഥിസങ്ഘാ
രോമാണി സര്വൌഷധിവീരുധസ്തേ ।
ഛന്ദാംസി സാക്ഷാത് തവ സപ്ത ധാതവ-
സ്ത്രയീമയാത്മന് ഹൃദയം സര്വധര്മഃ ॥ ൨൮ ॥

മുഖാനി പഞ്ചോപനിഷദസ്തവേശ
യൈസ്ത്രിംശദഷ്ടോത്തരമന്ത്രവര്ഗഃ ।
യത് തച്ഛിവാഖ്യം പരമാത്മതത്ത്വം
ദേവ സ്വയംജ്യോതിരവസ്ഥിതിസ്തേ ॥ ൨൯ ॥

ഛായാ ത്വധര്മോര്മിഷു യൈര്വിസര്ഗോ
നേത്രത്രയം സത്ത്വരജസ്തമാംസി ।
സാങ്ഖ്യാത്മനഃ ശാസ്ത്രകൃതസ്തവേക്ഷാ
ഛന്ദോമയോ ദേവ ഋഷിഃ പുരാണഃ ॥ ൩൦ ॥

ന തേ ഗിരിത്രാഖിലലോകപാല-
വിരിഞ്ചവൈകുണ്ഠസുരേന്ദ്രഗമ്യമ് ।
ജ്യോതിഃ പരം യത്ര രജസ്തമശ്ച
സത്ത്വം ന യദ് ബ്രഹ്മ നിരസ്തഭേദമ് ॥ ൩൧ ॥

കാമാധ്വരത്രിപുരകാലഗരാദ്യനേക-
ഭൂതദ്രുഹഃ ക്ഷപയതഃ സ്തുതയേ ന തത് തേ ।
യസ്ത്വന്തകാല ഇദമാത്മകൃതം സ്വനേത്ര-
വഹ്നിസ്ഫുലിങ്ഗശിഖയാ ഭസിതം ന വേദ ॥ ൩൨ ॥

യേ ത്വാത്മരാമഗുരുഭിര്ഹൃദി ചിന്തിതാങ്ഘ്രി-
ദ്വന്ദ്വം ചരന്തമുമയാ തപസാഭിതപ്തമ് ।
കത്ഥന്ത ഉഗ്രപരുഷം നിരതം ശ്മശാനേ
തേ നൂനമൂതിമവിദംസ്തവ ഹാതലജ്ജാഃ ॥ ൩൩ ॥

തത് തസ്യ തേ സദസതോഃ പരതഃ പരസ്യ
നാഞ്ജഃ സ്വരൂപഗമനേ പ്രഭവന്തി ഭൂമ്നഃ ।
ബ്രഹ്മാദയഃ കിമുത സംസ്തവനേ വയം തു
തത്സര്ഗസര്ഗവിഷയാ അപി ശക്തിമാത്രമ് ॥ ൩൪ ॥

ഏതത് പരം പ്രപശ്യാമോ ന പരം തേ മഹേശ്വര ।
മൃഡനായ ഹി ലോകസ്യ വ്യക്തിസ്തേഽവ്യക്തകര്മണഃ ॥ ൩൫ ॥

ശ്രീശുക ഉവാച
തദ്വീക്ഷ്യ വ്യസനം താസാം കൃപയാ ഭൃശപീഡിതഃ ।
സര്വഭൂതസുഹൃദ് ദേവ ഇദമാഹ സതീം പ്രിയാമ് ॥ ൩൬ ॥

ശ്രീശിവ ഉവാച
അഹോ ബത ഭവാന്യേതത് പ്രജാനാം പശ്യ വൈശസമ് ।
ക്ഷീരോദമഥനോദ്ഭൂതാത് കാലകൂടാദുപസ്ഥിതമ് ॥ ൩൭ ॥

ആസാം പ്രാണപരീപ്സൂനാം വിധേയമഭയം ഹി മേ ।
ഏതാവാന്ഹി പ്രഭോരര്ഥോ യദ് ദീനപരിപാലനമ് ॥ ൩൮ ॥

പ്രാണൈഃ സ്വൈഃ പ്രാണിനഃ പാന്തി സാധവഃ ക്ഷണഭങ്ഗുരൈഃ ।
ബദ്ധവൈരേഷു ഭൂതേഷു മോഹിതേഷ്വാത്മമായയാ ॥ ൩൯ ॥

പുംസഃ കൃപയതോ ഭദ്രേ സര്വാത്മാ പ്രീയതേ ഹരിഃ ।
പ്രീതേ ഹരൌ ഭഗവതി പ്രീയേഽഹം സചരാചരഃ ।
തസ്മാദിദം ഗരം ഭുഞ്ജേ പ്രജാനാം സ്വസ്തിരസ്തു മേ ॥ ൪൦ ॥

ശ്രീശുക ഉവാച
ഏവമാമന്ത്ര്യ ഭഗവാന്ഭവാനീം വിശ്വഭാവനഃ ।
തദ് വിഷം ജഗ്ധുമാരേഭേ പ്രഭാവജ്ഞാന്വമോദത ॥ ൪൧ ॥

തതഃ കരതലീകൃത്യ വ്യാപി ഹാലാഹലം വിഷമ് ।
അഭക്ഷയന്മഹാദേവഃ കൃപയാ ഭൂതഭാവനഃ ॥ ൪൨ ॥

തസ്യാപി ദര്ശയാമാസ സ്വവീര്യം ജലകല്മഷഃ ।
യച്ചകാര ഗലേ നീലം തച്ച സാധോര്വിഭൂഷണമ് ॥ ൪൩ ॥

തപ്യന്തേ ലോകതാപേന സാധവഃ പ്രായശോ ജനാഃ ।
പരമാരാധനം തദ്ധി പുരുഷസ്യാഖിലാത്മനഃ ॥ ൪൪ ॥

നിശമ്യ കര്മ തച്ഛമ്ഭോര്ദേവദേവസ്യ മീഢുഷഃ ।
പ്രജാ ദാക്ഷായണീ ബ്രഹ്മാ വൈകുണ്ഠശ്ച ശശംസിരേ ॥ ൪൫ ॥

പ്രസ്കന്നം പിബതഃ പാണേര്യത് കിഞ്ചിജ്ജഗൃഹുഃ സ്മ തത് ।
വൃശ്ചികാഹിവിഷൌഷധ്യോ ദന്ദശൂകാശ്ച യേഽപരേ ॥ ൪൬ ॥