శ్రీశుక ఉవాచ
భగవానాత్మనాత్మానం రామ ఉత్తమకల్పకైః ।
సర్వదేవమయం దేవమీజేఽథాచార్యవాన్ మఖైః ॥ ౧ ॥
భగవానాత్మనాత్మానం రామ ఉత్తమకల్పకైః ।
సర్వదేవమయం దేవమీజేఽథాచార్యవాన్ మఖైః ॥ ౧ ॥
హోత్రేఽదదాద్ దిశం ప్రాచీం బ్రహ్మణే దక్షిణాం ప్రభుః ।
అధ్వర్యవే ప్రతీచీం వా ఉత్తరాం సామగాయ సః ॥ ౨ ॥
అధ్వర్యవే ప్రతీచీం వా ఉత్తరాం సామగాయ సః ॥ ౨ ॥
ఆచార్యాయ దదౌ శేషాం యావతీ భూస్తదన్తరా ।
మన్యమాన ఇదం కృత్స్నం బ్రాహ్మణోఽర్హతి నిఃస్పృహః ॥ ౩ ॥
మన్యమాన ఇదం కృత్స్నం బ్రాహ్మణోఽర్హతి నిఃస్పృహః ॥ ౩ ॥
ఇత్యయం తదలఙ్కారవాసోభ్యామవశేషితః ।
తథా రాజ్ఞ్యపి వైదేహీ సౌమఙ్గల్యావశేషితా ॥ ౪ ॥
తథా రాజ్ఞ్యపి వైదేహీ సౌమఙ్గల్యావశేషితా ॥ ౪ ॥
తే తు బ్రాహ్మణదేవస్య వాత్సల్యం వీక్ష్య సంస్తుతమ్ ।
ప్రీతాః క్లిన్నధియస్తస్మై ప్రత్యర్ప్యేదం బభాషిరే ॥ ౫ ॥
ప్రీతాః క్లిన్నధియస్తస్మై ప్రత్యర్ప్యేదం బభాషిరే ॥ ౫ ॥
అప్రత్తం నస్త్వయా కిం ను భగవన్ భువనేశ్వర ।
యన్నోఽన్తర్హృదయం విశ్య తమో హంసి స్వరోచిషా ॥ ౬ ॥
యన్నోఽన్తర్హృదయం విశ్య తమో హంసి స్వరోచిషా ॥ ౬ ॥
నమో బ్రహ్మణ్యదేవాయ రామాయాకుణ్ఠమేధసే ।
ఉత్తమశ్లోకధుర్యాయ న్యస్తదణ్డార్పితాఙ్ఘ్రయే ॥ ౭ ॥
ఉత్తమశ్లోకధుర్యాయ న్యస్తదణ్డార్పితాఙ్ఘ్రయే ॥ ౭ ॥
కదాచిల్లోకజిజ్ఞాసుర్గూఢో రాత్ర్యామలక్షితః ।
చరన్వాచోఽశృణోద్ రామో భార్యాముద్దిశ్య కస్యచిత్ ॥ ౮ ॥
చరన్వాచోఽశృణోద్ రామో భార్యాముద్దిశ్య కస్యచిత్ ॥ ౮ ॥
నాహం బిభర్మి త్వాం దుష్టామసతీం పరవేశ్మగామ్ ।
స్త్రైణో హి బిభృయాత్ సీతాం రామో నాహం భజే పునః ॥ ౯ ॥
స్త్రైణో హి బిభృయాత్ సీతాం రామో నాహం భజే పునః ॥ ౯ ॥
ఇతి లోకాద్ బహుముఖాద్ దురారాధ్యాదసంవిదః ।
పత్యా భీతేన సా త్యక్తా ప్రాప్తా ప్రాచేతసాశ్రమమ్ ॥ ౧౦ ॥
పత్యా భీతేన సా త్యక్తా ప్రాప్తా ప్రాచేతసాశ్రమమ్ ॥ ౧౦ ॥
అన్తర్వత్న్యాగతే కాలే యమౌ సా సుషువే సుతౌ ।
కుశో లవ ఇతి ఖ్యాతౌ తయోశ్చక్రే క్రియా మునిః ॥ ౧౧ ॥
కుశో లవ ఇతి ఖ్యాతౌ తయోశ్చక్రే క్రియా మునిః ॥ ౧౧ ॥
అఙ్గదశ్చిత్రకేతుశ్చ లక్ష్మణస్యాత్మజౌ స్మృతౌ ।
తక్షః పుష్కల ఇత్యాస్తాం భరతస్య మహీపతే ॥ ౧౨ ॥
తక్షః పుష్కల ఇత్యాస్తాం భరతస్య మహీపతే ॥ ౧౨ ॥
సుబాహుః శ్రుతసేనశ్చ శత్రుఘ్నస్య బభూవతుః ।
గన్ధర్వాన్ కోటిశో జఘ్నే భరతో విజయే దిశామ్ ॥ ౧౩ ॥
