ശ്രീശുക ഉവാച
പിത്രോപശിക്ഷിതോ രാമസ്തഥേതി കുരുനന്ദന ।
സംവത്സരം തീര്ഥയാത്രാം ചരിത്വാശ്രമമാവ്രജത് ॥ ൧ ॥
പിത്രോപശിക്ഷിതോ രാമസ്തഥേതി കുരുനന്ദന ।
സംവത്സരം തീര്ഥയാത്രാം ചരിത്വാശ്രമമാവ്രജത് ॥ ൧ ॥
കദാചിദ് രേണുകാ യാതാ ഗങ്ഗായാം പദ്മമാലിനമ് ।
ഗന്ധര്വരാജം ക്രീഡന്തമപ്സരോഭിരപശ്യത ॥ ൨ ॥
ഗന്ധര്വരാജം ക്രീഡന്തമപ്സരോഭിരപശ്യത ॥ ൨ ॥
വിലോകയന്തീ ക്രീഡന്തമുദകാര്ഥം നദീം ഗതാ ।
ഹോമവേലാം ന സസ്മാര കിഞ്ചിച്ചിത്രരഥസ്പൃഹാ ॥ ൩ ॥
ഹോമവേലാം ന സസ്മാര കിഞ്ചിച്ചിത്രരഥസ്പൃഹാ ॥ ൩ ॥
കാലാത്യയം തം വിലോക്യ മുനേഃ ശാപവിശങ്കിതാ ।
ആഗത്യ കലശം തസ്ഥൌ പുരോധായ കൃതാഞ്ജലിഃ ॥ ൪ ॥
ആഗത്യ കലശം തസ്ഥൌ പുരോധായ കൃതാഞ്ജലിഃ ॥ ൪ ॥
വ്യഭിചാരം മുനിര്ജ്ഞാത്വാ പത്ന്യാഃ പ്രകുപിതോഽബ്രവീത് ।
ഘ്നതൈനാം പുത്രകാഃ പാപാമിത്യുക്താസ്തേ ന ചക്രിരേ ॥ ൫ ॥
ഘ്നതൈനാം പുത്രകാഃ പാപാമിത്യുക്താസ്തേ ന ചക്രിരേ ॥ ൫ ॥
രാമഃ സഞ്ചോദിതഃ പിത്രാ ഭ്രാതൃന് മാത്രാ സഹാവധീത് ।
പ്രഭാവജ്ഞോ മുനേഃ സമ്യക് സമാധേസ്തപസശ്ച സഃ ॥ ൬ ॥
പ്രഭാവജ്ഞോ മുനേഃ സമ്യക് സമാധേസ്തപസശ്ച സഃ ॥ ൬ ॥
വരേണച്ഛന്ദയാമാസ പ്രീതഃ സത്യവതീസുതഃ ।
വവ്രേ ഹതാനാം രാമോഽപി ജീവിതം ചാസ്മൃതിം വധേ ॥ ൭ ॥
വവ്രേ ഹതാനാം രാമോഽപി ജീവിതം ചാസ്മൃതിം വധേ ॥ ൭ ॥
ഉത്തസ്ഥുസ്തേ കുശലിനോ നിദ്രാപായ ഇവാഞ്ജസാ ।
പിതുര്വിദ്വാംസ്തപോവീര്യം രാമശ്ചക്രേ സുഹൃദ്വധമ് ॥ ൮ ॥
പിതുര്വിദ്വാംസ്തപോവീര്യം രാമശ്ചക്രേ സുഹൃദ്വധമ് ॥ ൮ ॥
യേഽര്ജുനസ്യ സുതാ രാജന് സ്മരന്തഃ സ്വപിതുര്വധമ് ।
രാമവീര്യപരാഭൂതാ ലേഭിരേ ശര്മ ന ക്വചിത് ॥ ൯ ॥
രാമവീര്യപരാഭൂതാ ലേഭിരേ ശര്മ ന ക്വചിത് ॥ ൯ ॥
ഏകദാശ്രമതോ രാമേ സഭ്രാതരി വനം ഗതേ ।
