ശ്രീശുക ഉവാച
ഭഗവാനാത്മനാത്മാനം രാമ ഉത്തമകല്പകൈഃ ।
സര്വദേവമയം ദേവമീജേഽഥാചാര്യവാന് മഖൈഃ ॥ ൧ ॥
ഭഗവാനാത്മനാത്മാനം രാമ ഉത്തമകല്പകൈഃ ।
സര്വദേവമയം ദേവമീജേഽഥാചാര്യവാന് മഖൈഃ ॥ ൧ ॥
ഹോത്രേഽദദാദ് ദിശം പ്രാചീം ബ്രഹ്മണേ ദക്ഷിണാം പ്രഭുഃ ।
അധ്വര്യവേ പ്രതീചീം വാ ഉത്തരാം സാമഗായ സഃ ॥ ൨ ॥
അധ്വര്യവേ പ്രതീചീം വാ ഉത്തരാം സാമഗായ സഃ ॥ ൨ ॥
ആചാര്യായ ദദൌ ശേഷാം യാവതീ ഭൂസ്തദന്തരാ ।
മന്യമാന ഇദം കൃത്സ്നം ബ്രാഹ്മണോഽര്ഹതി നിഃസ്പൃഹഃ ॥ ൩ ॥
മന്യമാന ഇദം കൃത്സ്നം ബ്രാഹ്മണോഽര്ഹതി നിഃസ്പൃഹഃ ॥ ൩ ॥
ഇത്യയം തദലങ്കാരവാസോഭ്യാമവശേഷിതഃ ।
തഥാ രാജ്ഞ്യപി വൈദേഹീ സൌമങ്ഗല്യാവശേഷിതാ ॥ ൪ ॥
തഥാ രാജ്ഞ്യപി വൈദേഹീ സൌമങ്ഗല്യാവശേഷിതാ ॥ ൪ ॥
തേ തു ബ്രാഹ്മണദേവസ്യ വാത്സല്യം വീക്ഷ്യ സംസ്തുതമ് ।
പ്രീതാഃ ക്ലിന്നധിയസ്തസ്മൈ പ്രത്യര്പ്യേദം ബഭാഷിരേ ॥ ൫ ॥
പ്രീതാഃ ക്ലിന്നധിയസ്തസ്മൈ പ്രത്യര്പ്യേദം ബഭാഷിരേ ॥ ൫ ॥
അപ്രത്തം നസ്ത്വയാ കിം നു ഭഗവന് ഭുവനേശ്വര ।
യന്നോഽന്തര്ഹൃദയം വിശ്യ തമോ ഹംസി സ്വരോചിഷാ ॥ ൬ ॥
യന്നോഽന്തര്ഹൃദയം വിശ്യ തമോ ഹംസി സ്വരോചിഷാ ॥ ൬ ॥
നമോ ബ്രഹ്മണ്യദേവായ രാമായാകുണ്ഠമേധസേ ।
ഉത്തമശ്ലോകധുര്യായ ന്യസ്തദണ്ഡാര്പിതാങ്ഘ്രയേ ॥ ൭ ॥
ഉത്തമശ്ലോകധുര്യായ ന്യസ്തദണ്ഡാര്പിതാങ്ഘ്രയേ ॥ ൭ ॥
കദാചില്ലോകജിജ്ഞാസുര്ഗൂഢോ രാത്ര്യാമലക്ഷിതഃ ।
ചരന്വാചോഽശൃണോദ് രാമോ ഭാര്യാമുദ്ദിശ്യ കസ്യചിത് ॥ ൮ ॥
ചരന്വാചോഽശൃണോദ് രാമോ ഭാര്യാമുദ്ദിശ്യ കസ്യചിത് ॥ ൮ ॥
നാഹം ബിഭര്മി ത്വാം ദുഷ്ടാമസതീം പരവേശ്മഗാമ് ।
സ്ത്രൈണോ ഹി ബിഭൃയാത് സീതാം രാമോ നാഹം ഭജേ പുനഃ ॥ ൯ ॥
സ്ത്രൈണോ ഹി ബിഭൃയാത് സീതാം രാമോ നാഹം ഭജേ പുനഃ ॥ ൯ ॥
ഇതി ലോകാദ് ബഹുമുഖാദ് ദുരാരാധ്യാദസംവിദഃ ।
പത്യാ ഭീതേന സാ ത്യക്താ പ്രാപ്താ പ്രാചേതസാശ്രമമ് ॥ ൧൦ ॥
