ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତମ୍ ୮.୭

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ତେ ନାଗରାଜମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଫଲଭାଗେନ ଵାସୁକିମ୍ ।
ପରିଵୀଯ ଗିରୌ ତସ୍ମିନ୍ ନେତ୍ରମବ୍ଧିଂ ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ ।
ଆରେଭିରେ ସୁରା ଯତ୍ତା ଅମୃତାର୍ଥେ କୁରୂଦ୍ଵହ ॥ ୧ ॥

ହରିଃ ପୁରସ୍ତାଜ୍ଜଗୃହେ ପୂର୍ଵଂ ଦେଵାସ୍ତତୋଽଭଵନ୍ ॥ ୨ ॥

ତନ୍ନୈଚ୍ଛନ୍ ଦୈତ୍ଯପତଯୋ ମହାପୁରୁଷଚେଷ୍ଟିତମ୍ ।
ନ ଗୃହ୍ଣୀମୋ ଵଯଂ ପୁଚ୍ଛମହେରଙ୍ଗମମଙ୍ଗଲମ୍ ।
ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଶ୍ରୁତସମ୍ପନ୍ନାଃ ପ୍ରଖ୍ଯାତା ଜନ୍ମକର୍ମଭିଃ ॥ ୩ ॥

ଇତି ତୂଷ୍ଣୀଂ ସ୍ଥିତାନ୍ଦୈତ୍ଯାନ୍ ଵିଲୋକ୍ଯ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ ।
ସ୍ମଯମାନୋ ଵିସୃଜ୍ଯାଗ୍ରଂ ପୁଚ୍ଛଂ ଜଗ୍ରାହ ସାମରଃ ॥ ୪ ॥

କୃତସ୍ଥାନଵିଭାଗାସ୍ତ ଏଵଂ କଶ୍ଯପନନ୍ଦନାଃ ।
ମମନ୍ଥୁଃ ପରମଂ ଯତ୍ତା ଅମୃତାର୍ଥଂ ପଯୋନିଧିମ୍ ॥ ୫ ॥

ମଥ୍ଯମାନେଽର୍ଣଵେ ସୋଽଦ୍ରିରନାଧାରୋ ହ୍ଯପୋଽଵିଶତ୍ ।
ଧ୍ରିଯମାଣୋଽପି ବଲିଭିର୍ଗୌରଵାତ୍ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ ॥ ୬ ॥

ତେ ସୁନିର୍ଵିଣ୍ଣମନସଃ ପରିମ୍ଲାନମୁଖଶ୍ରିଯଃ ।
ଆସନ୍ ସ୍ଵପୌରୁଷେ ନଷ୍ଟେ ଦୈଵେନାତିବଲୀଯସା ॥ ୭ ॥

ଵିଲୋକ୍ଯ ଵିଘ୍ନେଶଵିଧିଂ ତଦେଶ୍ଵରୋ
ଦୁରନ୍ତଵୀର୍ଯୋଽଵିତଥାଭିସନ୍ଧିଃ ।
କୃତ୍ଵା ଵପୁଃ କଚ୍ଛପମଦ୍ଭୁତଂ ମହତ୍
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତୋଯଂ ଗିରିମୁଜ୍ଜହାର ॥ ୮ ॥

ତମୁତ୍ଥିତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କୁଲାଚଲଂ ପୁନଃ
ସମୁଦ୍ଯତା ନିର୍ମଥିତୁଂ ସୁରାସୁରାଃ ।
ଦଧାର ପୃଷ୍ଠେନ ସ ଲକ୍ଷଯୋଜନ-
ପ୍ରସ୍ତାରିଣା ଦ୍ଵୀପ ଇଵାପରୋ ମହାନ୍ ॥ ୯ ॥

ସୁରାସୁରେନ୍ଦ୍ରୈର୍ଭୁଜଵୀର୍ଯଵେପିତଂ
ପରିଭ୍ରମନ୍ତଂ ଗିରିମଙ୍ଗ ପୃଷ୍ଠତଃ ।
ବିଭ୍ରତ୍ ତଦାଵର୍ତନମାଦିକଚ୍ଛପୋ
ମେନେଽଙ୍ଗକଣ୍ଡୂଯନମପ୍ରମେଯଃ ॥ ୧୦ ॥

