ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଶର୍ଯାତିର୍ମାନଵୋ ରାଜା ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠଃ ସମ୍ବଭୂଵ ହ ।
ଯୋ ଵା ଅଙ୍ଗିରସାଂ ସତ୍ରେ ଦ୍ଵିତୀଯମହରୂଚିଵାନ୍ ॥ ୧ ॥
ଶର୍ଯାତିର୍ମାନଵୋ ରାଜା ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠଃ ସମ୍ବଭୂଵ ହ ।
ଯୋ ଵା ଅଙ୍ଗିରସାଂ ସତ୍ରେ ଦ୍ଵିତୀଯମହରୂଚିଵାନ୍ ॥ ୧ ॥
ସୁକନ୍ଯା ନାମ ତସ୍ଯାସୀତ୍ କନ୍ଯା କମଲଲୋଚନା ।
ତଯା ସାର୍ଧଂ ଵନଗତୋ ହ୍ଯଗମଚ୍ଚ୍ଯଵନାଶ୍ରମମ୍ ॥ ୨ ॥
ତଯା ସାର୍ଧଂ ଵନଗତୋ ହ୍ଯଗମଚ୍ଚ୍ଯଵନାଶ୍ରମମ୍ ॥ ୨ ॥
ସା ସଖୀଭିଃ ପରିଵୃତା ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତ୍ଯଙ୍ଘ୍ରିପାନ୍ ଵନେ ।
ଵଲ୍ମୀକରନ୍ଧ୍ରେ ଦଦୃଶେ ଖଦ୍ଯୋତେ ଇଵ ଜ୍ଯୋତିଷୀ ॥ ୩ ॥
ଵଲ୍ମୀକରନ୍ଧ୍ରେ ଦଦୃଶେ ଖଦ୍ଯୋତେ ଇଵ ଜ୍ଯୋତିଷୀ ॥ ୩ ॥
ତେ ଦୈଵଚୋଦିତା ବାଲା ଜ୍ଯୋତିଷୀ କଣ୍ଟକେନ ଵୈ ।
ଅଵିଧ୍ଯନ୍ମୁଗ୍ଧଭାଵେନ ସୁସ୍ରାଵାସୃକ୍ ତତୋ ବହିଃ ॥ ୪ ॥
ଅଵିଧ୍ଯନ୍ମୁଗ୍ଧଭାଵେନ ସୁସ୍ରାଵାସୃକ୍ ତତୋ ବହିଃ ॥ ୪ ॥
ଶକୃନ୍ମୂତ୍ରନିରୋଧୋଽଭୂତ୍ ସୈନିକାନାଂ ଚ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ।
ରାଜର୍ଷିସ୍ତମୁପାଲକ୍ଷ୍ଯ ପୁରୁଷାନ୍ ଵିସ୍ମିତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ॥ ୫ ॥
ରାଜର୍ଷିସ୍ତମୁପାଲକ୍ଷ୍ଯ ପୁରୁଷାନ୍ ଵିସ୍ମିତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ॥ ୫ ॥
ଅପ୍ଯଭଦ୍ରଂ ନ ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ ।
ଵ୍ଯକ୍ତଂ କେନାପି ନସ୍ତସ୍ଯ କୃତମାଶ୍ରମଦୂଷଣମ୍ ॥ ୬ ॥
ଵ୍ଯକ୍ତଂ କେନାପି ନସ୍ତସ୍ଯ କୃତମାଶ୍ରମଦୂଷଣମ୍ ॥ ୬ ॥
ସୁକନ୍ଯା ପ୍ରାହ ପିତରଂ ଭୀତା କିଞ୍ଚିତ୍ କୃତଂ ମଯା ।
ଦ୍ଵେ ଜ୍ଯୋତିଷୀ ଅଜାନନ୍ତ୍ଯା ନିର୍ଭିନ୍ନେ କଣ୍ଟକେନ ଵୈ ॥ ୭ ॥
ଦ୍ଵେ ଜ୍ଯୋତିଷୀ ଅଜାନନ୍ତ୍ଯା ନିର୍ଭିନ୍ନେ କଣ୍ଟକେନ ଵୈ ॥ ୭ ॥