പത്യാ ഭീതേന സാ ത്യക്താ പ്രാപ്താ പ്രാചേതസാശ്രമമ് ॥ ൧൦ ॥
അന്തര്വത്ന്യാഗതേ കാലേ യമൌ സാ സുഷുവേ സുതൌ ।
കുശോ ലവ ഇതി ഖ്യാതൌ തയോശ്ചക്രേ ക്രിയാ മുനിഃ ॥ ൧൧ ॥
കുശോ ലവ ഇതി ഖ്യാതൌ തയോശ്ചക്രേ ക്രിയാ മുനിഃ ॥ ൧൧ ॥
അങ്ഗദശ്ചിത്രകേതുശ്ച ലക്ഷ്മണസ്യാത്മജൌ സ്മൃതൌ ।
തക്ഷഃ പുഷ്കല ഇത്യാസ്താം ഭരതസ്യ മഹീപതേ ॥ ൧൨ ॥
തക്ഷഃ പുഷ്കല ഇത്യാസ്താം ഭരതസ്യ മഹീപതേ ॥ ൧൨ ॥
സുബാഹുഃ ശ്രുതസേനശ്ച ശത്രുഘ്നസ്യ ബഭൂവതുഃ ।
ഗന്ധര്വാന് കോടിശോ ജഘ്നേ ഭരതോ വിജയേ ദിശാമ് ॥ ൧൩ ॥
ഗന്ധര്വാന് കോടിശോ ജഘ്നേ ഭരതോ വിജയേ ദിശാമ് ॥ ൧൩ ॥
തദീയം ധനമാനീയ സര്വം രാജ്ഞേ ന്യവേദയത് ।
ശത്രുഘ്നശ്ച മധോഃ പുത്രം ലവണം നാമ രാക്ഷസമ് ।
ഹത്വാ മധുവനേ ചക്രേ മഥുരാം നാമ വൈ പുരീമ് ॥ ൧൪ ॥
ശത്രുഘ്നശ്ച മധോഃ പുത്രം ലവണം നാമ രാക്ഷസമ് ।
ഹത്വാ മധുവനേ ചക്രേ മഥുരാം നാമ വൈ പുരീമ് ॥ ൧൪ ॥
മുനൌ നിക്ഷിപ്യ തനയൌ സീതാ ഭര്ത്രാ വിവാസിതാ ।
ധ്യായന്തീ രാമചരണൌ വിവരം പ്രവിവേശ ഹ ॥ ൧൫ ॥
ധ്യായന്തീ രാമചരണൌ വിവരം പ്രവിവേശ ഹ ॥ ൧൫ ॥
തച്ഛ്രുത്വാ ഭഗവാന് രാമോ രുന്ധന്നപി ധിയാ ശുചഃ ।
സ്മരംസ്തസ്യാ ഗുണാംസ്താംസ്താന്നാശക്നോദ് രോദ്ധുമീശ്വരഃ ॥ ൧൬ ॥
സ്മരംസ്തസ്യാ ഗുണാംസ്താംസ്താന്നാശക്നോദ് രോദ്ധുമീശ്വരഃ ॥ ൧൬ ॥
സ്ത്രീപുംപ്രസങ്ഗ ഏതാദൃക്സര്വത്ര ത്രാസമാവഹഃ ।
അപീശ്വരാണാം കിമുത ഗ്രാമ്യസ്യ ഗൃഹചേതസഃ ॥ ൧൭ ॥
അപീശ്വരാണാം കിമുത ഗ്രാമ്യസ്യ ഗൃഹചേതസഃ ॥ ൧൭ ॥
തത ഊര്ധ്വം ബ്രഹ്മചര്യം ധാര്യന്നജുഹോത് പ്രഭുഃ ।
ത്രയോദശാബ്ദസാഹസ്രമഗ്നിഹോത്രമഖണ്ഡിതമ് ॥ ൧൮ ॥
ത്രയോദശാബ്ദസാഹസ്രമഗ്നിഹോത്രമഖണ്ഡിതമ് ॥ ൧൮ ॥
സ്മരതാം ഹൃദി വിന്യസ്യ വിദ്ധം ദണ്ഡകകണ്ടകൈഃ ।
സ്വപാദപല്ലവം രാമ ആത്മജ്യോതിരഗാത് തതഃ ॥ ൧൯ ॥
സ്വപാദപല്ലവം രാമ ആത്മജ്യോതിരഗാത് തതഃ ॥ ൧൯ ॥
