ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ପିତ୍ରୋପଶିକ୍ଷିତୋ ରାମସ୍ତଥେତି କୁରୁନନ୍ଦନ ।
ସଂଵତ୍ସରଂ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ଚରିତ୍ଵାଶ୍ରମମାଵ୍ରଜତ୍ ॥ ୧ ॥
ପିତ୍ରୋପଶିକ୍ଷିତୋ ରାମସ୍ତଥେତି କୁରୁନନ୍ଦନ ।
ସଂଵତ୍ସରଂ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ଚରିତ୍ଵାଶ୍ରମମାଵ୍ରଜତ୍ ॥ ୧ ॥
କଦାଚିଦ୍ ରେଣୁକା ଯାତା ଗଙ୍ଗାଯାଂ ପଦ୍ମମାଲିନମ୍ ।
ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜଂ କ୍ରୀଡନ୍ତମପ୍ସରୋଭିରପଶ୍ଯତ ॥ ୨ ॥
ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜଂ କ୍ରୀଡନ୍ତମପ୍ସରୋଭିରପଶ୍ଯତ ॥ ୨ ॥
ଵିଲୋକଯନ୍ତୀ କ୍ରୀଡନ୍ତମୁଦକାର୍ଥଂ ନଦୀଂ ଗତା ।
ହୋମଵେଲାଂ ନ ସସ୍ମାର କିଞ୍ଚିଚ୍ଚିତ୍ରରଥସ୍ପୃହା ॥ ୩ ॥
ହୋମଵେଲାଂ ନ ସସ୍ମାର କିଞ୍ଚିଚ୍ଚିତ୍ରରଥସ୍ପୃହା ॥ ୩ ॥
କାଲାତ୍ଯଯଂ ତଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ମୁନେଃ ଶାପଵିଶଙ୍କିତା ।
ଆଗତ୍ଯ କଲଶଂ ତସ୍ଥୌ ପୁରୋଧାଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ॥ ୪ ॥
ଆଗତ୍ଯ କଲଶଂ ତସ୍ଥୌ ପୁରୋଧାଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ॥ ୪ ॥
ଵ୍ଯଭିଚାରଂ ମୁନିର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପତ୍ନ୍ଯାଃ ପ୍ରକୁପିତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଘ୍ନତୈନାଂ ପୁତ୍ରକାଃ ପାପାମିତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ନ ଚକ୍ରିରେ ॥ ୫ ॥
ଘ୍ନତୈନାଂ ପୁତ୍ରକାଃ ପାପାମିତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ନ ଚକ୍ରିରେ ॥ ୫ ॥
ରାମଃ ସଞ୍ଚୋଦିତଃ ପିତ୍ରା ଭ୍ରାତୃନ୍ ମାତ୍ରା ସହାଵଧୀତ୍ ।
ପ୍ରଭାଵଜ୍ଞୋ ମୁନେଃ ସମ୍ଯକ୍ ସମାଧେସ୍ତପସଶ୍ଚ ସଃ ॥ ୬ ॥
ପ୍ରଭାଵଜ୍ଞୋ ମୁନେଃ ସମ୍ଯକ୍ ସମାଧେସ୍ତପସଶ୍ଚ ସଃ ॥ ୬ ॥
ଵରେଣଚ୍ଛନ୍ଦଯାମାସ ପ୍ରୀତଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ ।
ଵଵ୍ରେ ହତାନାଂ ରାମୋଽପି ଜୀଵିତଂ ଚାସ୍ମୃତିଂ ଵଧେ ॥ ୭ ॥
