ଵୈଶମ୍ପାଯନ ଉଵାଚ।
ଦ୍ଵାଃସ୍ଥଂ ପ୍ରାହ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ମହୀପତିଃ ।
ଵିଦୁରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ତମିହାନଯ ମାଚିରମ୍ ॥ 1॥
ଈଶ୍ଵରସ୍ତ୍ଵାଂ ମହାରାଜୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଦିଦୃକ୍ଷତି ॥ 2॥
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଯ ଦ୍ଵାଃସ୍ଥ ମାଂ ପ୍ରତିଵେଦଯ ॥ 3॥
ଵିଦୁରୋଽଯମନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତଵ ଶାସନାତ୍ ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛତି ତେ ପାଦୌ କିଂ କରୋତୁ ପ୍ରଶାଧି ମାମ୍ ॥ 4॥
ପ୍ରଵେଶଯ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂ ଵିଦୁରଂ ଦୀର୍ଘଦର୍ଶିନମ୍ ।
ଅହଂ ହି ଵିଦୁରସ୍ଯାସ୍ଯ ନାକାଲ୍ଯୋ ଜାତୁ ଦର୍ଶନେ ॥ 5॥
ପ୍ରଵିଶାନ୍ତଃ ପୁରଂ କ୍ଷତ୍ତର୍ମହାରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।
ନ ହି ତେ ଦର୍ଶନେଽକାଲ୍ଯୋ ଜାତୁ ରାଜା ବ୍ରଵୀତି ମାମ୍ ॥ 6॥
ତତଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଵିଦୁରୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ନିଵେଶନମ୍ ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ଚିନ୍ତଯାନଂ ନରାଧିପମ୍ ॥ 7॥
ଯଦି କିଂ ଚନ କର୍ତଵ୍ଯମଯମସ୍ମି ପ୍ରଶାଧି ମାମ୍ ॥ 8॥
ସଞ୍ଜଯୋ ଵିଦୁର ପ୍ରାପ୍ତୋ ଗର୍ହଯିତ୍ଵା ଚ ମାଂ ଗତଃ ।
ଅଜାତଶତ୍ରୋଃ ଶ୍ଵୋ ଵାକ୍ଯଂ ସଭାମଧ୍ଯେ ସ ଵକ୍ଷ୍ଯତି ॥ 9॥
ତନ୍ମେ ଦହତି ଗାତ୍ରାଣି ତଦକାର୍ଷୀତ୍ପ୍ରଜାଗରମ୍ ॥ 10॥
ତଦ୍ବ୍ରୂହି ତ୍ଵଂ ହି ନସ୍ତାତ ଧର୍ମାର୍ଥକୁଶଲୋ ହ୍ଯସି ॥ 11॥
ନ ମେ ଯଥାଵନ୍ମନସଃ ପ୍ରଶାନ୍ତିଃ ।
ସଵେନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯପ୍ରକୃତିଂ ଗତାନି
କିଂ ଵକ୍ଷ୍ଯତୀତ୍ଯେଵ ହି ମେଽଦ୍ଯ ଚିନ୍ତା ॥ 12॥
ମନୀଷିତଂ ସର୍ଵମଜାତଶତ୍ରୋଃ ।
ଯଥା ଚ ନସ୍ତାତ ହିତଂ ଭଵେଚ୍ଚ
ପ୍ରଜାଶ୍ଚ ସର୍ଵାଃ ସୁଖିତା ଭଵେଯୁଃ ॥- ॥