നേദം യശോ രഘുപതേഃ സുരയാച്ഞയാത്ത-
ലീലാതനോരധികസാമ്യവിമുക്തധാമ്നഃ ।
രക്ഷോവധോ ജലധിബന്ധനമസ്ത്രപൂഗൈഃ
കിം തസ്യ ശത്രുഹനനേ കപയഃ സഹായാഃ ॥ ൨൦ ॥
ലീലാതനോരധികസാമ്യവിമുക്തധാമ്നഃ ।
രക്ഷോവധോ ജലധിബന്ധനമസ്ത്രപൂഗൈഃ
കിം തസ്യ ശത്രുഹനനേ കപയഃ സഹായാഃ ॥ ൨൦ ॥
യസ്യാമലം നൃപസദഃസു യശോഽധുനാപി
ഗായന്ത്യഘഘ്നമൃഷയോ ദിഗിഭേന്ദ്രപട്ടമ് ।
തം നാകപാലവസുപാലകിരീടജുഷ്ട-
പാദാമ്ബുജം രഘുപതിം ശരണം പ്രപദ്യേ ॥ ൨൧ ॥
ഗായന്ത്യഘഘ്നമൃഷയോ ദിഗിഭേന്ദ്രപട്ടമ് ।
തം നാകപാലവസുപാലകിരീടജുഷ്ട-
പാദാമ്ബുജം രഘുപതിം ശരണം പ്രപദ്യേ ॥ ൨൧ ॥
സ യൈഃ സ്പൃഷ്ടോഽഭിദൃഷ്ടോ വാ സംവിഷ്ടോഽനുഗതോഽപി വാ ।
കോസലാസ്തേ യയുഃ സ്ഥാനം യത്ര ഗച്ഛന്തി യോഗിനഃ ॥ ൨൨ ॥
കോസലാസ്തേ യയുഃ സ്ഥാനം യത്ര ഗച്ഛന്തി യോഗിനഃ ॥ ൨൨ ॥
പുരുഷോ രാമചരിതം ശ്രവണൈരുപധാരയന് ।
ആനൃശംസ്യപരോ രാജന് കര്മബന്ധൈര്വിമുച്യതേ ॥ ൨൩ ॥
ആനൃശംസ്യപരോ രാജന് കര്മബന്ധൈര്വിമുച്യതേ ॥ ൨൩ ॥
ശ്രീരാജോവാച
കഥം സ ഭഗവാന് രാമോ ഭ്രാതൃന് വാ സ്വയമാത്മനഃ ।
തസ്മിന് വാ തേഽന്വവര്തന്ത പ്രജാഃ പൌരാശ്ച ഈശ്വരേ ॥ ൨൪ ॥
കഥം സ ഭഗവാന് രാമോ ഭ്രാതൃന് വാ സ്വയമാത്മനഃ ।
തസ്മിന് വാ തേഽന്വവര്തന്ത പ്രജാഃ പൌരാശ്ച ഈശ്വരേ ॥ ൨൪ ॥
ശ്രീബാദരായണിരുവാച
അഥാദിശദ് ദിഗ്വിജയേ ഭ്രാതൃംസ്ത്രിഭുവനേശ്വരഃ ।
ആത്മാനം ദര്ശയന് സ്വാനാം പുരീമൈക്ഷത സാനുഗഃ ॥ ൨൫ ॥
അഥാദിശദ് ദിഗ്വിജയേ ഭ്രാതൃംസ്ത്രിഭുവനേശ്വരഃ ।
ആത്മാനം ദര്ശയന് സ്വാനാം പുരീമൈക്ഷത സാനുഗഃ ॥ ൨൫ ॥
ആസിക്തമാര്ഗാം ഗന്ധോദൈഃ കരിണാം മദശീകരൈഃ ।
സ്വാമിനം പ്രാപ്തമാലോക്യ മത്താം വാ സുതരാമിവ ॥ ൨൬ ॥
സ്വാമിനം പ്രാപ്തമാലോക്യ മത്താം വാ സുതരാമിവ ॥ ൨൬ ॥
പ്രാസാദഗോപുരസഭാചൈത്യദേവഗൃഹാദിഷു ।
വിന്യസ്തഹേമകലശൈഃ പതാകാഭിശ്ച മണ്ഡിതാമ് ॥ ൨൭ ॥
