શ્રીશુક ઉવાચ
શર્યાતિર્માનવો રાજા બ્રહ્મિષ્ઠઃ સમ્બભૂવ હ ।
યો વા અઙ્ગિરસાં સત્રે દ્વિતીયમહરૂચિવાન્ ॥ ૧ ॥
શર્યાતિર્માનવો રાજા બ્રહ્મિષ્ઠઃ સમ્બભૂવ હ ।
યો વા અઙ્ગિરસાં સત્રે દ્વિતીયમહરૂચિવાન્ ॥ ૧ ॥
સુકન્યા નામ તસ્યાસીત્ કન્યા કમલલોચના ।
તયા સાર્ધં વનગતો હ્યગમચ્ચ્યવનાશ્રમમ્ ॥ ૨ ॥
તયા સાર્ધં વનગતો હ્યગમચ્ચ્યવનાશ્રમમ્ ॥ ૨ ॥
સા સખીભિઃ પરિવૃતા વિચિન્વન્ત્યઙ્ઘ્રિપાન્ વને ।
વલ્મીકરન્ધ્રે દદૃશે ખદ્યોતે ઇવ જ્યોતિષી ॥ ૩ ॥
વલ્મીકરન્ધ્રે દદૃશે ખદ્યોતે ઇવ જ્યોતિષી ॥ ૩ ॥
તે દૈવચોદિતા બાલા જ્યોતિષી કણ્ટકેન વૈ ।
અવિધ્યન્મુગ્ધભાવેન સુસ્રાવાસૃક્ તતો બહિઃ ॥ ૪ ॥
અવિધ્યન્મુગ્ધભાવેન સુસ્રાવાસૃક્ તતો બહિઃ ॥ ૪ ॥
શકૃન્મૂત્રનિરોધોઽભૂત્ સૈનિકાનાં ચ તત્ક્ષણાત્ ।
રાજર્ષિસ્તમુપાલક્ષ્ય પુરુષાન્ વિસ્મિતોઽબ્રવીત્ ॥ ૫ ॥
રાજર્ષિસ્તમુપાલક્ષ્ય પુરુષાન્ વિસ્મિતોઽબ્રવીત્ ॥ ૫ ॥
અપ્યભદ્રં ન યુષ્માભિર્ભાર્ગવસ્ય વિચેષ્ટિતમ્ ।
વ્યક્તં કેનાપિ નસ્તસ્ય કૃતમાશ્રમદૂષણમ્ ॥ ૬ ॥
વ્યક્તં કેનાપિ નસ્તસ્ય કૃતમાશ્રમદૂષણમ્ ॥ ૬ ॥
સુકન્યા પ્રાહ પિતરં ભીતા કિઞ્ચિત્ કૃતં મયા ।
દ્વે જ્યોતિષી અજાનન્ત્યા નિર્ભિન્ને કણ્ટકેન વૈ ॥ ૭ ॥
દ્વે જ્યોતિષી અજાનન્ત્યા નિર્ભિન્ને કણ્ટકેન વૈ ॥ ૭ ॥
દુહિતુસ્તદ્ વચઃ શ્રુત્વા શર્યાતિર્જાતસાધ્વસઃ ।
મુનિં પ્રસાદયામાસ વલ્મીકાન્તર્હિતં શનૈઃ ॥ ૮ ॥
મુનિં પ્રસાદયામાસ વલ્મીકાન્તર્હિતં શનૈઃ ॥ ૮ ॥
તદભિપ્રાયમાજ્ઞાય પ્રાદાદ્ દુહિતરં મુનેઃ ।
કૃચ્છ્રાન્મુક્તસ્તમામન્ત્ર્ય પુરં પ્રાયાત્ સમાહિતઃ ॥ ૯ ॥
કૃચ્છ્રાન્મુક્તસ્તમામન્ત્ર્ય પુરં પ્રાયાત્ સમાહિતઃ ॥ ૯ ॥
