ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ହରିତୋ ରୋହିତସୁତଶ୍ଚମ୍ପସ୍ତସ୍ମାଦ୍ ଵିନିର୍ମିତା ।
ଚମ୍ପାପୁରୀ ସୁଦେଵୋଽତୋ ଵିଜଯୋ ଯସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ॥ ୧ ॥
ହରିତୋ ରୋହିତସୁତଶ୍ଚମ୍ପସ୍ତସ୍ମାଦ୍ ଵିନିର୍ମିତା ।
ଚମ୍ପାପୁରୀ ସୁଦେଵୋଽତୋ ଵିଜଯୋ ଯସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ॥ ୧ ॥
ଭରୁକସ୍ତତ୍ସୁତସ୍ତସ୍ମାଦ୍ ଵୃକସ୍ତସ୍ଯାପି ବାହୁକଃ ।
ସୋଽରିଭିର୍ହୃତଭୂ ରାଜା ସଭାର୍ଯୋ ଵନମାଵିଶତ୍ ॥ ୨ ॥
ସୋଽରିଭିର୍ହୃତଭୂ ରାଜା ସଭାର୍ଯୋ ଵନମାଵିଶତ୍ ॥ ୨ ॥
ଵୃଦ୍ଧଂ ତଂ ପଞ୍ଚତାଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମହିଷ୍ଯନୁମରିଷ୍ଯତୀ ।
ଔର୍ଵେଣ ଜାନତାତ୍ମାନଂ ପ୍ରଜାଵନ୍ତଂ ନିଵାରିତା ॥ ୩ ॥
ଔର୍ଵେଣ ଜାନତାତ୍ମାନଂ ପ୍ରଜାଵନ୍ତଂ ନିଵାରିତା ॥ ୩ ॥
ଆଜ୍ଞାଯାସ୍ଯୈ ସପତ୍ନୀଭିର୍ଗରୋ ଦତ୍ତୋଽନ୍ଧସା ସହ ।
ସହ ତେନୈଵ ସଞ୍ଜାତଃ ସଗରାଖ୍ଯୋ ମହାଯଶାଃ ।
ସଗରଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତ୍ଯାସୀତ୍ ସାଗରୋ ଯତ୍ସୁତୈଃ କୃତଃ ॥ ୪ ॥
ସହ ତେନୈଵ ସଞ୍ଜାତଃ ସଗରାଖ୍ଯୋ ମହାଯଶାଃ ।
ସଗରଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତ୍ଯାସୀତ୍ ସାଗରୋ ଯତ୍ସୁତୈଃ କୃତଃ ॥ ୪ ॥
ଯସ୍ତାଲଜଙ୍ଘାନ୍ ଯଵନାଞ୍ଛକାନ୍ ହୈହଯବର୍ବରାନ୍ ।
ନାଵଧୀଦ୍ ଗୁରୁଵାକ୍ଯେନ ଚକ୍ରେ ଵିକୃତଵେଷିଣଃ ॥ ୫ ॥
ନାଵଧୀଦ୍ ଗୁରୁଵାକ୍ଯେନ ଚକ୍ରେ ଵିକୃତଵେଷିଣଃ ॥ ୫ ॥
ମୁଣ୍ଡାଞ୍ଛ୍ମଶ୍ରୁଧରାନ୍ କାଂଶ୍ଚିନ୍ମୁକ୍ତକେଶାର୍ଧମୁଣ୍ଡିତାନ୍ ।
ଅନନ୍ତର୍ଵାସସଃ କାଂଶ୍ଚିଦବହିର୍ଵାସସୋଽପରାନ୍ ॥ ୬ ॥
ଅନନ୍ତର୍ଵାସସଃ କାଂଶ୍ଚିଦବହିର୍ଵାସସୋଽପରାନ୍ ॥ ୬ ॥
ସୋଽଶ୍ଵମେଧୈରଯଜତ ସର୍ଵଵେଦସୁରାତ୍ମକମ୍ ।
