N/A

ଵିଦୁର ନୀତି - ଉଦ୍ଯୋଗ ପର୍ଵମ୍, ଅଧ୍ଯାଯଃ 33

(Vidura Niti - Udyoga Parva, Chapter 33 in Odia)

From The Mahabharata (Sage Vyasa)

Vidura Niti is a profound collection of ethical and political aphorisms delivered by Vidura, the wise half-brother of Dhritarashtra, within the Udyoga Parva of the Mahabharata. Composed by Sage Vyasa, this section captures the crucial dialogue where Vidura provides moral counsel to the king regarding duty, righteousness, and the consequences of political ambition. Studying these verses is considered essential for cultivating discernment, intellectual clarity, and mental stability. The text serves as a timeless guide for leaders and householders alike, offering insights that promote inner peace, social harmony, and the path of dharma amidst complex life challenges.

॥ ଅଥ ଶ୍ରୀମହାଭାରତେ ଉଦ୍ଯୋଗପର୍ଵଣି ପ୍ରଜାଗରପର୍ଵଣି ଵିଦୁରନୀତିଵାକ୍ଯେ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥
ଵୈଶମ୍ପାଯନ ଉଵାଚ
ଦ୍ଵାଃସ୍ଥଂ ପ୍ରାହ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ମହୀପତିଃ ।
ଵିଦୁରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ତମିହାନଯ ମାଚିରମ୍ ॥ 1॥
ପ୍ରହିତୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ଦୂତଃ କ୍ଷତ୍ତାରମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଈଶ୍ଵରସ୍ତ୍ଵାଂ ମହାରାଜୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଦିଦୃକ୍ଷତି ॥ 2॥
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵିଦୁରଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜନିଵେଶନମ୍ ।
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଯ ଦ୍ଵାଃସ୍ଥ ମାଂ ପ୍ରତିଵେଦଯ ॥ 3॥
ଦ୍ଵାଃସ୍ଥ ଉଵାଚ
ଵିଦୁରୋଽଯମନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତଵ ଶାସନାତ୍ ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛତି ତେ ପାଦୌ କିଂ କରୋତୁ ପ୍ରଶାଧି ମାମ୍ ॥ 4॥
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଉଵାଚ
ପ୍ରଵେଶଯ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂ ଵିଦୁରଂ ଦୀର୍ଘଦର୍ଶିନମ୍ ।
ଅହଂ ହି ଵିଦୁରସ୍ଯାସ୍ଯ ନାକାଲ୍ଯୋ ଜାତୁ ଦର୍ଶନେ ॥ 5॥
ଦ୍ଵାଃସ୍ଥ ଉଵାଚ
ପ୍ରଵିଶାନ୍ତଃ ପୁରଂ କ୍ଷତ୍ତର୍ମହାରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।
ନ ହି ତେ ଦର୍ଶନେଽକାଲ୍ଯୋ ଜାତୁ ରାଜା ବ୍ରଵୀତି ମାମ୍ ॥ 6॥
ଵୈଶମ୍ପାଯନ ଉଵାଚ
ତତଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଵିଦୁରୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ନିଵେଶନମ୍ ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ଚିନ୍ତଯାନଂ ନରାଧିପମ୍ ॥ 7॥
ଵିଦୁରୋଽହଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତଵ ଶାସନାତ୍ ।
ଯଦି କିଂ ଚନ କର୍ତଵ୍ଯମଯମସ୍ମି ପ୍ରଶାଧି ମାମ୍ ॥ 8॥
ଧୃତରଷ୍ତ୍ର ଉଵାଚ
ସଞ୍ଜଯୋ ଵିଦୁର ପ୍ରାପ୍ତୋ ଗର୍ହଯିତ୍ଵା ଚ ମାଂ ଗତଃ ।
ଅଜାତଶତ୍ରୋଃ ଶ୍ଵୋ ଵାକ୍ଯଂ ସଭାମଧ୍ଯେ ସ ଵକ୍ଷ୍ଯତି ॥ 9॥
ତସ୍ଯାଦ୍ଯ କୁରୁଵୀରସ୍ଯ ନ ଵିଜ୍ଞାତଂ ଵଚୋ ମଯା ।
ତନ୍ମେ ଦହତି ଗାତ୍ରାଣି ତଦକାର୍ଷୀତ୍ପ୍ରଜାଗରମ୍ ॥ 10॥
ଜାଗ୍ରତୋ ଦହ୍ଯମାନସ୍ଯ ଶ୍ରେଯୋ ଯଦିହ ପଶ୍ଯସି ।
ତଦ୍ବ୍ରୂହି ତ୍ଵଂ ହି ନସ୍ତାତ ଧର୍ମାର୍ଥକୁଶଲୋ ହ୍ଯସି ॥ 11॥
ଯତଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସଞ୍ଜଯଃ ପାଣ୍ଡଵେଭ୍ଯୋ
ନ ମେ ଯଥାଵନ୍ମନସଃ ପ୍ରଶାନ୍ତିଃ ।
ସଵେନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯପ୍ରକୃତିଂ ଗତାନି
କିଂ ଵକ୍ଷ୍ଯତୀତ୍ଯେଵ ହି ମେଽଦ୍ଯ ଚିନ୍ତା ॥ 12॥
ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ଵିଦୁର ତ୍ଵଂ ଯଥାଵନ୍
ମନୀଷିତଂ ସର୍ଵମଜାତଶତ୍ରୋଃ ।
ଯଥା ଚ ନସ୍ତାତ ହିତଂ ଭଵେଚ୍ଚ
ପ୍ରଜାଶ୍ଚ ସର୍ଵାଃ ସୁଖିତା ଭଵେଯୁଃ ॥- ॥
ଵିଦୁର ଉଵାଚ
ଅଭିଯୁକ୍ତଂ ବଲଵତା ଦୁର୍ବଲଂ ହୀନସାଧନମ୍ ।
ହୃତସ୍ଵଂ କାମିନଂ ଚୋରମାଵିଶନ୍ତି ପ୍ରଜାଗରାଃ ॥ 13॥
କଚ୍ଚିଦେତୈର୍ମହାଦୋଷୈର୍ନ ସ୍ପୃଷ୍ଟୋଽସି ନରାଧିପ ।
କଚ୍ଚିନ୍ନ ପରଵିତ୍ତେଷୁ ଗୃଧ୍ଯନ୍ଵିପରିତପ୍ଯସେ ॥ 14॥
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଉଵାଚ
ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତେ ଧର୍ମ୍ଯଂ ପରଂ ନୈଃଶ୍ରେଯସଂ ଵଚଃ ।
ଅସ୍ମିନ୍ରାଜର୍ଷିଵଂଶେ ହି ତ୍ଵମେକଃ ପ୍ରାଜ୍ଞସମ୍ମତଃ ॥ 15॥
ଵିଦୁର ଉଵାଚ
ରଜା ଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯାଧିପୋ ଭଵେତ୍ ।
ପ୍ରେଷ୍ଯସ୍ତେ ପ୍ରେଷିତଶ୍ଚୈଵ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ ॥- ॥
ଵିପରୀତତରଶ୍ଚ ତ୍ଵଂ ଭାଗଧେଯେ ନ ସମ୍ମତଃ ।
ଅର୍ଚିଷାଂ ପ୍ରକ୍ଷଯାଚ୍ଚୈଵ ଧର୍ମାତ୍ମା ଧର୍ମକୋଵିଦଃ ॥- ॥
ଆନୃଶଂସ୍ଯାଦନୁକ୍ରୋଶାଦ୍ଧର୍ମାତ୍ସତ୍ଯାତ୍ପରାକ୍ରମାତ୍ ।
ଗୁରୁତ୍ଵାତ୍ତ୍ଵଯି ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ବହୂନ୍କ୍ଲେଷାଂସ୍ତିତିକ୍ଷତେ ॥- ॥
ଦୁର୍ଯୋଧନେ ସୌବଲେ ଚ କର୍ଣେ ଦୁଃଶାସନେ ତଥା ।
ଏତେଷ୍ଵୈଶ୍ଵର୍ଯମାଧାଯ କଥଂ ତ୍ଵଂ ଭୂତିମିଚ୍ଛସି ॥- ॥
ଏକସ୍ମାତ୍ଵୃକ୍ଷାଦ୍ଯଜ୍ଞପତ୍ରାଣି ରାଜନ୍
ସ୍ରୁକ୍ଚ ଦ୍ରୌଣୀ ପେଠନୀପୀଡନେ ଚ ।
ଏତସ୍ମାଦ୍ରାଜନ୍ବ୍ରୁଵତୋ ମେ ନିବୋଧ
ଏକସ୍ମାଦ୍ଵୈ ଜାଯତେଽସଚ୍ଚ ସଚ୍ଚ ॥- ॥
ଆତ୍ମଜ୍ଞାନଂ ସମାରମ୍ଭସ୍ତିତିକ୍ଷା ଧର୍ମନିତ୍ଯତା ।
ଯମର୍ଥାନ୍ନାପକର୍ଷନ୍ତି ସ ଵୈ ପଣ୍ଦିତ ଉଚ୍ଯତେ ॥- ॥
ନିଷେଵତେ ପ୍ରଶସ୍ତାନି ନିନ୍ଦିତାନି ନ ସେଵତେ ।
ଅନାସ୍ତିକଃ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନ ଏତତ୍ପଣ୍ଡିତ ଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ 16॥
କ୍ରୋଧୋ ହର୍ଷଶ୍ଚ ଦର୍ପଶ୍ଚ ହ୍ରୀସ୍ତମ୍ଭୋ ମାନ୍ଯମାନିତା ।
ଯମର୍ଥାନ୍ନାପକର୍ଷନ୍ତି ସ ଵୈ ପଣ୍ଡିତ ଉଚ୍ଯତେ ॥ 17॥
ଯସ୍ଯ କୃତ୍ଯଂ ନ ଜାନନ୍ତି ମନ୍ତ୍ରଂ ଵା ମନ୍ତ୍ରିତଂ ପରେ ।