સુકન્યા ચ્યવનં પ્રાપ્ય પતિં પરમકોપનમ્ ।
પ્રીણયામાસ ચિત્તજ્ઞા અપ્રમત્તાનુવૃત્તિભિઃ ॥ ૧૦ ॥
પ્રીણયામાસ ચિત્તજ્ઞા અપ્રમત્તાનુવૃત્તિભિઃ ॥ ૧૦ ॥
કસ્યચિત્ ત્વથ કાલસ્ય નાસત્યાવાશ્રમાગતૌ ।
તૌ પૂજયિત્વા પ્રોવાચ વયો મે દત્તમીશ્વરૌ ॥ ૧૧ ॥
તૌ પૂજયિત્વા પ્રોવાચ વયો મે દત્તમીશ્વરૌ ॥ ૧૧ ॥
ગ્રહં ગ્રહીષ્યે સોમસ્ય યજ્ઞે વામપ્યસોમપોઃ ।
ક્રિયતાં મે વયો રૂપં પ્રમદાનાં યદીપ્સિતમ્ ॥ ૧૨ ॥
ક્રિયતાં મે વયો રૂપં પ્રમદાનાં યદીપ્સિતમ્ ॥ ૧૨ ॥
બાઢમિત્યૂચતુર્વિપ્રમભિનન્દ્ય ભિષક્તમૌ ।
નિમજ્જતાં ભવાનસ્મિન્ હ્રદે સિદ્ધવિનિર્મિતે ॥ ૧૩ ॥
નિમજ્જતાં ભવાનસ્મિન્ હ્રદે સિદ્ધવિનિર્મિતે ॥ ૧૩ ॥
ઇત્યુક્તો જરયા ગ્રસ્તદેહો ધમનિસન્તતઃ ।
હ્રદં પ્રવેશિતોઽશ્વિભ્યાં વલીપલિતવિગ્રહઃ ॥ ૧૪ ॥
હ્રદં પ્રવેશિતોઽશ્વિભ્યાં વલીપલિતવિગ્રહઃ ॥ ૧૪ ॥
પુરુષાસ્ત્રય ઉત્તસ્થુરપીવ્યા વનિતાપ્રિયાઃ ।
પદ્મસ્રજઃ કુણ્ડલિનસ્તુલ્યરૂપાઃ સુવાસસઃ ॥ ૧૫ ॥
પદ્મસ્રજઃ કુણ્ડલિનસ્તુલ્યરૂપાઃ સુવાસસઃ ॥ ૧૫ ॥
તાન્ નિરીક્ષ્ય વરારોહા સરૂપાન્ સૂર્યવર્ચસઃ ।
અજાનતી પતિં સાધ્વી અશ્વિનૌ શરણં યયૌ ॥ ૧૬ ॥
અજાનતી પતિં સાધ્વી અશ્વિનૌ શરણં યયૌ ॥ ૧૬ ॥
દર્શયિત્વા પતિં તસ્યૈ પાતિવ્રત્યેન તોષિતૌ ।
ઋષિમામન્ત્ર્ય યયતુર્વિમાનેન ત્રિવિષ્ટપમ્ ॥ ૧૭ ॥
ઋષિમામન્ત્ર્ય યયતુર્વિમાનેન ત્રિવિષ્ટપમ્ ॥ ૧૭ ॥
યક્ષ્યમાણોઽથ શર્યાતિશ્ચ્યવનસ્યાશ્રમં ગતઃ ।
દદર્શ દુહિતુઃ પાર્શ્વે પુરુષં સૂર્યવર્ચસમ્ ॥ ૧૮ ॥
દદર્શ દુહિતુઃ પાર્શ્વે પુરુષં સૂર્યવર્ચસમ્ ॥ ૧૮ ॥
રાજા દુહિતરં પ્રાહ કૃતપાદાભિવન્દનામ્ ।
