શ્રીશુક ઉવાચ
ભગવાનાત્મનાત્માનં રામ ઉત્તમકલ્પકૈઃ ।
સર્વદેવમયં દેવમીજેઽથાચાર્યવાન્ મખૈઃ ॥ ૧ ॥
ભગવાનાત્મનાત્માનં રામ ઉત્તમકલ્પકૈઃ ।
સર્વદેવમયં દેવમીજેઽથાચાર્યવાન્ મખૈઃ ॥ ૧ ॥
હોત્રેઽદદાદ્ દિશં પ્રાચીં બ્રહ્મણે દક્ષિણાં પ્રભુઃ ।
અધ્વર્યવે પ્રતીચીં વા ઉત્તરાં સામગાય સઃ ॥ ૨ ॥
અધ્વર્યવે પ્રતીચીં વા ઉત્તરાં સામગાય સઃ ॥ ૨ ॥
આચાર્યાય દદૌ શેષાં યાવતી ભૂસ્તદન્તરા ।
મન્યમાન ઇદં કૃત્સ્નં બ્રાહ્મણોઽર્હતિ નિઃસ્પૃહઃ ॥ ૩ ॥
મન્યમાન ઇદં કૃત્સ્નં બ્રાહ્મણોઽર્હતિ નિઃસ્પૃહઃ ॥ ૩ ॥
ઇત્યયં તદલઙ્કારવાસોભ્યામવશેષિતઃ ।
તથા રાજ્ઞ્યપિ વૈદેહી સૌમઙ્ગલ્યાવશેષિતા ॥ ૪ ॥
તથા રાજ્ઞ્યપિ વૈદેહી સૌમઙ્ગલ્યાવશેષિતા ॥ ૪ ॥
તે તુ બ્રાહ્મણદેવસ્ય વાત્સલ્યં વીક્ષ્ય સંસ્તુતમ્ ।
પ્રીતાઃ ક્લિન્નધિયસ્તસ્મૈ પ્રત્યર્પ્યેદં બભાષિરે ॥ ૫ ॥
પ્રીતાઃ ક્લિન્નધિયસ્તસ્મૈ પ્રત્યર્પ્યેદં બભાષિરે ॥ ૫ ॥
અપ્રત્તં નસ્ત્વયા કિં નુ ભગવન્ ભુવનેશ્વર ।
યન્નોઽન્તર્હૃદયં વિશ્ય તમો હંસિ સ્વરોચિષા ॥ ૬ ॥
યન્નોઽન્તર્હૃદયં વિશ્ય તમો હંસિ સ્વરોચિષા ॥ ૬ ॥
નમો બ્રહ્મણ્યદેવાય રામાયાકુણ્ઠમેધસે ।
ઉત્તમશ્લોકધુર્યાય ન્યસ્તદણ્ડાર્પિતાઙ્ઘ્રયે ॥ ૭ ॥
ઉત્તમશ્લોકધુર્યાય ન્યસ્તદણ્ડાર્પિતાઙ્ઘ્રયે ॥ ૭ ॥
કદાચિલ્લોકજિજ્ઞાસુર્ગૂઢો રાત્ર્યામલક્ષિતઃ ।
ચરન્વાચોઽશૃણોદ્ રામો ભાર્યામુદ્દિશ્ય કસ્યચિત્ ॥ ૮ ॥
ચરન્વાચોઽશૃણોદ્ રામો ભાર્યામુદ્દિશ્ય કસ્યચિત્ ॥ ૮ ॥
નાહં બિભર્મિ ત્વાં દુષ્ટામસતીં પરવેશ્મગામ્ ।
સ્ત્રૈણો હિ બિભૃયાત્ સીતાં રામો નાહં ભજે પુનઃ ॥ ૯ ॥
સ્ત્રૈણો હિ બિભૃયાત્ સીતાં રામો નાહં ભજે પુનઃ ॥ ૯ ॥
ઇતિ લોકાદ્ બહુમુખાદ્ દુરારાધ્યાદસંવિદઃ ।
પત્યા ભીતેન સા ત્યક્તા પ્રાપ્તા પ્રાચેતસાશ્રમમ્ ॥ ૧૦ ॥