ଦୁହିତୁସ୍ତଦ୍ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶର୍ଯାତିର୍ଜାତସାଧ୍ଵସଃ ।
ମୁନିଂ ପ୍ରସାଦଯାମାସ ଵଲ୍ମୀକାନ୍ତର୍ହିତଂ ଶନୈଃ ॥ ୮ ॥
ମୁନିଂ ପ୍ରସାଦଯାମାସ ଵଲ୍ମୀକାନ୍ତର୍ହିତଂ ଶନୈଃ ॥ ୮ ॥
ତଦଭିପ୍ରାଯମାଜ୍ଞାଯ ପ୍ରାଦାଦ୍ ଦୁହିତରଂ ମୁନେଃ ।
କୃଚ୍ଛ୍ରାନ୍ମୁକ୍ତସ୍ତମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ପୁରଂ ପ୍ରାଯାତ୍ ସମାହିତଃ ॥ ୯ ॥
କୃଚ୍ଛ୍ରାନ୍ମୁକ୍ତସ୍ତମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ପୁରଂ ପ୍ରାଯାତ୍ ସମାହିତଃ ॥ ୯ ॥
ସୁକନ୍ଯା ଚ୍ଯଵନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପତିଂ ପରମକୋପନମ୍ ।
ପ୍ରୀଣଯାମାସ ଚିତ୍ତଜ୍ଞା ଅପ୍ରମତ୍ତାନୁଵୃତ୍ତିଭିଃ ॥ ୧୦ ॥
ପ୍ରୀଣଯାମାସ ଚିତ୍ତଜ୍ଞା ଅପ୍ରମତ୍ତାନୁଵୃତ୍ତିଭିଃ ॥ ୧୦ ॥
କସ୍ଯଚିତ୍ ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ନାସତ୍ଯାଵାଶ୍ରମାଗତୌ ।
ତୌ ପୂଜଯିତ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ ଵଯୋ ମେ ଦତ୍ତମୀଶ୍ଵରୌ ॥ ୧୧ ॥
ତୌ ପୂଜଯିତ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ ଵଯୋ ମେ ଦତ୍ତମୀଶ୍ଵରୌ ॥ ୧୧ ॥
ଗ୍ରହଂ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯେ ସୋମସ୍ଯ ଯଜ୍ଞେ ଵାମପ୍ଯସୋମପୋଃ ।
କ୍ରିଯତାଂ ମେ ଵଯୋ ରୂପଂ ପ୍ରମଦାନାଂ ଯଦୀପ୍ସିତମ୍ ॥ ୧୨ ॥
କ୍ରିଯତାଂ ମେ ଵଯୋ ରୂପଂ ପ୍ରମଦାନାଂ ଯଦୀପ୍ସିତମ୍ ॥ ୧୨ ॥
ବାଢମିତ୍ଯୂଚତୁର୍ଵିପ୍ରମଭିନନ୍ଦ୍ଯ ଭିଷକ୍ତମୌ ।
ନିମଜ୍ଜତାଂ ଭଵାନସ୍ମିନ୍ ହ୍ରଦେ ସିଦ୍ଧଵିନିର୍ମିତେ ॥ ୧୩ ॥
ନିମଜ୍ଜତାଂ ଭଵାନସ୍ମିନ୍ ହ୍ରଦେ ସିଦ୍ଧଵିନିର୍ମିତେ ॥ ୧୩ ॥
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଜରଯା ଗ୍ରସ୍ତଦେହୋ ଧମନିସନ୍ତତଃ ।
ହ୍ରଦଂ ପ୍ରଵେଶିତୋଽଶ୍ଵିଭ୍ଯାଂ ଵଲୀପଲିତଵିଗ୍ରହଃ ॥ ୧୪ ॥
ହ୍ରଦଂ ପ୍ରଵେଶିତୋଽଶ୍ଵିଭ୍ଯାଂ ଵଲୀପଲିତଵିଗ୍ରହଃ ॥ ୧୪ ॥
