શ્રીશુક ઉવાચ
હરિતો રોહિતસુતશ્ચમ્પસ્તસ્માદ્ વિનિર્મિતા ।
ચમ્પાપુરી સુદેવોઽતો વિજયો યસ્ય ચાત્મજઃ ॥ ૧ ॥
હરિતો રોહિતસુતશ્ચમ્પસ્તસ્માદ્ વિનિર્મિતા ।
ચમ્પાપુરી સુદેવોઽતો વિજયો યસ્ય ચાત્મજઃ ॥ ૧ ॥
ભરુકસ્તત્સુતસ્તસ્માદ્ વૃકસ્તસ્યાપિ બાહુકઃ ।
સોઽરિભિર્હૃતભૂ રાજા સભાર્યો વનમાવિશત્ ॥ ૨ ॥
સોઽરિભિર્હૃતભૂ રાજા સભાર્યો વનમાવિશત્ ॥ ૨ ॥
વૃદ્ધં તં પઞ્ચતાં પ્રાપ્તં મહિષ્યનુમરિષ્યતી ।
ઔર્વેણ જાનતાત્માનં પ્રજાવન્તં નિવારિતા ॥ ૩ ॥
ઔર્વેણ જાનતાત્માનં પ્રજાવન્તં નિવારિતા ॥ ૩ ॥
આજ્ઞાયાસ્યૈ સપત્નીભિર્ગરો દત્તોઽન્ધસા સહ ।
સહ તેનૈવ સઞ્જાતઃ સગરાખ્યો મહાયશાઃ ।
સગરશ્ચક્રવર્ત્યાસીત્ સાગરો યત્સુતૈઃ કૃતઃ ॥ ૪ ॥
સહ તેનૈવ સઞ્જાતઃ સગરાખ્યો મહાયશાઃ ।
સગરશ્ચક્રવર્ત્યાસીત્ સાગરો યત્સુતૈઃ કૃતઃ ॥ ૪ ॥
યસ્તાલજઙ્ઘાન્ યવનાઞ્છકાન્ હૈહયબર્બરાન્ ।
નાવધીદ્ ગુરુવાક્યેન ચક્રે વિકૃતવેષિણઃ ॥ ૫ ॥
નાવધીદ્ ગુરુવાક્યેન ચક્રે વિકૃતવેષિણઃ ॥ ૫ ॥
મુણ્ડાઞ્છ્મશ્રુધરાન્ કાંશ્ચિન્મુક્તકેશાર્ધમુણ્ડિતાન્ ।
અનન્તર્વાસસઃ કાંશ્ચિદબહિર્વાસસોઽપરાન્ ॥ ૬ ॥
અનન્તર્વાસસઃ કાંશ્ચિદબહિર્વાસસોઽપરાન્ ॥ ૬ ॥
સોઽશ્વમેધૈરયજત સર્વવેદસુરાત્મકમ્ ।
ઔર્વોપદિષ્ટયોગેન હરિમાત્માનમીશ્વરમ્ ।
તસ્યોત્સૃષ્ટં પશું યજ્ઞે જહારાશ્વં પુરન્દરઃ ॥ ૭ ॥
ઔર્વોપદિષ્ટયોગેન હરિમાત્માનમીશ્વરમ્ ।
તસ્યોત્સૃષ્ટં પશું યજ્ઞે જહારાશ્વં પુરન્દરઃ ॥ ૭ ॥
સુમત્યાસ્તનયા દૃપ્તાઃ પિતુરાદેશકારિણઃ ।
હયમન્વેષમાણાસ્તે સમન્તાન્ન્યખનન્ મહીમ્ ॥ ૮ ॥
હયમન્વેષમાણાસ્તે સમન્તાન્ન્યખનન્ મહીમ્ ॥ ૮ ॥
પ્રાગુદીચ્યાં દિશિ હયં દદૃશુઃ કપિલાન્તિકે ।
એષ વાજિહરશ્ચૌર આસ્તે મીલિતલોચનઃ ॥ ૯ ॥
એષ વાજિહરશ્ચૌર આસ્તે મીલિતલોચનઃ ॥ ૯ ॥
હન્યતાં હન્યતાં પાપ ઇતિ ષષ્ટિસહસ્રિણઃ ।
ઉદાયુધા અભિયયુરુન્મિમેષ તદા મુનિઃ ॥ ૧૦ ॥
ઉદાયુધા અભિયયુરુન્મિમેષ તદા મુનિઃ ॥ ૧૦ ॥
સ્વશરીરાગ્નિના તાવન્મહેન્દ્રહૃતચેતસઃ ।
મહદ્વ્યતિક્રમહતા ભસ્મસાદભવન્ ક્ષણાત્ ॥ ૧૧ ॥
મહદ્વ્યતિક્રમહતા ભસ્મસાદભવન્ ક્ષણાત્ ॥ ૧૧ ॥
ન સાધુવાદો મુનિકોપભર્જિતા