ଵିଦୁର ଉଵାଚ।
ଅଭିଯୁକ୍ତଂ ବଲଵତା ଦୁର୍ବଲଂ ହୀନସାଧନମ୍ ।
ହୃତସ୍ଵଂ କାମିନଂ ଚୋରମାଵିଶନ୍ତି ପ୍ରଜାଗରାଃ ॥ 13॥
କଚ୍ଚିନ୍ନ ପରଵିତ୍ତେଷୁ ଗୃଧ୍ଯନ୍ଵିପରିତପ୍ଯସେ ॥ 14॥
ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତେ ଧର୍ମ୍ଯଂ ପରଂ ନୈଃଶ୍ରେଯସଂ ଵଚଃ ।
ଅସ୍ମିନ୍ରାଜର୍ଷିଵଂଶେ ହି ତ୍ଵମେକଃ ପ୍ରାଜ୍ଞସମ୍ମତଃ ॥ 15॥
ରଜା ଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯାଧିପୋ ଭଵେତ୍ ।
ପ୍ରେଷ୍ଯସ୍ତେ ପ୍ରେଷିତଶ୍ଚୈଵ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ ॥- ॥
ଵିପରୀତତରଶ୍ଚ ତ୍ଵଂ ଭାଗଧେଯେ ନ ସମ୍ମତଃ ।
ଅର୍ଚିଷାଂ ପ୍ରକ୍ଷଯାଚ୍ଚୈଵ ଧର୍ମାତ୍ମା ଧର୍ମକୋଵିଦଃ ॥- ॥
ଆନୃଶଂସ୍ଯାଦନୁକ୍ରୋଶାଦ୍ଧର୍ମାତ୍ସତ୍ଯାତ୍ପରାକ୍ରମାତ୍ ।
ଗୁରୁତ୍ଵାତ୍ତ୍ଵଯି ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ବହୂନ୍କ୍ଲେଷାଂସ୍ତିତିକ୍ଷତେ ॥- ॥
ଦୁର୍ଯୋଧନେ ସୌବଲେ ଚ କର୍ଣେ ଦୁଃଶାସନେ ତଥା ।
ଏତେଷ୍ଵୈଶ୍ଵର୍ଯମାଧାଯ କଥଂ ତ୍ଵଂ ଭୂତିମିଚ୍ଛସି ॥- ॥
ଏକସ୍ମାତ୍ଵୃକ୍ଷାଦ୍ଯଜ୍ଞପତ୍ରାଣି ରାଜନ୍
ସ୍ରୁକ୍ଚ ଦ୍ରୌଣୀ ପେଠନୀପୀଡନେ ଚ ।
ଏତସ୍ମାଦ୍ରାଜନ୍ବ୍ରୁଵତୋ ମେ ନିବୋଧ
ଏକସ୍ମାଦ୍ଵୈ ଜାଯତେଽସଚ୍ଚ ସଚ୍ଚ ॥- ॥
ଆତ୍ମଜ୍ଞାନଂ ସମାରମ୍ଭସ୍ତିତିକ୍ଷା ଧର୍ମନିତ୍ଯତା ।
ଯମର୍ଥାନ୍ନାପକର୍ଷନ୍ତି ସ ଵୈ ପଣ୍ଦିତ ଉଚ୍ଯତେ ॥- ॥
ନିଷେଵତେ ପ୍ରଶସ୍ତାନି ନିନ୍ଦିତାନି ନ ସେଵତେ ।
ଅନାସ୍ତିକଃ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନ ଏତତ୍ପଣ୍ଡିତ ଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ 16॥
ଯମର୍ଥାନ୍ନାପକର୍ଷନ୍ତି ସ ଵୈ ପଣ୍ଡିତ ଉଚ୍ଯତେ ॥ 17॥
କୃତମେଵାସ୍ଯ ଜାନନ୍ତି ସ ଵୈ ପଣ୍ଡିତ ଉଚ୍ଯତେ ॥ 18॥
ସମୃଦ୍ଧିରସମୃଦ୍ଧିର୍ଵା ସ ଵୈ ପଣ୍ଡିତ ଉଚ୍ଯତେ ॥ 19॥
କାମାଦର୍ଥଂ ଵୃଣୀତେ ଯଃ ସ ଵୈ ପଣ୍ଡିତ ଉଚ୍ଯତେ ॥ 20॥
ନ କିଂ ଚିଦଵମନ୍ଯନ୍ତେ ପଣ୍ଡିତା ଭରତର୍ଷଭ ॥ 21॥
ଵିଜ୍ଞାଯ ଚାର୍ଥଂ ଭଜତେ ନ କାମାତ୍ ।
ନାସମ୍ପୃଷ୍ଟୋ ଵ୍ଯୌପଯୁଙ୍କ୍ତେ ପରାର୍ଥେ
