ശ്രീരാജോവാച
മന്വന്തരാണി സര്വാണി ത്വയോക്താനി ശ്രുതാനി മേ ।
വീര്യാണ്യനന്തവീര്യസ്യ ഹരേസ്തത്ര കൃതാനി ച ॥ ൧ ॥
മന്വന്തരാണി സര്വാണി ത്വയോക്താനി ശ്രുതാനി മേ ।
വീര്യാണ്യനന്തവീര്യസ്യ ഹരേസ്തത്ര കൃതാനി ച ॥ ൧ ॥
യോഽസൌ സത്യവ്രതോ നാമ രാജര്ഷിര്ദ്രവിഡേശ്വരഃ ।
ജ്ഞാനം യോഽതീതകല്പാന്തേ ലേഭേ പുരുഷസേവയാ ॥ ൨ ॥
ജ്ഞാനം യോഽതീതകല്പാന്തേ ലേഭേ പുരുഷസേവയാ ॥ ൨ ॥
സ വൈ വിവസ്വതഃ പുത്രോ മനുരാസീദിതി ശ്രുതമ് ।
ത്വത്തസ്തസ്യ സുതാഃപ്രോക്താ ഇക്ഷ്വാകുപ്രമുഖാ നൃപാഃ ॥ ൩ ॥
ത്വത്തസ്തസ്യ സുതാഃപ്രോക്താ ഇക്ഷ്വാകുപ്രമുഖാ നൃപാഃ ॥ ൩ ॥
തേഷാം വംശം പൃഥഗ് ബ്രഹ്മന് വംശാനുചരിതാനി ച ।
കീര്തയസ്വ മഹാഭാഗ നിത്യം ശുശ്രൂഷതാം ഹി നഃ ॥ ൪ ॥
കീര്തയസ്വ മഹാഭാഗ നിത്യം ശുശ്രൂഷതാം ഹി നഃ ॥ ൪ ॥
യേ ഭൂതാ യേ ഭവിഷ്യാശ്ച ഭവന്ത്യദ്യതനാശ്ച യേ ।
തേഷാം നഃ പുണ്യകീര്തീനാം സര്വേഷാം വദ വിക്രമാന് ॥ ൫ ॥
തേഷാം നഃ പുണ്യകീര്തീനാം സര്വേഷാം വദ വിക്രമാന് ॥ ൫ ॥
ശ്രീസൂത ഉവാച
ഏവം പരീക്ഷിതാ രാജ്ഞാ സദസി ബ്രഹ്മവാദിനാമ് ।
പൃഷ്ടഃ പ്രോവാച ഭഗവാഞ്ഛുകഃ പരമധര്മവിത് ॥ ൬ ॥
ഏവം പരീക്ഷിതാ രാജ്ഞാ സദസി ബ്രഹ്മവാദിനാമ് ।
പൃഷ്ടഃ പ്രോവാച ഭഗവാഞ്ഛുകഃ പരമധര്മവിത് ॥ ൬ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
ശ്രൂയതാം മാനവോ വംശഃ പ്രാചുര്യേണ പരന്തപ ।
ന ശക്യതേ വിസ്തരതോ വക്തും വര്ഷശതൈരപി ॥ ൭ ॥
ശ്രൂയതാം മാനവോ വംശഃ പ്രാചുര്യേണ പരന്തപ ।
ന ശക്യതേ വിസ്തരതോ വക്തും വര്ഷശതൈരപി ॥ ൭ ॥
പരാവരേഷാം ഭൂതാനാമാത്മാ യഃ പുരുഷഃ പരഃ ।
സ ഏവാസീദിദം വിശ്വം കല്പാന്തേഽന്യന്ന കിഞ്ചന ॥ ൮ ॥
സ ഏവാസീദിദം വിശ്വം കല്പാന്തേഽന്യന്ന കിഞ്ചന ॥ ൮ ॥
തസ്യ നാഭേഃ സമഭവത് പദ്മകോഷോ ഹിരണ്മയഃ ।
തസ്മിഞ്ജജ്ഞേ മഹാരാജ സ്വയമ്ഭൂശ്ചതുരാനനഃ ॥ ൯ ॥
തസ്മിഞ്ജജ്ഞേ മഹാരാജ സ്വയമ്ഭൂശ്ചതുരാനനഃ ॥ ൯ ॥
മരീചിര്മനസസ്തസ്യ ജജ്ഞേ തസ്യാപി കശ്യപഃ ।
ദാക്ഷായണ്യാം തതോഽദിത്യാം വിവസ്വാനഭവത് സുതഃ ॥ ൧൦ ॥
