శ్రీశుక ఉవాచ
హరితో రోహితసుతశ్చమ్పస్తస్మాద్ వినిర్మితా ।
చమ్పాపురీ సుదేవోఽతో విజయో యస్య చాత్మజః ॥ ౧ ॥
హరితో రోహితసుతశ్చమ్పస్తస్మాద్ వినిర్మితా ।
చమ్పాపురీ సుదేవోఽతో విజయో యస్య చాత్మజః ॥ ౧ ॥
భరుకస్తత్సుతస్తస్మాద్ వృకస్తస్యాపి బాహుకః ।
సోఽరిభిర్హృతభూ రాజా సభార్యో వనమావిశత్ ॥ ౨ ॥
సోఽరిభిర్హృతభూ రాజా సభార్యో వనమావిశత్ ॥ ౨ ॥
వృద్ధం తం పఞ్చతాం ప్రాప్తం మహిష్యనుమరిష్యతీ ।
ఔర్వేణ జానతాత్మానం ప్రజావన్తం నివారితా ॥ ౩ ॥
ఔర్వేణ జానతాత్మానం ప్రజావన్తం నివారితా ॥ ౩ ॥
ఆజ్ఞాయాస్యై సపత్నీభిర్గరో దత్తోఽన్ధసా సహ ।
సహ తేనైవ సఞ్జాతః సగరాఖ్యో మహాయశాః ।
సగరశ్చక్రవర్త్యాసీత్ సాగరో యత్సుతైః కృతః ॥ ౪ ॥
సహ తేనైవ సఞ్జాతః సగరాఖ్యో మహాయశాః ।
సగరశ్చక్రవర్త్యాసీత్ సాగరో యత్సుతైః కృతః ॥ ౪ ॥
యస్తాలజఙ్ఘాన్ యవనాఞ్ఛకాన్ హైహయబర్బరాన్ ।
నావధీద్ గురువాక్యేన చక్రే వికృతవేషిణః ॥ ౫ ॥
నావధీద్ గురువాక్యేన చక్రే వికృతవేషిణః ॥ ౫ ॥
ముణ్డాఞ్ఛ్మశ్రుధరాన్ కాంశ్చిన్ముక్తకేశార్ధముణ్డితాన్ ।
అనన్తర్వాససః కాంశ్చిదబహిర్వాససోఽపరాన్ ॥ ౬ ॥
అనన్తర్వాససః కాంశ్చిదబహిర్వాససోఽపరాన్ ॥ ౬ ॥
సోఽశ్వమేధైరయజత సర్వవేదసురాత్మకమ్ ।
ఔర్వోపదిష్టయోగేన హరిమాత్మానమీశ్వరమ్ ।
తస్యోత్సృష్టం పశుం యజ్ఞే జహారాశ్వం పురన్దరః ॥ ౭ ॥
ఔర్వోపదిష్టయోగేన హరిమాత్మానమీశ్వరమ్ ।
తస్యోత్సృష్టం పశుం యజ్ఞే జహారాశ్వం పురన్దరః ॥ ౭ ॥
సుమత్యాస్తనయా దృప్తాః పితురాదేశకారిణః ।
హయమన్వేషమాణాస్తే సమన్తాన్న్యఖనన్ మహీమ్ ॥ ౮ ॥
హయమన్వేషమాణాస్తే సమన్తాన్న్యఖనన్ మహీమ్ ॥ ౮ ॥
ప్రాగుదీచ్యాం దిశి హయం దదృశుః కపిలాన్తికే ।
ఏష వాజిహరశ్చౌర ఆస్తే మీలితలోచనః ॥ ౯ ॥
ఏష వాజిహరశ్చౌర ఆస్తే మీలితలోచనః ॥ ౯ ॥
హన్యతాం హన్యతాం పాప ఇతి షష్టిసహస్రిణః ।
ఉదాయుధా అభియయురున్మిమేష తదా మునిః ॥ ౧౦ ॥
ఉదాయుధా అభియయురున్మిమేష తదా మునిః ॥ ౧౦ ॥
స్వశరీరాగ్నినా తావన్మహేన్ద్రహృతచేతసః ।
మహద్వ్యతిక్రమహతా భస్మసాదభవన్ క్షణాత్ ॥ ౧౧ ॥
మహద్వ్యతిక్రమహతా భస్మసాదభవన్ క్షణాత్ ॥ ౧౧ ॥