గన్ధర్వాన్ కోటిశో జఘ్నే భరతో విజయే దిశామ్ ॥ ౧౩ ॥
తదీయం ధనమానీయ సర్వం రాజ్ఞే న్యవేదయత్ ।
శత్రుఘ్నశ్చ మధోః పుత్రం లవణం నామ రాక్షసమ్ ।
హత్వా మధువనే చక్రే మథురాం నామ వై పురీమ్ ॥ ౧౪ ॥
శత్రుఘ్నశ్చ మధోః పుత్రం లవణం నామ రాక్షసమ్ ।
హత్వా మధువనే చక్రే మథురాం నామ వై పురీమ్ ॥ ౧౪ ॥
మునౌ నిక్షిప్య తనయౌ సీతా భర్త్రా వివాసితా ।
ధ్యాయన్తీ రామచరణౌ వివరం ప్రవివేశ హ ॥ ౧౫ ॥
ధ్యాయన్తీ రామచరణౌ వివరం ప్రవివేశ హ ॥ ౧౫ ॥
తచ్ఛ్రుత్వా భగవాన్ రామో రున్ధన్నపి ధియా శుచః ।
స్మరంస్తస్యా గుణాంస్తాంస్తాన్నాశక్నోద్ రోద్ధుమీశ్వరః ॥ ౧౬ ॥
స్మరంస్తస్యా గుణాంస్తాంస్తాన్నాశక్నోద్ రోద్ధుమీశ్వరః ॥ ౧౬ ॥
స్త్రీపుంప్రసఙ్గ ఏతాదృక్సర్వత్ర త్రాసమావహః ।
అపీశ్వరాణాం కిముత గ్రామ్యస్య గృహచేతసః ॥ ౧౭ ॥
అపీశ్వరాణాం కిముత గ్రామ్యస్య గృహచేతసః ॥ ౧౭ ॥
తత ఊర్ధ్వం బ్రహ్మచర్యం ధార్యన్నజుహోత్ ప్రభుః ।
త్రయోదశాబ్దసాహస్రమగ్నిహోత్రమఖణ్డితమ్ ॥ ౧౮ ॥
త్రయోదశాబ్దసాహస్రమగ్నిహోత్రమఖణ్డితమ్ ॥ ౧౮ ॥
స్మరతాం హృది విన్యస్య విద్ధం దణ్డకకణ్టకైః ।
స్వపాదపల్లవం రామ ఆత్మజ్యోతిరగాత్ తతః ॥ ౧౯ ॥
స్వపాదపల్లవం రామ ఆత్మజ్యోతిరగాత్ తతః ॥ ౧౯ ॥
నేదం యశో రఘుపతేః సురయాచ్ఞయాత్త-
లీలాతనోరధికసామ్యవిముక్తధామ్నః ।
రక్షోవధో జలధిబన్ధనమస్త్రపూగైః
కిం తస్య శత్రుహననే కపయః సహాయాః ॥ ౨౦ ॥
లీలాతనోరధికసామ్యవిముక్తధామ్నః ।
రక్షోవధో జలధిబన్ధనమస్త్రపూగైః
కిం తస్య శత్రుహననే కపయః సహాయాః ॥ ౨౦ ॥
యస్యామలం నృపసదఃసు యశోఽధునాపి
గాయన్త్యఘఘ్నమృషయో దిగిభేన్ద్రపట్టమ్ ।
తం నాకపాలవసుపాలకిరీటజుష్ట-
పాదామ్బుజం రఘుపతిం శరణం ప్రపద్యే ॥ ౨౧ ॥
గాయన్త్యఘఘ్నమృషయో దిగిభేన్ద్రపట్టమ్ ।
తం నాకపాలవసుపాలకిరీటజుష్ట-
పాదామ్బుజం రఘుపతిం శరణం ప్రపద్యే ॥ ౨౧ ॥
స యైః స్పృష్టోఽభిదృష్టో వా సంవిష్టోఽనుగతోఽపి వా ।
కోసలాస్తే యయుః స్థానం యత్ర గచ్ఛన్తి యోగినః ॥ ౨౨ ॥
కోసలాస్తే యయుః స్థానం యత్ర గచ్ఛన్తి యోగినః ॥ ౨౨ ॥
పురుషో రామచరితం శ్రవణైరుపధారయన్ ।
ఆనృశంస్యపరో రాజన్ కర్మబన్ధైర్విముచ్యతే ॥ ౨౩ ॥
ఆనృశంస్యపరో రాజన్ కర్మబన్ధైర్విముచ్యతే ॥ ౨౩ ॥
శ్రీరాజోవాచ
కథం స భగవాన్ రామో భ్రాతృన్ వా స్వయమాత్మనః ।
తస్మిన్ వా తేఽన్వవర్తన్త ప్రజాః పౌరాశ్చ ఈశ్వరే ॥ ౨౪ ॥
కథం స భగవాన్ రామో భ్రాతృన్ వా స్వయమాత్మనః ।