નૃપેન્દ્રપુત્રા ઇતિ સત્ત્વધામનિ ।
કથં તમો રોષમયં વિભાવ્યતે
જગત્પવિત્રાત્મનિ ખે રજો ભુવઃ ॥ ૧૨ ॥
નૃપેન્દ્રપુત્રા ઇતિ સત્ત્વધામનિ ।
કથં તમો રોષમયં વિભાવ્યતે
જગત્પવિત્રાત્મનિ ખે રજો ભુવઃ ॥ ૧૨ ॥
યસ્યેરિતા સાઙ્ખ્યમયી દૃઢેહ નૌ-
ર્યયા મુમુક્ષુસ્તરતે દુરત્યયમ્ ।
ભવાર્ણવં મૃત્યુપથં વિપશ્ચિતઃ
પરાત્મભૂતસ્ય કથં પૃથઙ્મતિઃ ॥ ૧૩ ॥
ર્યયા મુમુક્ષુસ્તરતે દુરત્યયમ્ ।
ભવાર્ણવં મૃત્યુપથં વિપશ્ચિતઃ
પરાત્મભૂતસ્ય કથં પૃથઙ્મતિઃ ॥ ૧૩ ॥
યોઽસમઞ્જસ ઇત્યુક્તઃ સ કેશિન્યા નૃપાત્મજઃ ।
તસ્ય પુત્રોશુમાન્ નામ પિતામહહિતે રતઃ ॥ ૧૪ ॥
તસ્ય પુત્રોશુમાન્ નામ પિતામહહિતે રતઃ ॥ ૧૪ ॥
અસમઞ્જસ આત્માનં દર્શયન્નસમઞ્જસમ્ ।
જાતિસ્મરઃ પુરા સઙ્ગાદ્ યોગી યોગાદ્ વિચાલિતઃ ॥ ૧૫ ॥
જાતિસ્મરઃ પુરા સઙ્ગાદ્ યોગી યોગાદ્ વિચાલિતઃ ॥ ૧૫ ॥
આચરન્ ગર્હિતં લોકે જ્ઞાતીનાં કર્મ વિપ્રિયમ્ ।
સરય્વાં ક્રીડતો બાલાન્પ્રાસ્યદુદ્વેજયઞ્જનમ્ ॥ ૧૬ ॥
સરય્વાં ક્રીડતો બાલાન્પ્રાસ્યદુદ્વેજયઞ્જનમ્ ॥ ૧૬ ॥
એવં વૃત્તઃ પરિત્યક્તઃ પિત્રા સ્નેહમપોહ્ય વૈ ।
યોગૈશ્વર્યેણ બાલાંસ્તાન્ દર્શયિત્વા તતો યયૌ ॥ ૧૭ ॥
યોગૈશ્વર્યેણ બાલાંસ્તાન્ દર્શયિત્વા તતો યયૌ ॥ ૧૭ ॥
અયોધ્યાવાસિનઃ સર્વે બાલકાન્ પુનરાગતાન્ ।
દૃષ્ટ્વા વિસિસ્મિરે રાજન્ રાજા ચાપ્યન્વતપ્યત ॥ ૧૮ ॥
દૃષ્ટ્વા વિસિસ્મિરે રાજન્ રાજા ચાપ્યન્વતપ્યત ॥ ૧૮ ॥
અંશુમાંશ્ચોદિતો રાજ્ઞા તુરગાન્વેષણે યયૌ ।
પિતૃવ્યખાતાનુપથં ભસ્માન્તિ દદૃશે હયમ્ ॥ ૧૯ ॥
પિતૃવ્યખાતાનુપથં ભસ્માન્તિ દદૃશે હયમ્ ॥ ૧૯ ॥
તત્રાસીનં મુનિં વીક્ષ્ય કપિલાખ્યમધોક્ષજમ્ ।
અસ્તૌત્ સમાહિતમનાઃ પ્રાઞ્જલિઃ પ્રણતો મહાન્ ॥ ૨૦ ॥
અસ્તૌત્ સમાહિતમનાઃ પ્રાઞ્જલિઃ પ્રણતો મહાન્ ॥ ૨૦ ॥
અંશુમાનુવાચ
ન પશ્યતિ ત્વાં પરમાત્મનોઽજનો
ન બુધ્યતેઽદ્યાપિ સમાધિયુક્તિભિઃ ।
કુતોઽપરે તસ્ય મનઃશરીરધી-
વિસર્ગસૃષ્ટા વયમપ્રકાશાઃ ॥ ૨૧ ॥
ન પશ્યતિ ત્વાં પરમાત્મનોઽજનો
ન બુધ્યતેઽદ્યાપિ સમાધિયુક્તિભિઃ ।
કુતોઽપરે તસ્ય મનઃશરીરધી-
વિસર્ગસૃષ્ટા વયમપ્રકાશાઃ ॥ ૨૧ ॥
યે દેહભાજસ્ત્રિગુણપ્રધાના
