ശ്രീശുക ഉവാച
ഹരിതോ രോഹിതസുതശ്ചമ്പസ്തസ്മാദ് വിനിര്മിതാ ।
ചമ്പാപുരീ സുദേവോഽതോ വിജയോ യസ്യ ചാത്മജഃ ॥ ൧ ॥
ഹരിതോ രോഹിതസുതശ്ചമ്പസ്തസ്മാദ് വിനിര്മിതാ ।
ചമ്പാപുരീ സുദേവോഽതോ വിജയോ യസ്യ ചാത്മജഃ ॥ ൧ ॥
ഭരുകസ്തത്സുതസ്തസ്മാദ് വൃകസ്തസ്യാപി ബാഹുകഃ ।
സോഽരിഭിര്ഹൃതഭൂ രാജാ സഭാര്യോ വനമാവിശത് ॥ ൨ ॥
സോഽരിഭിര്ഹൃതഭൂ രാജാ സഭാര്യോ വനമാവിശത് ॥ ൨ ॥
വൃദ്ധം തം പഞ്ചതാം പ്രാപ്തം മഹിഷ്യനുമരിഷ്യതീ ।
ഔര്വേണ ജാനതാത്മാനം പ്രജാവന്തം നിവാരിതാ ॥ ൩ ॥
ഔര്വേണ ജാനതാത്മാനം പ്രജാവന്തം നിവാരിതാ ॥ ൩ ॥
ആജ്ഞായാസ്യൈ സപത്നീഭിര്ഗരോ ദത്തോഽന്ധസാ സഹ ।
സഹ തേനൈവ സഞ്ജാതഃ സഗരാഖ്യോ മഹായശാഃ ।
സഗരശ്ചക്രവര്ത്യാസീത് സാഗരോ യത്സുതൈഃ കൃതഃ ॥ ൪ ॥
സഹ തേനൈവ സഞ്ജാതഃ സഗരാഖ്യോ മഹായശാഃ ।
സഗരശ്ചക്രവര്ത്യാസീത് സാഗരോ യത്സുതൈഃ കൃതഃ ॥ ൪ ॥
യസ്താലജങ്ഘാന് യവനാഞ്ഛകാന് ഹൈഹയബര്ബരാന് ।
നാവധീദ് ഗുരുവാക്യേന ചക്രേ വികൃതവേഷിണഃ ॥ ൫ ॥
നാവധീദ് ഗുരുവാക്യേന ചക്രേ വികൃതവേഷിണഃ ॥ ൫ ॥
മുണ്ഡാഞ്ഛ്മശ്രുധരാന് കാംശ്ചിന്മുക്തകേശാര്ധമുണ്ഡിതാന് ।
അനന്തര്വാസസഃ കാംശ്ചിദബഹിര്വാസസോഽപരാന് ॥ ൬ ॥
അനന്തര്വാസസഃ കാംശ്ചിദബഹിര്വാസസോഽപരാന് ॥ ൬ ॥
സോഽശ്വമേധൈരയജത സര്വവേദസുരാത്മകമ് ।
ഔര്വോപദിഷ്ടയോഗേന ഹരിമാത്മാനമീശ്വരമ് ।
തസ്യോത്സൃഷ്ടം പശും യജ്ഞേ ജഹാരാശ്വം പുരന്ദരഃ ॥ ൭ ॥
ഔര്വോപദിഷ്ടയോഗേന ഹരിമാത്മാനമീശ്വരമ് ।
തസ്യോത്സൃഷ്ടം പശും യജ്ഞേ ജഹാരാശ്വം പുരന്ദരഃ ॥ ൭ ॥
സുമത്യാസ്തനയാ ദൃപ്താഃ പിതുരാദേശകാരിണഃ ।
ഹയമന്വേഷമാണാസ്തേ സമന്താന്ന്യഖനന് മഹീമ് ॥ ൮ ॥