ତତ୍ପ୍ରଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଥମଂ ପଣ୍ଡିତସ୍ଯ ॥ 22॥
ଆପତ୍ସୁ ଚ ନ ମୁହ୍ଯନ୍ତି ନରାଃ ପଣ୍ଡିତ ବୁଦ୍ଧଯଃ ॥ 23॥
ଅଵନ୍ଧ୍ଯ କାଲୋ ଵଶ୍ଯାତ୍ମା ସ ଵୈ ପଣ୍ଡିତ ଉଚ୍ଯତେ ॥ 24॥
ହିତଂ ଚ ନାଭ୍ଯସୂଯନ୍ତି ପଣ୍ଡିତା ଭରତର୍ଷଭ ॥ 25॥
ଗାଙ୍ଗୋ ହ୍ରଦ ଇଵାକ୍ଷୋଭ୍ଯୋ ଯଃ ସ ପଣ୍ଡିତ ଉଚ୍ଯତେ ॥ 26॥
ଉପାଯଜ୍ଞୋ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ନରଃ ପଣ୍ଡିତ ଉଚ୍ଯତେ ॥ 27॥
ଆଶୁ ଗ୍ରନ୍ଥସ୍ଯ ଵକ୍ତା ଚ ସ ଵୈ ପଣ୍ଡିତ ଉଚ୍ଯତେ ॥ 28॥
ଅସମ୍ଭିନ୍ନାର୍ଯ ମର୍ଯାଦଃ ପଣ୍ଡିତାଖ୍ଯାଂ ଲଭେତ ସଃ ॥ 29॥
ଵିଚରତ୍ଯସମୁନ୍ନଦ୍ଧୋ ଯସ୍ଯ ପଣ୍ଡିତ ଉଚ୍ଯତେ ॥- ॥
ଅଶ୍ରୁତଶ୍ଚ ସମୁନ୍ନଦ୍ଧୋ ଦରିଦ୍ରଶ୍ଚ ମହାମନାଃ ।
ଅର୍ଥାଂଶ୍ଚାକର୍ମଣା ପ୍ରେପ୍ସୁର୍ମୂଢ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ ॥ 30॥
ମିଥ୍ଯା ଚରତି ମିତ୍ରାର୍ଥେ ଯଶ୍ଚ ମୂଢଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ ॥ 31॥
ବଲଵନ୍ତଂ ଚ ଯୋ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ତମାହୁର୍ମୂଢଚେତସମ୍ ॥- ॥
ଅକାମାନ୍କାମଯତି ଯଃ କାମଯାନାନ୍ପରିଦ୍ଵିଷନ୍ ।
ବଲଵନ୍ତଂ ଚ ଯୋ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ତମାହୁର୍ମୂଢଚେତସମ୍ ॥ 32॥
କର୍ମ ଚାରଭତେ ଦୁଷ୍ଟଂ ତମାହୁର୍ମୂଢଚେତସମ୍ ॥ 33॥
ଚିରଂ କରୋତି କ୍ଷିପ୍ରାର୍ଥେ ସ ମୂଢୋ ଭରତର୍ଷଭ ॥ 34॥
ସୁହୃନ୍ମିତ୍ରଂ ନ ଲଭତେ ତମାହୁର୍ମୂଢଚେତସମ୍ ॥- ॥
ଅନାହୂତଃ ପ୍ରଵିଶତି ଅପୃଷ୍ଟୋ ବହୁ ଭାଷତେ ।
ଵିଶ୍ଵସତ୍ଯପ୍ରମତ୍ତେଷୁ ମୂଢ ଚେତା ନରାଧମଃ ॥ 35॥
ଯଶ୍ଚ କ୍ରୁଧ୍ଯତ୍ଯନୀଶଃ ସନ୍ସ ଚ ମୂଢତମୋ ନରଃ ॥ 36॥
ଅଲଭ୍ଯମିଚ୍ଛନ୍ନୈଷ୍କର୍ମ୍ଯାନ୍ମୂଢ ବୁଦ୍ଧିରିହୋଚ୍ଯତେ ॥ 37॥
କଦର୍ଯଂ ଭଜତେ ଯଶ୍ଚ ତମାହୁର୍ମୂଢଚେତସମ୍ ॥ 38॥
ଵିଚରତ୍ଯସମୁନ୍ନଦ୍ଧୋ ଯଃ ସ ପଣ୍ଡିତ ଉଚ୍ଯତେ ॥ 39॥
ଯୋଽସଂଵିଭଜ୍ଯ ଭୃତ୍ଯେଭ୍ଯଃ କୋ ନୃଶଂସତରସ୍ତତଃ ॥ 40॥
ଭୋକ୍ତାରୋ ଵିପ୍ରମୁଚ୍ଯନ୍ତେ କର୍ତା ଦୋଷେଣ ଲିପ୍ଯତେ ॥ 41॥
ବୁଦ୍ଧିର୍ବୁଦ୍ଧିମତୋତ୍ସୃଷ୍ଟା ହନ୍ଯାଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସରାଜକମ୍ ॥ 42॥