న సాధువాదో మునికోపభర్జితా
నృపేన్ద్రపుత్రా ఇతి సత్త్వధామని ।
కథం తమో రోషమయం విభావ్యతే
జగత్పవిత్రాత్మని ఖే రజో భువః ॥ ౧౨ ॥
నృపేన్ద్రపుత్రా ఇతి సత్త్వధామని ।
కథం తమో రోషమయం విభావ్యతే
జగత్పవిత్రాత్మని ఖే రజో భువః ॥ ౧౨ ॥
యస్యేరితా సాఙ్ఖ్యమయీ దృఢేహ నౌ-
ర్యయా ముముక్షుస్తరతే దురత్యయమ్ ।
భవార్ణవం మృత్యుపథం విపశ్చితః
పరాత్మభూతస్య కథం పృథఙ్మతిః ॥ ౧౩ ॥
ర్యయా ముముక్షుస్తరతే దురత్యయమ్ ।
భవార్ణవం మృత్యుపథం విపశ్చితః
పరాత్మభూతస్య కథం పృథఙ్మతిః ॥ ౧౩ ॥
యోఽసమఞ్జస ఇత్యుక్తః స కేశిన్యా నృపాత్మజః ।
తస్య పుత్రోశుమాన్ నామ పితామహహితే రతః ॥ ౧౪ ॥
తస్య పుత్రోశుమాన్ నామ పితామహహితే రతః ॥ ౧౪ ॥
అసమఞ్జస ఆత్మానం దర్శయన్నసమఞ్జసమ్ ।
జాతిస్మరః పురా సఙ్గాద్ యోగీ యోగాద్ విచాలితః ॥ ౧౫ ॥
జాతిస్మరః పురా సఙ్గాద్ యోగీ యోగాద్ విచాలితః ॥ ౧౫ ॥
ఆచరన్ గర్హితం లోకే జ్ఞాతీనాం కర్మ విప్రియమ్ ।
సరయ్వాం క్రీడతో బాలాన్ప్రాస్యదుద్వేజయఞ్జనమ్ ॥ ౧౬ ॥
సరయ్వాం క్రీడతో బాలాన్ప్రాస్యదుద్వేజయఞ్జనమ్ ॥ ౧౬ ॥
ఏవం వృత్తః పరిత్యక్తః పిత్రా స్నేహమపోహ్య వై ।
యోగైశ్వర్యేణ బాలాంస్తాన్ దర్శయిత్వా తతో యయౌ ॥ ౧౭ ॥
యోగైశ్వర్యేణ బాలాంస్తాన్ దర్శయిత్వా తతో యయౌ ॥ ౧౭ ॥
అయోధ్యావాసినః సర్వే బాలకాన్ పునరాగతాన్ ।
దృష్ట్వా విసిస్మిరే రాజన్ రాజా చాప్యన్వతప్యత ॥ ౧౮ ॥
దృష్ట్వా విసిస్మిరే రాజన్ రాజా చాప్యన్వతప్యత ॥ ౧౮ ॥
అంశుమాంశ్చోదితో రాజ్ఞా తురగాన్వేషణే యయౌ ।
పితృవ్యఖాతానుపథం భస్మాన్తి దదృశే హయమ్ ॥ ౧౯ ॥
పితృవ్యఖాతానుపథం భస్మాన్తి దదృశే హయమ్ ॥ ౧౯ ॥
తత్రాసీనం మునిం వీక్ష్య కపిలాఖ్యమధోక్షజమ్ ।
అస్తౌత్ సమాహితమనాః ప్రాఞ్జలిః ప్రణతో మహాన్ ॥ ౨౦ ॥
అస్తౌత్ సమాహితమనాః ప్రాఞ్జలిః ప్రణతో మహాన్ ॥ ౨౦ ॥
అంశుమానువాచ
న పశ్యతి త్వాం పరమాత్మనోఽజనో
న బుధ్యతేఽద్యాపి సమాధియుక్తిభిః ।
కుతోఽపరే తస్య మనఃశరీరధీ-
విసర్గసృష్టా వయమప్రకాశాః ॥ ౨౧ ॥
న పశ్యతి త్వాం పరమాత్మనోఽజనో
న బుధ్యతేఽద్యాపి సమాధియుక్తిభిః ।
కుతోఽపరే తస్య మనఃశరీరధీ-
విసర్గసృష్టా వయమప్రకాశాః ॥ ౨౧ ॥