କୃତମେଵାସ୍ଯ ଜାନନ୍ତି ସ ଵୈ ପଣ୍ଡିତ ଉଚ୍ଯତେ ॥ 18॥
ଯସ୍ଯ କୃତ୍ଯଂ ନ ଵିଘ୍ନନ୍ତି ଶୀତମୁଷ୍ଣଂ ଭଯଂ ରତିଃ ।
ସମୃଦ୍ଧିରସମୃଦ୍ଧିର୍ଵା ସ ଵୈ ପଣ୍ଡିତ ଉଚ୍ଯତେ ॥ 19॥
ଯସ୍ଯ ସଂସାରିଣୀ ପ୍ରଜ୍ଞା ଧର୍ମାର୍ଥାଵନୁଵର୍ତତେ ।
କାମାଦର୍ଥଂ ଵୃଣୀତେ ଯଃ ସ ଵୈ ପଣ୍ଡିତ ଉଚ୍ଯତେ ॥ 20॥
ଯଥାଶକ୍ତି ଚିକୀର୍ଷନ୍ତି ଯଥାଶକ୍ତି ଚ କୁର୍ଵତେ ।
ନ କିଂ ଚିଦଵମନ୍ଯନ୍ତେ ପଣ୍ଡିତା ଭରତର୍ଷଭ ॥ 21॥
କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵିଜାନାତି ଚିରଂ ଶୃଣୋତି
ଵିଜ୍ଞାଯ ଚାର୍ଥଂ ଭଜତେ ନ କାମାତ୍ ।
ନାସମ୍ପୃଷ୍ଟୋ ଵ୍ଯୌପଯୁଙ୍କ୍ତେ ପରାର୍ଥେ
ତତ୍ପ୍ରଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଥମଂ ପଣ୍ଡିତସ୍ଯ ॥ 22॥
ନାପ୍ରାପ୍ଯମଭିଵାଞ୍ଛନ୍ତି ନଷ୍ଟଂ ନେଚ୍ଛନ୍ତି ଶୋଚିତୁମ୍ ।
ଆପତ୍ସୁ ଚ ନ ମୁହ୍ଯନ୍ତି ନରାଃ ପଣ୍ଡିତ ବୁଦ୍ଧଯଃ ॥ 23॥
ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଯଃ ପ୍ରକ୍ରମତେ ନାନ୍ତର୍ଵସତି କର୍ମଣଃ ।
ଅଵନ୍ଧ୍ଯ କାଲୋ ଵଶ୍ଯାତ୍ମା ସ ଵୈ ପଣ୍ଡିତ ଉଚ୍ଯତେ ॥ 24॥
ଆର୍ଯ କର୍ମଣି ରାଜ୍ଯନ୍ତେ ଭୂତିକର୍ମାଣି କୁର୍ଵତେ ।
ହିତଂ ଚ ନାଭ୍ଯସୂଯନ୍ତି ପଣ୍ଡିତା ଭରତର୍ଷଭ ॥ 25॥
ନ ହୃଷ୍ଯତ୍ଯାତ୍ମସମ୍ମାନେ ନାଵମାନେନ ତପ୍ଯତେ ।
ଗାଙ୍ଗୋ ହ୍ରଦ ଇଵାକ୍ଷୋଭ୍ଯୋ ଯଃ ସ ପଣ୍ଡିତ ଉଚ୍ଯତେ ॥ 26॥
ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଯୋଗଜ୍ଞଃ ସର୍ଵକର୍ମଣାମ୍ ।
ଉପାଯଜ୍ଞୋ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ନରଃ ପଣ୍ଡିତ ଉଚ୍ଯତେ ॥ 27॥
ପ୍ରଵୃତ୍ତ ଵାକ୍ଚିତ୍ରକଥ ଊହଵାନ୍ପ୍ରତିଭାନଵାନ୍ ।
ଆଶୁ ଗ୍ରନ୍ଥସ୍ଯ ଵକ୍ତା ଚ ସ ଵୈ ପଣ୍ଡିତ ଉଚ୍ଯତେ ॥ 28॥
ଶ୍ରୁତଂ ପ୍ରଜ୍ଞାନୁଗଂ ଯସ୍ଯ ପ୍ରଜ୍ଞା ଚୈଵ ଶ୍ରୁତାନୁଗା ।
ଅସମ୍ଭିନ୍ନାର୍ଯ ମର୍ଯାଦଃ ପଣ୍ଡିତାଖ୍ଯାଂ ଲଭେତ ସଃ ॥ 29॥
ଅର୍ଥଂ ମହାନ୍ତମାସଦ୍ଯ ଵିଦ୍ଯାମୈଶ୍ଵର୍ଯମେଵ ଚ ।
ଵିଚରତ୍ଯସମୁନ୍ନଦ୍ଧୋ ଯସ୍ଯ ପଣ୍ଡିତ ଉଚ୍ଯତେ ॥- ॥
ଅଶ୍ରୁତଶ୍ଚ ସମୁନ୍ନଦ୍ଧୋ ଦରିଦ୍ରଶ୍ଚ ମହାମନାଃ ।
ଅର୍ଥାଂଶ୍ଚାକର୍ମଣା ପ୍ରେପ୍ସୁର୍ମୂଢ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ ॥ 30॥
ସ୍ଵମର୍ଥଂ ଯଃ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପରାର୍ଥମନୁତିଷ୍ଠତି ।
ମିଥ୍ଯା ଚରତି ମିତ୍ରାର୍ଥେ ଯଶ୍ଚ ମୂଢଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ ॥ 31॥
ଅକାମାଂ କାମଯତି ଯଃ କାମଯାନାଂ ପରିତ୍ଯଜେତ୍ ।
ବଲଵନ୍ତଂ ଚ ଯୋ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ତମାହୁର୍ମୂଢଚେତସମ୍ ॥- ॥
ଅକାମାନ୍କାମଯତି ଯଃ କାମଯାନାନ୍ପରିଦ୍ଵିଷନ୍ ।
ବଲଵନ୍ତଂ ଚ ଯୋ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ତମାହୁର୍ମୂଢଚେତସମ୍ ॥ 32॥
ଅମିତ୍ରଂ କୁରୁତେ ମିତ୍ରଂ ମିତ୍ରଂ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ହିନସ୍ତି ଚ ।
କର୍ମ ଚାରଭତେ ଦୁଷ୍ଟଂ ତମାହୁର୍ମୂଢଚେତସମ୍ ॥ 33॥
ସଂସାରଯତି କୃତ୍ଯାନି ସର୍ଵତ୍ର ଵିଚିକିତ୍ସତେ ।
ଚିରଂ କରୋତି କ୍ଷିପ୍ରାର୍ଥେ ସ ମୂଢୋ ଭରତର୍ଷଭ ॥ 34॥
ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପିତୃଭ୍ଯୋ ନ ଦଦାତି ଦୈଵତାନି ନାର୍ଚତି ।
