ശ്രീശുക ഉവാച
വിതഥസ്യ സുതാന് മന്യോര്ബൃഹത്ക്ഷത്രോ ജയസ്തതഃ ।
മഹാവീര്യോ നരോ ഗര്ഗഃ സങ്കൃതിസ്തു നരാത്മജഃ ॥ ൧ ॥
വിതഥസ്യ സുതാന് മന്യോര്ബൃഹത്ക്ഷത്രോ ജയസ്തതഃ ।
മഹാവീര്യോ നരോ ഗര്ഗഃ സങ്കൃതിസ്തു നരാത്മജഃ ॥ ൧ ॥
ഗുരുശ്ച രന്തിദേവശ്ച സങ്കൃതേഃ പാണ്ഡുനന്ദന ।
രന്തിദേവസ്യ മഹിമാ ഇഹാമുത്ര ച ഗീയതേ ॥ ൨ ॥
രന്തിദേവസ്യ മഹിമാ ഇഹാമുത്ര ച ഗീയതേ ॥ ൨ ॥
വിയദ്വിത്തസ്യ ദദതോ ലബ്ധം ലബ്ധം ബുഭുക്ഷതഃ ।
നിഷ്കിഞ്ചനസ്യ ധീരസ്യ സകുടുമ്ബസ്യ സീദതഃ ॥ ൩ ॥
നിഷ്കിഞ്ചനസ്യ ധീരസ്യ സകുടുമ്ബസ്യ സീദതഃ ॥ ൩ ॥
വ്യതീയുരഷ്ടചത്വാരിംശദഹാന്യപിബതഃ കില ।
ഘൃതപായസസംയാവം തോയം പ്രാതരുപസ്ഥിതമ് ॥ ൪ ॥
ഘൃതപായസസംയാവം തോയം പ്രാതരുപസ്ഥിതമ് ॥ ൪ ॥
കൃച്ഛ്രപ്രാപ്തകുടുമ്ബസ്യ ക്ഷുത്തൃഡ്ഭ്യാം ജാതവേപഥോഃ ।
അതിഥിര്ബ്രാഹ്മണഃ കാലേ ഭോക്തുകാമസ്യ ചാഗമത് ॥ ൫ ॥
അതിഥിര്ബ്രാഹ്മണഃ കാലേ ഭോക്തുകാമസ്യ ചാഗമത് ॥ ൫ ॥
തസ്മൈ സംവ്യഭജത് സോഽന്നമാദൃത്യ ശ്രദ്ധയാന്വിതഃ ।
ഹരിം സര്വത്ര സംപശ്യന് സ ഭുക്ത്വാ പ്രയയൌ ദ്വിജഃ ॥ ൬ ॥
ഹരിം സര്വത്ര സംപശ്യന് സ ഭുക്ത്വാ പ്രയയൌ ദ്വിജഃ ॥ ൬ ॥
അഥാന്യോ ഭോക്ഷ്യമാണസ്യ വിഭക്തസ്യ മഹീപതേഃ ।
വിഭക്തം വ്യഭജത് തസ്മൈ വൃഷലായ ഹരിം സ്മരന് ॥ ൭ ॥
വിഭക്തം വ്യഭജത് തസ്മൈ വൃഷലായ ഹരിം സ്മരന് ॥ ൭ ॥
യാതേ ശൂദ്രേ തമന്യോഽഗാദതിഥിഃ ശ്വഭിരാവൃതഃ ।
രാജന് മേ ദീയതാമന്നം സഗണായ ബുഭുക്ഷതേ ॥ ൮ ॥
രാജന് മേ ദീയതാമന്നം സഗണായ ബുഭുക്ഷതേ ॥ ൮ ॥
സ ആദൃത്യാവശിഷ്ടം യദ്മ ബഹുമാനപുരസ്കൃതമ് ।
തച്ച ദത്ത്വാ നമശ്ചക്രേ ശ്വഭ്യഃ ശ്വപതയേ വിഭുഃ ॥ ൯ ॥
തച്ച ദത്ത്വാ നമശ്ചക്രേ ശ്വഭ്യഃ ശ്വപതയേ വിഭുഃ ॥ ൯ ॥
പാനീയമാത്രമുച്ഛേഷം തച്ചൈകപരിതര്പണമ് ।