ପଞ୍ଚ ଜିତ୍ଵା ଵିଦିତ୍ଵା ଷଟ୍ସପ୍ତ ହିତ୍ଵା ସୁଖୀ ଭଵ ॥ 43॥
ସରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସ ପ୍ରଜଂ ହନ୍ତି ରାଜାନଂ ମନ୍ତ୍ରଵିସ୍ରଵଃ ॥ 44॥
ଏକୋ ନ ଗଚ୍ଛେଦଧ୍ଵାନଂ ନୈକଃ ସୁପ୍ତେଷୁ ଜାଗୃଯାତ୍ ॥ 45॥
ସତ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ସୋପାନଂ ପାରାଵାରସ୍ଯ ନୌରିଵ ॥ 46॥
ଯଦେନଂ କ୍ଷମଯା ଯୁକ୍ତମଶକ୍ତଂ ମନ୍ଯତେ ଜନଃ ॥ 47॥
କ୍ଷମା ଗୁଣୋ ହ୍ଯଶକ୍ତାନାଂ ଶକ୍ତାନାଂ ଭୂଷଣଂ ତଥା ॥- ॥
କ୍ଷମା ଵଶୀକୃତିର୍ଲୋକେ କ୍ଷମଯା କିଂ ନ ସାଧ୍ଯତେ ।
ଶାନ୍ତିଶଙ୍ଖଃ କରେ ଯସ୍ଯ କିଂ କରିଷ୍ଯତି ଦୁର୍ଜନଃ ॥- ॥
ଅତୃଣେ ପତିତୋ ଵହ୍ନିଃ ସ୍ଵଯମେଵୋପଶାମ୍ଯତି ।
ଅକ୍ଷମାଵାନ୍ପରଂ ଦୋଷୈରାତ୍ମାନଂ ଚୈଵ ଯୋଜଯେତ୍ ॥- ॥
ଏକୋ ଧର୍ମଃ ପରଂ ଶ୍ରେଯଃ କ୍ଷମୈକା ଶାନ୍ତିରୁତ୍ତମା ।
ଵିଦ୍ଯୈକା ପରମା ଦୃଷ୍ଟିରହିଂସୈକା ସୁଖାଵହା ॥ 48॥
ରାଜାନଂ ଚାଵିରୋଦ୍ଧାରଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଚାପ୍ରଵାସିନମ୍ ॥ 49॥
ଅବ୍ରୁଵନ୍ପରୁଷଂ କିଂ ଚିଦସତୋ ନାର୍ଥଯଂସ୍ତଥା ॥ 50॥
ସ୍ତ୍ରିଯଃ କାମିତ କାମିନ୍ଯୋ ଲୋକଃ ପୂଜିତ ପୂଜକଃ ॥ 51॥
ଯଶ୍ଚାଧନଃ କାମଯତେ ଯଶ୍ଚ କୁପ୍ଯତ୍ଯନୀଶ୍ଵରଃ ॥ 52॥
ଗୃହସ୍ଥଶ୍ଚ ନିରାରମ୍ଭଃ କାର୍ଯଵାଂଶ୍ଚୈଵ ଭିକ୍ଷୁକଃ ॥- ॥
ଦ୍ଵାଵିମୌ ପୁରୁଷୌ ରାଜନ୍ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ପରି ତିଷ୍ଠତଃ ।
ପ୍ରଭୁଶ୍ଚ କ୍ଷମଯା ଯୁକ୍ତୋ ଦରିଦ୍ରଶ୍ଚ ପ୍ରଦାନଵାନ୍ ॥ 53॥
ଅପାତ୍ରେ ପ୍ରତିପତ୍ତିଶ୍ଚ ପାତ୍ରେ ଚାପ୍ରତିପାଦନମ୍ ॥ 54॥
ଧନଵନ୍ତମଦାତାରଂ ଦରିଦ୍ରଂ ଚାତପସ୍ଵିନମ୍ ॥- ॥
ଦ୍ଵାଵିମୌ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ସୁର୍ଯମଣ୍ଡଲଭେଦିନୌ ।
ପରିଵ୍ରାଡ୍ଯୋଗଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ରଣେ ଚାଭିମୁଖୋ ହତଃ ॥- ॥
ତ୍ରଯୋ ନ୍ଯାଯା ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ଭରତର୍ଷଭ ।