ଵଵ୍ରେ ହତାନାଂ ରାମୋଽପି ଜୀଵିତଂ ଚାସ୍ମୃତିଂ ଵଧେ ॥ ୭ ॥
ଉତ୍ତସ୍ଥୁସ୍ତେ କୁଶଲିନୋ ନିଦ୍ରାପାଯ ଇଵାଞ୍ଜସା ।
ପିତୁର୍ଵିଦ୍ଵାଂସ୍ତପୋଵୀର୍ଯଂ ରାମଶ୍ଚକ୍ରେ ସୁହୃଦ୍ଵଧମ୍ ॥ ୮ ॥
ପିତୁର୍ଵିଦ୍ଵାଂସ୍ତପୋଵୀର୍ଯଂ ରାମଶ୍ଚକ୍ରେ ସୁହୃଦ୍ଵଧମ୍ ॥ ୮ ॥
ଯେଽର୍ଜୁନସ୍ଯ ସୁତା ରାଜନ୍ ସ୍ମରନ୍ତଃ ସ୍ଵପିତୁର୍ଵଧମ୍ ।
ରାମଵୀର୍ଯପରାଭୂତା ଲେଭିରେ ଶର୍ମ ନ କ୍ଵଚିତ୍ ॥ ୯ ॥
ରାମଵୀର୍ଯପରାଭୂତା ଲେଭିରେ ଶର୍ମ ନ କ୍ଵଚିତ୍ ॥ ୯ ॥
ଏକଦାଶ୍ରମତୋ ରାମେ ସଭ୍ରାତରି ଵନଂ ଗତେ ।
ଵୈରଂ ସିଷାଧଯିଷଵୋ ଲବ୍ଧଚ୍ଛିଦ୍ରା ଉପାଗମନ୍ ॥ ୧୦ ॥
ଵୈରଂ ସିଷାଧଯିଷଵୋ ଲବ୍ଧଚ୍ଛିଦ୍ରା ଉପାଗମନ୍ ॥ ୧୦ ॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଗ୍ନ୍ଯାଗାର ଆସୀନମାଵେଶିତଧିଯଂ ମୁନିମ୍ ।
ଭଗଵତ୍ଯୁତ୍ତମଶ୍ଲୋକେ ଜଘ୍ନୁସ୍ତେ ପାପନିଶ୍ଚଯାଃ ॥ ୧୧ ॥
ଭଗଵତ୍ଯୁତ୍ତମଶ୍ଲୋକେ ଜଘ୍ନୁସ୍ତେ ପାପନିଶ୍ଚଯାଃ ॥ ୧୧ ॥
ଯାଚ୍ଯମାନାଃ କୃପଣଯା ରାମମାତ୍ରାତିଦାରୁଣାଃ ।
ପ୍ରସହ୍ଯ ଶିର ଉତ୍କୃତ୍ଯ ନିନ୍ଯୁସ୍ତେ କ୍ଷତ୍ରବନ୍ଧଵଃ ॥ ୧୨ ॥
ପ୍ରସହ୍ଯ ଶିର ଉତ୍କୃତ୍ଯ ନିନ୍ଯୁସ୍ତେ କ୍ଷତ୍ରବନ୍ଧଵଃ ॥ ୧୨ ॥
ରେଣୁକା ଦୁଃଖଶୋକାର୍ତା ନିଘ୍ନନ୍ତ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନା ।
ରାମ ରାମେତି ତାତେତି ଵିଚୁକ୍ରୋଶୋଚ୍ଚକୈଃ ସତୀ ॥ ୧୩ ॥
ରାମ ରାମେତି ତାତେତି ଵିଚୁକ୍ରୋଶୋଚ୍ଚକୈଃ ସତୀ ॥ ୧୩ ॥
ତଦୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ଦୂରସ୍ଥା ହା ରାମେତ୍ଯାର୍ତଵତ୍ସ୍ଵନମ୍ ।
ତ୍ଵରଯାଶ୍ରମମାସାଦ୍ଯ ଦଦୃଶୁଃ ପିତରଂ ହତମ୍ ॥ ୧୪ ॥
ତ୍ଵରଯାଶ୍ରମମାସାଦ୍ଯ ଦଦୃଶୁଃ ପିତରଂ ହତମ୍ ॥ ୧୪ ॥
ତେ ଦୁଃଖରୋଷାମର୍ଷାର୍ତିଶୋକଵେଗଵିମୋହିତାଃ ।
ହା ତାତ ସାଧୋ ଧର୍ମିଷ୍ଠ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାସ୍ମାନ୍ସ୍ଵର୍ଗତୋ ଭଵାନ୍ ॥ ୧୫ ॥
ହା ତାତ ସାଧୋ ଧର୍ମିଷ୍ଠ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାସ୍ମାନ୍ସ୍ଵର୍ଗତୋ ଭଵାନ୍ ॥ ୧୫ ॥
ଵିଲପ୍ଯୈଵଂ ପିତୁର୍ଦେହଂ ନିଧାଯ ଭ୍ରାତୃଷୁ ସ୍ଵଯମ୍ ।
ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ପରଶୁଂ ରାମଃ କ୍ଷତ୍ରାନ୍ତାଯ ମନୋ ଦଧେ ॥ ୧୬ ॥
ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ପରଶୁଂ ରାମଃ କ୍ଷତ୍ରାନ୍ତାଯ ମନୋ ଦଧେ ॥ ୧୬ ॥
ଗତ୍ଵା ମାହିଷ୍ମତୀଂ ରାମୋ ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନଵିହତଶ୍ରିଯମ୍ ।
ତେଷାଂ ସ ଶୀର୍ଷଭୀ ରାଜନ୍ ମଧ୍ଯେ ଚକ୍ରେ ମହାଗିରିମ୍ ॥ ୧୭ ॥
ତେଷାଂ ସ ଶୀର୍ଷଭୀ ରାଜନ୍ ମଧ୍ଯେ ଚକ୍ରେ ମହାଗିରିମ୍ ॥ ୧୭ ॥
ତଦ୍ରକ୍ତେନ ନଦୀଂ ଘୋରାମବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଭଯାଵହାମ୍ ।
ହେତୁଂ କୃତ୍ଵା ପିତୃଵଧଂ କ୍ଷତ୍ରେଽମଙ୍ଗଲକାରିଣି ॥ ୧୮ ॥
ହେତୁଂ କୃତ୍ଵା ପିତୃଵଧଂ କ୍ଷତ୍ରେଽମଙ୍ଗଲକାରିଣି ॥ ୧୮ ॥
ତ୍ରିଃସପ୍ତକୃତ୍ଵଃ ପୃଥିଵୀଂ କୃତ୍ଵା ନିଃକ୍ଷତ୍ରିଯାଂ ପ୍ରଭୁଃ ।
ସମନ୍ତପଞ୍ଚକେ ଚକ୍ରେ ଶୋଣିତୋଦାନ୍ ହ୍ରଦାନ୍ ନଵ ॥ ୧୯ ॥
ସମନ୍ତପଞ୍ଚକେ ଚକ୍ରେ ଶୋଣିତୋଦାନ୍ ହ୍ରଦାନ୍ ନଵ ॥ ୧୯ ॥
ପିତୁଃ କାଯେନ ସନ୍ଧାଯ ଶିର ଆଦାଯ ବର୍ହିଷି ।
ସର୍ଵଦେଵମଯଂ ଦେଵମାତ୍ମାନମଯଜନ୍ମଖୈଃ ॥ ୨୦ ॥
ସର୍ଵଦେଵମଯଂ ଦେଵମାତ୍ମାନମଯଜନ୍ମଖୈଃ ॥ ୨୦ ॥
ଦଦୌ ପ୍ରାଚୀଂ ଦିଶଂ ହୋତ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମଣେ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍ ।
ଅଧ୍ଵର୍ଯଵେ ପ୍ରତୀଚୀଂ ଵୈ ଉଦ୍ଗାତ୍ରେ ଉତ୍ତରାଂ ଦିଶମ୍ ॥ ୨୧ ॥
ଅଧ୍ଵର୍ଯଵେ ପ୍ରତୀଚୀଂ ଵୈ ଉଦ୍ଗାତ୍ରେ ଉତ୍ତରାଂ ଦିଶମ୍ ॥ ୨୧ ॥
ଅନ୍ଯେଭ୍ଯୋଽଵାନ୍ତରଦିଶଃ କଶ୍ଯପାଯ ଚ ମଧ୍ଯତଃ ।
ଆର୍ଯାଵର୍ତମୁପଦ୍ରଷ୍ଟ୍ରେ ସଦସ୍ଯେଭ୍ଯସ୍ତତଃ ପରମ୍ ॥ ୨୨ ॥
ଆର୍ଯାଵର୍ତମୁପଦ୍ରଷ୍ଟ୍ରେ ସଦସ୍ଯେଭ୍ଯସ୍ତତଃ ପରମ୍ ॥ ୨୨ ॥
ତତଶ୍ଚାଵଭୃଥସ୍ନାନଵିଧୂତାଶେଷକିଲ୍ବିଷଃ ।
ସରସ୍ଵତ୍ଯାଂ ମହାନଦ୍ଯାଂ ରେଜେ ଵ୍ଯବ୍ଭ୍ର ଇଵାଂଶୁମାନ୍ ॥ ୨୩ ॥
ସରସ୍ଵତ୍ଯାଂ ମହାନଦ୍ଯାଂ ରେଜେ ଵ୍ଯବ୍ଭ୍ର ଇଵାଂଶୁମାନ୍ ॥ ୨୩ ॥
ସ୍ଵଦେହଂ ଜମଦଗ୍ନିସ୍ତୁ ଲବ୍ଧ୍ଵା ସଂଜ୍ଞାନଲକ୍ଷଣମ୍ ।
ଋଷୀଣାଂ ମଣ୍ଡଲେ ସୋଽଭୂତ୍ ସପ୍ତମୋ ରାମପୂଜିତଃ ॥ ୨୪ ॥
ଋଷୀଣାଂ ମଣ୍ଡଲେ ସୋଽଭୂତ୍ ସପ୍ତମୋ ରାମପୂଜିତଃ ॥ ୨୪ ॥
ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯୋଽପି ଭଗଵାନ୍ ରାମଃ କମଲଲୋଚନଃ ।