പാസ്യതഃ പുല്കസോഽഭ്യാഗാദപോ ദേഹ്യശുഭായ മേ ॥ ൧൦ ॥
പാസ്യതഃ പുല്കസോഽഭ്യാഗാദപോ ദേഹ്യശുഭായ മേ ॥ ൧൦ ॥
തസ്യ താം കരുണാം വാചം നിശമ്യ വിപുലശ്രമാമ് ।
കൃപയാ ഭൃശസന്തപ്ത ഇദമാഹാമൃതം വചഃ ॥ ൧൧ ॥
കൃപയാ ഭൃശസന്തപ്ത ഇദമാഹാമൃതം വചഃ ॥ ൧൧ ॥
ന കാമയേഽഹം ഗതിമീശ്വരാത് പരാ-
മഷ്ടര്ദ്ധിയുക്താമപുനര്ഭവം വാ ।
ആര്തിം പ്രപദ്യേഽഖിലദേഹഭാജാ-
മന്തഃസ്ഥിതോ യേന ഭവന്ത്യദുഃഖാഃ ॥ ൧൨ ॥
മഷ്ടര്ദ്ധിയുക്താമപുനര്ഭവം വാ ।
ആര്തിം പ്രപദ്യേഽഖിലദേഹഭാജാ-
മന്തഃസ്ഥിതോ യേന ഭവന്ത്യദുഃഖാഃ ॥ ൧൨ ॥
ക്ഷുത്തൃട്ശ്രമോ ഗാത്രപരിഭ്രമശ്ച
ദൈന്യം ക്ലമഃ ശോകവിഷാദമോഹാഃ ।
സര്വേ നിവൃത്താഃ കൃപണസ്യ ജന്തോ-
ര്ജിജീവിഷോര്ജീവജലാര്പണാന്മേ ॥ ൧൩ ॥
ദൈന്യം ക്ലമഃ ശോകവിഷാദമോഹാഃ ।
സര്വേ നിവൃത്താഃ കൃപണസ്യ ജന്തോ-
ര്ജിജീവിഷോര്ജീവജലാര്പണാന്മേ ॥ ൧൩ ॥
ഇതി പ്രഭാഷ്യ പാനീയം മ്രിയമാണഃ പിപാസയാ ।
പുല്കസായാദദാദ്ധീരോ നിസര്ഗകരുണോ നൃപഃ ॥ ൧൪ ॥
പുല്കസായാദദാദ്ധീരോ നിസര്ഗകരുണോ നൃപഃ ॥ ൧൪ ॥
തസ്യ ത്രിഭുവനാധീശാഃ ഫലദാഃ ഫലമിച്ഛതാമ് ।
ആത്മാനം ദര്ശയാം ചക്രുര്മായാ വിഷ്ണുവിനിര്മിതാഃ ॥ ൧൫ ॥
ആത്മാനം ദര്ശയാം ചക്രുര്മായാ വിഷ്ണുവിനിര്മിതാഃ ॥ ൧൫ ॥
സ വൈ തേഭ്യോ നമസ്കൃത്യ നിഃസങ്ഗോ വിഗതസ്പൃഹഃ ।
വാസുദേവേ ഭഗവതി ഭക്ത്യാ ചക്രേ മനഃ പരമ് ॥ ൧൬ ॥
വാസുദേവേ ഭഗവതി ഭക്ത്യാ ചക്രേ മനഃ പരമ് ॥ ൧൬ ॥
ഈശ്വരാലമ്ബനം ചിത്തം കുര്വതോഽനന്യരാധസഃ ।
മായാ ഗുണമയീ രാജന്സ്വപ്നവത് പ്രത്യലീയത ॥ ൧൭ ॥
മായാ ഗുണമയീ രാജന്സ്വപ്നവത് പ്രത്യലീയത ॥ ൧൭ ॥
തത്പ്രസങ്ഗാനുഭാവേന രന്തിദേവാനുവര്തിനഃ ।
അഭവന് യോഗിനഃ സര്വേ നാരായണപരായണാഃ ॥ ൧൮ ॥
അഭവന് യോഗിനഃ സര്വേ നാരായണപരായണാഃ ॥ ൧൮ ॥