ସୁହୃନ୍ମିତ୍ରଂ ନ ଲଭତେ ତମାହୁର୍ମୂଢଚେତସମ୍ ॥- ॥
ଅନାହୂତଃ ପ୍ରଵିଶତି ଅପୃଷ୍ଟୋ ବହୁ ଭାଷତେ ।
ଵିଶ୍ଵସତ୍ଯପ୍ରମତ୍ତେଷୁ ମୂଢ ଚେତା ନରାଧମଃ ॥ 35॥
ପରଂ କ୍ଷିପତି ଦୋଷେଣ ଵର୍ତମାନଃ ସ୍ଵଯଂ ତଥା ।
ଯଶ୍ଚ କ୍ରୁଧ୍ଯତ୍ଯନୀଶଃ ସନ୍ସ ଚ ମୂଢତମୋ ନରଃ ॥ 36॥
ଆତ୍ମନୋ ବଲମାଜ୍ଞାଯ ଧର୍ମାର୍ଥପରିଵର୍ଜିତମ୍ ।
ଅଲଭ୍ଯମିଚ୍ଛନ୍ନୈଷ୍କର୍ମ୍ଯାନ୍ମୂଢ ବୁଦ୍ଧିରିହୋଚ୍ଯତେ ॥ 37॥
ଅଶିଷ୍ଯଂ ଶାସ୍ତି ଯୋ ରାଜନ୍ଯଶ୍ଚ ଶୂନ୍ଯମୁପାସତେ ।
କଦର୍ଯଂ ଭଜତେ ଯଶ୍ଚ ତମାହୁର୍ମୂଢଚେତସମ୍ ॥ 38॥
ଅର୍ଥଂ ମହାନ୍ତମାସାଦ୍ଯ ଵିଦ୍ଯାମୈଶ୍ଵର୍ଯମେଵ ଵା ।
ଵିଚରତ୍ଯସମୁନ୍ନଦ୍ଧୋ ଯଃ ସ ପଣ୍ଡିତ ଉଚ୍ଯତେ ॥ 39॥
ଏକଃ ସମ୍ପନ୍ନମଶ୍ନାତି ଵସ୍ତେ ଵାସଶ୍ଚ ଶୋଭନମ୍ ।
ଯୋଽସଂଵିଭଜ୍ଯ ଭୃତ୍ଯେଭ୍ଯଃ କୋ ନୃଶଂସତରସ୍ତତଃ ॥ 40॥
ଏକଃ ପାପାନି କୁରୁତେ ଫଲଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ମହାଜନଃ ।
ଭୋକ୍ତାରୋ ଵିପ୍ରମୁଚ୍ଯନ୍ତେ କର୍ତା ଦୋଷେଣ ଲିପ୍ଯତେ ॥ 41॥
ଏକଂ ହନ୍ଯାନ୍ନ ଵାହନ୍ଯାଦିଷୁର୍ମୁକ୍ତୋ ଧନୁଷ୍ମତା ।
ବୁଦ୍ଧିର୍ବୁଦ୍ଧିମତୋତ୍ସୃଷ୍ଟା ହନ୍ଯାଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସରାଜକମ୍ ॥ 42॥
ଏକଯା ଦ୍ଵେ ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ତ୍ରୀଂଶ୍ଚତୁର୍ଭିର୍ଵଶେ କୁରୁ ।
ପଞ୍ଚ ଜିତ୍ଵା ଵିଦିତ୍ଵା ଷଟ୍ସପ୍ତ ହିତ୍ଵା ସୁଖୀ ଭଵ ॥ 43॥
ଏକଂ ଵିଷରସୋ ହନ୍ତି ଶସ୍ତ୍ରେଣୈକଶ୍ଚ ଵଧ୍ଯତେ ।
ସରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସ ପ୍ରଜଂ ହନ୍ତି ରାଜାନଂ ମନ୍ତ୍ରଵିସ୍ରଵଃ ॥ 44॥
ଏକଃ ସ୍ଵାଦୁ ନ ଭୁଞ୍ଜୀତ ଏକଶ୍ଚାର୍ଥାନ୍ନ ଚିନ୍ତଯେତ୍ ।
ଏକୋ ନ ଗଚ୍ଛେଦଧ୍ଵାନଂ ନୈକଃ ସୁପ୍ତେଷୁ ଜାଗୃଯାତ୍ ॥ 45॥
ଏକମେଵାଦ୍ଵିତୀଯଂ ତଦ୍ଯଦ୍ରାଜନ୍ନାଵବୁଧ୍ଯସେ ।
ସତ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ସୋପାନଂ ପାରାଵାରସ୍ଯ ନୌରିଵ ॥ 46॥
ଏକଃ କ୍ଷମାଵତାଂ ଦୋଷୋ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ନୋପଲଭ୍ଯତେ ।
ଯଦେନଂ କ୍ଷମଯା ଯୁକ୍ତମଶକ୍ତଂ ମନ୍ଯତେ ଜନଃ ॥ 47॥
ସୋଽସ୍ଯ ଦୋଷୋ ନ ମନ୍ତଵ୍ଯଃ କ୍ଷମା ହି ପରମଂ ବଲମ୍ ।
କ୍ଷମା ଗୁଣୋ ହ୍ଯଶକ୍ତାନାଂ ଶକ୍ତାନାଂ ଭୂଷଣଂ ତଥା ॥- ॥
କ୍ଷମା ଵଶୀକୃତିର୍ଲୋକେ କ୍ଷମଯା କିଂ ନ ସାଧ୍ଯତେ ।
ଶାନ୍ତିଶଙ୍ଖଃ କରେ ଯସ୍ଯ କିଂ କରିଷ୍ଯତି ଦୁର୍ଜନଃ ॥- ॥
ଅତୃଣେ ପତିତୋ ଵହ୍ନିଃ ସ୍ଵଯମେଵୋପଶାମ୍ଯତି ।
ଅକ୍ଷମାଵାନ୍ପରଂ ଦୋଷୈରାତ୍ମାନଂ ଚୈଵ ଯୋଜଯେତ୍ ॥- ॥
ଏକୋ ଧର୍ମଃ ପରଂ ଶ୍ରେଯଃ କ୍ଷମୈକା ଶାନ୍ତିରୁତ୍ତମା ।
ଵିଦ୍ଯୈକା ପରମା ଦୃଷ୍ଟିରହିଂସୈକା ସୁଖାଵହା ॥ 48॥
ଦ୍ଵାଵିମୌ ଗ୍ରସତେ ଭୂମିଃ ସର୍ପୋ ବିଲଶଯାନିଵ ।
ରାଜାନଂ ଚାଵିରୋଦ୍ଧାରଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଚାପ୍ରଵାସିନମ୍ ॥ 49॥
ଦ୍ଵେ କର୍ମଣୀ ନରଃ କୁର୍ଵନ୍ନସ୍ମିଁଲ୍ଲୋକେ ଵିରୋଚତେ ।
ଅବ୍ରୁଵନ୍ପରୁଷଂ କିଂ ଚିଦସତୋ ନାର୍ଥଯଂସ୍ତଥା ॥ 50॥
ଦ୍ଵାଵିମୌ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ପରପ୍ରତ୍ଯଯ କାରିଣୌ ।
ସ୍ତ୍ରିଯଃ କାମିତ କାମିନ୍ଯୋ ଲୋକଃ ପୂଜିତ ପୂଜକଃ ॥ 51॥
ଦ୍ଵାଵିମୌ କଣ୍ଟକୌ ତୀକ୍ଷ୍ଣୌ ଶରୀରପରିଶୋଷଣୌ ।