આશિષશ્ચાપ્રયુઞ્જાનો નાતિપ્રીતિમના ઇવ ॥ ૧૯ ॥
આશિષશ્ચાપ્રયુઞ્જાનો નાતિપ્રીતિમના ઇવ ॥ ૧૯ ॥
ચિકીર્ષિતં તે કિમિદં પતિસ્ત્વયા
પ્રલમ્ભિતો લોકનમસ્કૃતો મુનિઃ ।
યત્ ત્વં જરાગ્રસ્તમસત્યસમ્મતં
વિહાય જારં ભજસેઽમુમધ્વગમ્ ॥ ૨૦ ॥
પ્રલમ્ભિતો લોકનમસ્કૃતો મુનિઃ ।
યત્ ત્વં જરાગ્રસ્તમસત્યસમ્મતં
વિહાય જારં ભજસેઽમુમધ્વગમ્ ॥ ૨૦ ॥
કથં મતિસ્તેઽવગતાન્યથા સતાં
કુલપ્રસૂતે કુલદૂષણં ત્વિદમ્ ।
બિભર્ષિ જારં યદપત્રપા કુલં
પિતુશ્ચ ભર્તુશ્ચ નયસ્યધસ્તમઃ ॥ ૨૧ ॥
કુલપ્રસૂતે કુલદૂષણં ત્વિદમ્ ।
બિભર્ષિ જારં યદપત્રપા કુલં
પિતુશ્ચ ભર્તુશ્ચ નયસ્યધસ્તમઃ ॥ ૨૧ ॥
એવં બ્રુવાણં પિતરં સ્મયમાના શુચિસ્મિતા ।
ઉવાચતાત જામાતા તવૈષ ભૃગુનન્દનઃ ॥ ૨૨ ॥
ઉવાચતાત જામાતા તવૈષ ભૃગુનન્દનઃ ॥ ૨૨ ॥
શશંસ પિત્રે તત્ સર્વં વયોરૂપાભિલમ્ભનમ્ ।
વિસ્મિતઃ પરમપ્રીતસ્તનયાં પરિષસ્વજે ॥ ૨૩ ॥
વિસ્મિતઃ પરમપ્રીતસ્તનયાં પરિષસ્વજે ॥ ૨૩ ॥
સોમેન યાજયન્ વીરં ગ્રહં સોમસ્ય ચાગ્રહીત્ ।
અસોમપોરપ્યશ્વિનોશ્ચ્યવનઃ સ્વેન તેજસા ॥ ૨૪ ॥
અસોમપોરપ્યશ્વિનોશ્ચ્યવનઃ સ્વેન તેજસા ॥ ૨૪ ॥
હન્તું તમાદદે વજ્રં સદ્યોમન્યુરમર્ષિતઃ ।
સવજ્રં સ્તમ્ભયામાસ ભુજમિન્દ્રસ્ય ભાર્ગવઃ ॥ ૨૫ ॥
સવજ્રં સ્તમ્ભયામાસ ભુજમિન્દ્રસ્ય ભાર્ગવઃ ॥ ૨૫ ॥
અન્વજાનંસ્તતઃ સર્વે ગ્રહં સોમસ્ય ચાશ્વિનોઃ ।
ભિષજાવિતિ યત્ પૂર્વં સોમાહુત્યા બહિષ્કૃતૌ ॥ ૨૬ ॥
ભિષજાવિતિ યત્ પૂર્વં સોમાહુત્યા બહિષ્કૃતૌ ॥ ૨૬ ॥
ઉત્તાનબર્હિરાનર્તો ભૂરિષેણ ઇતિ ત્રયઃ ।
શર્યાતેરભવન્ પુત્રા આનર્તાદ્ રેવતોઽભવત્ ॥ ૨૭ ॥
શર્યાતેરભવન્ પુત્રા આનર્તાદ્ રેવતોઽભવત્ ॥ ૨૭ ॥