ഗര്ഗാച്ഛിനിസ്തതോ ഗാര്ഗ്യഃ ക്ഷത്രാദ് ബ്രഹ്മ ഹ്യവര്തത ।
ദുരിതക്ഷയോ മഹാവീര്യാത് തസ്യ ത്രയ്യാരുണിഃ കവിഃ ॥ ൧൯ ॥
ദുരിതക്ഷയോ മഹാവീര്യാത് തസ്യ ത്രയ്യാരുണിഃ കവിഃ ॥ ൧൯ ॥
പുഷ്കരാരുണിരിത്യത്ര യേ ബ്രാഹ്മണഗതിം ഗതാഃ ।
ബൃഹത്ക്ഷത്രസ്യ പുത്രോഽഭൂദ്ധസ്തീ യദ്ധസ്തിനാപുരമ് ॥ ൨൦ ॥
ബൃഹത്ക്ഷത്രസ്യ പുത്രോഽഭൂദ്ധസ്തീ യദ്ധസ്തിനാപുരമ് ॥ ൨൦ ॥
അജമീഢോ ദ്വിമീഢശ്ച പുരുമീഢശ്ച ഹസ്തിനഃ ।
അജമീഢസ്യ വംശ്യാഃ സ്യുഃ പ്രിയമേധാദയോ ദ്വിജാഃ ॥ ൨൧ ॥
അജമീഢസ്യ വംശ്യാഃ സ്യുഃ പ്രിയമേധാദയോ ദ്വിജാഃ ॥ ൨൧ ॥
അജമീഢാദ് ബൃഹദിഷുസ്തസ്യ പുത്രോ ബൃഹദ്ധനുഃ ।
ബൃഹത്കായസ്തതസ്തസ്യ പുത്ര ആസീജ്ജയദ്രഥഃ ॥ ൨൨ ॥
ബൃഹത്കായസ്തതസ്തസ്യ പുത്ര ആസീജ്ജയദ്രഥഃ ॥ ൨൨ ॥
തത്സുതോ വിശദസ്തസ്യ സ്യേനജിത് സമജായത ।
രുചിരാശ്വോ ദൃഢഹനുഃ കാശ്യോ വത്സശ്ച തത്സുതാഃ ॥ ൨൩ ॥
രുചിരാശ്വോ ദൃഢഹനുഃ കാശ്യോ വത്സശ്ച തത്സുതാഃ ॥ ൨൩ ॥
രുചിരാശ്വസുതഃ പാരഃ പൃഥുസേനസ്തദാത്മജഃ ।
പാരസ്യ തനയോ നീപസ്തസ്യ പുത്രശതം ത്വഭൂത് ॥ ൨൪ ॥
പാരസ്യ തനയോ നീപസ്തസ്യ പുത്രശതം ത്വഭൂത് ॥ ൨൪ ॥
സ കൃത്വ്യാം ശുകകന്യായാം ബ്രഹ്മദത്തമജീജനത് ।
യോഗീ സ ഗവി ഭാര്യായാം വിഷ്വക്സേനമധാത് സുതമ് ॥ ൨൫ ॥
യോഗീ സ ഗവി ഭാര്യായാം വിഷ്വക്സേനമധാത് സുതമ് ॥ ൨൫ ॥
ജൈഗീഷവ്യോപദേശേന യോഗതന്ത്രം ചകാര ഹ ।
ഉദക്സേനസ്തതസ്തസ്മാദ് ഭല്ലാടോ ബാര്ഹദീഷവാഃ ॥ ൨൬ ॥
ഉദക്സേനസ്തതസ്തസ്മാദ് ഭല്ലാടോ ബാര്ഹദീഷവാഃ ॥ ൨൬ ॥
യവീനരോ ദ്വിമീഢസ്യ കൃതിമാംസ്തത്സുതഃ സ്മൃതഃ ।
നാമ്നാ സത്യധൃതിസ്തസ്യ ദൃഢനേമിഃ സുപാര്ശ്വകൃത് ॥ ൨൭ ॥
നാമ്നാ സത്യധൃതിസ്തസ്യ ദൃഢനേമിഃ സുപാര്ശ്വകൃത് ॥ ൨൭ ॥
സുപാര്ശ്വാത് സുമതിസ്തസ്യ പുത്രഃ സന്നതിമാംസ്തതഃ ।