ଔର୍ଵୋପଦିଷ୍ଟଯୋଗେନ ହରିମାତ୍ମାନମୀଶ୍ଵରମ୍ ।
ତସ୍ଯୋତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ପଶୁଂ ଯଜ୍ଞେ ଜହାରାଶ୍ଵଂ ପୁରନ୍ଦରଃ ॥ ୭ ॥
ଔର୍ଵୋପଦିଷ୍ଟଯୋଗେନ ହରିମାତ୍ମାନମୀଶ୍ଵରମ୍ ।
ତସ୍ଯୋତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ପଶୁଂ ଯଜ୍ଞେ ଜହାରାଶ୍ଵଂ ପୁରନ୍ଦରଃ ॥ ୭ ॥
ସୁମତ୍ଯାସ୍ତନଯା ଦୃପ୍ତାଃ ପିତୁରାଦେଶକାରିଣଃ ।
ହଯମନ୍ଵେଷମାଣାସ୍ତେ ସମନ୍ତାନ୍ନ୍ଯଖନନ୍ ମହୀମ୍ ॥ ୮ ॥
ହଯମନ୍ଵେଷମାଣାସ୍ତେ ସମନ୍ତାନ୍ନ୍ଯଖନନ୍ ମହୀମ୍ ॥ ୮ ॥
ପ୍ରାଗୁଦୀଚ୍ଯାଂ ଦିଶି ହଯଂ ଦଦୃଶୁଃ କପିଲାନ୍ତିକେ ।
ଏଷ ଵାଜିହରଶ୍ଚୌର ଆସ୍ତେ ମୀଲିତଲୋଚନଃ ॥ ୯ ॥
ଏଷ ଵାଜିହରଶ୍ଚୌର ଆସ୍ତେ ମୀଲିତଲୋଚନଃ ॥ ୯ ॥
ହନ୍ଯତାଂ ହନ୍ଯତାଂ ପାପ ଇତି ଷଷ୍ଟିସହସ୍ରିଣଃ ।
ଉଦାଯୁଧା ଅଭିଯଯୁରୁନ୍ମିମେଷ ତଦା ମୁନିଃ ॥ ୧୦ ॥
ଉଦାଯୁଧା ଅଭିଯଯୁରୁନ୍ମିମେଷ ତଦା ମୁନିଃ ॥ ୧୦ ॥
ସ୍ଵଶରୀରାଗ୍ନିନା ତାଵନ୍ମହେନ୍ଦ୍ରହୃତଚେତସଃ ।
ମହଦ୍ଵ୍ଯତିକ୍ରମହତା ଭସ୍ମସାଦଭଵନ୍ କ୍ଷଣାତ୍ ॥ ୧୧ ॥
ମହଦ୍ଵ୍ଯତିକ୍ରମହତା ଭସ୍ମସାଦଭଵନ୍ କ୍ଷଣାତ୍ ॥ ୧୧ ॥
ନ ସାଧୁଵାଦୋ ମୁନିକୋପଭର୍ଜିତା
ନୃପେନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ରା ଇତି ସତ୍ତ୍ଵଧାମନି ।
କଥଂ ତମୋ ରୋଷମଯଂ ଵିଭାଵ୍ଯତେ
ଜଗତ୍ପଵିତ୍ରାତ୍ମନି ଖେ ରଜୋ ଭୁଵଃ ॥ ୧୨ ॥
ନୃପେନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ରା ଇତି ସତ୍ତ୍ଵଧାମନି ।
କଥଂ ତମୋ ରୋଷମଯଂ ଵିଭାଵ୍ଯତେ
ଜଗତ୍ପଵିତ୍ରାତ୍ମନି ଖେ ରଜୋ ଭୁଵଃ ॥ ୧୨ ॥
ଯସ୍ଯେରିତା ସାଙ୍ଖ୍ଯମଯୀ ଦୃଢେହ ନୌ-
ର୍ଯଯା ମୁମୁକ୍ଷୁସ୍ତରତେ ଦୁରତ୍ଯଯମ୍ ।
ଭଵାର୍ଣଵଂ ମୃତ୍ଯୁପଥଂ ଵିପଶ୍ଚିତଃ
ପରାତ୍ମଭୂତସ୍ଯ କଥଂ ପୃଥଙ୍ମତିଃ ॥ ୧୩ ॥