ദാക്ഷായണ്യാം തതോഽദിത്യാം വിവസ്വാനഭവത് സുതഃ ॥ ൧൦ ॥
തതോ മനുഃ ശ്രാദ്ധദേവഃ സംജ്ഞായാമാസ ഭാരത ।
ശ്രദ്ധായാം ജനയാമാസ ദശ പുത്രാന് സ ആത്മവാന് ॥ ൧൧ ॥
ശ്രദ്ധായാം ജനയാമാസ ദശ പുത്രാന് സ ആത്മവാന് ॥ ൧൧ ॥
ഇക്ഷ്വാകുനൃഗശര്യാതിദിഷ്ടധൃഷ്ടകരൂഷകാന് ।
നരിഷ്യന്തം പൃഷധ്രം ച നഭഗം ച കവിം വിഭുഃ ॥ ൧൨ ॥
നരിഷ്യന്തം പൃഷധ്രം ച നഭഗം ച കവിം വിഭുഃ ॥ ൧൨ ॥
അപ്രജസ്യ മനോഃ പൂര്വം വസിഷ്ഠോ ഭഗവാന് കില ।
മിത്രാവരുണയോരിഷ്ടിം പ്രജാര്ഥമകരോദ് വിഭുഃ ॥ ൧൩ ॥
മിത്രാവരുണയോരിഷ്ടിം പ്രജാര്ഥമകരോദ് വിഭുഃ ॥ ൧൩ ॥
തത്ര ശ്രദ്ധാ മനോഃ പത്നീ ഹോതാരം സമയാചത ।
ദുഹിത്രര്ഥമുപാഗമ്യ പ്രണിപത്യ പയോവ്രതാ ॥ ൧൪ ॥
ദുഹിത്രര്ഥമുപാഗമ്യ പ്രണിപത്യ പയോവ്രതാ ॥ ൧൪ ॥
പ്രേഷിതോഽധ്വര്യുണാ ഹോതാ വ്യചരത് തത് സമാഹിതഃ ।
ഗൃഹീതേ ഹവിഷി വാചാ വഷട്കാരം ഗൃണന്ദ്വിജഃ ॥ ൧൫ ॥
ഗൃഹീതേ ഹവിഷി വാചാ വഷട്കാരം ഗൃണന്ദ്വിജഃ ॥ ൧൫ ॥
ഹോതുസ്തദ്വ്യഭിചാരേണ കന്യേലാ നാമ സാഭവത് ।
താം വിലോക്യ മനുഃ പ്രാഹ നാതിതുഷ്ടമനാ ഗുരുമ് ॥ ൧൬ ॥
താം വിലോക്യ മനുഃ പ്രാഹ നാതിതുഷ്ടമനാ ഗുരുമ് ॥ ൧൬ ॥
ഭഗവന് കിമിദം ജാതം കര്മ വോ ബ്രഹ്മവാദിനാമ് ।
വിപര്യയമഹോ കഷ്ടം മൈവം സ്യാദ് ബ്രഹ്മവിക്രിയാ ॥ ൧൭ ॥
വിപര്യയമഹോ കഷ്ടം മൈവം സ്യാദ് ബ്രഹ്മവിക്രിയാ ॥ ൧൭ ॥
യൂയം ബ്രഹ്മവിദോ യുക്താസ്തപസാ ദഗ്ധകില്ബിഷാഃ ।
കുതഃ സങ്കല്പവൈഷമ്യമനൃതം വിബുധേഷ്വിവ ॥ ൧൮ ॥
കുതഃ സങ്കല്പവൈഷമ്യമനൃതം വിബുധേഷ്വിവ ॥ ൧൮ ॥
നിശമ്യ തദ് വചസ്തസ്യ ഭഗവാന് പ്രപിതാമഹഃ ।
ഹോതുര്വ്യതിക്രമം ജ്ഞാത്വാ ബഭാഷേ രവിനന്ദനമ് ॥ ൧൯ ॥
ഹോതുര്വ്യതിക്രമം ജ്ഞാത്വാ ബഭാഷേ രവിനന്ദനമ് ॥ ൧൯ ॥
ഏതത് സങ്കല്പവൈഷമ്യം ഹോതുസ്തേ വ്യഭിചാരതഃ ।
തഥാപി സാധയിഷ്യേ തേ സുപ്രജാസ്ത്വം സ്വതേജസാ ॥ ൨൦ ॥
തഥാപി സാധയിഷ്യേ തേ സുപ്രജാസ്ത്വം സ്വതേജസാ ॥ ൨൦ ॥
ഏവം വ്യവസിതോ രാജന് ഭഗവാന് സ മഹായശാഃ ।
അസ്തൌഷീദാദിപുരുഷമിലായാഃ പുംസ്ത്വകാമ്യയാ ॥ ൨൧ ॥
