શ્રીરાજોવાચ
મન્વન્તરાણિ સર્વાણિ ત્વયોક્તાનિ શ્રુતાનિ મે ।
વીર્યાણ્યનન્તવીર્યસ્ય હરેસ્તત્ર કૃતાનિ ચ ॥ ૧ ॥
મન્વન્તરાણિ સર્વાણિ ત્વયોક્તાનિ શ્રુતાનિ મે ।
વીર્યાણ્યનન્તવીર્યસ્ય હરેસ્તત્ર કૃતાનિ ચ ॥ ૧ ॥
યોઽસૌ સત્યવ્રતો નામ રાજર્ષિર્દ્રવિડેશ્વરઃ ।
જ્ઞાનં યોઽતીતકલ્પાન્તે લેભે પુરુષસેવયા ॥ ૨ ॥
જ્ઞાનં યોઽતીતકલ્પાન્તે લેભે પુરુષસેવયા ॥ ૨ ॥
સ વૈ વિવસ્વતઃ પુત્રો મનુરાસીદિતિ શ્રુતમ્ ।
ત્વત્તસ્તસ્ય સુતાઃપ્રોક્તા ઇક્ષ્વાકુપ્રમુખા નૃપાઃ ॥ ૩ ॥
ત્વત્તસ્તસ્ય સુતાઃપ્રોક્તા ઇક્ષ્વાકુપ્રમુખા નૃપાઃ ॥ ૩ ॥
તેષાં વંશં પૃથગ્ બ્રહ્મન્ વંશાનુચરિતાનિ ચ ।
કીર્તયસ્વ મહાભાગ નિત્યં શુશ્રૂષતાં હિ નઃ ॥ ૪ ॥
કીર્તયસ્વ મહાભાગ નિત્યં શુશ્રૂષતાં હિ નઃ ॥ ૪ ॥
યે ભૂતા યે ભવિષ્યાશ્ચ ભવન્ત્યદ્યતનાશ્ચ યે ।
તેષાં નઃ પુણ્યકીર્તીનાં સર્વેષાં વદ વિક્રમાન્ ॥ ૫ ॥
તેષાં નઃ પુણ્યકીર્તીનાં સર્વેષાં વદ વિક્રમાન્ ॥ ૫ ॥
શ્રીસૂત ઉવાચ
એવં પરીક્ષિતા રાજ્ઞા સદસિ બ્રહ્મવાદિનામ્ ।
પૃષ્ટઃ પ્રોવાચ ભગવાઞ્છુકઃ પરમધર્મવિત્ ॥ ૬ ॥
એવં પરીક્ષિતા રાજ્ઞા સદસિ બ્રહ્મવાદિનામ્ ।
પૃષ્ટઃ પ્રોવાચ ભગવાઞ્છુકઃ પરમધર્મવિત્ ॥ ૬ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
શ્રૂયતાં માનવો વંશઃ પ્રાચુર્યેણ પરન્તપ ।
ન શક્યતે વિસ્તરતો વક્તું વર્ષશતૈરપિ ॥ ૭ ॥
શ્રૂયતાં માનવો વંશઃ પ્રાચુર્યેણ પરન્તપ ।
ન શક્યતે વિસ્તરતો વક્તું વર્ષશતૈરપિ ॥ ૭ ॥
પરાવરેષાં ભૂતાનામાત્મા યઃ પુરુષઃ પરઃ ।
સ એવાસીદિદં વિશ્વં કલ્પાન્તેઽન્યન્ન કિઞ્ચન ॥ ૮ ॥
સ એવાસીદિદં વિશ્વં કલ્પાન્તેઽન્યન્ન કિઞ્ચન ॥ ૮ ॥
તસ્ય નાભેઃ સમભવત્ પદ્મકોષો હિરણ્મયઃ ।
તસ્મિઞ્જજ્ઞે મહારાજ સ્વયમ્ભૂશ્ચતુરાનનઃ ॥ ૯ ॥
તસ્મિઞ્જજ્ઞે મહારાજ સ્વયમ્ભૂશ્ચતુરાનનઃ ॥ ૯ ॥
મરીચિર્મનસસ્તસ્ય જજ્ઞે તસ્યાપિ કશ્યપઃ ।
દાક્ષાયણ્યાં તતોઽદિત્યાં વિવસ્વાનભવત્ સુતઃ ॥ ૧૦ ॥