ର୍ଯଯା ମୁମୁକ୍ଷୁସ୍ତରତେ ଦୁରତ୍ଯଯମ୍ ।
ଭଵାର୍ଣଵଂ ମୃତ୍ଯୁପଥଂ ଵିପଶ୍ଚିତଃ
ପରାତ୍ମଭୂତସ୍ଯ କଥଂ ପୃଥଙ୍ମତିଃ ॥ ୧୩ ॥
ଯୋଽସମଞ୍ଜସ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ କେଶିନ୍ଯା ନୃପାତ୍ମଜଃ ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଶୁମାନ୍ ନାମ ପିତାମହହିତେ ରତଃ ॥ ୧୪ ॥
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଶୁମାନ୍ ନାମ ପିତାମହହିତେ ରତଃ ॥ ୧୪ ॥
ଅସମଞ୍ଜସ ଆତ୍ମାନଂ ଦର୍ଶଯନ୍ନସମଞ୍ଜସମ୍ ।
ଜାତିସ୍ମରଃ ପୁରା ସଙ୍ଗାଦ୍ ଯୋଗୀ ଯୋଗାଦ୍ ଵିଚାଲିତଃ ॥ ୧୫ ॥
ଜାତିସ୍ମରଃ ପୁରା ସଙ୍ଗାଦ୍ ଯୋଗୀ ଯୋଗାଦ୍ ଵିଚାଲିତଃ ॥ ୧୫ ॥
ଆଚରନ୍ ଗର୍ହିତଂ ଲୋକେ ଜ୍ଞାତୀନାଂ କର୍ମ ଵିପ୍ରିଯମ୍ ।
ସରଯ୍ଵାଂ କ୍ରୀଡତୋ ବାଲାନ୍ପ୍ରାସ୍ଯଦୁଦ୍ଵେଜଯଞ୍ଜନମ୍ ॥ ୧୬ ॥
ସରଯ୍ଵାଂ କ୍ରୀଡତୋ ବାଲାନ୍ପ୍ରାସ୍ଯଦୁଦ୍ଵେଜଯଞ୍ଜନମ୍ ॥ ୧୬ ॥
ଏଵଂ ଵୃତ୍ତଃ ପରିତ୍ଯକ୍ତଃ ପିତ୍ରା ସ୍ନେହମପୋହ୍ଯ ଵୈ ।
ଯୋଗୈଶ୍ଵର୍ଯେଣ ବାଲାଂସ୍ତାନ୍ ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ତତୋ ଯଯୌ ॥ ୧୭ ॥
ଯୋଗୈଶ୍ଵର୍ଯେଣ ବାଲାଂସ୍ତାନ୍ ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ତତୋ ଯଯୌ ॥ ୧୭ ॥
ଅଯୋଧ୍ଯାଵାସିନଃ ସର୍ଵେ ବାଲକାନ୍ ପୁନରାଗତାନ୍ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସିସ୍ମିରେ ରାଜନ୍ ରାଜା ଚାପ୍ଯନ୍ଵତପ୍ଯତ ॥ ୧୮ ॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସିସ୍ମିରେ ରାଜନ୍ ରାଜା ଚାପ୍ଯନ୍ଵତପ୍ଯତ ॥ ୧୮ ॥
ଅଂଶୁମାଂଶ୍ଚୋଦିତୋ ରାଜ୍ଞା ତୁରଗାନ୍ଵେଷଣେ ଯଯୌ ।
ପିତୃଵ୍ଯଖାତାନୁପଥଂ ଭସ୍ମାନ୍ତି ଦଦୃଶେ ହଯମ୍ ॥ ୧୯ ॥
ପିତୃଵ୍ଯଖାତାନୁପଥଂ ଭସ୍ମାନ୍ତି ଦଦୃଶେ ହଯମ୍ ॥ ୧୯ ॥