അസ്തൌഷീദാദിപുരുഷമിലായാഃ പുംസ്ത്വകാമ്യയാ ॥ ൨൧ ॥
തസ്മൈ കാമവരം തുഷ്ടോ ഭഗവാന് ഹരിരീശ്വരഃ ।
ദദാവിലാഭവത് തേന സുദ്യുമ്നഃ പുരുഷര്ഷഭഃ ॥ ൨൨ ॥
ദദാവിലാഭവത് തേന സുദ്യുമ്നഃ പുരുഷര്ഷഭഃ ॥ ൨൨ ॥
സ ഏകദാ മഹാരാജ വിചരന് മൃഗയാം വനേ ।
വൃതഃ കതിപയാമാത്യൈരശ്വമാരുഹ്യ സൈന്ധവമ് ॥ ൨൩ ॥
വൃതഃ കതിപയാമാത്യൈരശ്വമാരുഹ്യ സൈന്ധവമ് ॥ ൨൩ ॥
പ്രഗൃഹ്യ രുചിരം ചാപം ശരാംശ്ച പരമാദ്ഭുതാന് ।
ദംശിതോഽനുമൃഗം വീരോ ജഗാമ ദിശമുത്തരാമ് ॥ ൨൪ ॥
ദംശിതോഽനുമൃഗം വീരോ ജഗാമ ദിശമുത്തരാമ് ॥ ൨൪ ॥
സുകുമാരവനം മേരോരധസ്താത് പ്രവിവേശ ഹ ।
യത്രാസ്തേ ഭഗവാഞ്ഛര്വോ രമമാണഃ സഹോമയാ ॥ ൨൫ ॥
യത്രാസ്തേ ഭഗവാഞ്ഛര്വോ രമമാണഃ സഹോമയാ ॥ ൨൫ ॥
തസ്മിന് പ്രവിഷ്ട ഏവാസൌ സുദ്യുമ്നഃ പരവീരഹാ ।
അപശ്യത് സ്രിയമാത്മാനമശ്വം ച വഡവാം നൃപ ॥ ൨൬ ॥
അപശ്യത് സ്രിയമാത്മാനമശ്വം ച വഡവാം നൃപ ॥ ൨൬ ॥
തഥാ തദനുഗാഃ സര്വേ ആത്മലിങ്ഗവിപര്യയമ് ।
ദൃഷ്ട്വാ വിമനസോഽഭൂവന് വീക്ഷമാണാഃ പരസ്പരമ് ॥ ൨൭ ॥
ദൃഷ്ട്വാ വിമനസോഽഭൂവന് വീക്ഷമാണാഃ പരസ്പരമ് ॥ ൨൭ ॥
ശ്രീരാജോവാച
കഥമേവം ഗുണോ ദേശഃ കേന വാ ഭഗവന് കൃതഃ ।
പ്രശ്നമേനം സമാചക്ഷ്വ പരം കൌതൂഹലം ഹി നഃ ॥ ൨൮ ॥
കഥമേവം ഗുണോ ദേശഃ കേന വാ ഭഗവന് കൃതഃ ।
പ്രശ്നമേനം സമാചക്ഷ്വ പരം കൌതൂഹലം ഹി നഃ ॥ ൨൮ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
ഏകദാ ഗിരിശം ദ്രഷ്ടുമൃഷയസ്തത്ര സുവ്രതാഃ ।
ദിശോ വിതിമിരാഭാസാഃ കുര്വന്തഃ സമുപാഗമന് ॥ ൨൯ ॥
ഏകദാ ഗിരിശം ദ്രഷ്ടുമൃഷയസ്തത്ര സുവ്രതാഃ ।
ദിശോ വിതിമിരാഭാസാഃ കുര്വന്തഃ സമുപാഗമന് ॥ ൨൯ ॥
താന് വിലോക്യാമ്ബികാ ദേവീ വിവാസാ വ്രീഡിതാ ഭൃശമ് ।
ഭര്തുരങ്കാത് സമുത്ഥായ നീവീമാശ്വഥ പര്യധാത് ॥ ൩൦ ॥
ഭര്തുരങ്കാത് സമുത്ഥായ നീവീമാശ്വഥ പര്യധാത് ॥ ൩൦ ॥
ഋഷയോഽപി തയോര്വീക്ഷ്യ പ്രസങ്ഗം രമമാണയോഃ ।
നിവൃത്താഃ പ്രയയുസ്തസ്മാന്നരനാരായണാശ്രമമ് ॥ ൩൧ ॥
നിവൃത്താഃ പ്രയയുസ്തസ്മാന്നരനാരായണാശ്രമമ് ॥ ൩൧ ॥