સોઽન્તઃસમુદ્રે નગરીં વિનિર્માય કુશસ્થલીમ્ ।
આસ્થિતોઽભુઙ્ક્ત વિષયાનાનર્તાદીનરિન્દમ ।
તસ્ય પુત્રશતં જજ્ઞે કકુદ્મિજ્યેષ્ઠમુત્તમમ્ ॥ ૨૮ ॥
આસ્થિતોઽભુઙ્ક્ત વિષયાનાનર્તાદીનરિન્દમ ।
તસ્ય પુત્રશતં જજ્ઞે કકુદ્મિજ્યેષ્ઠમુત્તમમ્ ॥ ૨૮ ॥
કકુદ્મી રેવતીં કન્યાં સ્વામાદાય વિભું ગતઃ ।
પુત્ર્યાવરં પરિપ્રષ્ટું બ્રહ્મલોકમપાવૃતમ્ ॥ ૨૯ ॥
પુત્ર્યાવરં પરિપ્રષ્ટું બ્રહ્મલોકમપાવૃતમ્ ॥ ૨૯ ॥
આવર્તમાને ગાન્ધર્વે સ્થિતોઽલબ્ધક્ષણઃ ક્ષણમ્ ।
તદન્ત આદ્યમાનમ્ય સ્વાભિપ્રાયં ન્યવેદયત્ ॥ ૩૦ ॥
તદન્ત આદ્યમાનમ્ય સ્વાભિપ્રાયં ન્યવેદયત્ ॥ ૩૦ ॥
તચ્છ્રુત્વા ભગવાન્ બ્રહ્મા પ્રહસ્ય તમુવાચ હ ।
અહો રાજન્ નિરુદ્ધાસ્તે કાલેન હૃદિ યે કૃતાઃ ॥ ૩૧ ॥
અહો રાજન્ નિરુદ્ધાસ્તે કાલેન હૃદિ યે કૃતાઃ ॥ ૩૧ ॥
તત્પુત્રપૌત્રનપ્તૃણાં ગોત્રાણિ ચ ન શૃણ્મહે ।
કાલોઽભિયાતસ્ત્રિણવચતુર્યુગવિકલ્પિતઃ ॥ ૩૨ ॥
કાલોઽભિયાતસ્ત્રિણવચતુર્યુગવિકલ્પિતઃ ॥ ૩૨ ॥
તદ્ ગચ્છ દેવદેવાંશો બલદેવો મહાબલઃ ।
કન્યારત્નમિદં રાજન્ નરરત્નાય દેહિ ભોઃ ॥ ૩૩ ॥
કન્યારત્નમિદં રાજન્ નરરત્નાય દેહિ ભોઃ ॥ ૩૩ ॥
ભુવો ભારાવતારાય ભગવાન્ ભૂતભાવનઃ ।
અવતીર્ણો નિજાંશેન પુણ્યશ્રવણકીર્તનઃ ॥ ૩૪ ॥
અવતીર્ણો નિજાંશેન પુણ્યશ્રવણકીર્તનઃ ॥ ૩૪ ॥
ઇત્યાદિષ્ટોઽભિવન્દ્યાજં નૃપઃ સ્વપુરમાગતઃ ।
ત્યક્તં પુણ્યજનત્રાસાદ્ ભ્રાતૃભિર્દિક્ષ્વવસ્થિતૈઃ ॥ ૩૫ ॥
ત્યક્તં પુણ્યજનત્રાસાદ્ ભ્રાતૃભિર્દિક્ષ્વવસ્થિતૈઃ ॥ ૩૫ ॥
સુતાં દત્ત્વાનવદ્યાઙ્ગીં બલાય બલશાલિને ।
બદર્યાખ્યં ગતો રાજા તપ્તું નારાયણાશ્રમમ્ ॥ ૩૬ ॥
બદર્યાખ્યં ગતો રાજા તપ્તું નારાયણાશ્રમમ્ ॥ ૩૬ ॥