ഹയമന്വേഷമാണാസ്തേ സമന്താന്ന്യഖനന് മഹീമ് ॥ ൮ ॥
പ്രാഗുദീച്യാം ദിശി ഹയം ദദൃശുഃ കപിലാന്തികേ ।
ഏഷ വാജിഹരശ്ചൌര ആസ്തേ മീലിതലോചനഃ ॥ ൯ ॥
ഏഷ വാജിഹരശ്ചൌര ആസ്തേ മീലിതലോചനഃ ॥ ൯ ॥
ഹന്യതാം ഹന്യതാം പാപ ഇതി ഷഷ്ടിസഹസ്രിണഃ ।
ഉദായുധാ അഭിയയുരുന്മിമേഷ തദാ മുനിഃ ॥ ൧൦ ॥
ഉദായുധാ അഭിയയുരുന്മിമേഷ തദാ മുനിഃ ॥ ൧൦ ॥
സ്വശരീരാഗ്നിനാ താവന്മഹേന്ദ്രഹൃതചേതസഃ ।
മഹദ്വ്യതിക്രമഹതാ ഭസ്മസാദഭവന് ക്ഷണാത് ॥ ൧൧ ॥
മഹദ്വ്യതിക്രമഹതാ ഭസ്മസാദഭവന് ക്ഷണാത് ॥ ൧൧ ॥
ന സാധുവാദോ മുനികോപഭര്ജിതാ
നൃപേന്ദ്രപുത്രാ ഇതി സത്ത്വധാമനി ।
കഥം തമോ രോഷമയം വിഭാവ്യതേ
ജഗത്പവിത്രാത്മനി ഖേ രജോ ഭുവഃ ॥ ൧൨ ॥
നൃപേന്ദ്രപുത്രാ ഇതി സത്ത്വധാമനി ।
കഥം തമോ രോഷമയം വിഭാവ്യതേ
ജഗത്പവിത്രാത്മനി ഖേ രജോ ഭുവഃ ॥ ൧൨ ॥
യസ്യേരിതാ സാങ്ഖ്യമയീ ദൃഢേഹ നൌ-
ര്യയാ മുമുക്ഷുസ്തരതേ ദുരത്യയമ് ।
ഭവാര്ണവം മൃത്യുപഥം വിപശ്ചിതഃ
പരാത്മഭൂതസ്യ കഥം പൃഥങ്മതിഃ ॥ ൧൩ ॥
ര്യയാ മുമുക്ഷുസ്തരതേ ദുരത്യയമ് ।
ഭവാര്ണവം മൃത്യുപഥം വിപശ്ചിതഃ
പരാത്മഭൂതസ്യ കഥം പൃഥങ്മതിഃ ॥ ൧൩ ॥
യോഽസമഞ്ജസ ഇത്യുക്തഃ സ കേശിന്യാ നൃപാത്മജഃ ।
തസ്യ പുത്രോശുമാന് നാമ പിതാമഹഹിതേ രതഃ ॥ ൧൪ ॥
തസ്യ പുത്രോശുമാന് നാമ പിതാമഹഹിതേ രതഃ ॥ ൧൪ ॥
അസമഞ്ജസ ആത്മാനം ദര്ശയന്നസമഞ്ജസമ് ।
ജാതിസ്മരഃ പുരാ സങ്ഗാദ് യോഗീ യോഗാദ് വിചാലിതഃ ॥ ൧൫ ॥
ജാതിസ്മരഃ പുരാ സങ്ഗാദ് യോഗീ യോഗാദ് വിചാലിതഃ ॥ ൧൫ ॥
ആചരന് ഗര്ഹിതം ലോകേ ജ്ഞാതീനാം കര്മ വിപ്രിയമ് ।
സരയ്വാം ക്രീഡതോ ബാലാന്പ്രാസ്യദുദ്വേജയഞ്ജനമ് ॥ ൧൬ ॥
സരയ്വാം ക്രീഡതോ ബാലാന്പ്രാസ്യദുദ്വേജയഞ്ജനമ് ॥ ൧൬ ॥