କନୀଯାନ୍ମଧ୍ଯମଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇତି ଵେଦଵିଦୋ ଵିଦୁଃ ॥ 55॥
ନିଯୋଜଯେଦ୍ଯଥାଵତ୍ତାଂସ୍ତ୍ରିଵିଧେଷ୍ଵେଵ କର୍ମସୁ ॥ 56॥
ଯତ୍ତେ ସମଧିଗଚ୍ଛନ୍ତି ଯସ୍ଯ ତେ ତସ୍ଯ ତଦ୍ଧନମ୍ ॥ 57॥
ସୁହୃଦଶ୍ଚ ପରିତ୍ଯାଗସ୍ତ୍ରଯୋ ଦୋଷା କ୍ଷଯାଵହଃ ॥- ॥
ତ୍ରିଵିଧଂ ନରକସ୍ଯେଦଂ ଦ୍ଵାରଂ ନାଶନମାତ୍ମନଃ ।
କାମଃ କ୍ରୋଧସ୍ତଥା ଲୋଭସ୍ତସ୍ମାଦେତତ୍ତ୍ରଯଂ ତ୍ଯଜେତ୍ ॥- ॥
ଵରପ୍ରଦାନଂ ରାଜ୍ଯାଂ ଚ ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ଚ ଭାରତ ।
ଶତ୍ରୋଶ୍ଚ ମୋକ୍ଷଣଂ କୃଚ୍ଛ୍ରାତ୍ତ୍ରୀଣି ଚୈକଂ ଚ ତତ୍ସମମ୍ ॥- ॥
ଭକ୍ତଂ ଚ ବଜମାନଂ ଚ ତଵାସ୍ମୀତି ଵାଦିନମ୍ ।
ତ୍ରୀନେତାନ୍ ଶରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ଵିଷମେଽପି ନ ସନ୍ତ୍ଯଜେତ୍ ॥- ॥
ଚତ୍ଵାରି ରାଜ୍ଞା ତୁ ମହାବଲେନ
ଵର୍ଜ୍ଯାନ୍ଯାହୁଃ ପଣ୍ଡିତସ୍ତାନି ଵିଦ୍ଯାତ୍ ।
ଅଲ୍ପପ୍ରଜ୍ଞୈଃ ସହ ମନ୍ତ୍ରଂ ନ କୁର୍ଯାନ୍
ନ ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରୈରଲସୈଶ୍ଚାରଣୈଶ୍ଚ ॥ 58॥
ଶ୍ରିଯାଭିଜୁଷ୍ଟସ୍ଯ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମେ ।
ଵୃଦ୍ଧୋ ଜ୍ଞାତିରଵସନ୍ନଃ କୁଲୀନଃ
ସଖା ଦରିଦ୍ରୋ ଭଗିନୀ ଚାନପତ୍ଯା ॥ 59॥
ପୃଚ୍ଛତେ ତ୍ରିଦଶେନ୍ଦ୍ରାଯ ତାନୀମାନି ନିବୋଧ ମେ ॥ 60॥
ଵିନଯଂ କୃତଵିଦ୍ଯାନାଂ ଵିନାଶଂ ପାପକର୍ମଣାମ୍ ॥ 61॥
ଭଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯଯଥାକୃତାନି ।
ମାନାଗ୍ନିହୋତ୍ରଂ ଉତ ମାନମୌନଂ
ମାନେନାଧୀତମୁତ ମାନଯଜ୍ଞଃ ॥- ॥
ପଞ୍ଚାଗ୍ନଯୋ ମନୁଷ୍ଯେଣ ପରିଚର୍ଯାଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ ।
ପିତା ମାତାଗ୍ନିରାତ୍ମା ଚ ଗୁରୁଶ୍ଚ ଭରତର୍ଷଭ ॥ 62॥
ଦେଵାନ୍ପିତୄନ୍ମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଭିକ୍ଷୂନତିଥିପଞ୍ଚମାନ୍ ॥ 63॥
ମିତ୍ରାଣ୍ଯମିତ୍ରା ମଧ୍ଯସ୍ଥା ଉପଜୀଵ୍ଯୋପଜୀଵିନଃ ॥ 64॥
ତତୋଽସ୍ଯ ସ୍ରଵତି ପ୍ରଜ୍ଞା ଦୃତେଃ ପାଦାଦିଵୋଦକମ୍ ॥ 65॥
