శ్రీరాజోవాచ
మన్వన్తరాణి సర్వాణి త్వయోక్తాని శ్రుతాని మే ।
వీర్యాణ్యనన్తవీర్యస్య హరేస్తత్ర కృతాని చ ॥ ౧ ॥
మన్వన్తరాణి సర్వాణి త్వయోక్తాని శ్రుతాని మే ।
వీర్యాణ్యనన్తవీర్యస్య హరేస్తత్ర కృతాని చ ॥ ౧ ॥
యోఽసౌ సత్యవ్రతో నామ రాజర్షిర్ద్రవిడేశ్వరః ।
జ్ఞానం యోఽతీతకల్పాన్తే లేభే పురుషసేవయా ॥ ౨ ॥
జ్ఞానం యోఽతీతకల్పాన్తే లేభే పురుషసేవయా ॥ ౨ ॥
స వై వివస్వతః పుత్రో మనురాసీదితి శ్రుతమ్ ।
త్వత్తస్తస్య సుతాఃప్రోక్తా ఇక్ష్వాకుప్రముఖా నృపాః ॥ ౩ ॥
త్వత్తస్తస్య సుతాఃప్రోక్తా ఇక్ష్వాకుప్రముఖా నృపాః ॥ ౩ ॥
తేషాం వంశం పృథగ్ బ్రహ్మన్ వంశానుచరితాని చ ।
కీర్తయస్వ మహాభాగ నిత్యం శుశ్రూషతాం హి నః ॥ ౪ ॥
కీర్తయస్వ మహాభాగ నిత్యం శుశ్రూషతాం హి నః ॥ ౪ ॥
యే భూతా యే భవిష్యాశ్చ భవన్త్యద్యతనాశ్చ యే ।
తేషాం నః పుణ్యకీర్తీనాం సర్వేషాం వద విక్రమాన్ ॥ ౫ ॥
తేషాం నః పుణ్యకీర్తీనాం సర్వేషాం వద విక్రమాన్ ॥ ౫ ॥
శ్రీసూత ఉవాచ
ఏవం పరీక్షితా రాజ్ఞా సదసి బ్రహ్మవాదినామ్ ।
పృష్టః ప్రోవాచ భగవాఞ్ఛుకః పరమధర్మవిత్ ॥ ౬ ॥
ఏవం పరీక్షితా రాజ్ఞా సదసి బ్రహ్మవాదినామ్ ।
పృష్టః ప్రోవాచ భగవాఞ్ఛుకః పరమధర్మవిత్ ॥ ౬ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
శ్రూయతాం మానవో వంశః ప్రాచుర్యేణ పరన్తప ।
న శక్యతే విస్తరతో వక్తుం వర్షశతైరపి ॥ ౭ ॥
శ్రూయతాం మానవో వంశః ప్రాచుర్యేణ పరన్తప ।
న శక్యతే విస్తరతో వక్తుం వర్షశతైరపి ॥ ౭ ॥
పరావరేషాం భూతానామాత్మా యః పురుషః పరః ।
స ఏవాసీదిదం విశ్వం కల్పాన్తేఽన్యన్న కిఞ్చన ॥ ౮ ॥
స ఏవాసీదిదం విశ్వం కల్పాన్తేఽన్యన్న కిఞ్చన ॥ ౮ ॥
తస్య నాభేః సమభవత్ పద్మకోషో హిరణ్మయః ।
తస్మిఞ్జజ్ఞే మహారాజ స్వయమ్భూశ్చతురాననః ॥ ౯ ॥
తస్మిఞ్జజ్ఞే మహారాజ స్వయమ్భూశ్చతురాననః ॥ ౯ ॥
మరీచిర్మనసస్తస్య జజ్ఞే తస్యాపి కశ్యపః ।
దాక్షాయణ్యాం తతోఽదిత్యాం వివస్వానభవత్ సుతః ॥ ౧౦ ॥