પત્યા ભીતેન સા ત્યક્તા પ્રાપ્તા પ્રાચેતસાશ્રમમ્ ॥ ૧૦ ॥
અન્તર્વત્ન્યાગતે કાલે યમૌ સા સુષુવે સુતૌ ।
કુશો લવ ઇતિ ખ્યાતૌ તયોશ્ચક્રે ક્રિયા મુનિઃ ॥ ૧૧ ॥
કુશો લવ ઇતિ ખ્યાતૌ તયોશ્ચક્રે ક્રિયા મુનિઃ ॥ ૧૧ ॥
અઙ્ગદશ્ચિત્રકેતુશ્ચ લક્ષ્મણસ્યાત્મજૌ સ્મૃતૌ ।
તક્ષઃ પુષ્કલ ઇત્યાસ્તાં ભરતસ્ય મહીપતે ॥ ૧૨ ॥
તક્ષઃ પુષ્કલ ઇત્યાસ્તાં ભરતસ્ય મહીપતે ॥ ૧૨ ॥
સુબાહુઃ શ્રુતસેનશ્ચ શત્રુઘ્નસ્ય બભૂવતુઃ ।
ગન્ધર્વાન્ કોટિશો જઘ્ને ભરતો વિજયે દિશામ્ ॥ ૧૩ ॥
ગન્ધર્વાન્ કોટિશો જઘ્ને ભરતો વિજયે દિશામ્ ॥ ૧૩ ॥
તદીયં ધનમાનીય સર્વં રાજ્ઞે ન્યવેદયત્ ।
શત્રુઘ્નશ્ચ મધોઃ પુત્રં લવણં નામ રાક્ષસમ્ ।
હત્વા મધુવને ચક્રે મથુરાં નામ વૈ પુરીમ્ ॥ ૧૪ ॥
શત્રુઘ્નશ્ચ મધોઃ પુત્રં લવણં નામ રાક્ષસમ્ ।
હત્વા મધુવને ચક્રે મથુરાં નામ વૈ પુરીમ્ ॥ ૧૪ ॥
મુનૌ નિક્ષિપ્ય તનયૌ સીતા ભર્ત્રા વિવાસિતા ।
ધ્યાયન્તી રામચરણૌ વિવરં પ્રવિવેશ હ ॥ ૧૫ ॥
ધ્યાયન્તી રામચરણૌ વિવરં પ્રવિવેશ હ ॥ ૧૫ ॥
તચ્છ્રુત્વા ભગવાન્ રામો રુન્ધન્નપિ ધિયા શુચઃ ।
સ્મરંસ્તસ્યા ગુણાંસ્તાંસ્તાન્નાશક્નોદ્ રોદ્ધુમીશ્વરઃ ॥ ૧૬ ॥
સ્મરંસ્તસ્યા ગુણાંસ્તાંસ્તાન્નાશક્નોદ્ રોદ્ધુમીશ્વરઃ ॥ ૧૬ ॥
સ્ત્રીપુંપ્રસઙ્ગ એતાદૃક્સર્વત્ર ત્રાસમાવહઃ ।
અપીશ્વરાણાં કિમુત ગ્રામ્યસ્ય ગૃહચેતસઃ ॥ ૧૭ ॥
અપીશ્વરાણાં કિમુત ગ્રામ્યસ્ય ગૃહચેતસઃ ॥ ૧૭ ॥
તત ઊર્ધ્વં બ્રહ્મચર્યં ધાર્યન્નજુહોત્ પ્રભુઃ ।
ત્રયોદશાબ્દસાહસ્રમગ્નિહોત્રમખણ્ડિતમ્ ॥ ૧૮ ॥
ત્રયોદશાબ્દસાહસ્રમગ્નિહોત્રમખણ્ડિતમ્ ॥ ૧૮ ॥
સ્મરતાં હૃદિ વિન્યસ્ય વિદ્ધં દણ્ડકકણ્ટકૈઃ ।
સ્વપાદપલ્લવં રામ આત્મજ્યોતિરગાત્ તતઃ ॥ ૧૯ ॥
સ્વપાદપલ્લવં રામ આત્મજ્યોતિરગાત્ તતઃ ॥ ૧૯ ॥