દાક્ષાયણ્યાં તતોઽદિત્યાં વિવસ્વાનભવત્ સુતઃ ॥ ૧૦ ॥
તતો મનુઃ શ્રાદ્ધદેવઃ સંજ્ઞાયામાસ ભારત ।
શ્રદ્ધાયાં જનયામાસ દશ પુત્રાન્ સ આત્મવાન્ ॥ ૧૧ ॥
શ્રદ્ધાયાં જનયામાસ દશ પુત્રાન્ સ આત્મવાન્ ॥ ૧૧ ॥
ઇક્ષ્વાકુનૃગશર્યાતિદિષ્ટધૃષ્ટકરૂષકાન્ ।
નરિષ્યન્તં પૃષધ્રં ચ નભગં ચ કવિં વિભુઃ ॥ ૧૨ ॥
નરિષ્યન્તં પૃષધ્રં ચ નભગં ચ કવિં વિભુઃ ॥ ૧૨ ॥
અપ્રજસ્ય મનોઃ પૂર્વં વસિષ્ઠો ભગવાન્ કિલ ।
મિત્રાવરુણયોરિષ્ટિં પ્રજાર્થમકરોદ્ વિભુઃ ॥ ૧૩ ॥
મિત્રાવરુણયોરિષ્ટિં પ્રજાર્થમકરોદ્ વિભુઃ ॥ ૧૩ ॥
તત્ર શ્રદ્ધા મનોઃ પત્ની હોતારં સમયાચત ।
દુહિત્રર્થમુપાગમ્ય પ્રણિપત્ય પયોવ્રતા ॥ ૧૪ ॥
દુહિત્રર્થમુપાગમ્ય પ્રણિપત્ય પયોવ્રતા ॥ ૧૪ ॥
પ્રેષિતોઽધ્વર્યુણા હોતા વ્યચરત્ તત્ સમાહિતઃ ।
ગૃહીતે હવિષિ વાચા વષટ્કારં ગૃણન્દ્વિજઃ ॥ ૧૫ ॥
ગૃહીતે હવિષિ વાચા વષટ્કારં ગૃણન્દ્વિજઃ ॥ ૧૫ ॥
હોતુસ્તદ્વ્યભિચારેણ કન્યેલા નામ સાભવત્ ।
તાં વિલોક્ય મનુઃ પ્રાહ નાતિતુષ્ટમના ગુરુમ્ ॥ ૧૬ ॥
તાં વિલોક્ય મનુઃ પ્રાહ નાતિતુષ્ટમના ગુરુમ્ ॥ ૧૬ ॥
ભગવન્ કિમિદં જાતં કર્મ વો બ્રહ્મવાદિનામ્ ।
વિપર્યયમહો કષ્ટં મૈવં સ્યાદ્ બ્રહ્મવિક્રિયા ॥ ૧૭ ॥
વિપર્યયમહો કષ્ટં મૈવં સ્યાદ્ બ્રહ્મવિક્રિયા ॥ ૧૭ ॥
યૂયં બ્રહ્મવિદો યુક્તાસ્તપસા દગ્ધકિલ્બિષાઃ ।
કુતઃ સઙ્કલ્પવૈષમ્યમનૃતં વિબુધેષ્વિવ ॥ ૧૮ ॥
કુતઃ સઙ્કલ્પવૈષમ્યમનૃતં વિબુધેષ્વિવ ॥ ૧૮ ॥
નિશમ્ય તદ્ વચસ્તસ્ય ભગવાન્ પ્રપિતામહઃ ।
હોતુર્વ્યતિક્રમં જ્ઞાત્વા બભાષે રવિનન્દનમ્ ॥ ૧૯ ॥
હોતુર્વ્યતિક્રમં જ્ઞાત્વા બભાષે રવિનન્દનમ્ ॥ ૧૯ ॥
એતત્ સઙ્કલ્પવૈષમ્યં હોતુસ્તે વ્યભિચારતઃ ।
તથાપિ સાધયિષ્યે તે સુપ્રજાસ્ત્વં સ્વતેજસા ॥ ૨૦ ॥
તથાપિ સાધયિષ્યે તે સુપ્રજાસ્ત્વં સ્વતેજસા ॥ ૨૦ ॥
એવં વ્યવસિતો રાજન્ ભગવાન્ સ મહાયશાઃ ।
અસ્તૌષીદાદિપુરુષમિલાયાઃ પુંસ્ત્વકામ્યયા ॥ ૨૧ ॥