దాక్షాయణ్యాం తతోఽదిత్యాం వివస్వానభవత్ సుతః ॥ ౧౦ ॥
తతో మనుః శ్రాద్ధదేవః సంజ్ఞాయామాస భారత ।
శ్రద్ధాయాం జనయామాస దశ పుత్రాన్ స ఆత్మవాన్ ॥ ౧౧ ॥
శ్రద్ధాయాం జనయామాస దశ పుత్రాన్ స ఆత్మవాన్ ॥ ౧౧ ॥
ఇక్ష్వాకునృగశర్యాతిదిష్టధృష్టకరూషకాన్ ।
నరిష్యన్తం పృషధ్రం చ నభగం చ కవిం విభుః ॥ ౧౨ ॥
నరిష్యన్తం పృషధ్రం చ నభగం చ కవిం విభుః ॥ ౧౨ ॥
అప్రజస్య మనోః పూర్వం వసిష్ఠో భగవాన్ కిల ।
మిత్రావరుణయోరిష్టిం ప్రజార్థమకరోద్ విభుః ॥ ౧౩ ॥
మిత్రావరుణయోరిష్టిం ప్రజార్థమకరోద్ విభుః ॥ ౧౩ ॥
తత్ర శ్రద్ధా మనోః పత్నీ హోతారం సమయాచత ।
దుహిత్రర్థముపాగమ్య ప్రణిపత్య పయోవ్రతా ॥ ౧౪ ॥
దుహిత్రర్థముపాగమ్య ప్రణిపత్య పయోవ్రతా ॥ ౧౪ ॥
ప్రేషితోఽధ్వర్యుణా హోతా వ్యచరత్ తత్ సమాహితః ।
గృహీతే హవిషి వాచా వషట్కారం గృణన్ద్విజః ॥ ౧౫ ॥
గృహీతే హవిషి వాచా వషట్కారం గృణన్ద్విజః ॥ ౧౫ ॥
హోతుస్తద్వ్యభిచారేణ కన్యేలా నామ సాభవత్ ।
తాం విలోక్య మనుః ప్రాహ నాతితుష్టమనా గురుమ్ ॥ ౧౬ ॥
తాం విలోక్య మనుః ప్రాహ నాతితుష్టమనా గురుమ్ ॥ ౧౬ ॥
భగవన్ కిమిదం జాతం కర్మ వో బ్రహ్మవాదినామ్ ।
విపర్యయమహో కష్టం మైవం స్యాద్ బ్రహ్మవిక్రియా ॥ ౧౭ ॥
విపర్యయమహో కష్టం మైవం స్యాద్ బ్రహ్మవిక్రియా ॥ ౧౭ ॥
యూయం బ్రహ్మవిదో యుక్తాస్తపసా దగ్ధకిల్బిషాః ।
కుతః సఙ్కల్పవైషమ్యమనృతం విబుధేష్వివ ॥ ౧౮ ॥
కుతః సఙ్కల్పవైషమ్యమనృతం విబుధేష్వివ ॥ ౧౮ ॥
నిశమ్య తద్ వచస్తస్య భగవాన్ ప్రపితామహః ।
హోతుర్వ్యతిక్రమం జ్ఞాత్వా బభాషే రవినన్దనమ్ ॥ ౧౯ ॥
హోతుర్వ్యతిక్రమం జ్ఞాత్వా బభాషే రవినన్దనమ్ ॥ ౧౯ ॥
ఏతత్ సఙ్కల్పవైషమ్యం హోతుస్తే వ్యభిచారతః ।
తథాపి సాధయిష్యే తే సుప్రజాస్త్వం స్వతేజసా ॥ ౨౦ ॥
తథాపి సాధయిష్యే తే సుప్రజాస్త్వం స్వతేజసా ॥ ౨౦ ॥
ఏవం వ్యవసితో రాజన్ భగవాన్ స మహాయశాః ।
అస్తౌషీదాదిపురుషమిలాయాః పుంస్త్వకామ్యయా ॥ ౨౧ ॥