ଆଗାମିନ୍ଯନ୍ତରେ ରାଜନ୍ ଵର୍ତଯିଷ୍ଯତି ଵୈ ବୃହତ୍ ॥ ୨୫ ॥
ଆଗାମିନ୍ଯନ୍ତରେ ରାଜନ୍ ଵର୍ତଯିଷ୍ଯତି ଵୈ ବୃହତ୍ ॥ ୨୫ ॥
ଆସ୍ତେଽଦ୍ଯାପି ମହେନ୍ଦ୍ରାଦ୍ରୌ ନ୍ଯସ୍ତଦଣ୍ଡଃ ପ୍ରଶାନ୍ତଧୀଃ ।
ଉପଗୀଯମାନଚରିତଃ ସିଦ୍ଧଗନ୍ଧର୍ଵଚାରଣୈଃ ॥ ୨୬ ॥
ଉପଗୀଯମାନଚରିତଃ ସିଦ୍ଧଗନ୍ଧର୍ଵଚାରଣୈଃ ॥ ୨୬ ॥
ଏଵଂ ଭୃଗୁଷୁ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଭଗଵାନ୍ ହରିରୀଶ୍ଵରଃ ।
ଅଵତୀର୍ଯ ପରଂ ଭାରଂ ଭୁଵୋଽହନ୍ ବହୁଶୋ ନୃପାନ୍ ॥ ୨୭ ॥
ଅଵତୀର୍ଯ ପରଂ ଭାରଂ ଭୁଵୋଽହନ୍ ବହୁଶୋ ନୃପାନ୍ ॥ ୨୭ ॥
ଗାଧେରଭୂନ୍ମହାତେଜାଃ ସମିଦ୍ଧ ଇଵ ପାଵକଃ ।
ତପସା କ୍ଷାତ୍ରମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଯୋ ଲେଭେ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସମ୍ ॥ ୨୮ ॥
ତପସା କ୍ଷାତ୍ରମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଯୋ ଲେଭେ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସମ୍ ॥ ୨୮ ॥
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଚୈଵାସନ୍ ପୁତ୍ରା ଏକଶତଂ ନୃପ ।
ମଧ୍ଯମସ୍ତୁ ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦା ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦସ ଏଵ ତେ ॥ ୨୯ ॥
ମଧ୍ଯମସ୍ତୁ ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦା ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦସ ଏଵ ତେ ॥ ୨୯ ॥
ପୁତ୍ରଂ କୃତ୍ଵା ଶୁନଃଶେଫଂ ଦେଵରାତଂ ଚ ଭାର୍ଗଵମ୍ ।
ଆଜୀଗର୍ତଂ ସୁତାନାହ ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ଏଷ ପ୍ରକଲ୍ପ୍ଯତାମ୍ ॥ ୩୦ ॥
ଆଜୀଗର୍ତଂ ସୁତାନାହ ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ଏଷ ପ୍ରକଲ୍ପ୍ଯତାମ୍ ॥ ୩୦ ॥
ଯୋ ଵୈ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମଖେ ଵିକ୍ରୀତଃ ପୁରୁଷଃ ପଶୁଃ ।
ସ୍ତୁତ୍ଵା ଦେଵାନ୍ ପ୍ରଜେଶାଦୀନ୍ ମୁମୁଚେ ପାଶବନ୍ଧନାତ୍ ॥ ୩୧ ॥
ସ୍ତୁତ୍ଵା ଦେଵାନ୍ ପ୍ରଜେଶାଦୀନ୍ ମୁମୁଚେ ପାଶବନ୍ଧନାତ୍ ॥ ୩୧ ॥