ଯଶ୍ଚାଧନଃ କାମଯତେ ଯଶ୍ଚ କୁପ୍ଯତ୍ଯନୀଶ୍ଵରଃ ॥ 52॥
ଦ୍ଵାଵେଵ ନ ଵିରାଜେତେ ଵିପରୀତେନ କର୍ମଣା ।
ଗୃହସ୍ଥଶ୍ଚ ନିରାରମ୍ଭଃ କାର୍ଯଵାଂଶ୍ଚୈଵ ଭିକ୍ଷୁକଃ ॥- ॥
ଦ୍ଵାଵିମୌ ପୁରୁଷୌ ରାଜନ୍ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ପରି ତିଷ୍ଠତଃ ।
ପ୍ରଭୁଶ୍ଚ କ୍ଷମଯା ଯୁକ୍ତୋ ଦରିଦ୍ରଶ୍ଚ ପ୍ରଦାନଵାନ୍ ॥ 53॥
ନ୍ଯାଯାଗତସ୍ଯ ଦ୍ରଵ୍ଯସ୍ଯ ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯୌ ଦ୍ଵାଵତିକ୍ରମୌ ।
ଅପାତ୍ରେ ପ୍ରତିପତ୍ତିଶ୍ଚ ପାତ୍ରେ ଚାପ୍ରତିପାଦନମ୍ ॥ 54॥
ଦ୍ଵାଵମ୍ଭସି ନିଵେଷ୍ଟଵ୍ଯୌ ଗଲେ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଦୃଢଂ ଶିଲାମ୍ ।
ଧନଵନ୍ତମଦାତାରଂ ଦରିଦ୍ରଂ ଚାତପସ୍ଵିନମ୍ ॥- ॥
ଦ୍ଵାଵିମୌ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ସୁର୍ଯମଣ୍ଡଲଭେଦିନୌ ।
ପରିଵ୍ରାଡ୍ଯୋଗଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ରଣେ ଚାଭିମୁଖୋ ହତଃ ॥- ॥
ତ୍ରଯୋ ନ୍ଯାଯା ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ଭରତର୍ଷଭ ।
କନୀଯାନ୍ମଧ୍ଯମଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇତି ଵେଦଵିଦୋ ଵିଦୁଃ ॥ 55॥
ତ୍ରିଵିଧାଃ ପୁରୁଷା ରାଜନ୍ନୁତ୍ତମାଧମମଧ୍ଯମାଃ ।
ନିଯୋଜଯେଦ୍ଯଥାଵତ୍ତାଂସ୍ତ୍ରିଵିଧେଷ୍ଵେଵ କର୍ମସୁ ॥ 56॥
ତ୍ରଯ ଏଵାଧନା ରାଜନ୍ଭାର୍ଯା ଦାସସ୍ତଥା ସୁତଃ ।
ଯତ୍ତେ ସମଧିଗଚ୍ଛନ୍ତି ଯସ୍ଯ ତେ ତସ୍ଯ ତଦ୍ଧନମ୍ ॥ 57॥
ହରଣଂ ଚ ପରସ୍ଵାନାଂ ପରଦାରାଭିମର୍ଶନମ୍ ।
ସୁହୃଦଶ୍ଚ ପରିତ୍ଯାଗସ୍ତ୍ରଯୋ ଦୋଷା କ୍ଷଯାଵହଃ ॥- ॥
ତ୍ରିଵିଧଂ ନରକସ୍ଯେଦଂ ଦ୍ଵାରଂ ନାଶନମାତ୍ମନଃ ।
କାମଃ କ୍ରୋଧସ୍ତଥା ଲୋଭସ୍ତସ୍ମାଦେତତ୍ତ୍ରଯଂ ତ୍ଯଜେତ୍ ॥- ॥
ଵରପ୍ରଦାନଂ ରାଜ୍ଯାଂ ଚ ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ଚ ଭାରତ ।
ଶତ୍ରୋଶ୍ଚ ମୋକ୍ଷଣଂ କୃଚ୍ଛ୍ରାତ୍ତ୍ରୀଣି ଚୈକଂ ଚ ତତ୍ସମମ୍ ॥- ॥
ଭକ୍ତଂ ଚ ବଜମାନଂ ଚ ତଵାସ୍ମୀତି ଵାଦିନମ୍ ।
ତ୍ରୀନେତାନ୍ ଶରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ଵିଷମେଽପି ନ ସନ୍ତ୍ଯଜେତ୍ ॥- ॥
ଚତ୍ଵାରି ରାଜ୍ଞା ତୁ ମହାବଲେନ
ଵର୍ଜ୍ଯାନ୍ଯାହୁଃ ପଣ୍ଡିତସ୍ତାନି ଵିଦ୍ଯାତ୍ ।
ଅଲ୍ପପ୍ରଜ୍ଞୈଃ ସହ ମନ୍ତ୍ରଂ ନ କୁର୍ଯାନ୍
ନ ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରୈରଲସୈଶ୍ଚାରଣୈଶ୍ଚ ॥ 58॥
ଚତ୍ଵାରି ତେ ତାତ ଗୃହେ ଵସନ୍ତୁ
ଶ୍ରିଯାଭିଜୁଷ୍ଟସ୍ଯ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମେ ।
ଵୃଦ୍ଧୋ ଜ୍ଞାତିରଵସନ୍ନଃ କୁଲୀନଃ
ସଖା ଦରିଦ୍ରୋ ଭଗିନୀ ଚାନପତ୍ଯା ॥ 59॥
ଚତ୍ଵାର୍ଯାହ ମହାରାଜ ସଦ୍ଯସ୍କାନି ବୃହସ୍ପତିଃ ।
ପୃଚ୍ଛତେ ତ୍ରିଦଶେନ୍ଦ୍ରାଯ ତାନୀମାନି ନିବୋଧ ମେ ॥ 60॥
ଦେଵତାନାଂ ଚ ସଙ୍କଲ୍ପମନୁଭାଵଂ ଚ ଧୀମତାମ୍ ।
ଵିନଯଂ କୃତଵିଦ୍ଯାନାଂ ଵିନାଶଂ ପାପକର୍ମଣାମ୍ ॥ 61॥
ଚତ୍ଵାରି କର୍ମାଣ୍ଯଭଯଙ୍କରାଣି
ଭଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯଯଥାକୃତାନି ।
ମାନାଗ୍ନିହୋତ୍ରଂ ଉତ ମାନମୌନଂ
ମାନେନାଧୀତମୁତ ମାନଯଜ୍ଞଃ ॥- ॥
ପଞ୍ଚାଗ୍ନଯୋ ମନୁଷ୍ଯେଣ ପରିଚର୍ଯାଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ ।