വൈരം സിഷാധയിഷവോ ലബ്ധച്ഛിദ്രാ ഉപാഗമന് ॥ ൧൦ ॥
വൈരം സിഷാധയിഷവോ ലബ്ധച്ഛിദ്രാ ഉപാഗമന് ॥ ൧൦ ॥
ദൃഷ്ട്വാഗ്ന്യാഗാര ആസീനമാവേശിതധിയം മുനിമ് ।
ഭഗവത്യുത്തമശ്ലോകേ ജഘ്നുസ്തേ പാപനിശ്ചയാഃ ॥ ൧൧ ॥
ഭഗവത്യുത്തമശ്ലോകേ ജഘ്നുസ്തേ പാപനിശ്ചയാഃ ॥ ൧൧ ॥
യാച്യമാനാഃ കൃപണയാ രാമമാത്രാതിദാരുണാഃ ।
പ്രസഹ്യ ശിര ഉത്കൃത്യ നിന്യുസ്തേ ക്ഷത്രബന്ധവഃ ॥ ൧൨ ॥
പ്രസഹ്യ ശിര ഉത്കൃത്യ നിന്യുസ്തേ ക്ഷത്രബന്ധവഃ ॥ ൧൨ ॥
രേണുകാ ദുഃഖശോകാര്താ നിഘ്നന്ത്യാത്മാനമാത്മനാ ।
രാമ രാമേതി താതേതി വിചുക്രോശോച്ചകൈഃ സതീ ॥ ൧൩ ॥
രാമ രാമേതി താതേതി വിചുക്രോശോച്ചകൈഃ സതീ ॥ ൧൩ ॥
തദുപശ്രുത്യ ദൂരസ്ഥാ ഹാ രാമേത്യാര്തവത്സ്വനമ് ।
ത്വരയാശ്രമമാസാദ്യ ദദൃശുഃ പിതരം ഹതമ് ॥ ൧൪ ॥
ത്വരയാശ്രമമാസാദ്യ ദദൃശുഃ പിതരം ഹതമ് ॥ ൧൪ ॥
തേ ദുഃഖരോഷാമര്ഷാര്തിശോകവേഗവിമോഹിതാഃ ।
ഹാ താത സാധോ ധര്മിഷ്ഠ ത്യക്ത്വാസ്മാന്സ്വര്ഗതോ ഭവാന് ॥ ൧൫ ॥
ഹാ താത സാധോ ധര്മിഷ്ഠ ത്യക്ത്വാസ്മാന്സ്വര്ഗതോ ഭവാന് ॥ ൧൫ ॥
വിലപ്യൈവം പിതുര്ദേഹം നിധായ ഭ്രാതൃഷു സ്വയമ് ।
പ്രഗൃഹ്യ പരശും രാമഃ ക്ഷത്രാന്തായ മനോ ദധേ ॥ ൧൬ ॥
പ്രഗൃഹ്യ പരശും രാമഃ ക്ഷത്രാന്തായ മനോ ദധേ ॥ ൧൬ ॥
ഗത്വാ മാഹിഷ്മതീം രാമോ ബ്രഹ്മഘ്നവിഹതശ്രിയമ് ।
തേഷാം സ ശീര്ഷഭീ രാജന് മധ്യേ ചക്രേ മഹാഗിരിമ് ॥ ൧൭ ॥
തേഷാം സ ശീര്ഷഭീ രാജന് മധ്യേ ചക്രേ മഹാഗിരിമ് ॥ ൧൭ ॥
തദ്രക്തേന നദീം ഘോരാമബ്രഹ്മണ്യഭയാവഹാമ് ।
ഹേതും കൃത്വാ പിതൃവധം ക്ഷത്രേഽമങ്ഗലകാരിണി ॥ ൧൮ ॥
ഹേതും കൃത്വാ പിതൃവധം ക്ഷത്രേഽമങ്ഗലകാരിണി ॥ ൧൮ ॥
ത്രിഃസപ്തകൃത്വഃ പൃഥിവീം കൃത്വാ നിഃക്ഷത്രിയാം പ്രഭുഃ ।
സമന്തപഞ്ചകേ ചക്രേ ശോണിതോദാന് ഹ്രദാന് നവ ॥ ൧൯ ॥