ନିଦ୍ରା ତନ୍ଦ୍ରୀ ଭଯଂ କ୍ରୋଧ ଆଲସ୍ଯଂ ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରତା ॥ 66॥
ଅପ୍ରଵକ୍ତାରମାଚାର୍ଯମନଧୀଯାନମୃତ୍ଵିଜମ୍ ॥ 67॥
ଗ୍ରାମକାରଂ ଚ ଗୋପାଲଂ ଵନକାମଂ ଚ ନାପିତମ୍ ॥ 68॥
ସତ୍ଯଂ ଦାନମନାଲସ୍ଯମନସୂଯା କ୍ଷମା ଧୃତିଃ ॥ 69॥
ପ୍ରିଯା ଚ ଭାର୍ଯା ପ୍ରିଯଵାଦିନୀ ଚ ।
ଵଶ୍ଯଶ୍ଚ ପୁତ୍ରୋଽର୍ଥକରୀ ଚ ଵିଦ୍ଯା
ଷଟ୍ ଜୀଵଲୋକସ୍ଯ ସୁଖାନି ରାଜନ୍ ॥- ॥
ଷଣ୍ଣାମାତ୍ମନି ନିତ୍ଯାନାମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଯୋଽଧିଗଚ୍ଛତି ।
ନ ସ ପାପୈଃ କୁତୋଽନର୍ଥୈର୍ଯୁଜ୍ଯତେ ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ॥ 70॥
ଚୋରାଃ ପ୍ରମତ୍ତେ ଜୀଵନ୍ତି ଵ୍ଯାଧିତେଷୁ ଚିକିତ୍ସକାଃ ॥ 71॥
ରାଜା ଵିଵଦମାନେଷୁ ନିତ୍ଯଂ ମୂର୍ଖେଷୁ ପଣ୍ଡିତାଃ ॥ 72॥
ଗାଵଃ ସେଵା କୃଷିର୍ଭାର୍ଯା ଵିଦ୍ଯା ଵୃଷଲସଙ୍ଗତିଃ ॥- ॥
ଷଡେତେ ହ୍ଯଵମନ୍ଯନ୍ତେ ନିତ୍ଯଂ ପୂର୍ଵୋପକାରିଣମ୍ ।
ଆଚାର୍ଯଂ ଶିକ୍ଷିତା ଶିଷ୍ଯାଃ କୃତଦାରଶ୍ଚ ମାତରମ୍ ॥- ॥
ନାରିଂ ଵିଗତକାମସ୍ତୁ କୃତାର୍ଥାଶ୍ଚ ପ୍ରଯୋଜକମ୍ ।
ନାଵଂ ନିସ୍ତୀର୍ଣକାନ୍ତାରା ନାତୁରାଶ୍ଚ ଚିକିତ୍ସକମ୍ ॥- ॥
ଆରୋଗ୍ଯମାନୃଣ୍ଯମଵିପ୍ରଵାସଃ
ସଦ୍ଭିର୍ମନୁଷ୍ଯୈଃ ସହ ସମ୍ପ୍ରଯୋଗଃ ।
ସ୍ଵପ୍ରତ୍ଯଯା ଵୃତ୍ତିରଭୀତଵାସଃ
ଷଟ୍ ଜୀଵଲୋକସ୍ଯ ସୁଖାନି ରାଜନ୍ ॥- ॥
ଈର୍ଷୁର୍ଘୃଣୀ ନସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ କ୍ରୋଧନୋ ନିତ୍ଯଶଙ୍କିତଃ ।
ପରଭାଗ୍ଯୋପଜୀଵୀ ଚ ଷଡେତେ ନିତ୍ଯଦୁଃଖିତାଃ ॥- ॥
ସପ୍ତ ଦୋଷାଃ ସଦା ରାଜ୍ଞା ହାତଵ୍ଯା ଵ୍ଯସନୋଦଯାଃ ।
ପ୍ରାଯଶୋ ଯୈର୍ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି କୃତମୂଲାଶ୍ଚ ପାର୍ଥିଵାଃ ॥ 73॥
ମହଚ୍ଚ ଦଣ୍ଡପାରୁଷ୍ଯମର୍ଥଦୂଷଣମେଵ ଚ ॥ 74॥
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ପ୍ରଥମଂ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ବ୍ରାହ୍ମଣୈଶ୍ଚ ଵିରୁଧ୍ଯତେ ॥ 75॥
ରମତେ ନିନ୍ଦଯା ଚୈଷାଂ ପ୍ରଶଂସାଂ ନାଭିନନ୍ଦତି ॥ 76॥
ଏତାନ୍ଦୋଷାନ୍ନରଃ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ ॥ 77॥