ପିତା ମାତାଗ୍ନିରାତ୍ମା ଚ ଗୁରୁଶ୍ଚ ଭରତର୍ଷଭ ॥ 62॥
ପଞ୍ଚୈଵ ପୂଜଯଁଲ୍ଲୋକେ ଯଶଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି କେଵଲମ୍ ।
ଦେଵାନ୍ପିତୄନ୍ମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଭିକ୍ଷୂନତିଥିପଞ୍ଚମାନ୍ ॥ 63॥
ପଞ୍ଚ ତ୍ଵାନୁଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଗମିଷ୍ଯସି ।
ମିତ୍ରାଣ୍ଯମିତ୍ରା ମଧ୍ଯସ୍ଥା ଉପଜୀଵ୍ଯୋପଜୀଵିନଃ ॥ 64॥
ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯସ୍ଯ ମର୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଛିଦ୍ରଂ ଚେଦେକମିନ୍ଦ୍ରିଯମ୍ ।
ତତୋଽସ୍ଯ ସ୍ରଵତି ପ୍ରଜ୍ଞା ଦୃତେଃ ପାଦାଦିଵୋଦକମ୍ ॥ 65॥
ଷଡ୍ଦୋଷାଃ ପୁରୁଷେଣେହ ହାତଵ୍ଯା ଭୂତିମିଚ୍ଛତା ।
ନିଦ୍ରା ତନ୍ଦ୍ରୀ ଭଯଂ କ୍ରୋଧ ଆଲସ୍ଯଂ ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରତା ॥ 66॥
ଷଡିମାନ୍ପୁରୁଷୋ ଜହ୍ଯାଦ୍ଭିନ୍ନାଂ ନାଵମିଵାର୍ଣଵେ ।
ଅପ୍ରଵକ୍ତାରମାଚାର୍ଯମନଧୀଯାନମୃତ୍ଵିଜମ୍ ॥ 67॥
ଅରକ୍ଷିତାରଂ ରାଜାନଂ ଭାର୍ଯାଂ ଚାପ୍ରିଯ ଵାଦିନୀମ୍ ।
ଗ୍ରାମକାରଂ ଚ ଗୋପାଲଂ ଵନକାମଂ ଚ ନାପିତମ୍ ॥ 68॥
ଷଡେଵ ତୁ ଗୁଣାଃ ପୁଂସା ନ ହାତଵ୍ଯାଃ କଦାଚନ ।
ସତ୍ଯଂ ଦାନମନାଲସ୍ଯମନସୂଯା କ୍ଷମା ଧୃତିଃ ॥ 69॥
ଅର୍ଥାଗମୋ ନିତ୍ଯମରୋଗିତା ଚ
ପ୍ରିଯା ଚ ଭାର୍ଯା ପ୍ରିଯଵାଦିନୀ ଚ ।
ଵଶ୍ଯଶ୍ଚ ପୁତ୍ରୋଽର୍ଥକରୀ ଚ ଵିଦ୍ଯା
ଷଟ୍ ଜୀଵଲୋକସ୍ଯ ସୁଖାନି ରାଜନ୍ ॥- ॥
ଷଣ୍ଣାମାତ୍ମନି ନିତ୍ଯାନାମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଯୋଽଧିଗଚ୍ଛତି ।
ନ ସ ପାପୈଃ କୁତୋଽନର୍ଥୈର୍ଯୁଜ୍ଯତେ ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ॥ 70॥
ଷଡିମେ ଷଟ୍ସୁ ଜୀଵନ୍ତି ସପ୍ତମୋ ନୋପଲଭ୍ଯତେ ।
ଚୋରାଃ ପ୍ରମତ୍ତେ ଜୀଵନ୍ତି ଵ୍ଯାଧିତେଷୁ ଚିକିତ୍ସକାଃ ॥ 71॥
ପ୍ରମଦାଃ କାମଯାନେଷୁ ଯଜମାନେଷୁ ଯାଜକାଃ ।
ରାଜା ଵିଵଦମାନେଷୁ ନିତ୍ଯଂ ମୂର୍ଖେଷୁ ପଣ୍ଡିତାଃ ॥ 72॥
ଷଡିମାନି ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ମୁହୂର୍ତମନଵେକ୍ଷଣାତ୍ ।
ଗାଵଃ ସେଵା କୃଷିର୍ଭାର୍ଯା ଵିଦ୍ଯା ଵୃଷଲସଙ୍ଗତିଃ ॥- ॥
ଷଡେତେ ହ୍ଯଵମନ୍ଯନ୍ତେ ନିତ୍ଯଂ ପୂର୍ଵୋପକାରିଣମ୍ ।
ଆଚାର୍ଯଂ ଶିକ୍ଷିତା ଶିଷ୍ଯାଃ କୃତଦାରଶ୍ଚ ମାତରମ୍ ॥- ॥
ନାରିଂ ଵିଗତକାମସ୍ତୁ କୃତାର୍ଥାଶ୍ଚ ପ୍ରଯୋଜକମ୍ ।
ନାଵଂ ନିସ୍ତୀର୍ଣକାନ୍ତାରା ନାତୁରାଶ୍ଚ ଚିକିତ୍ସକମ୍ ॥- ॥
ଆରୋଗ୍ଯମାନୃଣ୍ଯମଵିପ୍ରଵାସଃ
ସଦ୍ଭିର୍ମନୁଷ୍ଯୈଃ ସହ ସମ୍ପ୍ରଯୋଗଃ ।
ସ୍ଵପ୍ରତ୍ଯଯା ଵୃତ୍ତିରଭୀତଵାସଃ
ଷଟ୍ ଜୀଵଲୋକସ୍ଯ ସୁଖାନି ରାଜନ୍ ॥- ॥
ଈର୍ଷୁର୍ଘୃଣୀ ନସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ କ୍ରୋଧନୋ ନିତ୍ଯଶଙ୍କିତଃ ।
ପରଭାଗ୍ଯୋପଜୀଵୀ ଚ ଷଡେତେ ନିତ୍ଯଦୁଃଖିତାଃ ॥- ॥
ସପ୍ତ ଦୋଷାଃ ସଦା ରାଜ୍ଞା ହାତଵ୍ଯା ଵ୍ଯସନୋଦଯାଃ ।
ପ୍ରାଯଶୋ ଯୈର୍ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି କୃତମୂଲାଶ୍ଚ ପାର୍ଥିଵାଃ ॥ 73॥
ସ୍ତ୍ରିଯୋଽକ୍ଷା ମୃଗଯା ପାନଂ ଵାକ୍ପାରୁଷ୍ଯଂ ଚ ପଞ୍ଚମମ୍ ।
ମହଚ୍ଚ ଦଣ୍ଡପାରୁଷ୍ଯମର୍ଥଦୂଷଣମେଵ ଚ ॥ 74॥