ഏവം വൃത്തഃ പരിത്യക്തഃ പിത്രാ സ്നേഹമപോഹ്യ വൈ ।
യോഗൈശ്വര്യേണ ബാലാംസ്താന് ദര്ശയിത്വാ തതോ യയൌ ॥ ൧൭ ॥
യോഗൈശ്വര്യേണ ബാലാംസ്താന് ദര്ശയിത്വാ തതോ യയൌ ॥ ൧൭ ॥
അയോധ്യാവാസിനഃ സര്വേ ബാലകാന് പുനരാഗതാന് ।
ദൃഷ്ട്വാ വിസിസ്മിരേ രാജന് രാജാ ചാപ്യന്വതപ്യത ॥ ൧൮ ॥
ദൃഷ്ട്വാ വിസിസ്മിരേ രാജന് രാജാ ചാപ്യന്വതപ്യത ॥ ൧൮ ॥
അംശുമാംശ്ചോദിതോ രാജ്ഞാ തുരഗാന്വേഷണേ യയൌ ।
പിതൃവ്യഖാതാനുപഥം ഭസ്മാന്തി ദദൃശേ ഹയമ് ॥ ൧൯ ॥
പിതൃവ്യഖാതാനുപഥം ഭസ്മാന്തി ദദൃശേ ഹയമ് ॥ ൧൯ ॥
തത്രാസീനം മുനിം വീക്ഷ്യ കപിലാഖ്യമധോക്ഷജമ് ।
അസ്തൌത് സമാഹിതമനാഃ പ്രാഞ്ജലിഃ പ്രണതോ മഹാന് ॥ ൨൦ ॥
അസ്തൌത് സമാഹിതമനാഃ പ്രാഞ്ജലിഃ പ്രണതോ മഹാന് ॥ ൨൦ ॥
അംശുമാനുവാച
ന പശ്യതി ത്വാം പരമാത്മനോഽജനോ
ന ബുധ്യതേഽദ്യാപി സമാധിയുക്തിഭിഃ ।
കുതോഽപരേ തസ്യ മനഃശരീരധീ-
വിസര്ഗസൃഷ്ടാ വയമപ്രകാശാഃ ॥ ൨൧ ॥
ന പശ്യതി ത്വാം പരമാത്മനോഽജനോ
ന ബുധ്യതേഽദ്യാപി സമാധിയുക്തിഭിഃ ।
കുതോഽപരേ തസ്യ മനഃശരീരധീ-
വിസര്ഗസൃഷ്ടാ വയമപ്രകാശാഃ ॥ ൨൧ ॥
യേ ദേഹഭാജസ്ത്രിഗുണപ്രധാനാ
ഗുണാന് വിപശ്യന്ത്യുത വാ തമശ്ച ।
യന്മായയാ മോഹിതചേതസസ്ത്വാം
വിദുഃ സ്വസംസ്ഥം ന ബഹിഃപ്രകാശാഃ ॥ ൨൨ ॥
ഗുണാന് വിപശ്യന്ത്യുത വാ തമശ്ച ।
യന്മായയാ മോഹിതചേതസസ്ത്വാം
വിദുഃ സ്വസംസ്ഥം ന ബഹിഃപ്രകാശാഃ ॥ ൨൨ ॥
തം ത്വാമഹം ജ്ഞാനഘനം സ്വഭാവ-
പ്രധ്വസ്തമായാഗുണഭേദമോഹൈഃ ।
സനന്ദനാദ്യൈര്മുനിഭിര്വിഭാവ്യം
കഥം വിമൂഢഃ പരിഭാവയാമി ॥ ൨൩ ॥
പ്രധ്വസ്തമായാഗുണഭേദമോഹൈഃ ।
സനന്ദനാദ്യൈര്മുനിഭിര്വിഭാവ്യം
കഥം വിമൂഢഃ പരിഭാവയാമി ॥ ൨൩ ॥