ତତ୍ରାସୀନଂ ମୁନିଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କପିଲାଖ୍ଯମଧୋକ୍ଷଜମ୍ ।
ଅସ୍ତୌତ୍ ସମାହିତମନାଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଣତୋ ମହାନ୍ ॥ ୨୦ ॥
ଅସ୍ତୌତ୍ ସମାହିତମନାଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଣତୋ ମହାନ୍ ॥ ୨୦ ॥
ଅଂଶୁମାନୁଵାଚ
ନ ପଶ୍ଯତି ତ୍ଵାଂ ପରମାତ୍ମନୋଽଜନୋ
ନ ବୁଧ୍ଯତେଽଦ୍ଯାପି ସମାଧିଯୁକ୍ତିଭିଃ ।
କୁତୋଽପରେ ତସ୍ଯ ମନଃଶରୀରଧୀ-
ଵିସର୍ଗସୃଷ୍ଟା ଵଯମପ୍ରକାଶାଃ ॥ ୨୧ ॥
ନ ପଶ୍ଯତି ତ୍ଵାଂ ପରମାତ୍ମନୋଽଜନୋ
ନ ବୁଧ୍ଯତେଽଦ୍ଯାପି ସମାଧିଯୁକ୍ତିଭିଃ ।
କୁତୋଽପରେ ତସ୍ଯ ମନଃଶରୀରଧୀ-
ଵିସର୍ଗସୃଷ୍ଟା ଵଯମପ୍ରକାଶାଃ ॥ ୨୧ ॥
ଯେ ଦେହଭାଜସ୍ତ୍ରିଗୁଣପ୍ରଧାନା
ଗୁଣାନ୍ ଵିପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯୁତ ଵା ତମଶ୍ଚ ।
ଯନ୍ମାଯଯା ମୋହିତଚେତସସ୍ତ୍ଵାଂ
ଵିଦୁଃ ସ୍ଵସଂସ୍ଥଂ ନ ବହିଃପ୍ରକାଶାଃ ॥ ୨୨ ॥
ଗୁଣାନ୍ ଵିପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯୁତ ଵା ତମଶ୍ଚ ।
ଯନ୍ମାଯଯା ମୋହିତଚେତସସ୍ତ୍ଵାଂ
ଵିଦୁଃ ସ୍ଵସଂସ୍ଥଂ ନ ବହିଃପ୍ରକାଶାଃ ॥ ୨୨ ॥
ତଂ ତ୍ଵାମହଂ ଜ୍ଞାନଘନଂ ସ୍ଵଭାଵ-
ପ୍ରଧ୍ଵସ୍ତମାଯାଗୁଣଭେଦମୋହୈଃ ।
ସନନ୍ଦନାଦ୍ଯୈର୍ମୁନିଭିର୍ଵିଭାଵ୍ଯଂ
କଥଂ ଵିମୂଢଃ ପରିଭାଵଯାମି ॥ ୨୩ ॥
ପ୍ରଧ୍ଵସ୍ତମାଯାଗୁଣଭେଦମୋହୈଃ ।
ସନନ୍ଦନାଦ୍ଯୈର୍ମୁନିଭିର୍ଵିଭାଵ୍ଯଂ
କଥଂ ଵିମୂଢଃ ପରିଭାଵଯାମି ॥ ୨୩ ॥
ପ୍ରଶାନ୍ତ ମାଯାଗୁଣକର୍ମଲିଙ୍ଗ-
ମନାମରୂପଂ ସଦସଦ୍ଵିମୁକ୍ତମ୍ ।
ଜ୍ଞାନୋପଦେଶାଯ ଗୃହୀତଦେହଂ
ନମାମହେ ତ୍ଵାଂ ପୁରୁଷଂ ପୁରାଣମ୍ ॥ ୨୪ ॥
ମନାମରୂପଂ ସଦସଦ୍ଵିମୁକ୍ତମ୍ ।
ଜ୍ଞାନୋପଦେଶାଯ ଗୃହୀତଦେହଂ
ନମାମହେ ତ୍ଵାଂ ପୁରୁଷଂ ପୁରାଣମ୍ ॥ ୨୪ ॥