ପୁରୁଷାସ୍ତ୍ରଯ ଉତ୍ତସ୍ଥୁରପୀଵ୍ଯା ଵନିତାପ୍ରିଯାଃ ।
ପଦ୍ମସ୍ରଜଃ କୁଣ୍ଡଲିନସ୍ତୁଲ୍ଯରୂପାଃ ସୁଵାସସଃ ॥ ୧୫ ॥
ପଦ୍ମସ୍ରଜଃ କୁଣ୍ଡଲିନସ୍ତୁଲ୍ଯରୂପାଃ ସୁଵାସସଃ ॥ ୧୫ ॥
ତାନ୍ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଵରାରୋହା ସରୂପାନ୍ ସୂର୍ଯଵର୍ଚସଃ ।
ଅଜାନତୀ ପତିଂ ସାଧ୍ଵୀ ଅଶ୍ଵିନୌ ଶରଣଂ ଯଯୌ ॥ ୧୬ ॥
ଅଜାନତୀ ପତିଂ ସାଧ୍ଵୀ ଅଶ୍ଵିନୌ ଶରଣଂ ଯଯୌ ॥ ୧୬ ॥
ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ପତିଂ ତସ୍ଯୈ ପାତିଵ୍ରତ୍ଯେନ ତୋଷିତୌ ।
ଋଷିମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଯଯତୁର୍ଵିମାନେନ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍ ॥ ୧୭ ॥
ଋଷିମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଯଯତୁର୍ଵିମାନେନ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍ ॥ ୧୭ ॥
ଯକ୍ଷ୍ଯମାଣୋଽଥ ଶର୍ଯାତିଶ୍ଚ୍ଯଵନସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଗତଃ ।
ଦଦର୍ଶ ଦୁହିତୁଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ପୁରୁଷଂ ସୂର୍ଯଵର୍ଚସମ୍ ॥ ୧୮ ॥
ଦଦର୍ଶ ଦୁହିତୁଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ପୁରୁଷଂ ସୂର୍ଯଵର୍ଚସମ୍ ॥ ୧୮ ॥
ରାଜା ଦୁହିତରଂ ପ୍ରାହ କୃତପାଦାଭିଵନ୍ଦନାମ୍ ।
ଆଶିଷଶ୍ଚାପ୍ରଯୁଞ୍ଜାନୋ ନାତିପ୍ରୀତିମନା ଇଵ ॥ ୧୯ ॥
ଆଶିଷଶ୍ଚାପ୍ରଯୁଞ୍ଜାନୋ ନାତିପ୍ରୀତିମନା ଇଵ ॥ ୧୯ ॥
ଚିକୀର୍ଷିତଂ ତେ କିମିଦଂ ପତିସ୍ତ୍ଵଯା
ପ୍ରଲମ୍ଭିତୋ ଲୋକନମସ୍କୃତୋ ମୁନିଃ ।
ଯତ୍ ତ୍ଵଂ ଜରାଗ୍ରସ୍ତମସତ୍ଯସମ୍ମତଂ
ଵିହାଯ ଜାରଂ ଭଜସେଽମୁମଧ୍ଵଗମ୍ ॥ ୨୦ ॥
ପ୍ରଲମ୍ଭିତୋ ଲୋକନମସ୍କୃତୋ ମୁନିଃ ।
ଯତ୍ ତ୍ଵଂ ଜରାଗ୍ରସ୍ତମସତ୍ଯସମ୍ମତଂ
ଵିହାଯ ଜାରଂ ଭଜସେଽମୁମଧ୍ଵଗମ୍ ॥ ୨୦ ॥
କଥଂ ମତିସ୍ତେଽଵଗତାନ୍ଯଥା ସତାଂ
କୁଲପ୍ରସୂତେ କୁଲଦୂଷଣଂ ତ୍ଵିଦମ୍ ।
ବିଭର୍ଷି ଜାରଂ ଯଦପତ୍ରପା କୁଲଂ