ଯୋ ରାତୋ ଦେଵଯଜନେ ଦେଵୈର୍ଗାଧିଷୁ ତାପସଃ ।
ଦେଵରାତ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ଶୁନଃଶେଫସ୍ତୁ ଭାର୍ଗଵଃ ॥ ୩୨ ॥
ଦେଵରାତ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ଶୁନଃଶେଫସ୍ତୁ ଭାର୍ଗଵଃ ॥ ୩୨ ॥
ଯେ ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦସୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଃ କୁଶଲଂ ମେନିରେ ନ ତତ୍ ।
ଅଶପତ୍ ତାନ୍ମୁନିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମ୍ଲେଚ୍ଛା ଭଵତ ଦୁର୍ଜନାଃ ॥ ୩୩ ॥
ଅଶପତ୍ ତାନ୍ମୁନିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମ୍ଲେଚ୍ଛା ଭଵତ ଦୁର୍ଜନାଃ ॥ ୩୩ ॥
ସ ହୋଵାଚ ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦାଃ ସାର୍ଧଂ ପଞ୍ଚାଶତା ତତଃ ।
ଯନ୍ନୋ ଭଵାନ୍ ସଞ୍ଜାନୀତେ ତସ୍ମିଂସ୍ତିଷ୍ଠାମହେ ଵଯମ୍ ॥ ୩୪ ॥
ଯନ୍ନୋ ଭଵାନ୍ ସଞ୍ଜାନୀତେ ତସ୍ମିଂସ୍ତିଷ୍ଠାମହେ ଵଯମ୍ ॥ ୩୪ ॥
ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ମନ୍ତ୍ରଦୃଶଂ ଚକ୍ରୁସ୍ତ୍ଵାମନ୍ଵଞ୍ଚୋ ଵଯଂ ସ୍ମ ହି ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ସୁତାନାହ ଵୀରଵନ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯଥ ।
ଯେ ମାନଂ ମେଽନୁଗୃହ୍ଣନ୍ତୋ ଵୀରଵନ୍ତମକର୍ତ ମାମ୍ ॥ ୩୫ ॥
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ସୁତାନାହ ଵୀରଵନ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯଥ ।
ଯେ ମାନଂ ମେଽନୁଗୃହ୍ଣନ୍ତୋ ଵୀରଵନ୍ତମକର୍ତ ମାମ୍ ॥ ୩୫ ॥
ଏଷ ଵଃ କୁଶିକା ଵୀରୋ ଦେଵରାତସ୍ତମନ୍ଵିତ ।
ଅନ୍ଯେ ଚାଷ୍ଟକହାରୀତଜଯକ୍ରତୁମଦାଦଯଃ ॥ ୩୬ ॥
ଅନ୍ଯେ ଚାଷ୍ଟକହାରୀତଜଯକ୍ରତୁମଦାଦଯଃ ॥ ୩୬ ॥
ଏଵଂ କୌଶିକଗୋତ୍ରଂ ତୁ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୈଃ ପୃଥଗ୍ଵିଧମ୍ ।
ପ୍ରଵରାନ୍ତରମାପନ୍ନଂ ତଦ୍ଧି ଚୈଵଂ ପ୍ରକଲ୍ପିତମ୍ ॥ ୩୭ ॥
ପ୍ରଵରାନ୍ତରମାପନ୍ନଂ ତଦ୍ଧି ଚୈଵଂ ପ୍ରକଲ୍ପିତମ୍ ॥ ୩୭ ॥