ତ୍ଵନ୍ମାଯାରଚିତେ ଲୋକେ ଵସ୍ତୁବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଗୃହାଦିଷୁ ।
ଭ୍ରମନ୍ତି କାମଲୋଭେର୍ଷ୍ଯାମୋହଵିଭ୍ରାନ୍ତଚେତସଃ ॥ ୨୫ ॥
ଭ୍ରମନ୍ତି କାମଲୋଭେର୍ଷ୍ଯାମୋହଵିଭ୍ରାନ୍ତଚେତସଃ ॥ ୨୫ ॥
ଅଦ୍ଯ ନଃ ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମନ୍ କାମକର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଶଯଃ ।
ମୋହପାଶୋ ଦୃଢଶ୍ଛିନ୍ନୋ ଭଗଵଂସ୍ତଵ ଦର୍ଶନାତ୍ ॥ ୨୬ ॥
ମୋହପାଶୋ ଦୃଢଶ୍ଛିନ୍ନୋ ଭଗଵଂସ୍ତଵ ଦର୍ଶନାତ୍ ॥ ୨୬ ॥
ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଇତ୍ଥଂଗୀତାନୁଭାଵସ୍ତଂ ଭଗଵାନ୍କପିଲୋ ମୁନିଃ ।
ଅଂଶୁମନ୍ତମୁଵାଚେଦମନୁଗ୍ରାହ୍ଯ ଧିଯା ନୃପ ॥ ୨୭ ॥
ଇତ୍ଥଂଗୀତାନୁଭାଵସ୍ତଂ ଭଗଵାନ୍କପିଲୋ ମୁନିଃ ।
ଅଂଶୁମନ୍ତମୁଵାଚେଦମନୁଗ୍ରାହ୍ଯ ଧିଯା ନୃପ ॥ ୨୭ ॥
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
ଅଶ୍ଵୋଽଯଂ ନୀଯତାଂ ଵତ୍ସ ପିତାମହପଶୁସ୍ତଵ ।
ଇମେ ଚ ପିତରୋ ଦଗ୍ଧା ଗଙ୍ଗାମ୍ଭୋଽର୍ହନ୍ତି ନେତରତ୍ ॥ ୨୮ ॥
ଅଶ୍ଵୋଽଯଂ ନୀଯତାଂ ଵତ୍ସ ପିତାମହପଶୁସ୍ତଵ ।
ଇମେ ଚ ପିତରୋ ଦଗ୍ଧା ଗଙ୍ଗାମ୍ଭୋଽର୍ହନ୍ତି ନେତରତ୍ ॥ ୨୮ ॥
ତଂ ପରିକ୍ରମ୍ଯ ଶିରସା ପ୍ରସାଦ୍ଯ ହଯମାନଯତ୍ ।
ସଗରସ୍ତେନ ପଶୁନା ଯଜ୍ଞଶେଷଂ ସମାପଯତ୍ ॥ ୨୯ ॥
ସଗରସ୍ତେନ ପଶୁନା ଯଜ୍ଞଶେଷଂ ସମାପଯତ୍ ॥ ୨୯ ॥
ରାଜ୍ଯମଂଶୁମତେ ନ୍ଯସ୍ଯ ନିଃସ୍ପୃହୋ ମୁକ୍ତବନ୍ଧନଃ ।
ଔର୍ଵୋପଦିଷ୍ଟମାର୍ଗେଣ ଲେଭେ ଗତିମନୁତ୍ତମାମ୍ ॥ ୩୦ ॥
ଔର୍ଵୋପଦିଷ୍ଟମାର୍ଗେଣ ଲେଭେ ଗତିମନୁତ୍ତମାମ୍ ॥ ୩୦ ॥
ରାଜ୍ଯମଂଶୁମତେ ନ୍ଯସ୍ଯ ନିଃସ୍ପୃହୋ ମୁକ୍ତବନ୍ଧନଃ ।
ଔର୍ଵୋପଦିଷ୍ଟମାର୍ଗେଣ ଲେଭେ ଗତିମନୁତ୍ତମାମ୍
ଔର୍ଵୋପଦିଷ୍ଟମାର୍ଗେଣ ଲେଭେ ଗତିମନୁତ୍ତମାମ୍