ଅଷ୍ଟୌ ପୂର୍ଵନିମିତ୍ତାନି ନରସ୍ଯ ଵିନଶିଷ୍ଯତଃ ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ପ୍ରଥମଂ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ବ୍ରାହ୍ମଣୈଶ୍ଚ ଵିରୁଧ୍ଯତେ ॥ 75॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ ସ୍ଵାନି ଚାଦତ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଂଶ୍ଚ ଜିଘାଂସତି ।
ରମତେ ନିନ୍ଦଯା ଚୈଷାଂ ପ୍ରଶଂସାଂ ନାଭିନନ୍ଦତି ॥ 76॥
ନୈତାନ୍ସ୍ମରତି କୃତ୍ଯେଷୁ ଯାଚିତଶ୍ଚାଭ୍ଯସୂଯତି ।
ଏତାନ୍ଦୋଷାନ୍ନରଃ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ ॥ 77॥
ଅଷ୍ଟାଵିମାନି ହର୍ଷସ୍ଯ ନଵ ନୀତାନି ଭାରତ ।
ଵର୍ତମାନାନି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ତାନ୍ଯେଵ ସୁସୁଖାନ୍ଯପି ॥ 78॥
ସମାଗମଶ୍ଚ ସଖିଭିର୍ମହାଂଶ୍ଚୈଵ ଧନାଗମଃ ।
ପୁତ୍ରେଣ ଚ ପରିଷ୍ଵଙ୍ଗଃ ସନ୍ନିପାତଶ୍ଚ ମୈଥୁନେ ॥ 79॥
ସମଯେ ଚ ପ୍ରିଯାଲାପଃ ସ୍ଵଯୂଥେଷୁ ଚ ସନ୍ନତିଃ ।
ଅଭିପ୍ରେତସ୍ଯ ଲାଭଶ୍ଚ ପୂଜା ଚ ଜନସଂସଦି ॥ 80॥
ଅଷ୍ଟୌ ଗୁଣାଃ ପୁରୁଷଂ ଦୀପଯନ୍ତି
ପ୍ରଜ୍ଞା ଚ କୌଲ୍ଯଂ ଚ ଦମଃ ଶ୍ରୁତଂ ଚ ।
ପରାକ୍ରମଶ୍ଚାବହୁଭାଷିତା ଚ
ଦାନଂ ଯଥାଶକ୍ତି କୃତଜ୍ଞତା ଚ ॥- ॥
ନଵଦ୍ଵାରମିଦଂ ଵେଶ୍ମ ତ୍ରିସ୍ଥୂଣଂ ପଞ୍ଚ ସାକ୍ଷିକମ୍ ।
କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାଧିଷ୍ଠିତଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଯୋ ଵେଦ ସ ପରଃ କଵିଃ ॥ 81॥
ଦଶ ଧର୍ମଂ ନ ଜାନନ୍ତି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ନିବୋଧ ତାନ୍ ।
ମତ୍ତଃ ପ୍ରମତ୍ତ ଉନ୍ମତ୍ତଃ ଶ୍ରାନ୍ତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ବୁଭୁକ୍ଷିତଃ ॥ 82॥
ତ୍ଵରମାଣଶ୍ଚ ଭୀରୁଶ୍ଚ ଲୁବ୍ଧଃ କାମୀ ଚ ତେ ଦଶ ।
ତସ୍ମାଦେତେଷୁ ଭାଵେଷୁ ନ ପ୍ରସଜ୍ଜେତ ପଣ୍ଡିତଃ ॥ 83॥
ଅତ୍ରୈଵୋଦାହରନ୍ତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ ।
ପୁତ୍ରାର୍ଥମସୁରେନ୍ଦ୍ରେଣ ଗୀତଂ ଚୈଵ ସୁଧନ୍ଵନା ॥ 84॥
ଯଃ କାମମନ୍ଯୂ ପ୍ରଜହାତି ରାଜା
ପାତ୍ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପଯତେ ଧନଂ ଚ ।
ଵିଶେଷଵିଚ୍ଛ୍ରୁତଵାନ୍କ୍ଷିପ୍ରକାରୀ
ତଂ ସର୍ଵଲୋକଃ କୁରୁତେ ପ୍ରମାଣମ୍ ॥ 85॥
ଜାନାତି ଵିଶ୍ଵାସଯିତୁଂ ମନୁଷ୍ଯାନ୍
ଵିଜ୍ଞାତ ଦୋଷେଷୁ ଦଧାତି ଦଣ୍ଡମ୍ ।
ଜାନାତି ମାତ୍ରାଂ ଚ ତଥା କ୍ଷମାଂ ଚ
ତଂ ତାଦୃଶଂ ଶ୍ରୀର୍ଜୁଷତେ ସମଗ୍ରା ॥ 86॥
ସୁଦୁର୍ବଲଂ ନାଵଜାନାତି କଞ୍ଚିଦ୍-
ଯୁକ୍ତୋ ରିପୁଂ ସେଵତେ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵମ୍ ।
ନ ଵିଗ୍ରହଂ ରୋଚଯତେ ବଲସ୍ଥୈଃ
କାଲେ ଚ ଯୋ ଵିକ୍ରମତେ ସ ଧୀରଃ ॥ 87॥
ପ୍ରାପ୍ଯାପଦଂ ନ ଵ୍ଯଥତେ କଦା ଚିଦ୍
ଉଦ୍ଯୋଗମନ୍ଵିଚ୍ଛତି ଚାପ୍ରମତ୍ତଃ ।
ଦୁଃଖଂ ଚ କାଲେ ସହତେ ଜିତାତ୍ମା
ଧୁରନ୍ଧରସ୍ତସ୍ଯ ଜିତାଃ ସପତ୍ନାଃ ॥ 88॥
ଅନର୍ଥକଂ ଵିପ୍ର ଵାସଂ ଗୃହେଭ୍ଯଃ
ପାପୈଃ ସନ୍ଧିଂ ପରଦାରାଭିମର୍ଶମ୍ ।
ଦମ୍ଭଂ ସ୍ତୈନ୍ଯଂ ପୈଶୁନଂ ମଦ୍ଯ ପାନଂ
ନ ସେଵତେ ଯଃ ସ ସୁଖୀ ସଦୈଵ ॥ 89॥
ନ ସଂରମ୍ଭେଣାରଭତେଽର୍ଥଵର୍ଗମ୍
ଆକାରିତଃ ଶଂସତି ତଥ୍ଯମେଵ ।
ନ ମାତ୍ରାର୍ଥେ ରୋଚଯତେ ଵିଵାଦଂ