പ്രശാന്ത മായാഗുണകര്മലിങ്ഗ-
മനാമരൂപം സദസദ്വിമുക്തമ് ।
ജ്ഞാനോപദേശായ ഗൃഹീതദേഹം
നമാമഹേ ത്വാം പുരുഷം പുരാണമ് ॥ ൨൪ ॥
മനാമരൂപം സദസദ്വിമുക്തമ് ।
ജ്ഞാനോപദേശായ ഗൃഹീതദേഹം
നമാമഹേ ത്വാം പുരുഷം പുരാണമ് ॥ ൨൪ ॥
ത്വന്മായാരചിതേ ലോകേ വസ്തുബുദ്ധ്യാ ഗൃഹാദിഷു ।
ഭ്രമന്തി കാമലോഭേര്ഷ്യാമോഹവിഭ്രാന്തചേതസഃ ॥ ൨൫ ॥
ഭ്രമന്തി കാമലോഭേര്ഷ്യാമോഹവിഭ്രാന്തചേതസഃ ॥ ൨൫ ॥
അദ്യ നഃ സര്വഭൂതാത്മന് കാമകര്മേന്ദ്രിയാശയഃ ।
മോഹപാശോ ദൃഢശ്ഛിന്നോ ഭഗവംസ്തവ ദര്ശനാത് ॥ ൨൬ ॥
മോഹപാശോ ദൃഢശ്ഛിന്നോ ഭഗവംസ്തവ ദര്ശനാത് ॥ ൨൬ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
ഇത്ഥംഗീതാനുഭാവസ്തം ഭഗവാന്കപിലോ മുനിഃ ।
അംശുമന്തമുവാചേദമനുഗ്രാഹ്യ ധിയാ നൃപ ॥ ൨൭ ॥
ഇത്ഥംഗീതാനുഭാവസ്തം ഭഗവാന്കപിലോ മുനിഃ ।
അംശുമന്തമുവാചേദമനുഗ്രാഹ്യ ധിയാ നൃപ ॥ ൨൭ ॥
ശ്രീഭഗവാനുവാച
അശ്വോഽയം നീയതാം വത്സ പിതാമഹപശുസ്തവ ।
ഇമേ ച പിതരോ ദഗ്ധാ ഗങ്ഗാമ്ഭോഽര്ഹന്തി നേതരത് ॥ ൨൮ ॥
അശ്വോഽയം നീയതാം വത്സ പിതാമഹപശുസ്തവ ।
ഇമേ ച പിതരോ ദഗ്ധാ ഗങ്ഗാമ്ഭോഽര്ഹന്തി നേതരത് ॥ ൨൮ ॥
തം പരിക്രമ്യ ശിരസാ പ്രസാദ്യ ഹയമാനയത് ।
സഗരസ്തേന പശുനാ യജ്ഞശേഷം സമാപയത് ॥ ൨൯ ॥
സഗരസ്തേന പശുനാ യജ്ഞശേഷം സമാപയത് ॥ ൨൯ ॥
രാജ്യമംശുമതേ ന്യസ്യ നിഃസ്പൃഹോ മുക്തബന്ധനഃ ।
ഔര്വോപദിഷ്ടമാര്ഗേണ ലേഭേ ഗതിമനുത്തമാമ് ॥ ൩൦ ॥
ഔര്വോപദിഷ്ടമാര്ഗേണ ലേഭേ ഗതിമനുത്തമാമ് ॥ ൩൦ ॥
രാജ്യമംശുമതേ ന്യസ്യ നിഃസ്പൃഹോ മുക്തബന്ധനഃ ।
ഔര്വോപദിഷ്ടമാര്ഗേണ ലേഭേ ഗതിമനുത്തമാമ്
ഔര്വോപദിഷ്ടമാര്ഗേണ ലേഭേ ഗതിമനുത്തമാമ്