વિષ્ણુ મહિમા સ્તોત્રમ્

શ્રી ગણેશાય નમઃ ।
મહિમ્નસ્તે પારં વિધિહરફણીન્દ્રપ્રભૃતયો
વિદુર્નાદ્યપ્યજ્ઞશ્ચલમતિરહો નાથ નુ કથમ્ ।
વિજાનીયામદ્ધા નલિનનયનાત્મીયવચસો
વિશુદ્ધ્યૈ વક્ષ્યામીષદપિ તુ તથાપિ સ્વમતિતઃ ॥ ૧॥

યદાહુર્બ્રહ્મૈકે પુરુષમિતરે કર્મ ચ
પરેઽપરે બુદ્ધં ચાન્યે શિવમપિ ચ ધાતારમપરે ।
તથા શક્તિં કેચિદ્ગણપતિમુતાર્કં ચ
સુધિયો મતીનાં વૈ ભેદાત્ત્વમસિ તદશેષં મમ મતિઃ ॥ ૨॥

શિવઃ પાદામ્ભસ્તે શિરસિ ધૃતવાનાદરયુતં
તથા શક્તિશ્ચાસૌ તવ તનુજતેજોમયતનુઃ ।
દિનેશં ચૈવામું તવ નયનમૂચુસ્તુ નિયમાસ્ત્વદન્યઃ
કો ધ્યેયો જગતિ કિલ દેવો વદ વિભો ॥ ૩॥

ક્વચિન્મત્સ્યઃ કૂર્મઃ ક્વચિદપિ વરાહો નરહરિઃ
ક્વચિત્ખર્વો રામો દશરથસુતો નન્દતનયઃ ।
ક્વચિદ્બુદ્ધઃ કલ્કિર્વિહરસિ કુભારાપહૃતયે
સ્વતન્ત્રોઽજો નિત્યો વિભુરપિ તવાક્રીડનમિદમ્ ॥ ૪॥

હૃતામ્નાયેનોક્તં સ્તવનવરમાકર્ણ્ય વિધિના
દ્રુતં માત્સ્યં ધૃત્વા વપુરજરશઙ્ખાસુરમથો ।
ક્ષયં નીત્વા મૃત્યોર્નિગમગણમુદ્ધૃત્ય જલધેરશેષં
સઙ્ગુપ્તં જગદપિ ચ વેદૈકશરણમ્ ॥ ૫॥

નિમજ્જન્તં વાર્ધૌ નગવરમુપાલોક્ય
સહસા હિતાર્થં દેવાનાં કમઠવપુષાઽઽવિશ્ય ગહનમ્ ।
પયોરાશિં પૃષ્ઠે તમજિત સલીલં ઘૃતવતો
જગદ્ધાતુસ્તેઽભૂત્કિમુ સુલભભારાય ગિરિકઃ ॥ ૬॥

હિરણ્યાક્ષઃ ક્ષોણીમવિશદસુરો નક્રનિલયં
સમાદાયામર્ત્યૈઃ કમલજુમુખૈરમ્બરગતૈઃ ।
સ્તુતેનાનન્તાત્મન્નચિરમવભાતિ સ્મ
વિઘૃતા ત્વયા દંષ્ટ્રાગ્રેઽસાવવનિરખિલા કન્દુક ઇવ ॥ ૭॥

હરિઃ ક્વાસ્તીત્યુક્તે દનુજપતિનાઽઽપૂર્ય
નિખિલં જગન્નાદૈઃ સ્તમ્ભાન્નરહરિશરીરેણ કરજૈઃ ।
સમુત્પત્યાશૂરાવસુરવરમાદારિતવતસ્તવાખ્યાતા
ભૂમન્કિમુ જગતિ નો સર્વગતતા ॥ ૮॥

વિલોક્યાજં દ્વાર્ગં કપટલઘુકાયં સુરરિપુર્નિષિદ્ધોઽપિ
પ્રાદાદસુરગુરુણાત્મીયમખિલમ્ ।
પ્રસન્નસ્તદ્ભક્ત્યા ત્યજસિ કિલ નાદ્યાપિ
ભવનં બલેર્ભક્તાધીન્યં તવ વિદિતમેવામરપતે ॥ ૯॥