ଵର୍ତମାନାନି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ତାନ୍ଯେଵ ସୁସୁଖାନ୍ଯପି ॥ 78॥
ପୁତ୍ରେଣ ଚ ପରିଷ୍ଵଙ୍ଗଃ ସନ୍ନିପାତଶ୍ଚ ମୈଥୁନେ ॥ 79॥
ଅଭିପ୍ରେତସ୍ଯ ଲାଭଶ୍ଚ ପୂଜା ଚ ଜନସଂସଦି ॥ 80॥
ପ୍ରଜ୍ଞା ଚ କୌଲ୍ଯଂ ଚ ଦମଃ ଶ୍ରୁତଂ ଚ ।
ପରାକ୍ରମଶ୍ଚାବହୁଭାଷିତା ଚ
ଦାନଂ ଯଥାଶକ୍ତି କୃତଜ୍ଞତା ଚ ॥- ॥
ନଵଦ୍ଵାରମିଦଂ ଵେଶ୍ମ ତ୍ରିସ୍ଥୂଣଂ ପଞ୍ଚ ସାକ୍ଷିକମ୍ ।
କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାଧିଷ୍ଠିତଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଯୋ ଵେଦ ସ ପରଃ କଵିଃ ॥ 81॥
ମତ୍ତଃ ପ୍ରମତ୍ତ ଉନ୍ମତ୍ତଃ ଶ୍ରାନ୍ତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ବୁଭୁକ୍ଷିତଃ ॥ 82॥
ତସ୍ମାଦେତେଷୁ ଭାଵେଷୁ ନ ପ୍ରସଜ୍ଜେତ ପଣ୍ଡିତଃ ॥ 83॥
ପୁତ୍ରାର୍ଥମସୁରେନ୍ଦ୍ରେଣ ଗୀତଂ ଚୈଵ ସୁଧନ୍ଵନା ॥ 84॥
ପାତ୍ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପଯତେ ଧନଂ ଚ ।
ଵିଶେଷଵିଚ୍ଛ୍ରୁତଵାନ୍କ୍ଷିପ୍ରକାରୀ
ତଂ ସର୍ଵଲୋକଃ କୁରୁତେ ପ୍ରମାଣମ୍ ॥ 85॥
ଵିଜ୍ଞାତ ଦୋଷେଷୁ ଦଧାତି ଦଣ୍ଡମ୍ ।
ଜାନାତି ମାତ୍ରାଂ ଚ ତଥା କ୍ଷମାଂ ଚ
ତଂ ତାଦୃଶଂ ଶ୍ରୀର୍ଜୁଷତେ ସମଗ୍ରା ॥ 86॥
ଯୁକ୍ତୋ ରିପୁଂ ସେଵତେ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵମ୍ ।
ନ ଵିଗ୍ରହଂ ରୋଚଯତେ ବଲସ୍ଥୈଃ
କାଲେ ଚ ଯୋ ଵିକ୍ରମତେ ସ ଧୀରଃ ॥ 87॥
ଉଦ୍ଯୋଗମନ୍ଵିଚ୍ଛତି ଚାପ୍ରମତ୍ତଃ ।
ଦୁଃଖଂ ଚ କାଲେ ସହତେ ଜିତାତ୍ମା
ଧୁରନ୍ଧରସ୍ତସ୍ଯ ଜିତାଃ ସପତ୍ନାଃ ॥ 88॥
ପାପୈଃ ସନ୍ଧିଂ ପରଦାରାଭିମର୍ଶମ୍ ।
ଦମ୍ଭଂ ସ୍ତୈନ୍ଯଂ ପୈଶୁନଂ ମଦ୍ଯ ପାନଂ
ନ ସେଵତେ ଯଃ ସ ସୁଖୀ ସଦୈଵ ॥ 89॥
ଆକାରିତଃ ଶଂସତି ତଥ୍ଯମେଵ ।
ନ ମାତ୍ରାର୍ଥେ ରୋଚଯତେ ଵିଵାଦଂ
ନାପୂଜିତଃ କୁପ୍ଯତି ଚାପ୍ଯମୂଢଃ ॥ 90॥
ନ ଦୁର୍ବଲଃ ପ୍ରାତିଭାଵ୍ଯଂ କରୋତି ।
ନାତ୍ଯାହ କିଂ ଚିତ୍କ୍ଷମତେ ଵିଵାଦଂ
ସର୍ଵତ୍ର ତାଦୃଗ୍ଲଭତେ ପ୍ରଶଂସାମ୍ ॥ 91॥
ନ ପୌରୁଷେଣାପି ଵିକତ୍ଥତେଽନ୍ଯାନ୍ ।