અસ્તૌષીદાદિપુરુષમિલાયાઃ પુંસ્ત્વકામ્યયા ॥ ૨૧ ॥
તસ્મૈ કામવરં તુષ્ટો ભગવાન્ હરિરીશ્વરઃ ।
દદાવિલાભવત્ તેન સુદ્યુમ્નઃ પુરુષર્ષભઃ ॥ ૨૨ ॥
દદાવિલાભવત્ તેન સુદ્યુમ્નઃ પુરુષર્ષભઃ ॥ ૨૨ ॥
સ એકદા મહારાજ વિચરન્ મૃગયાં વને ।
વૃતઃ કતિપયામાત્યૈરશ્વમારુહ્ય સૈન્ધવમ્ ॥ ૨૩ ॥
વૃતઃ કતિપયામાત્યૈરશ્વમારુહ્ય સૈન્ધવમ્ ॥ ૨૩ ॥
પ્રગૃહ્ય રુચિરં ચાપં શરાંશ્ચ પરમાદ્ભુતાન્ ।
દંશિતોઽનુમૃગં વીરો જગામ દિશમુત્તરામ્ ॥ ૨૪ ॥
દંશિતોઽનુમૃગં વીરો જગામ દિશમુત્તરામ્ ॥ ૨૪ ॥
સુકુમારવનં મેરોરધસ્તાત્ પ્રવિવેશ હ ।
યત્રાસ્તે ભગવાઞ્છર્વો રમમાણઃ સહોમયા ॥ ૨૫ ॥
યત્રાસ્તે ભગવાઞ્છર્વો રમમાણઃ સહોમયા ॥ ૨૫ ॥
તસ્મિન્ પ્રવિષ્ટ એવાસૌ સુદ્યુમ્નઃ પરવીરહા ।
અપશ્યત્ સ્રિયમાત્માનમશ્વં ચ વડવાં નૃપ ॥ ૨૬ ॥
અપશ્યત્ સ્રિયમાત્માનમશ્વં ચ વડવાં નૃપ ॥ ૨૬ ॥
તથા તદનુગાઃ સર્વે આત્મલિઙ્ગવિપર્યયમ્ ।
દૃષ્ટ્વા વિમનસોઽભૂવન્ વીક્ષમાણાઃ પરસ્પરમ્ ॥ ૨૭ ॥
દૃષ્ટ્વા વિમનસોઽભૂવન્ વીક્ષમાણાઃ પરસ્પરમ્ ॥ ૨૭ ॥
શ્રીરાજોવાચ
કથમેવં ગુણો દેશઃ કેન વા ભગવન્ કૃતઃ ।
પ્રશ્નમેનં સમાચક્ષ્વ પરં કૌતૂહલં હિ નઃ ॥ ૨૮ ॥
કથમેવં ગુણો દેશઃ કેન વા ભગવન્ કૃતઃ ।
પ્રશ્નમેનં સમાચક્ષ્વ પરં કૌતૂહલં હિ નઃ ॥ ૨૮ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
એકદા ગિરિશં દ્રષ્ટુમૃષયસ્તત્ર સુવ્રતાઃ ।
દિશો વિતિમિરાભાસાઃ કુર્વન્તઃ સમુપાગમન્ ॥ ૨૯ ॥
એકદા ગિરિશં દ્રષ્ટુમૃષયસ્તત્ર સુવ્રતાઃ ।
દિશો વિતિમિરાભાસાઃ કુર્વન્તઃ સમુપાગમન્ ॥ ૨૯ ॥
તાન્ વિલોક્યામ્બિકા દેવી વિવાસા વ્રીડિતા ભૃશમ્ ।
ભર્તુરઙ્કાત્ સમુત્થાય નીવીમાશ્વથ પર્યધાત્ ॥ ૩૦ ॥
ભર્તુરઙ્કાત્ સમુત્થાય નીવીમાશ્વથ પર્યધાત્ ॥ ૩૦ ॥
ઋષયોઽપિ તયોર્વીક્ષ્ય પ્રસઙ્ગં રમમાણયોઃ ।
નિવૃત્તાઃ પ્રયયુસ્તસ્માન્નરનારાયણાશ્રમમ્ ॥ ૩૧ ॥
નિવૃત્તાઃ પ્રયયુસ્તસ્માન્નરનારાયણાશ્રમમ્ ॥ ૩૧ ॥