యే దేహభాజస్త్రిగుణప్రధానా
గుణాన్ విపశ్యన్త్యుత వా తమశ్చ ।
యన్మాయయా మోహితచేతసస్త్వాం
విదుః స్వసంస్థం న బహిఃప్రకాశాః ॥ ౨౨ ॥
గుణాన్ విపశ్యన్త్యుత వా తమశ్చ ।
యన్మాయయా మోహితచేతసస్త్వాం
విదుః స్వసంస్థం న బహిఃప్రకాశాః ॥ ౨౨ ॥
తం త్వామహం జ్ఞానఘనం స్వభావ-
ప్రధ్వస్తమాయాగుణభేదమోహైః ।
సనన్దనాద్యైర్మునిభిర్విభావ్యం
కథం విమూఢః పరిభావయామి ॥ ౨౩ ॥
ప్రధ్వస్తమాయాగుణభేదమోహైః ।
సనన్దనాద్యైర్మునిభిర్విభావ్యం
కథం విమూఢః పరిభావయామి ॥ ౨౩ ॥
ప్రశాన్త మాయాగుణకర్మలిఙ్గ-
మనామరూపం సదసద్విముక్తమ్ ।
జ్ఞానోపదేశాయ గృహీతదేహం
నమామహే త్వాం పురుషం పురాణమ్ ॥ ౨౪ ॥
మనామరూపం సదసద్విముక్తమ్ ।
జ్ఞానోపదేశాయ గృహీతదేహం
నమామహే త్వాం పురుషం పురాణమ్ ॥ ౨౪ ॥
త్వన్మాయారచితే లోకే వస్తుబుద్ధ్యా గృహాదిషు ।
భ్రమన్తి కామలోభేర్ష్యామోహవిభ్రాన్తచేతసః ॥ ౨౫ ॥
భ్రమన్తి కామలోభేర్ష్యామోహవిభ్రాన్తచేతసః ॥ ౨౫ ॥
అద్య నః సర్వభూతాత్మన్ కామకర్మేన్ద్రియాశయః ।
మోహపాశో దృఢశ్ఛిన్నో భగవంస్తవ దర్శనాత్ ॥ ౨౬ ॥
మోహపాశో దృఢశ్ఛిన్నో భగవంస్తవ దర్శనాత్ ॥ ౨౬ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
ఇత్థంగీతానుభావస్తం భగవాన్కపిలో మునిః ।
అంశుమన్తమువాచేదమనుగ్రాహ్య ధియా నృప ॥ ౨౭ ॥
ఇత్థంగీతానుభావస్తం భగవాన్కపిలో మునిః ।
అంశుమన్తమువాచేదమనుగ్రాహ్య ధియా నృప ॥ ౨౭ ॥
శ్రీభగవానువాచ
అశ్వోఽయం నీయతాం వత్స పితామహపశుస్తవ ।
ఇమే చ పితరో దగ్ధా గఙ్గామ్భోఽర్హన్తి నేతరత్ ॥ ౨౮ ॥
అశ్వోఽయం నీయతాం వత్స పితామహపశుస్తవ ।
ఇమే చ పితరో దగ్ధా గఙ్గామ్భోఽర్హన్తి నేతరత్ ॥ ౨౮ ॥
తం పరిక్రమ్య శిరసా ప్రసాద్య హయమానయత్ ।
సగరస్తేన పశునా యజ్ఞశేషం సమాపయత్ ॥ ౨౯ ॥
సగరస్తేన పశునా యజ్ఞశేషం సమాపయత్ ॥ ౨౯ ॥
రాజ్యమంశుమతే న్యస్య నిఃస్పృహో ముక్తబన్ధనః ।
ఔర్వోపదిష్టమార్గేణ లేభే గతిమనుత్తమామ్ ॥ ౩౦ ॥
ఔర్వోపదిష్టమార్గేణ లేభే గతిమనుత్తమామ్ ॥ ౩౦ ॥
రాజ్యమంశుమతే న్యస్య నిఃస్పృహో ముక్తబన్ధనః ।
ఔర్వోపదిష్టమార్గేణ లేభే గతిమనుత్తమామ్
ఔర్వోపదిష్టమార్గేణ లేభే గతిమనుత్తమామ్