ନ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ କଟୁକାନ୍ଯାହ କିଂ ଚିତ୍
ପ୍ରିଯଂ ସଦା ତଂ କୁରୁତେ ଜନୋଽପି ॥ 92॥
ନ ଦର୍ମମାରୋହତି ନାସ୍ତମେତି ।
ନ ଦୁର୍ଗତୋଽସ୍ମୀତି କରୋତି ମନ୍ଯୁଂ
ତମାର୍ଯ ଶୀଲଂ ପରମାହୁରଗ୍ର୍ଯମ୍ ॥ 93॥
ନାନ୍ଯସ୍ଯ ଦୁଃଖେ ଭଵତି ପ୍ରତୀତଃ ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ନ ପଶ୍ଚାତ୍କୁରୁତେଽନୁତାପଂ
ନ କତ୍ଥତେ ସତ୍ପୁରୁଷାର୍ଯ ଶୀଲଃ ॥ 94॥
ବୁଭୂଷତେ ଯସ୍ତୁ ପରାଵରଜ୍ଞଃ ।
ସ ତତ୍ର ତତ୍ରାଧିଗତଃ ସଦୈଵ
ମହାଜନସ୍ଯାଧିପତ୍ଯଂ କରୋତି ॥ 95॥
ରାଜଦ୍ଵିଷ୍ଟଂ ପୈଶୁନଂ ପୂଗଵୈରମ୍ ।
ମତ୍ତୋନ୍ମତ୍ତୈର୍ଦୁର୍ଜନୈଶ୍ଚାପି ଵାଦଂ
ଯଃ ପ୍ରଜ୍ଞାଵାନ୍ଵର୍ଜଯେତ୍ସ ପ୍ରଧାନଃ ॥ 96॥
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଵିଵିଧାଁଲ୍ଲୋକଵାଦାନ୍ ।
ଏତାନି ଯଃ କୁରୁତେ ନୈତ୍ଯକାନି
ତସ୍ଯୋତ୍ଥାନଂ ଦେଵତା ରାଧଯନ୍ତି ॥ 97॥
ସମୈଃ ସଖ୍ଯଂ ଵ୍ଯଵହାରଂ କଥାଶ୍ଚ ।
ଗୁଣୈର୍ଵିଶିଷ୍ଟାଂଶ୍ଚ ପୁରୋ ଦଧାତି
ଵିପଶ୍ଚିତସ୍ତସ୍ଯ ନଯାଃ ସୁନୀତାଃ ॥ 98॥
ମିତଂ ସ୍ଵପିତ୍ଯମିତଂ କର୍ମକୃତ୍ଵା ।
ଦଦାତ୍ଯମିତ୍ରେଷ୍ଵପି ଯାଚିତଃ ସଂ-
ସ୍ତମାତ୍ମଵନ୍ତଂ ପ୍ରଜହାତ୍ଯନର୍ଥାଃ ॥ 99॥
ନାନ୍ଯେ ଜନାଃ କର୍ମ ଜାନନ୍ତି କିଂ ଚିତ୍ ।
ମନ୍ତ୍ରେ ଗୁପ୍ତେ ସମ୍ଯଗନୁଷ୍ଠିତେ ଚ
ସ୍ଵଲ୍ପୋ ନାସ୍ଯ ଵ୍ଯଥତେ କଶ୍ଚିଦର୍ଥଃ ॥ 100॥
ସତ୍ଯୋ ମୃଦୁର୍ଦାନକୃଚ୍ଛୁଦ୍ଧ ଭାଵଃ ।
ଅତୀଵ ସଞ୍ଜ୍ଞାଯତେ ଜ୍ଞାତିମଧ୍ଯେ
ମହାମଣିର୍ଜାତ୍ଯ ଇଵ ପ୍ରସନ୍ନଃ ॥ 101॥
ସ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ଗୁରୁର୍ଭଵତ୍ଯୁତ ।
ଅନନ୍ତ ତେଜାଃ ସୁମନାଃ ସମାହିତଃ
ସ୍ଵତେଜସା ସୂର୍ଯ ଇଵାଵଭାସତେ ॥ 102॥
ପାଣ୍ଡୋଃ ପୁତ୍ରାଃ ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ର କଲ୍ପାଃ ।
ତ୍ଵଯୈଵ ବାଲା ଵର୍ଧିତାଃ ଶିକ୍ଷିତାଶ୍ଚ
ତଵାଦେଶଂ ପାଲଯନ୍ତ୍ଯାମ୍ବିକେଯ ॥ 103॥
ସୁଖୀ ପୁତ୍ରୈଃ ସହିତୋ ମୋଦମାନଃ ।
ନ ଦେଵାନାଂ ନାପି ଚ ମାନୁଷାଣାଂ
ଭଵିଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ତର୍କଣୀଯୋ ନରେନ୍ଦ୍ର ॥ 104॥