ତଥାସୁରାନାଵିଶଦାସୁରେଣ
ରୂପେଣ ତେଷାଂ ବଲଵୀର୍ଯମୀରଯନ୍ ।
ଉଦ୍ଦୀପଯନ୍ ଦେଵଗଣାଂଶ୍ଚ ଵିଷ୍ଣୁ-
ର୍ଦୈଵେନ ନାଗେନ୍ଦ୍ରମବୋଧରୂପଃ ॥ ୧୧ ॥

ଉପର୍ଯଗେନ୍ଦ୍ରଂ ଗିରିରାଡିଵାନ୍ଯ
ଆକ୍ରମ୍ଯ ହସ୍ତେନ ସହସ୍ରବାହୁଃ ।
ତସ୍ଥୌ ଦିଵି ବ୍ରହ୍ମଭଵେନ୍ଦ୍ରମୁଖ୍ଯୈ-
ରଭିଷ୍ଟୁଵଦ୍ଭିଃ ସୁମନୋଽଭିଵୃଷ୍ଟଃ ॥ ୧୨ ॥

ଉପର୍ଯଧଶ୍ଚାତ୍ମନି ଗୋତ୍ରନେତ୍ରଯୋଃ
ପରେଣ ତେ ପ୍ରାଵିଶତା ସମେଧିତାଃ ।
ମମନ୍ଥୁରବ୍ଧିଂ ତରସା ମଦୋତ୍କଟା
ମହାଦ୍ରିଣା କ୍ଷୋଭିତନକ୍ରଚକ୍ରମ୍ ॥ ୧୩ ॥

ଅହୀନ୍ଦ୍ରସାହସ୍ରକଠୋରଦୃଙ୍ମୁଖ-
ଶ୍ଵାସାଗ୍ନିଧୂମାହତଵର୍ଚସୋଽସୁରାଃ ।
ପୌଲୋମକାଲେଯବଲୀଲ୍ଵଲାଦଯୋ
ଦଵାଗ୍ନିଦଗ୍ଧାଃ ସରଲା ଇଵାଭଵନ୍ ॥ ୧୪ ॥

ଦେଵାଂଶ୍ଚ ତଚ୍ଛ୍ଵାସଶିଖାହତପ୍ରଭାନ୍
ଧୂମ୍ରାମ୍ବରସ୍ରଗ୍ଵରକଞ୍ଚୁକାନନାନ୍ ।
ସମଭ୍ଯଵର୍ଷନ୍ଭଗଵଦ୍ଵଶା ଘନା
ଵଵୁଃ ସମୁଦ୍ରୋର୍ମ୍ଯୁପଗୂଢଵାଯଵଃ ॥ ୧୫ ॥

ମଥ୍ଯମାନାତ୍ ତଥା ସିନ୍ଧୋର୍ଦେଵାସୁରଵରୂଥପୈଃ ।
ଯଦା ସୁଧା ନ ଜାଯେତ ନିର୍ମମନ୍ଥାଜିତଃ ସ୍ଵଯମ୍ ॥ ୧୬ ॥

ମେଘଶ୍ଯାମଃ କନକପରିଧିଃ କର୍ଣଵିଦ୍ଯୋତଵିଦ୍ଯୁ-
ନ୍ମୂର୍ଧ୍ନି ଭ୍ରାଜଦ୍ଵିଲୁଲିତକଚଃ ସ୍ରଗ୍ଧରୋ ରକ୍ତନେତ୍ରଃ ।
ଜୈତ୍ରୈର୍ଦୋର୍ଭିର୍ଜଗଦଭଯଦୈର୍ଦନ୍ଦଶୂକଂ ଗୃହୀତ୍ଵା
ମଥ୍ନନ୍ ମଥ୍ନା ପ୍ରତିଗିରିରିଵାଶୋଭତାଥୋ ଧୃତାଦ୍ରିଃ ॥ ୧୭ ॥

ନିର୍ମଥ୍ଯମାନାଦୁଦଧେରଭୂଦ୍ଵିଷଂ
ମହୋଲ୍ବଣଂ ହାଲହଲାହ୍ଵମଗ୍ରତଃ ।
ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତମୀନୋନ୍ମକରାହିକଚ୍ଛପାତ୍
ତିମିଦ୍ଵିପଗ୍ରାହତିମିଙ୍ଗିଲାକୁଲାତ୍ ॥ ୧୮ ॥