സമന്തപഞ്ചകേ ചക്രേ ശോണിതോദാന് ഹ്രദാന് നവ ॥ ൧൯ ॥
പിതുഃ കായേന സന്ധായ ശിര ആദായ ബര്ഹിഷി ।
സര്വദേവമയം ദേവമാത്മാനമയജന്മഖൈഃ ॥ ൨൦ ॥
സര്വദേവമയം ദേവമാത്മാനമയജന്മഖൈഃ ॥ ൨൦ ॥
ദദൌ പ്രാചീം ദിശം ഹോത്രേ ബ്രഹ്മണേ ദക്ഷിണാം ദിശമ് ।
അധ്വര്യവേ പ്രതീചീം വൈ ഉദ്ഗാത്രേ ഉത്തരാം ദിശമ് ॥ ൨൧ ॥
അധ്വര്യവേ പ്രതീചീം വൈ ഉദ്ഗാത്രേ ഉത്തരാം ദിശമ് ॥ ൨൧ ॥
അന്യേഭ്യോഽവാന്തരദിശഃ കശ്യപായ ച മധ്യതഃ ।
ആര്യാവര്തമുപദ്രഷ്ട്രേ സദസ്യേഭ്യസ്തതഃ പരമ് ॥ ൨൨ ॥
ആര്യാവര്തമുപദ്രഷ്ട്രേ സദസ്യേഭ്യസ്തതഃ പരമ് ॥ ൨൨ ॥
തതശ്ചാവഭൃഥസ്നാനവിധൂതാശേഷകില്ബിഷഃ ।
സരസ്വത്യാം മഹാനദ്യാം രേജേ വ്യബ്ഭ്ര ഇവാംശുമാന് ॥ ൨൩ ॥
സരസ്വത്യാം മഹാനദ്യാം രേജേ വ്യബ്ഭ്ര ഇവാംശുമാന് ॥ ൨൩ ॥
സ്വദേഹം ജമദഗ്നിസ്തു ലബ്ധ്വാ സംജ്ഞാനലക്ഷണമ് ।
ഋഷീണാം മണ്ഡലേ സോഽഭൂത് സപ്തമോ രാമപൂജിതഃ ॥ ൨൪ ॥
ഋഷീണാം മണ്ഡലേ സോഽഭൂത് സപ്തമോ രാമപൂജിതഃ ॥ ൨൪ ॥
ജാമദഗ്ന്യോഽപി ഭഗവാന് രാമഃ കമലലോചനഃ ।
ആഗാമിന്യന്തരേ രാജന് വര്തയിഷ്യതി വൈ ബൃഹത് ॥ ൨൫ ॥
ആഗാമിന്യന്തരേ രാജന് വര്തയിഷ്യതി വൈ ബൃഹത് ॥ ൨൫ ॥
ആസ്തേഽദ്യാപി മഹേന്ദ്രാദ്രൌ ന്യസ്തദണ്ഡഃ പ്രശാന്തധീഃ ।
ഉപഗീയമാനചരിതഃ സിദ്ധഗന്ധര്വചാരണൈഃ ॥ ൨൬ ॥
ഉപഗീയമാനചരിതഃ സിദ്ധഗന്ധര്വചാരണൈഃ ॥ ൨൬ ॥
ഏവം ഭൃഗുഷു വിശ്വാത്മാ ഭഗവാന് ഹരിരീശ്വരഃ ।
അവതീര്യ പരം ഭാരം ഭുവോഽഹന് ബഹുശോ നൃപാന് ॥ ൨൭ ॥
അവതീര്യ പരം ഭാരം ഭുവോഽഹന് ബഹുശോ നൃപാന് ॥ ൨൭ ॥
ഗാധേരഭൂന്മഹാതേജാഃ സമിദ്ധ ഇവ പാവകഃ ।
തപസാ ക്ഷാത്രമുത്സൃജ്യ യോ ലേഭേ ബ്രഹ്മവര്ചസമ് ॥ ൨൮ ॥
തപസാ ക്ഷാത്രമുത്സൃജ്യ യോ ലേഭേ ബ്രഹ്മവര്ചസമ് ॥ ൨൮ ॥
വിശ്വാമിത്രസ്യ ചൈവാസന് പുത്രാ ഏകശതം നൃപ ।