સમાધાવાસક્તં નૃપતિતનયૈર્વીક્ષ્ય પિતરં હતં
બાણૈ રોષાદ્ગુરુતરમુપાદાય પરશુમ્ ।
વિના ક્ષત્રં વિષ્ણો ક્ષિતિતલમશેષં કૃતવસોઽસકૃત્કિં
ભૂભારોદ્ધરણપટુતા તે ન વિદિતા ॥ ૧૦॥

સમારાધ્યોમેશં ત્રિભુવનમિદં વાસવમુખં વશે
ચક્રે ચક્રિન્નગણયદનિશં જગદિદમ્ ।
ગતોઽસૌ લઙ્કેશસ્ત્વચિરમથ તે બાણવિષયં
ન કેનાપ્તં ત્વત્તઃ ફલમવિનયસ્યાસુરરિપો ॥ ૧૧॥

ક્વચિદ્દિવ્યં શૌર્યં ક્વચિદપિ રણે કાપુરુષતા
ક્વચિદ્ગીતાજ્ઞાનં ક્વચિદપિ પરસ્ત્રીવિહરણમ્ ।
ક્વચિન્મૃત્સ્નાશિત્વં ક્વચિદપિ ચ વૈકુણ્ઠવિભવશ્ચરિત્રં
તે નૂનં શરણદ વિમોહાય કુધિયામ્ ॥ ૧૨॥

ન હિંસ્યાદિત્યેદ્ઘ્રુવમવિતથં વાક્યમબુધૈરથાગ્નીષોમીયં
પશુમિતિ તુ વિપ્રૈર્નિગદિતમ્ ।
તવૈતન્નાસ્થાનેઽસુરગણવિમોહાય ગદતઃ
સમૃદ્ધિર્નીચાનાંનયકર હિ દુઃખાય જગતઃ ॥ ૧૩॥

વિભાગે વર્ણાનાં નિગમનિચયે ચાવનિતલે
વિલુપ્તે સઞ્જાતો દ્વિજવરગૃહે શમ્ભલપુરે ।
સમારુહ્યાશ્વં સ્વં લસદસિકરો
મ્લેન્ચ્છનિકરાન્નિહન્તાઽસ્યુન્મત્તાન્કિલ કલિયુગાન્તે યુગપતે ॥ ૧૪॥

ગભીરે કાસારે જલચરવરાકૃષ્ટચરણો રણેઽશક્તો
મજ્જન્નભયદ જલેઽચિન્તયદસૌ ।
યદા નાગેન્દ્રસ્ત્વાં સપદિ પદપાશાદપગતો ગતઃ
સ્વર્ગં સ્થાનં ભવતિ વિપદાં તે કિમુ જનઃ ॥ ૧૫॥

સુતૈઃ પૃષ્ટો વેધાઃ પ્રતિવચનદાનેઽપ્રભુરસાવથાત્મન્યાત્માનં
શરણમગમત્ત્વાં ત્રિજગતામ્ ।
તતસ્તેઽસ્તાતઙ્કા યયુરથ મુદં હંસવપુષા
ત્વયા તે સાર્વજ્ઞં પ્રથિતમમરેશેહ કિમુ નો ॥ ૧૬॥

સમાવિદ્ધો માતુર્વચનવિશિખૈરાશુ વિપિનં તપશ્ચક્રે
ગત્વા તવ પરમતોષાય પરમમ્ ।
ધ્રુવો લેભે દિવ્યં પદમચલમલ્પેઽપિ વયસિ
કિમસ્ત્યસ્મિંલ્લોકે ત્વયિ વરદ તુષ્ટે દુરધિગમ્ ॥ ૧૭॥

વૃકાદ્ભીતસ્તૂર્ણં સ્વજનભયભિત્ત્વાં
પશુપતિર્ભ્રમંલ્લોકાન્સર્વાન્ શરણભુપયાતોઽથ દનુજઃ ।
સ્વયં ભસ્મીભૂતસ્તવ વચનભઙ્ગોદ્ગતમતી
રમેશાહો માયા તવ દુરનુમેયાઽખિલજનૈઃ ।૧૮॥