ତଦୁଗ୍ରଵେଗଂ ଦିଶି ଦିଶ୍ଯୁପର୍ଯଧୋ
ଵିସର୍ପଦୁତ୍ସର୍ପଦସହ୍ଯମପ୍ରତି ।
ଭୀତାଃ ପ୍ରଜା ଦୁଦ୍ରୁଵୁରଙ୍ଗ ସେଶ୍ଵରା
ଅରକ୍ଷ୍ଯମାଣାଃ ଶରଣଂ ସଦାଶିଵମ୍ ॥ ୧୯ ॥

ଵିଲୋକ୍ଯ ତଂ ଦେଵଵରଂ ତ୍ରିଲୋକ୍ଯା
ଭଵାଯ ଦେଵ୍ଯାଭିମତଂ ମୁନୀନାମ୍ ।
ଆସୀନମଦ୍ରାଵପଵର୍ଗହେତୋ-
ସ୍ତପୋ ଜୁଷାଣଂ ସ୍ତୁତିଭିଃ ପ୍ରଣେମୁଃ ॥ ୨୦ ॥

ଶ୍ରୀପ୍ରଜାପତଯ ଊଚୁଃ
ଦେଵଦେଵ ମହାଦେଵ ଭୂତାତ୍ମନ୍ ଭୂତଭାଵନ ।
ତ୍ରାହି ନଃ ଶରଣାପନ୍ନାଂସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଦହନାଦ୍ ଵିଷାତ୍ ॥ ୨୧ ॥

ତ୍ଵମେକଃ ସର୍ଵଜଗତ ଈଶ୍ଵରୋ ବନ୍ଧମୋକ୍ଷଯୋଃ ।
ତଂ ତ୍ଵାମର୍ଚନ୍ତି କୁଶଲାଃ ପ୍ରପନ୍ନାର୍ତିହରଂ ଗୁରୁମ୍ ॥ ୨୨ ॥

ଗୁଣମଯ୍ଯା ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯାସ୍ଯ ସର୍ଗସ୍ଥିତ୍ଯପ୍ଯଯାନ୍ଵିଭୋ ।
ଧତ୍ସେ ଯଦା ସ୍ଵଦୃଗ୍ ଭୂମନ୍ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଭିଧାମ୍ ॥ ୨୩ ॥

ତ୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରମଂ ଗୁହ୍ଯଂ ସଦସଦ୍ଭାଵଭାଵନମ୍ ।
ନାନାଶକ୍ତିଭିରାଭାତସ୍ତ୍ଵମାତ୍ମା ଜଗଦୀଶ୍ଵରଃ ॥ ୨୪ ॥

ତ୍ଵଂ ଶବ୍ଦଯୋନିର୍ଜଗଦାଦିରାତ୍ମା
ପ୍ରାଣେନ୍ଦ୍ରିଯଦ୍ରଵ୍ଯଗୁଣଃ ସ୍ଵଭାଵଃ ।
କାଲଃ କ୍ରତୁଃ ସତ୍ଯମୃତଂ ଚ ଧର୍ମ-
ସ୍ତ୍ଵଯ୍ଯକ୍ଷରଂ ଯତ୍ ତ୍ରିଵୃଦାମନନ୍ତି ॥ ୨୫ ॥

ଅଗ୍ନିର୍ମୁଖଂ ତେଽଖିଲଦେଵତାତ୍ମା
କ୍ଷିତିଂ ଵିଦୁର୍ଲୋକଭଵାଙ୍ଘ୍ରିପଙ୍କଜମ୍ ।
କାଲଂ ଗତିଂ ତେଽଖିଲଦେଵତାତ୍ମନୋ
ଦିଶଶ୍ଚ କର୍ଣୌ ରସନଂ ଜଲେଶମ୍ ॥ ୨୬ ॥

ନାଭିର୍ନଭସ୍ତେ ଶ୍ଵସନଂ ନଭସ୍ଵାନ୍
ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ଚକ୍ଷୂଂଷି ଜଲଂ ସ୍ମ ରେତଃ ।
ପରାଵରାତ୍ମାଶ୍ରଯଣଂ ତଵାତ୍ମା
ସୋମୋ ମନୋ ଦ୍ଯୌର୍ଭଗଵନ୍ ଶିରସ୍ତେ ॥ ୨୭ ॥