అస్తౌషీదాదిపురుషమిలాయాః పుంస్త్వకామ్యయా ॥ ౨౧ ॥
తస్మై కామవరం తుష్టో భగవాన్ హరిరీశ్వరః ।
దదావిలాభవత్ తేన సుద్యుమ్నః పురుషర్షభః ॥ ౨౨ ॥
దదావిలాభవత్ తేన సుద్యుమ్నః పురుషర్షభః ॥ ౨౨ ॥
స ఏకదా మహారాజ విచరన్ మృగయాం వనే ।
వృతః కతిపయామాత్యైరశ్వమారుహ్య సైన్ధవమ్ ॥ ౨౩ ॥
వృతః కతిపయామాత్యైరశ్వమారుహ్య సైన్ధవమ్ ॥ ౨౩ ॥
ప్రగృహ్య రుచిరం చాపం శరాంశ్చ పరమాద్భుతాన్ ।
దంశితోఽనుమృగం వీరో జగామ దిశముత్తరామ్ ॥ ౨౪ ॥
దంశితోఽనుమృగం వీరో జగామ దిశముత్తరామ్ ॥ ౨౪ ॥
సుకుమారవనం మేరోరధస్తాత్ ప్రవివేశ హ ।
యత్రాస్తే భగవాఞ్ఛర్వో రమమాణః సహోమయా ॥ ౨౫ ॥
యత్రాస్తే భగవాఞ్ఛర్వో రమమాణః సహోమయా ॥ ౨౫ ॥
తస్మిన్ ప్రవిష్ట ఏవాసౌ సుద్యుమ్నః పరవీరహా ।
అపశ్యత్ స్రియమాత్మానమశ్వం చ వడవాం నృప ॥ ౨౬ ॥
అపశ్యత్ స్రియమాత్మానమశ్వం చ వడవాం నృప ॥ ౨౬ ॥
తథా తదనుగాః సర్వే ఆత్మలిఙ్గవిపర్యయమ్ ।
దృష్ట్వా విమనసోఽభూవన్ వీక్షమాణాః పరస్పరమ్ ॥ ౨౭ ॥
దృష్ట్వా విమనసోఽభూవన్ వీక్షమాణాః పరస్పరమ్ ॥ ౨౭ ॥
శ్రీరాజోవాచ
కథమేవం గుణో దేశః కేన వా భగవన్ కృతః ।
ప్రశ్నమేనం సమాచక్ష్వ పరం కౌతూహలం హి నః ॥ ౨౮ ॥
కథమేవం గుణో దేశః కేన వా భగవన్ కృతః ।
ప్రశ్నమేనం సమాచక్ష్వ పరం కౌతూహలం హి నః ॥ ౨౮ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
ఏకదా గిరిశం ద్రష్టుమృషయస్తత్ర సువ్రతాః ।
దిశో వితిమిరాభాసాః కుర్వన్తః సముపాగమన్ ॥ ౨౯ ॥
ఏకదా గిరిశం ద్రష్టుమృషయస్తత్ర సువ్రతాః ।
దిశో వితిమిరాభాసాః కుర్వన్తః సముపాగమన్ ॥ ౨౯ ॥
తాన్ విలోక్యామ్బికా దేవీ వివాసా వ్రీడితా భృశమ్ ।
భర్తురఙ్కాత్ సముత్థాయ నీవీమాశ్వథ పర్యధాత్ ॥ ౩౦ ॥
భర్తురఙ్కాత్ సముత్థాయ నీవీమాశ్వథ పర్యధాత్ ॥ ౩౦ ॥
ఋషయోఽపి తయోర్వీక్ష్య ప్రసఙ్గం రమమాణయోః ।
నివృత్తాః ప్రయయుస్తస్మాన్నరనారాయణాశ్రమమ్ ॥ ౩౧ ॥
నివృత్తాః ప్రయయుస్తస్మాన్నరనారాయణాశ్రమమ్ ॥ ౩౧ ॥