ପିତୁଶ୍ଚ ଭର୍ତୁଶ୍ଚ ନଯସ୍ଯଧସ୍ତମଃ ॥ ୨୧ ॥
କୁଲପ୍ରସୂତେ କୁଲଦୂଷଣଂ ତ୍ଵିଦମ୍ ।
ବିଭର୍ଷି ଜାରଂ ଯଦପତ୍ରପା କୁଲଂ
ପିତୁଶ୍ଚ ଭର୍ତୁଶ୍ଚ ନଯସ୍ଯଧସ୍ତମଃ ॥ ୨୧ ॥
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ପିତରଂ ସ୍ମଯମାନା ଶୁଚିସ୍ମିତା ।
ଉଵାଚତାତ ଜାମାତା ତଵୈଷ ଭୃଗୁନନ୍ଦନଃ ॥ ୨୨ ॥
ଉଵାଚତାତ ଜାମାତା ତଵୈଷ ଭୃଗୁନନ୍ଦନଃ ॥ ୨୨ ॥
ଶଶଂସ ପିତ୍ରେ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଵଯୋରୂପାଭିଲମ୍ଭନମ୍ ।
ଵିସ୍ମିତଃ ପରମପ୍ରୀତସ୍ତନଯାଂ ପରିଷସ୍ଵଜେ ॥ ୨୩ ॥
ଵିସ୍ମିତଃ ପରମପ୍ରୀତସ୍ତନଯାଂ ପରିଷସ୍ଵଜେ ॥ ୨୩ ॥
ସୋମେନ ଯାଜଯନ୍ ଵୀରଂ ଗ୍ରହଂ ସୋମସ୍ଯ ଚାଗ୍ରହୀତ୍ ।
ଅସୋମପୋରପ୍ଯଶ୍ଵିନୋଶ୍ଚ୍ଯଵନଃ ସ୍ଵେନ ତେଜସା ॥ ୨୪ ॥
ଅସୋମପୋରପ୍ଯଶ୍ଵିନୋଶ୍ଚ୍ଯଵନଃ ସ୍ଵେନ ତେଜସା ॥ ୨୪ ॥
ହନ୍ତୁଂ ତମାଦଦେ ଵଜ୍ରଂ ସଦ୍ଯୋମନ୍ଯୁରମର୍ଷିତଃ ।
ସଵଜ୍ରଂ ସ୍ତମ୍ଭଯାମାସ ଭୁଜମିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଭାର୍ଗଵଃ ॥ ୨୫ ॥
ସଵଜ୍ରଂ ସ୍ତମ୍ଭଯାମାସ ଭୁଜମିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଭାର୍ଗଵଃ ॥ ୨୫ ॥
ଅନ୍ଵଜାନଂସ୍ତତଃ ସର୍ଵେ ଗ୍ରହଂ ସୋମସ୍ଯ ଚାଶ୍ଵିନୋଃ ।
ଭିଷଜାଵିତି ଯତ୍ ପୂର୍ଵଂ ସୋମାହୁତ୍ଯା ବହିଷ୍କୃତୌ ॥ ୨୬ ॥
ଭିଷଜାଵିତି ଯତ୍ ପୂର୍ଵଂ ସୋମାହୁତ୍ଯା ବହିଷ୍କୃତୌ ॥ ୨୬ ॥
ଉତ୍ତାନବର୍ହିରାନର୍ତୋ ଭୂରିଷେଣ ଇତି ତ୍ରଯଃ ।
ଶର୍ଯାତେରଭଵନ୍ ପୁତ୍ରା ଆନର୍ତାଦ୍ ରେଵତୋଽଭଵତ୍ ॥ ୨୭ ॥
ଶର୍ଯାତେରଭଵନ୍ ପୁତ୍ରା ଆନର୍ତାଦ୍ ରେଵତୋଽଭଵତ୍ ॥ ୨୭ ॥
ସୋଽନ୍ତଃସମୁଦ୍ରେ ନଗରୀଂ ଵିନିର୍ମାଯ କୁଶସ୍ଥଲୀମ୍ ।
ଆସ୍ଥିତୋଽଭୁଙ୍କ୍ତ ଵିଷଯାନାନର୍ତାଦୀନରିନ୍ଦମ ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଶତଂ ଜଜ୍ଞେ କକୁଦ୍ମିଜ୍ଯେଷ୍ଠମୁତ୍ତମମ୍ ॥ ୨୮ ॥
ଆସ୍ଥିତୋଽଭୁଙ୍କ୍ତ ଵିଷଯାନାନର୍ତାଦୀନରିନ୍ଦମ ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଶତଂ ଜଜ୍ଞେ କକୁଦ୍ମିଜ୍ଯେଷ୍ଠମୁତ୍ତମମ୍ ॥ ୨୮ ॥