കൃതീ ഹിരണ്യനാഭാദ് യോ യോഗം പ്രാപ്യ ജഗൌ സ്മ ഷട് ॥ ൨൮ ॥
കൃതീ ഹിരണ്യനാഭാദ് യോ യോഗം പ്രാപ്യ ജഗൌ സ്മ ഷട് ॥ ൨൮ ॥
സംഹിതാഃ പ്രാച്യസാമ്നാം വൈ നീപോ ഹ്യുദ്ഗ്രായുധസ്തതഃ ।
തസ്യ ക്ഷേമ്യഃ സുവീരോഽഥ സുവീരസ്യ രിപുഞ്ജയഃ ॥ ൨൯ ॥
തസ്യ ക്ഷേമ്യഃ സുവീരോഽഥ സുവീരസ്യ രിപുഞ്ജയഃ ॥ ൨൯ ॥
തതോ ബഹുരഥോ നാമ പുരുമീഢോഽപ്രജോഽഭവത് ।
നലിന്യാമജമീഢസ്യ നീലഃ ശാന്തിസ്തു തത്സുതഃ ॥ ൩൦ ॥
നലിന്യാമജമീഢസ്യ നീലഃ ശാന്തിസ്തു തത്സുതഃ ॥ ൩൦ ॥
ശാന്തേഃ സുശാന്തിസ്തത്പുത്രഃ പുരുജോഽര്കസ്തതോഽഭവത് ।
ഭര്മ്യാശ്വസ്തനയസ്തസ്യ പഞ്ചാസന്മുദ്ഗലാദയഃ ॥ ൩൧ ॥
ഭര്മ്യാശ്വസ്തനയസ്തസ്യ പഞ്ചാസന്മുദ്ഗലാദയഃ ॥ ൩൧ ॥
യവീനരോ ബൃഹദ്വിശ്വഃ കാമ്പില്ലഃ സഞ്ജയഃ സുതാഃ ।
ഭര്മ്യാശ്വഃ പ്രാഹ പുത്രാ മേ പഞ്ചാനാം രക്ഷണായ ഹി ॥ ൩൨ ॥
ഭര്മ്യാശ്വഃ പ്രാഹ പുത്രാ മേ പഞ്ചാനാം രക്ഷണായ ഹി ॥ ൩൨ ॥
വിഷയാണാമലമിമേ ഇതി പഞ്ചാലസംജ്ഞിതാഃ ।
മുദ്ഗലാദ് ബ്രഹ്മനിര്വൃത്തം ഗോത്രം മൌദ്ഗല്യസംജ്ഞിതമ് ॥ ൩൩ ॥
മുദ്ഗലാദ് ബ്രഹ്മനിര്വൃത്തം ഗോത്രം മൌദ്ഗല്യസംജ്ഞിതമ് ॥ ൩൩ ॥
മിഥുനം മുദ്ഗലാദ് ഭാര്മ്യാദ് ദിവോദാസഃ പുമാനഭൂത് ।
അഹല്യാ കന്യകാ യസ്യാം ശതാനന്ദസ്തു ഗൌതമാത് ॥ ൩൪ ॥
അഹല്യാ കന്യകാ യസ്യാം ശതാനന്ദസ്തു ഗൌതമാത് ॥ ൩൪ ॥
തസ്യ സത്യധൃതിഃ പുത്രോ ധനുര്വേദവിശാരദഃ ।
ശരദ്വാംസ്തത്സുതോ യസ്മാദുര്വശീദര്ശനാത് കില ।
ശരസ്തമ്ബേഽപതദ് രേതോ മിഥുനം തദഭൂച്ഛുഭമ് ॥ ൩൫ ॥
ശരദ്വാംസ്തത്സുതോ യസ്മാദുര്വശീദര്ശനാത് കില ।
ശരസ്തമ്ബേഽപതദ് രേതോ മിഥുനം തദഭൂച്ഛുഭമ് ॥ ൩൫ ॥
തദ് ദൃഷ്ട്വാ കൃപയാഗൃഹ്ണാച്ഛാന്തനുര്മൃഗയാം ചരന് ।
കൃപഃ കുമാരഃ കന്യാ ച ദ്രോണപത്ന്യഭവത്കൃപീ ॥ ൩൬ ॥
കൃപഃ കുമാരഃ കന്യാ ച ദ്രോണപത്ന്യഭവത്കൃപീ ॥ ൩൬ ॥