తదిదం భగవానాహ ప్రియాయాః ప్రియకామ్యయా ।
స్థానం యః ప్రవిశేదేతత్ స వై యోషిద్ భవేదితి ॥ ౩౨ ॥
స్థానం యః ప్రవిశేదేతత్ స వై యోషిద్ భవేదితి ॥ ౩౨ ॥
తత ఊర్ధ్వం వనం తద్ వై పురుషా వర్జయన్తి హి ।
సా చానుచరసంయుక్తా విచచార వనాద్ వనమ్ ॥ ౩౩ ॥
సా చానుచరసంయుక్తా విచచార వనాద్ వనమ్ ॥ ౩౩ ॥
అథ తామాశ్రమాభ్యాశే చరన్తీం ప్రమదోత్తమామ్ ।
స్రీభిః పరివృతాం వీక్ష్య చకమే భగవాన్ బుధః ॥ ౩౪ ॥
స్రీభిః పరివృతాం వీక్ష్య చకమే భగవాన్ బుధః ॥ ౩౪ ॥
సాపి తం చకమే సుభ్రూః సోమరాజసుతం పతిమ్ ।
స తస్యాం జనయామాస పురూరవసమాత్మజమ్ ॥ ౩౫ ॥
స తస్యాం జనయామాస పురూరవసమాత్మజమ్ ॥ ౩౫ ॥
ఏవం స్రీత్వమనుప్రాప్తః సుద్యుమ్నో మానవో నృపః ।
సస్మార స కులాచార్యం వసిష్ఠమితి శుశ్రుమ ॥ ౩౬ ॥
సస్మార స కులాచార్యం వసిష్ఠమితి శుశ్రుమ ॥ ౩౬ ॥
స తస్య తాం దశాం దృష్ట్వా కృపయా భృశపీడితః ।
సుద్యుమ్నస్యాశయన్ పుంస్త్వముపాధావత శఙ్కరమ్ ॥ ౩౭ ॥
సుద్యుమ్నస్యాశయన్ పుంస్త్వముపాధావత శఙ్కరమ్ ॥ ౩౭ ॥
తుష్టస్తస్మై స భగవానృషయే ప్రియమావహన్ ।
స్వాం చ వాచమృతాం కుర్వన్నిదమాహ విశామ్పతే ॥ ౩౮ ॥
స్వాం చ వాచమృతాం కుర్వన్నిదమాహ విశామ్పతే ॥ ౩౮ ॥
మాసం పుమాన్ స భవితా మాసం స్రీ తవ గోత్రజః ।
ఇత్థం వ్యవస్థయా కామం సుద్యుమ్నోఽవతు మేదినీమ్ ॥ ౩౯ ॥
ఇత్థం వ్యవస్థయా కామం సుద్యుమ్నోఽవతు మేదినీమ్ ॥ ౩౯ ॥
ఆచార్యానుగ్రహాత్ కామం లబ్ధ్వా పుంస్త్వం వ్యవస్థయా ।
పాలయామాస జగతీం నాభ్యనన్దన్ స్మ తం ప్రజాః ॥ ౪౦ ॥
పాలయామాస జగతీం నాభ్యనన్దన్ స్మ తం ప్రజాః ॥ ౪౦ ॥
తస్యోత్కలో గయో రాజన్ విమలశ్చ త్రయః సుతాః ।
దక్షిణాపథరాజానో బభూవుర్ధర్మవత్సలాః ॥ ౪౧ ॥
దక్షిణాపథరాజానో బభూవుర్ధర్మవత్సలాః ॥ ౪౧ ॥
తతః పరిణతే కాలే ప్రతిష్ఠానపతిః ప్రభుః ।
పురూరవస ఉత్సృజ్య గాం పుత్రాయ గతో వనమ్ ॥ ౪౨ ॥
పురూరవస ఉత్సృజ్య గాం పుత్రాయ గతో వనమ్ ॥ ౪౨ ॥