വിന്യസ്തഹേമകലശൈഃ പതാകാഭിശ്ച മണ്ഡിതാമ് ॥ ൨൭ ॥
പൂഗൈഃ സവൃന്തൈ രമ്ഭാഭിഃ പട്ടികാഭിഃ സുവാസസാമ് ।
ആദര്ശൈരംശുകൈഃ സ്രഗ്ഭിഃ കൃതകൌതുകതോരണാമ് ॥ ൨൮ ॥
ആദര്ശൈരംശുകൈഃ സ്രഗ്ഭിഃ കൃതകൌതുകതോരണാമ് ॥ ൨൮ ॥
തമുപേയുസ്തത്ര തത്ര പൌരാ അര്ഹണപാണയഃ ।
ആശിഷോ യുയുജുര്ദേവ പാഹീമാം പ്രാക്ത്വയോദ്ധൃതാമ് ॥ ൨൯ ॥
ആശിഷോ യുയുജുര്ദേവ പാഹീമാം പ്രാക്ത്വയോദ്ധൃതാമ് ॥ ൨൯ ॥
തതഃ പ്രജാ വീക്ഷ്യ പതിം ചിരാഗതം
ദിദൃക്ഷയോത്സൃഷ്ടഗൃഹാഃ സ്ത്രിയോ നരാഃ ।
ആരുഹ്യ ഹര്മ്യാണ്യരവിന്ദലോചന-
മതൃപ്തനേത്രാഃ കുസുമൈരവാകിരന് ॥ ൩൦ ॥
ദിദൃക്ഷയോത്സൃഷ്ടഗൃഹാഃ സ്ത്രിയോ നരാഃ ।
ആരുഹ്യ ഹര്മ്യാണ്യരവിന്ദലോചന-
മതൃപ്തനേത്രാഃ കുസുമൈരവാകിരന് ॥ ൩൦ ॥
അഥ പ്രവിഷ്ടഃ സ്വഗൃഹം ജുഷ്ടം സ്വൈഃ പൂര്വരാജഭിഃ ।
അനന്താഖിലകോഷാഢ്യമനര്ഘ്യോരുപരിച്ഛദമ് ॥ ൩൧ ॥
അനന്താഖിലകോഷാഢ്യമനര്ഘ്യോരുപരിച്ഛദമ് ॥ ൩൧ ॥
വിദ്രുമോദുമ്ബരദ്വാരൈര്വൈദൂര്യസ്തമ്ഭപങ്ക്തിഭിഃ ।
സ്ഥലൈര്മാരകതൈഃ സ്വച്ഛൈര്ഭ്രാജത്സ്ഫടികഭിത്തിഭിഃ ॥ ൩൨ ॥
സ്ഥലൈര്മാരകതൈഃ സ്വച്ഛൈര്ഭ്രാജത്സ്ഫടികഭിത്തിഭിഃ ॥ ൩൨ ॥
ചിത്രസ്രഗ്ഭിഃ പട്ടികാഭിര്വാസോമണിഗണാംശുകൈഃ ।
മുക്താഫലൈശ്ചിദുല്ലാസൈഃ കാന്തകാമോപപത്തിഭിഃ ॥ ൩൩ ॥
മുക്താഫലൈശ്ചിദുല്ലാസൈഃ കാന്തകാമോപപത്തിഭിഃ ॥ ൩൩ ॥
ധൂപദീപൈഃ സുരഭിഭിര്മണ്ഡിതം പുഷ്പമണ്ഡനൈഃ ।
സ്ത്രീപുമ്ഭിഃ സുരസങ്കാശൈര്ജുഷ്ടം ഭൂഷണഭൂഷണൈഃ ॥ ൩൪ ॥
സ്ത്രീപുമ്ഭിഃ സുരസങ്കാശൈര്ജുഷ്ടം ഭൂഷണഭൂഷണൈഃ ॥ ൩൪ ॥
തസ്മിന്സ ഭഗവാന് രാമഃ സ്നിഗ്ധയാ പ്രിയയേഷ്ടയാ ।
രേമേ സ്വാരാമധീരാണാമൃഷഭഃ സീതയാ കില ॥ ൩൫ ॥
രേമേ സ്വാരാമധീരാണാമൃഷഭഃ സീതയാ കില ॥ ൩൫ ॥
ബുഭുജേ ച യഥാകാലം കാമാന് ധര്മമപീഡയന് ।
വര്ഷപൂഗാന് ബഹൂന് നൃണാമഭിധ്യാതാങ്ഘ്രിപല്ലവഃ ॥ ൩൬ ॥
വര്ഷപൂഗാന് ബഹൂന് നൃണാമഭിധ്യാതാങ്ഘ്രിപല്ലവഃ ॥ ൩൬ ॥