નેદં યશો રઘુપતેઃ સુરયાચ્ઞયાત્ત-
લીલાતનોરધિકસામ્યવિમુક્તધામ્નઃ ।
રક્ષોવધો જલધિબન્ધનમસ્ત્રપૂગૈઃ
કિં તસ્ય શત્રુહનને કપયઃ સહાયાઃ ॥ ૨૦ ॥
લીલાતનોરધિકસામ્યવિમુક્તધામ્નઃ ।
રક્ષોવધો જલધિબન્ધનમસ્ત્રપૂગૈઃ
કિં તસ્ય શત્રુહનને કપયઃ સહાયાઃ ॥ ૨૦ ॥
યસ્યામલં નૃપસદઃસુ યશોઽધુનાપિ
ગાયન્ત્યઘઘ્નમૃષયો દિગિભેન્દ્રપટ્ટમ્ ।
તં નાકપાલવસુપાલકિરીટજુષ્ટ-
પાદામ્બુજં રઘુપતિં શરણં પ્રપદ્યે ॥ ૨૧ ॥
ગાયન્ત્યઘઘ્નમૃષયો દિગિભેન્દ્રપટ્ટમ્ ।
તં નાકપાલવસુપાલકિરીટજુષ્ટ-
પાદામ્બુજં રઘુપતિં શરણં પ્રપદ્યે ॥ ૨૧ ॥
સ યૈઃ સ્પૃષ્ટોઽભિદૃષ્ટો વા સંવિષ્ટોઽનુગતોઽપિ વા ।
કોસલાસ્તે યયુઃ સ્થાનં યત્ર ગચ્છન્તિ યોગિનઃ ॥ ૨૨ ॥
કોસલાસ્તે યયુઃ સ્થાનં યત્ર ગચ્છન્તિ યોગિનઃ ॥ ૨૨ ॥
પુરુષો રામચરિતં શ્રવણૈરુપધારયન્ ।
આનૃશંસ્યપરો રાજન્ કર્મબન્ધૈર્વિમુચ્યતે ॥ ૨૩ ॥
આનૃશંસ્યપરો રાજન્ કર્મબન્ધૈર્વિમુચ્યતે ॥ ૨૩ ॥
શ્રીરાજોવાચ
કથં સ ભગવાન્ રામો ભ્રાતૃન્ વા સ્વયમાત્મનઃ ।
તસ્મિન્ વા તેઽન્વવર્તન્ત પ્રજાઃ પૌરાશ્ચ ઈશ્વરે ॥ ૨૪ ॥
કથં સ ભગવાન્ રામો ભ્રાતૃન્ વા સ્વયમાત્મનઃ ।
તસ્મિન્ વા તેઽન્વવર્તન્ત પ્રજાઃ પૌરાશ્ચ ઈશ્વરે ॥ ૨૪ ॥
શ્રીબાદરાયણિરુવાચ
અથાદિશદ્ દિગ્વિજયે ભ્રાતૃંસ્ત્રિભુવનેશ્વરઃ ।
આત્માનં દર્શયન્ સ્વાનાં પુરીમૈક્ષત સાનુગઃ ॥ ૨૫ ॥
અથાદિશદ્ દિગ્વિજયે ભ્રાતૃંસ્ત્રિભુવનેશ્વરઃ ।
આત્માનં દર્શયન્ સ્વાનાં પુરીમૈક્ષત સાનુગઃ ॥ ૨૫ ॥
આસિક્તમાર્ગાં ગન્ધોદૈઃ કરિણાં મદશીકરૈઃ ।
સ્વામિનં પ્રાપ્તમાલોક્ય મત્તાં વા સુતરામિવ ॥ ૨૬ ॥
સ્વામિનં પ્રાપ્તમાલોક્ય મત્તાં વા સુતરામિવ ॥ ૨૬ ॥
પ્રાસાદગોપુરસભાચૈત્યદેવગૃહાદિષુ ।
વિન્યસ્તહેમકલશૈઃ પતાકાભિશ્ચ મણ્ડિતામ્ ॥ ૨૭ ॥