તદિદં ભગવાનાહ પ્રિયાયાઃ પ્રિયકામ્યયા ।
સ્થાનં યઃ પ્રવિશેદેતત્ સ વૈ યોષિદ્ ભવેદિતિ ॥ ૩૨ ॥
સ્થાનં યઃ પ્રવિશેદેતત્ સ વૈ યોષિદ્ ભવેદિતિ ॥ ૩૨ ॥
તત ઊર્ધ્વં વનં તદ્ વૈ પુરુષા વર્જયન્તિ હિ ।
સા ચાનુચરસંયુક્તા વિચચાર વનાદ્ વનમ્ ॥ ૩૩ ॥
સા ચાનુચરસંયુક્તા વિચચાર વનાદ્ વનમ્ ॥ ૩૩ ॥
અથ તામાશ્રમાભ્યાશે ચરન્તીં પ્રમદોત્તમામ્ ।
સ્રીભિઃ પરિવૃતાં વીક્ષ્ય ચકમે ભગવાન્ બુધઃ ॥ ૩૪ ॥
સ્રીભિઃ પરિવૃતાં વીક્ષ્ય ચકમે ભગવાન્ બુધઃ ॥ ૩૪ ॥
સાપિ તં ચકમે સુભ્રૂઃ સોમરાજસુતં પતિમ્ ।
સ તસ્યાં જનયામાસ પુરૂરવસમાત્મજમ્ ॥ ૩૫ ॥
સ તસ્યાં જનયામાસ પુરૂરવસમાત્મજમ્ ॥ ૩૫ ॥
એવં સ્રીત્વમનુપ્રાપ્તઃ સુદ્યુમ્નો માનવો નૃપઃ ।
સસ્માર સ કુલાચાર્યં વસિષ્ઠમિતિ શુશ્રુમ ॥ ૩૬ ॥
સસ્માર સ કુલાચાર્યં વસિષ્ઠમિતિ શુશ્રુમ ॥ ૩૬ ॥
સ તસ્ય તાં દશાં દૃષ્ટ્વા કૃપયા ભૃશપીડિતઃ ।
સુદ્યુમ્નસ્યાશયન્ પુંસ્ત્વમુપાધાવત શઙ્કરમ્ ॥ ૩૭ ॥
સુદ્યુમ્નસ્યાશયન્ પુંસ્ત્વમુપાધાવત શઙ્કરમ્ ॥ ૩૭ ॥
તુષ્ટસ્તસ્મૈ સ ભગવાનૃષયે પ્રિયમાવહન્ ।
સ્વાં ચ વાચમૃતાં કુર્વન્નિદમાહ વિશામ્પતે ॥ ૩૮ ॥
સ્વાં ચ વાચમૃતાં કુર્વન્નિદમાહ વિશામ્પતે ॥ ૩૮ ॥
માસં પુમાન્ સ ભવિતા માસં સ્રી તવ ગોત્રજઃ ।
ઇત્થં વ્યવસ્થયા કામં સુદ્યુમ્નોઽવતુ મેદિનીમ્ ॥ ૩૯ ॥
ઇત્થં વ્યવસ્થયા કામં સુદ્યુમ્નોઽવતુ મેદિનીમ્ ॥ ૩૯ ॥
આચાર્યાનુગ્રહાત્ કામં લબ્ધ્વા પુંસ્ત્વં વ્યવસ્થયા ।
પાલયામાસ જગતીં નાભ્યનન્દન્ સ્મ તં પ્રજાઃ ॥ ૪૦ ॥
પાલયામાસ જગતીં નાભ્યનન્દન્ સ્મ તં પ્રજાઃ ॥ ૪૦ ॥
તસ્યોત્કલો ગયો રાજન્ વિમલશ્ચ ત્રયઃ સુતાઃ ।
દક્ષિણાપથરાજાનો બભૂવુર્ધર્મવત્સલાઃ ॥ ૪૧ ॥
દક્ષિણાપથરાજાનો બભૂવુર્ધર્મવત્સલાઃ ॥ ૪૧ ॥
તતઃ પરિણતે કાલે પ્રતિષ્ઠાનપતિઃ પ્રભુઃ ।
પુરૂરવસ ઉત્સૃજ્ય ગાં પુત્રાય ગતો વનમ્ ॥ ૪૨ ॥
પુરૂરવસ ઉત્સૃજ્ય ગાં પુત્રાય ગતો વનમ્ ॥ ૪૨ ॥