മധ്യമസ്തു മധുച്ഛന്ദാ മധുച്ഛന്ദസ ഏവ തേ ॥ ൨൯ ॥
മധ്യമസ്തു മധുച്ഛന്ദാ മധുച്ഛന്ദസ ഏവ തേ ॥ ൨൯ ॥
പുത്രം കൃത്വാ ശുനഃശേഫം ദേവരാതം ച ഭാര്ഗവമ് ।
ആജീഗര്തം സുതാനാഹ ജ്യേഷ്ഠ ഏഷ പ്രകല്പ്യതാമ് ॥ ൩൦ ॥
ആജീഗര്തം സുതാനാഹ ജ്യേഷ്ഠ ഏഷ പ്രകല്പ്യതാമ് ॥ ൩൦ ॥
യോ വൈ ഹരിശ്ചന്ദ്രമഖേ വിക്രീതഃ പുരുഷഃ പശുഃ ।
സ്തുത്വാ ദേവാന് പ്രജേശാദീന് മുമുചേ പാശബന്ധനാത് ॥ ൩൧ ॥
സ്തുത്വാ ദേവാന് പ്രജേശാദീന് മുമുചേ പാശബന്ധനാത് ॥ ൩൧ ॥
യോ രാതോ ദേവയജനേ ദേവൈര്ഗാധിഷു താപസഃ ।
ദേവരാത ഇതി ഖ്യാതഃ ശുനഃശേഫസ്തു ഭാര്ഗവഃ ॥ ൩൨ ॥
ദേവരാത ഇതി ഖ്യാതഃ ശുനഃശേഫസ്തു ഭാര്ഗവഃ ॥ ൩൨ ॥
യേ മധുച്ഛന്ദസോ ജ്യേഷ്ഠാഃ കുശലം മേനിരേ ന തത് ।
അശപത് താന്മുനിഃ ക്രുദ്ധോ മ്ലേച്ഛാ ഭവത ദുര്ജനാഃ ॥ ൩൩ ॥
അശപത് താന്മുനിഃ ക്രുദ്ധോ മ്ലേച്ഛാ ഭവത ദുര്ജനാഃ ॥ ൩൩ ॥
സ ഹോവാച മധുച്ഛന്ദാഃ സാര്ധം പഞ്ചാശതാ തതഃ ।
യന്നോ ഭവാന് സഞ്ജാനീതേ തസ്മിംസ്തിഷ്ഠാമഹേ വയമ് ॥ ൩൪ ॥
യന്നോ ഭവാന് സഞ്ജാനീതേ തസ്മിംസ്തിഷ്ഠാമഹേ വയമ് ॥ ൩൪ ॥
ജ്യേഷ്ഠം മന്ത്രദൃശം ചക്രുസ്ത്വാമന്വഞ്ചോ വയം സ്മ ഹി ।
വിശ്വാമിത്രഃ സുതാനാഹ വീരവന്തോ ഭവിഷ്യഥ ।
യേ മാനം മേഽനുഗൃഹ്ണന്തോ വീരവന്തമകര്ത മാമ് ॥ ൩൫ ॥
വിശ്വാമിത്രഃ സുതാനാഹ വീരവന്തോ ഭവിഷ്യഥ ।
യേ മാനം മേഽനുഗൃഹ്ണന്തോ വീരവന്തമകര്ത മാമ് ॥ ൩൫ ॥
ഏഷ വഃ കുശികാ വീരോ ദേവരാതസ്തമന്വിത ।
അന്യേ ചാഷ്ടകഹാരീതജയക്രതുമദാദയഃ ॥ ൩൬ ॥
അന്യേ ചാഷ്ടകഹാരീതജയക്രതുമദാദയഃ ॥ ൩൬ ॥
ഏവം കൌശികഗോത്രം തു വിശ്വാമിത്രൈഃ പൃഥഗ്വിധമ് ।
പ്രവരാന്തരമാപന്നം തദ്ധി ചൈവം പ്രകല്പിതമ് ॥ ൩൭ ॥
പ്രവരാന്തരമാപന്നം തദ്ധി ചൈവം പ്രകല്പിതമ് ॥ ൩൭ ॥