વિન્યસ્તહેમકલશૈઃ પતાકાભિશ્ચ મણ્ડિતામ્ ॥ ૨૭ ॥
પૂગૈઃ સવૃન્તૈ રમ્ભાભિઃ પટ્ટિકાભિઃ સુવાસસામ્ ।
આદર્શૈરંશુકૈઃ સ્રગ્ભિઃ કૃતકૌતુકતોરણામ્ ॥ ૨૮ ॥
આદર્શૈરંશુકૈઃ સ્રગ્ભિઃ કૃતકૌતુકતોરણામ્ ॥ ૨૮ ॥
તમુપેયુસ્તત્ર તત્ર પૌરા અર્હણપાણયઃ ।
આશિષો યુયુજુર્દેવ પાહીમાં પ્રાક્ત્વયોદ્ધૃતામ્ ॥ ૨૯ ॥
આશિષો યુયુજુર્દેવ પાહીમાં પ્રાક્ત્વયોદ્ધૃતામ્ ॥ ૨૯ ॥
તતઃ પ્રજા વીક્ષ્ય પતિં ચિરાગતં
દિદૃક્ષયોત્સૃષ્ટગૃહાઃ સ્ત્રિયો નરાઃ ।
આરુહ્ય હર્મ્યાણ્યરવિન્દલોચન-
મતૃપ્તનેત્રાઃ કુસુમૈરવાકિરન્ ॥ ૩૦ ॥
દિદૃક્ષયોત્સૃષ્ટગૃહાઃ સ્ત્રિયો નરાઃ ।
આરુહ્ય હર્મ્યાણ્યરવિન્દલોચન-
મતૃપ્તનેત્રાઃ કુસુમૈરવાકિરન્ ॥ ૩૦ ॥
અથ પ્રવિષ્ટઃ સ્વગૃહં જુષ્ટં સ્વૈઃ પૂર્વરાજભિઃ ।
અનન્તાખિલકોષાઢ્યમનર્ઘ્યોરુપરિચ્છદમ્ ॥ ૩૧ ॥
અનન્તાખિલકોષાઢ્યમનર્ઘ્યોરુપરિચ્છદમ્ ॥ ૩૧ ॥
વિદ્રુમોદુમ્બરદ્વારૈર્વૈદૂર્યસ્તમ્ભપઙ્ક્તિભિઃ ।
સ્થલૈર્મારકતૈઃ સ્વચ્છૈર્ભ્રાજત્સ્ફટિકભિત્તિભિઃ ॥ ૩૨ ॥
સ્થલૈર્મારકતૈઃ સ્વચ્છૈર્ભ્રાજત્સ્ફટિકભિત્તિભિઃ ॥ ૩૨ ॥
ચિત્રસ્રગ્ભિઃ પટ્ટિકાભિર્વાસોમણિગણાંશુકૈઃ ।
મુક્તાફલૈશ્ચિદુલ્લાસૈઃ કાન્તકામોપપત્તિભિઃ ॥ ૩૩ ॥
મુક્તાફલૈશ્ચિદુલ્લાસૈઃ કાન્તકામોપપત્તિભિઃ ॥ ૩૩ ॥
ધૂપદીપૈઃ સુરભિભિર્મણ્ડિતં પુષ્પમણ્ડનૈઃ ।
સ્ત્રીપુમ્ભિઃ સુરસઙ્કાશૈર્જુષ્ટં ભૂષણભૂષણૈઃ ॥ ૩૪ ॥
સ્ત્રીપુમ્ભિઃ સુરસઙ્કાશૈર્જુષ્ટં ભૂષણભૂષણૈઃ ॥ ૩૪ ॥
તસ્મિન્સ ભગવાન્ રામઃ સ્નિગ્ધયા પ્રિયયેષ્ટયા ।
રેમે સ્વારામધીરાણામૃષભઃ સીતયા કિલ ॥ ૩૫ ॥
રેમે સ્વારામધીરાણામૃષભઃ સીતયા કિલ ॥ ૩૫ ॥
બુભુજે ચ યથાકાલં કામાન્ ધર્મમપીડયન્ ।
વર્ષપૂગાન્ બહૂન્ નૃણામભિધ્યાતાઙ્ઘ્રિપલ્લવઃ ॥ ૩૬ ॥
વર્ષપૂગાન્ બહૂન્ નૃણામભિધ્યાતાઙ્ઘ્રિપલ્લવઃ ॥ ૩૬ ॥