କକୁଦ୍ମୀ ରେଵତୀଂ କନ୍ଯାଂ ସ୍ଵାମାଦାଯ ଵିଭୁଂ ଗତଃ ।
ପୁତ୍ର୍ଯାଵରଂ ପରିପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମପାଵୃତମ୍ ॥ ୨୯ ॥
ପୁତ୍ର୍ଯାଵରଂ ପରିପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମପାଵୃତମ୍ ॥ ୨୯ ॥
ଆଵର୍ତମାନେ ଗାନ୍ଧର୍ଵେ ସ୍ଥିତୋଽଲବ୍ଧକ୍ଷଣଃ କ୍ଷଣମ୍ ।
ତଦନ୍ତ ଆଦ୍ଯମାନମ୍ଯ ସ୍ଵାଭିପ୍ରାଯଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ॥ ୩୦ ॥
ତଦନ୍ତ ଆଦ୍ଯମାନମ୍ଯ ସ୍ଵାଭିପ୍ରାଯଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ॥ ୩୦ ॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରହସ୍ଯ ତମୁଵାଚ ହ ।
ଅହୋ ରାଜନ୍ ନିରୁଦ୍ଧାସ୍ତେ କାଲେନ ହୃଦି ଯେ କୃତାଃ ॥ ୩୧ ॥
ଅହୋ ରାଜନ୍ ନିରୁଦ୍ଧାସ୍ତେ କାଲେନ ହୃଦି ଯେ କୃତାଃ ॥ ୩୧ ॥
ତତ୍ପୁତ୍ରପୌତ୍ରନପ୍ତୃଣାଂ ଗୋତ୍ରାଣି ଚ ନ ଶୃଣ୍ମହେ ।
କାଲୋଽଭିଯାତସ୍ତ୍ରିଣଵଚତୁର୍ଯୁଗଵିକଲ୍ପିତଃ ॥ ୩୨ ॥
କାଲୋଽଭିଯାତସ୍ତ୍ରିଣଵଚତୁର୍ଯୁଗଵିକଲ୍ପିତଃ ॥ ୩୨ ॥
ତଦ୍ ଗଚ୍ଛ ଦେଵଦେଵାଂଶୋ ବଲଦେଵୋ ମହାବଲଃ ।
କନ୍ଯାରତ୍ନମିଦଂ ରାଜନ୍ ନରରତ୍ନାଯ ଦେହି ଭୋଃ ॥ ୩୩ ॥
କନ୍ଯାରତ୍ନମିଦଂ ରାଜନ୍ ନରରତ୍ନାଯ ଦେହି ଭୋଃ ॥ ୩୩ ॥
ଭୁଵୋ ଭାରାଵତାରାଯ ଭଗଵାନ୍ ଭୂତଭାଵନଃ ।
ଅଵତୀର୍ଣୋ ନିଜାଂଶେନ ପୁଣ୍ଯଶ୍ରଵଣକୀର୍ତନଃ ॥ ୩୪ ॥
ଅଵତୀର୍ଣୋ ନିଜାଂଶେନ ପୁଣ୍ଯଶ୍ରଵଣକୀର୍ତନଃ ॥ ୩୪ ॥
ଇତ୍ଯାଦିଷ୍ଟୋଽଭିଵନ୍ଦ୍ଯାଜଂ ନୃପଃ ସ୍ଵପୁରମାଗତଃ ।
ତ୍ଯକ୍ତଂ ପୁଣ୍ଯଜନତ୍ରାସାଦ୍ ଭ୍ରାତୃଭିର୍ଦିକ୍ଷ୍ଵଵସ୍ଥିତୈଃ ॥ ୩୫ ॥
ତ୍ଯକ୍ତଂ ପୁଣ୍ଯଜନତ୍ରାସାଦ୍ ଭ୍ରାତୃଭିର୍ଦିକ୍ଷ୍ଵଵସ୍ଥିତୈଃ ॥ ୩୫ ॥
ସୁତାଂ ଦତ୍ତ୍ଵାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀଂ ବଲାଯ ବଲଶାଲିନେ ।
ବଦର୍ଯାଖ୍ଯଂ ଗତୋ ରାଜା ତପ୍ତୁଂ ନାରାଯଣାଶ୍ରମମ୍ ॥ ୩୬ ॥
ବଦର୍ଯାଖ୍ଯଂ ଗତୋ ରାଜା ତପ୍ତୁଂ ନାରାଯଣାଶ୍ରମମ୍ ॥ ୩୬ ॥