ନାପୂଜିତଃ କୁପ୍ଯତି ଚାପ୍ଯମୂଢଃ ॥ 90॥
ନ ଯୋଽଭ୍ଯସୂଯତ୍ଯନୁକମ୍ପତେ ଚ
ନ ଦୁର୍ବଲଃ ପ୍ରାତିଭାଵ୍ଯଂ କରୋତି ।
ନାତ୍ଯାହ କିଂ ଚିତ୍କ୍ଷମତେ ଵିଵାଦଂ
ସର୍ଵତ୍ର ତାଦୃଗ୍ଲଭତେ ପ୍ରଶଂସାମ୍ ॥ 91॥
ଯୋ ନୋଦ୍ଧତଂ କୁରୁତେ ଜାତୁ ଵେଷଂ
ନ ପୌରୁଷେଣାପି ଵିକତ୍ଥତେଽନ୍ଯାନ୍ ।
ନ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ କଟୁକାନ୍ଯାହ କିଂ ଚିତ୍
ପ୍ରିଯଂ ସଦା ତଂ କୁରୁତେ ଜନୋଽପି ॥ 92॥
ନ ଵୈରମୁଦ୍ଦୀପଯତି ପ୍ରଶାନ୍ତଂ
ନ ଦର୍ମମାରୋହତି ନାସ୍ତମେତି ।
ନ ଦୁର୍ଗତୋଽସ୍ମୀତି କରୋତି ମନ୍ଯୁଂ
ତମାର୍ଯ ଶୀଲଂ ପରମାହୁରଗ୍ର୍ଯମ୍ ॥ 93॥
ନ ସ୍ଵେ ସୁଖେ ଵୈ କୁରୁତେ ପ୍ରହର୍ଷଂ
ନାନ୍ଯସ୍ଯ ଦୁଃଖେ ଭଵତି ପ୍ରତୀତଃ ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ନ ପଶ୍ଚାତ୍କୁରୁତେଽନୁତାପଂ
ନ କତ୍ଥତେ ସତ୍ପୁରୁଷାର୍ଯ ଶୀଲଃ ॥ 94॥
ଦେଶାଚାରାନ୍ସମଯାଞ୍ଜାତିଧର୍ମାନ୍
ବୁଭୂଷତେ ଯସ୍ତୁ ପରାଵରଜ୍ଞଃ ।
ସ ତତ୍ର ତତ୍ରାଧିଗତଃ ସଦୈଵ
ମହାଜନସ୍ଯାଧିପତ୍ଯଂ କରୋତି ॥ 95॥
ଦମ୍ଭଂ ମୋହଂ ମତ୍ସରଂ ପାପକୃତ୍ଯଂ
ରାଜଦ୍ଵିଷ୍ଟଂ ପୈଶୁନଂ ପୂଗଵୈରମ୍ ।
ମତ୍ତୋନ୍ମତ୍ତୈର୍ଦୁର୍ଜନୈଶ୍ଚାପି ଵାଦଂ
ଯଃ ପ୍ରଜ୍ଞାଵାନ୍ଵର୍ଜଯେତ୍ସ ପ୍ରଧାନଃ ॥ 96॥
ଦମଂ ଶୌଚଂ ଦୈଵତଂ ମଙ୍ଗଲାନି
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଵିଵିଧାଁଲ୍ଲୋକଵାଦାନ୍ ।
ଏତାନି ଯଃ କୁରୁତେ ନୈତ୍ଯକାନି
ତସ୍ଯୋତ୍ଥାନଂ ଦେଵତା ରାଧଯନ୍ତି ॥ 97॥
ସମୈର୍ଵିଵାହଂ କୁରୁତେ ନ ହୀନୈଃ
ସମୈଃ ସଖ୍ଯଂ ଵ୍ଯଵହାରଂ କଥାଶ୍ଚ ।
ଗୁଣୈର୍ଵିଶିଷ୍ଟାଂଶ୍ଚ ପୁରୋ ଦଧାତି
ଵିପଶ୍ଚିତସ୍ତସ୍ଯ ନଯାଃ ସୁନୀତାଃ ॥ 98॥
ମିତଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସଂଵିଭଜ୍ଯାଶ୍ରିତେଭ୍ଯୋ
ମିତଂ ସ୍ଵପିତ୍ଯମିତଂ କର୍ମକୃତ୍ଵା ।
ଦଦାତ୍ଯମିତ୍ରେଷ୍ଵପି ଯାଚିତଃ ସଂ-
ସ୍ତମାତ୍ମଵନ୍ତଂ ପ୍ରଜହାତ୍ଯନର୍ଥାଃ ॥ 99॥
ଚିକୀର୍ଷିତଂ ଵିପ୍ରକୃତଂ ଚ ଯସ୍ଯ
ନାନ୍ଯେ ଜନାଃ କର୍ମ ଜାନନ୍ତି କିଂ ଚିତ୍ ।
ମନ୍ତ୍ରେ ଗୁପ୍ତେ ସମ୍ଯଗନୁଷ୍ଠିତେ ଚ
ସ୍ଵଲ୍ପୋ ନାସ୍ଯ ଵ୍ଯଥତେ କଶ୍ଚିଦର୍ଥଃ ॥ 100॥
ଯଃ ସର୍ଵଭୂତପ୍ରଶମେ ନିଵିଷ୍ଟଃ
ସତ୍ଯୋ ମୃଦୁର୍ଦାନକୃଚ୍ଛୁଦ୍ଧ ଭାଵଃ ।
ଅତୀଵ ସଞ୍ଜ୍ଞାଯତେ ଜ୍ଞାତିମଧ୍ଯେ
ମହାମଣିର୍ଜାତ୍ଯ ଇଵ ପ୍ରସନ୍ନଃ ॥ 101॥
ଯ ଆତ୍ମନାପତ୍ରପତେ ଭୃଶଂ ନରଃ
ସ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ଗୁରୁର୍ଭଵତ୍ଯୁତ ।
ଅନନ୍ତ ତେଜାଃ ସୁମନାଃ ସମାହିତଃ
ସ୍ଵତେଜସା ସୂର୍ଯ ଇଵାଵଭାସତେ ॥ 102॥
ଵନେ ଜାତାଃ ଶାପଦଗ୍ଧସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ
ପାଣ୍ଡୋଃ ପୁତ୍ରାଃ ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ର କଲ୍ପାଃ ।
ତ୍ଵଯୈଵ ବାଲା ଵର୍ଧିତାଃ ଶିକ୍ଷିତାଶ୍ଚ
ତଵାଦେଶଂ ପାଲଯନ୍ତ୍ଯାମ୍ବିକେଯ ॥ 103॥
ପ୍ରଦାଯୈଷାମୁଚିତଂ ତାତ ରାଜ୍ଯଂ
ସୁଖୀ ପୁତ୍ରୈଃ ସହିତୋ ମୋଦମାନଃ ।
ନ ଦେଵାନାଂ ନାପି ଚ ମାନୁଷାଣାଂ
ଭଵିଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ତର୍କଣୀଯୋ ନରେନ୍ଦ୍ର ॥ 104॥
॥ ଇତି ଶ୍ରୀମହାଭାରତେ ଉଦ୍ଯୋଗପର୍ଵଣି ପ୍ରଜାଗରପର୍ଵଣି ଵିଦୁରନୀତିଵାକ୍ଯେ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥ 33 ॥

Explore More