କୁକ୍ଷିଃ ସମୁଦ୍ରା ଗିରଯୋଽସ୍ଥିସଙ୍ଘା
ରୋମାଣି ସର୍ଵୌଷଧିଵୀରୁଧସ୍ତେ ।
ଛନ୍ଦାଂସି ସାକ୍ଷାତ୍ ତଵ ସପ୍ତ ଧାତଵ-
ସ୍ତ୍ରଯୀମଯାତ୍ମନ୍ ହୃଦଯଂ ସର୍ଵଧର୍ମଃ ॥ ୨୮ ॥

ମୁଖାନି ପଞ୍ଚୋପନିଷଦସ୍ତଵେଶ
ଯୈସ୍ତ୍ରିଂଶଦଷ୍ଟୋତ୍ତରମନ୍ତ୍ରଵର୍ଗଃ ।
ଯତ୍ ତଚ୍ଛିଵାଖ୍ଯଂ ପରମାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ
ଦେଵ ସ୍ଵଯଂଜ୍ଯୋତିରଵସ୍ଥିତିସ୍ତେ ॥ ୨୯ ॥

ଛାଯା ତ୍ଵଧର୍ମୋର୍ମିଷୁ ଯୈର୍ଵିସର୍ଗୋ
ନେତ୍ରତ୍ରଯଂ ସତ୍ତ୍ଵରଜସ୍ତମାଂସି ।
ସାଙ୍ଖ୍ଯାତ୍ମନଃ ଶାସ୍ତ୍ରକୃତସ୍ତଵେକ୍ଷା
ଛନ୍ଦୋମଯୋ ଦେଵ ଋଷିଃ ପୁରାଣଃ ॥ ୩୦ ॥

ନ ତେ ଗିରିତ୍ରାଖିଲଲୋକପାଲ-
ଵିରିଞ୍ଚଵୈକୁଣ୍ଠସୁରେନ୍ଦ୍ରଗମ୍ଯମ୍ ।
ଜ୍ଯୋତିଃ ପରଂ ଯତ୍ର ରଜସ୍ତମଶ୍ଚ
ସତ୍ତ୍ଵଂ ନ ଯଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ନିରସ୍ତଭେଦମ୍ ॥ ୩୧ ॥

କାମାଧ୍ଵରତ୍ରିପୁରକାଲଗରାଦ୍ଯନେକ-
ଭୂତଦ୍ରୁହଃ କ୍ଷପଯତଃ ସ୍ତୁତଯେ ନ ତତ୍ ତେ ।
ଯସ୍ତ୍ଵନ୍ତକାଲ ଇଦମାତ୍ମକୃତଂ ସ୍ଵନେତ୍ର-
ଵହ୍ନିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗଶିଖଯା ଭସିତଂ ନ ଵେଦ ॥ ୩୨ ॥

ଯେ ତ୍ଵାତ୍ମରାମଗୁରୁଭିର୍ହୃଦି ଚିନ୍ତିତାଙ୍ଘ୍ରି-
ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଂ ଚରନ୍ତମୁମଯା ତପସାଭିତପ୍ତମ୍ ।
କତ୍ଥନ୍ତ ଉଗ୍ରପରୁଷଂ ନିରତଂ ଶ୍ମଶାନେ
ତେ ନୂନମୂତିମଵିଦଂସ୍ତଵ ହାତଲଜ୍ଜାଃ ॥ ୩୩ ॥

ତତ୍ ତସ୍ଯ ତେ ସଦସତୋଃ ପରତଃ ପରସ୍ଯ
ନାଞ୍ଜଃ ସ୍ଵରୂପଗମନେ ପ୍ରଭଵନ୍ତି ଭୂମ୍ନଃ ।
ବ୍ରହ୍ମାଦଯଃ କିମୁତ ସଂସ୍ତଵନେ ଵଯଂ ତୁ
ତତ୍ସର୍ଗସର୍ଗଵିଷଯା ଅପି ଶକ୍ତିମାତ୍ରମ୍ ॥ ୩୪ ॥

ଏତତ୍ ପରଂ ପ୍ରପଶ୍ଯାମୋ ନ ପରଂ ତେ ମହେଶ୍ଵର ।
ମୃଡନାଯ ହି ଲୋକସ୍ଯ ଵ୍ଯକ୍ତିସ୍ତେଽଵ୍ଯକ୍ତକର୍ମଣଃ ॥ ୩୫ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ତଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵ୍ଯସନଂ ତାସାଂ କୃପଯା ଭୃଶପୀଡିତଃ ।
ସର୍ଵଭୂତସୁହୃଦ୍ ଦେଵ ଇଦମାହ ସତୀଂ ପ୍ରିଯାମ୍ ॥ ୩୬ ॥