తస్మిన్ వా తేఽన్వవర్తన్త ప్రజాః పౌరాశ్చ ఈశ్వరే ॥ ౨౪ ॥
శ్రీబాదరాయణిరువాచ
అథాదిశద్ దిగ్విజయే భ్రాతృంస్త్రిభువనేశ్వరః ।
ఆత్మానం దర్శయన్ స్వానాం పురీమైక్షత సానుగః ॥ ౨౫ ॥
అథాదిశద్ దిగ్విజయే భ్రాతృంస్త్రిభువనేశ్వరః ।
ఆత్మానం దర్శయన్ స్వానాం పురీమైక్షత సానుగః ॥ ౨౫ ॥
ఆసిక్తమార్గాం గన్ధోదైః కరిణాం మదశీకరైః ।
స్వామినం ప్రాప్తమాలోక్య మత్తాం వా సుతరామివ ॥ ౨౬ ॥
స్వామినం ప్రాప్తమాలోక్య మత్తాం వా సుతరామివ ॥ ౨౬ ॥
ప్రాసాదగోపురసభాచైత్యదేవగృహాదిషు ।
విన్యస్తహేమకలశైః పతాకాభిశ్చ మణ్డితామ్ ॥ ౨౭ ॥
విన్యస్తహేమకలశైః పతాకాభిశ్చ మణ్డితామ్ ॥ ౨౭ ॥
పూగైః సవృన్తై రమ్భాభిః పట్టికాభిః సువాససామ్ ।
ఆదర్శైరంశుకైః స్రగ్భిః కృతకౌతుకతోరణామ్ ॥ ౨౮ ॥
ఆదర్శైరంశుకైః స్రగ్భిః కృతకౌతుకతోరణామ్ ॥ ౨౮ ॥
తముపేయుస్తత్ర తత్ర పౌరా అర్హణపాణయః ।
ఆశిషో యుయుజుర్దేవ పాహీమాం ప్రాక్త్వయోద్ధృతామ్ ॥ ౨౯ ॥
ఆశిషో యుయుజుర్దేవ పాహీమాం ప్రాక్త్వయోద్ధృతామ్ ॥ ౨౯ ॥
తతః ప్రజా వీక్ష్య పతిం చిరాగతం
దిదృక్షయోత్సృష్టగృహాః స్త్రియో నరాః ।
ఆరుహ్య హర్మ్యాణ్యరవిన్దలోచన-
మతృప్తనేత్రాః కుసుమైరవాకిరన్ ॥ ౩౦ ॥
దిదృక్షయోత్సృష్టగృహాః స్త్రియో నరాః ।
ఆరుహ్య హర్మ్యాణ్యరవిన్దలోచన-
మతృప్తనేత్రాః కుసుమైరవాకిరన్ ॥ ౩౦ ॥
అథ ప్రవిష్టః స్వగృహం జుష్టం స్వైః పూర్వరాజభిః ।
అనన్తాఖిలకోషాఢ్యమనర్ఘ్యోరుపరిచ్ఛదమ్ ॥ ౩౧ ॥
అనన్తాఖిలకోషాఢ్యమనర్ఘ్యోరుపరిచ్ఛదమ్ ॥ ౩౧ ॥
విద్రుమోదుమ్బరద్వారైర్వైదూర్యస్తమ్భపఙ్క్తిభిః ।
స్థలైర్మారకతైః స్వచ్ఛైర్భ్రాజత్స్ఫటికభిత్తిభిః ॥ ౩౨ ॥
స్థలైర్మారకతైః స్వచ్ఛైర్భ్రాజత్స్ఫటికభిత్తిభిః ॥ ౩౨ ॥
చిత్రస్రగ్భిః పట్టికాభిర్వాసోమణిగణాంశుకైః ।
ముక్తాఫలైశ్చిదుల్లాసైః కాన్తకామోపపత్తిభిః ॥ ౩౩ ॥
ముక్తాఫలైశ్చిదుల్లాసైః కాన్తకామోపపత్తిభిః ॥ ౩౩ ॥
ధూపదీపైః సురభిభిర్మణ్డితం పుష్పమణ్డనైః ।
స్త్రీపుమ్భిః సురసఙ్కాశైర్జుష్టం భూషణభూషణైః ॥ ౩౪ ॥
స్త్రీపుమ్భిః సురసఙ్కాశైర్జుష్టం భూషణభూషణైః ॥ ౩౪ ॥
తస్మిన్స భగవాన్ రామః స్నిగ్ధయా ప్రియయేష్టయా ।
రేమే స్వారామధీరాణామృషభః సీతయా కిల ॥ ౩౫ ॥
రేమే స్వారామధీరాణామృషభః సీతయా కిల ॥ ౩౫ ॥
బుభుజే చ యథాకాలం కామాన్ ధర్మమపీడయన్ ।
వర్షపూగాన్ బహూన్ నృణామభిధ్యాతాఙ్ఘ్రిపల్లవః ॥ ౩౬ ॥
వర్షపూగాన్ బహూన్ నృణామభిధ్యాతాఙ్ఘ్రిపల్లవః ॥ ౩౬ ॥