തദിദം ഭഗവാനാഹ പ്രിയായാഃ പ്രിയകാമ്യയാ ।
സ്ഥാനം യഃ പ്രവിശേദേതത് സ വൈ യോഷിദ് ഭവേദിതി ॥ ൩൨ ॥
സ്ഥാനം യഃ പ്രവിശേദേതത് സ വൈ യോഷിദ് ഭവേദിതി ॥ ൩൨ ॥
തത ഊര്ധ്വം വനം തദ് വൈ പുരുഷാ വര്ജയന്തി ഹി ।
സാ ചാനുചരസംയുക്താ വിചചാര വനാദ് വനമ് ॥ ൩൩ ॥
സാ ചാനുചരസംയുക്താ വിചചാര വനാദ് വനമ് ॥ ൩൩ ॥
അഥ താമാശ്രമാഭ്യാശേ ചരന്തീം പ്രമദോത്തമാമ് ।
സ്രീഭിഃ പരിവൃതാം വീക്ഷ്യ ചകമേ ഭഗവാന് ബുധഃ ॥ ൩൪ ॥
സ്രീഭിഃ പരിവൃതാം വീക്ഷ്യ ചകമേ ഭഗവാന് ബുധഃ ॥ ൩൪ ॥
സാപി തം ചകമേ സുഭ്രൂഃ സോമരാജസുതം പതിമ് ।
സ തസ്യാം ജനയാമാസ പുരൂരവസമാത്മജമ് ॥ ൩൫ ॥
സ തസ്യാം ജനയാമാസ പുരൂരവസമാത്മജമ് ॥ ൩൫ ॥
ഏവം സ്രീത്വമനുപ്രാപ്തഃ സുദ്യുമ്നോ മാനവോ നൃപഃ ।
സസ്മാര സ കുലാചാര്യം വസിഷ്ഠമിതി ശുശ്രുമ ॥ ൩൬ ॥
സസ്മാര സ കുലാചാര്യം വസിഷ്ഠമിതി ശുശ്രുമ ॥ ൩൬ ॥
സ തസ്യ താം ദശാം ദൃഷ്ട്വാ കൃപയാ ഭൃശപീഡിതഃ ।
സുദ്യുമ്നസ്യാശയന് പുംസ്ത്വമുപാധാവത ശങ്കരമ് ॥ ൩൭ ॥
സുദ്യുമ്നസ്യാശയന് പുംസ്ത്വമുപാധാവത ശങ്കരമ് ॥ ൩൭ ॥
തുഷ്ടസ്തസ്മൈ സ ഭഗവാനൃഷയേ പ്രിയമാവഹന് ।
സ്വാം ച വാചമൃതാം കുര്വന്നിദമാഹ വിശാമ്പതേ ॥ ൩൮ ॥
സ്വാം ച വാചമൃതാം കുര്വന്നിദമാഹ വിശാമ്പതേ ॥ ൩൮ ॥
മാസം പുമാന് സ ഭവിതാ മാസം സ്രീ തവ ഗോത്രജഃ ।
ഇത്ഥം വ്യവസ്ഥയാ കാമം സുദ്യുമ്നോഽവതു മേദിനീമ് ॥ ൩൯ ॥
ഇത്ഥം വ്യവസ്ഥയാ കാമം സുദ്യുമ്നോഽവതു മേദിനീമ് ॥ ൩൯ ॥
ആചാര്യാനുഗ്രഹാത് കാമം ലബ്ധ്വാ പുംസ്ത്വം വ്യവസ്ഥയാ ।
പാലയാമാസ ജഗതീം നാഭ്യനന്ദന് സ്മ തം പ്രജാഃ ॥ ൪൦ ॥
പാലയാമാസ ജഗതീം നാഭ്യനന്ദന് സ്മ തം പ്രജാഃ ॥ ൪൦ ॥
തസ്യോത്കലോ ഗയോ രാജന് വിമലശ്ച ത്രയഃ സുതാഃ ।
ദക്ഷിണാപഥരാജാനോ ബഭൂവുര്ധര്മവത്സലാഃ ॥ ൪൧ ॥
ദക്ഷിണാപഥരാജാനോ ബഭൂവുര്ധര്മവത്സലാഃ ॥ ൪൧ ॥
തതഃ പരിണതേ കാലേ പ്രതിഷ്ഠാനപതിഃ പ്രഭുഃ ।
പുരൂരവസ ഉത്സൃജ്യ ഗാം പുത്രായ ഗതോ വനമ് ॥ ൪൨ ॥
പുരൂരവസ ഉത്സൃജ്യ ഗാം പുത്രായ ഗതോ വനമ് ॥ ൪൨ ॥