ଶ୍ରୀଶିଵ ଉଵାଚ
ଅହୋ ବତ ଭଵାନ୍ଯେତତ୍ ପ୍ରଜାନାଂ ପଶ୍ଯ ଵୈଶସମ୍ ।
କ୍ଷୀରୋଦମଥନୋଦ୍ଭୂତାତ୍ କାଲକୂଟାଦୁପସ୍ଥିତମ୍ ॥ ୩୭ ॥

ଆସାଂ ପ୍ରାଣପରୀପ୍ସୂନାଂ ଵିଧେଯମଭଯଂ ହି ମେ ।
ଏତାଵାନ୍ହି ପ୍ରଭୋରର୍ଥୋ ଯଦ୍ ଦୀନପରିପାଲନମ୍ ॥ ୩୮ ॥

ପ୍ରାଣୈଃ ସ୍ଵୈଃ ପ୍ରାଣିନଃ ପାନ୍ତି ସାଧଵଃ କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁରୈଃ ।
ବଦ୍ଧଵୈରେଷୁ ଭୂତେଷୁ ମୋହିତେଷ୍ଵାତ୍ମମାଯଯା ॥ ୩୯ ॥

ପୁଂସଃ କୃପଯତୋ ଭଦ୍ରେ ସର୍ଵାତ୍ମା ପ୍ରୀଯତେ ହରିଃ ।
ପ୍ରୀତେ ହରୌ ଭଗଵତି ପ୍ରୀଯେଽହଂ ସଚରାଚରଃ ।
ତସ୍ମାଦିଦଂ ଗରଂ ଭୁଞ୍ଜେ ପ୍ରଜାନାଂ ସ୍ଵସ୍ତିରସ୍ତୁ ମେ ॥ ୪୦ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଏଵମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଭଗଵାନ୍ଭଵାନୀଂ ଵିଶ୍ଵଭାଵନଃ ।
ତଦ୍ ଵିଷଂ ଜଗ୍ଧୁମାରେଭେ ପ୍ରଭାଵଜ୍ଞାନ୍ଵମୋଦତ ॥ ୪୧ ॥

ତତଃ କରତଲୀକୃତ୍ଯ ଵ୍ଯାପି ହାଲାହଲଂ ଵିଷମ୍ ।
ଅଭକ୍ଷଯନ୍ମହାଦେଵଃ କୃପଯା ଭୂତଭାଵନଃ ॥ ୪୨ ॥

ତସ୍ଯାପି ଦର୍ଶଯାମାସ ସ୍ଵଵୀର୍ଯଂ ଜଲକଲ୍ମଷଃ ।
ଯଚ୍ଚକାର ଗଲେ ନୀଲଂ ତଚ୍ଚ ସାଧୋର୍ଵିଭୂଷଣମ୍ ॥ ୪୩ ॥

ତପ୍ଯନ୍ତେ ଲୋକତାପେନ ସାଧଵଃ ପ୍ରାଯଶୋ ଜନାଃ ।
ପରମାରାଧନଂ ତଦ୍ଧି ପୁରୁଷସ୍ଯାଖିଲାତ୍ମନଃ ॥ ୪୪ ॥

ନିଶମ୍ଯ କର୍ମ ତଚ୍ଛମ୍ଭୋର୍ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ମୀଢୁଷଃ ।
ପ୍ରଜା ଦାକ୍ଷାଯଣୀ ବ୍ରହ୍ମା ଵୈକୁଣ୍ଠଶ୍ଚ ଶଶଂସିରେ ॥ ୪୫ ॥

ପ୍ରସ୍କନ୍ନଂ ପିବତଃ ପାଣେର୍ଯତ୍ କିଞ୍ଚିଜ୍ଜଗୃହୁଃ ସ୍ମ ତତ୍ ।
ଵୃଶ୍ଚିକାହିଵିଷୌଷଧ୍ଯୋ ଦନ୍ଦଶୂକାଶ୍ଚ ଯେଽପରେ ॥ ୪୬ ॥