ગુણાન્ વિપશ્યન્ત્યુત વા તમશ્ચ ।
યન્માયયા મોહિતચેતસસ્ત્વાં
વિદુઃ સ્વસંસ્થં ન બહિઃપ્રકાશાઃ ॥ ૨૨ ॥
ગુણાન્ વિપશ્યન્ત્યુત વા તમશ્ચ ।
યન્માયયા મોહિતચેતસસ્ત્વાં
વિદુઃ સ્વસંસ્થં ન બહિઃપ્રકાશાઃ ॥ ૨૨ ॥
તં ત્વામહં જ્ઞાનઘનં સ્વભાવ-
પ્રધ્વસ્તમાયાગુણભેદમોહૈઃ ।
સનન્દનાદ્યૈર્મુનિભિર્વિભાવ્યં
કથં વિમૂઢઃ પરિભાવયામિ ॥ ૨૩ ॥
પ્રધ્વસ્તમાયાગુણભેદમોહૈઃ ।
સનન્દનાદ્યૈર્મુનિભિર્વિભાવ્યં
કથં વિમૂઢઃ પરિભાવયામિ ॥ ૨૩ ॥
પ્રશાન્ત માયાગુણકર્મલિઙ્ગ-
મનામરૂપં સદસદ્વિમુક્તમ્ ।
જ્ઞાનોપદેશાય ગૃહીતદેહં
નમામહે ત્વાં પુરુષં પુરાણમ્ ॥ ૨૪ ॥
મનામરૂપં સદસદ્વિમુક્તમ્ ।
જ્ઞાનોપદેશાય ગૃહીતદેહં
નમામહે ત્વાં પુરુષં પુરાણમ્ ॥ ૨૪ ॥
ત્વન્માયારચિતે લોકે વસ્તુબુદ્ધ્યા ગૃહાદિષુ ।
ભ્રમન્તિ કામલોભેર્ષ્યામોહવિભ્રાન્તચેતસઃ ॥ ૨૫ ॥
ભ્રમન્તિ કામલોભેર્ષ્યામોહવિભ્રાન્તચેતસઃ ॥ ૨૫ ॥
અદ્ય નઃ સર્વભૂતાત્મન્ કામકર્મેન્દ્રિયાશયઃ ।
મોહપાશો દૃઢશ્છિન્નો ભગવંસ્તવ દર્શનાત્ ॥ ૨૬ ॥
મોહપાશો દૃઢશ્છિન્નો ભગવંસ્તવ દર્શનાત્ ॥ ૨૬ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ઇત્થંગીતાનુભાવસ્તં ભગવાન્કપિલો મુનિઃ ।
અંશુમન્તમુવાચેદમનુગ્રાહ્ય ધિયા નૃપ ॥ ૨૭ ॥
ઇત્થંગીતાનુભાવસ્તં ભગવાન્કપિલો મુનિઃ ।
અંશુમન્તમુવાચેદમનુગ્રાહ્ય ધિયા નૃપ ॥ ૨૭ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
અશ્વોઽયં નીયતાં વત્સ પિતામહપશુસ્તવ ।
ઇમે ચ પિતરો દગ્ધા ગઙ્ગામ્ભોઽર્હન્તિ નેતરત્ ॥ ૨૮ ॥
અશ્વોઽયં નીયતાં વત્સ પિતામહપશુસ્તવ ।
ઇમે ચ પિતરો દગ્ધા ગઙ્ગામ્ભોઽર્હન્તિ નેતરત્ ॥ ૨૮ ॥
તં પરિક્રમ્ય શિરસા પ્રસાદ્ય હયમાનયત્ ।
સગરસ્તેન પશુના યજ્ઞશેષં સમાપયત્ ॥ ૨૯ ॥
સગરસ્તેન પશુના યજ્ઞશેષં સમાપયત્ ॥ ૨૯ ॥
રાજ્યમંશુમતે ન્યસ્ય નિઃસ્પૃહો મુક્તબન્ધનઃ ।
ઔર્વોપદિષ્ટમાર્ગેણ લેભે ગતિમનુત્તમામ્ ॥ ૩૦ ॥
ઔર્વોપદિષ્ટમાર્ગેણ લેભે ગતિમનુત્તમામ્ ॥ ૩૦ ॥
રાજ્યમંશુમતે ન્યસ્ય નિઃસ્પૃહો મુક્તબન્ધનઃ ।
ઔર્વોપદિષ્ટમાર્ગેણ લેભે ગતિમનુત્તમામ્
ઔર્વોપદિષ્ટમાર્ગેણ લેભે ગતિમનુત્તમામ્