હૃતં દૈત્યૈર્દ્દષ્ટ્વાઽનૃતઘટમજય્યૈસ્તુ નયતઃ કટાક્ષૈઃ
સંમોહં યુવતિવરવેષેણ દિતિજાન્ ।
સમગ્રં પીયૂષં સુભગ સુરપૂગાય દદતઃ સમસ્યાપિ
પ્રાયસ્તવ ખલુ હિ ભૃત્યેષ્વભિરતિઃ ॥ ૧૯॥

સમાકૃષ્ટા દુષ્ટૈર્દુપદતનયાઽલબ્ધશરણા સભાયાં
સર્વાત્મંસ્તવ શરણમુચ્ચૈરુપગતા ।
સમક્ષં સર્વેષામભવદચિરં ચીરનિચયઃ સ્મૃતેસ્તે
સાફલ્યં નયનવિષયં નો કિમુ સતામ્ ॥ ૨૦॥

વદન્ત્યેકે સ્થાનં તવ વરદ વૈકુણ્ઠમપરે
ગવાં લોકં લોકં ફણિનિલયપાતાલમિતરે ।
તથાન્યે ક્ષીરોદં હૃદયનલિનં ચાપિ તુ સતાં ન મન્યે
તત્સ્થાનં ત્વહમિહ ચ યત્રાસિ ન વિભો ॥ ૨૧॥

શિવોઽહં રૂદ્રાણામહમમરરાજો દિવિષદાં મુનીનાં
વ્યાસોઽહં સુરવર સમુદ્રોઽસ્મિ સરસામ્ ।
કુબેરો યક્ષાણામિતિ તવ વચો મન્દમતયે ન
જાને તજ્જાતં જગતિ નનુ યન્નાસિ ભગવન્ ॥ ૨૨॥

શિરો નાકો નેત્રે શશિદિનકરાવમ્બરમુરો દિશઃ
શ્રોતે વાણી નિગમનિકરસ્તે કટિરિલા ।
અકૂપારો બસ્તિશ્ચરણમપિ પાતાલમિતિ
વૈ સ્વરૂપં તેઽજ્ઞાત્વા નૃતનુમવજાનન્તિ કુધિયઃ ॥ ૨૩॥

શરીરં વૈકુણ્ઠં હૃદયનલિનં વાસસદનં
મનોવૃત્તિસ્તાર્ક્ષ્યો મતિરિયમથો સાગરસુતા ।
વિહારસ્તેઽવસ્થાત્રિતયમસવઃ પાર્ષદગણો ન પશ્યત્યજ્ઞા
ત્વામિહ બહિરહો યાતિ જનતા ॥ ૨૪॥

સુઘોરં કાન્તારં વિશતિ ચ તડાગં સુગહનં
તથોત્તુઙ્ગં શૃઙ્ગં સપદિ ચ સમારોહતિ ગિરેઃ ।
પ્રસૂનાર્થં ચેતોમ્બુજમમલમેકં ત્વયિ વિભો
સમર્પ્યાજ્ઞસ્તૂર્ણં વત ન ચ સુખં વિન્દતિ જનઃ ॥ ૨૫॥

કૃતૈકાન્તાવાસા વિગતનિખિલાશાઃ શમપરા
જિતશ્વાસોચ્છ્વાસાસ્ત્રુટિતભવપાશાઃ સુયમિનઃ ।
પરં જ્યોતિઃ પશ્યન્ત્યનઘ યદિ પશ્યન્તુ મમ તુ
શ્રિયાશ્લિષ્ટં ભૂયાન્નયનવિષયં તે કિલ વપુઃ ॥ ૨૬॥

કદા ગઙ્ગોત્તુઙ્ગામલતરતરઙ્ગાચ્છપુલિને
વસન્નાશાપાશાદખિલખલદાશાદ્ અપગતઃ ।
અયે લક્ષ્મીકાન્તામ્બુજનયન તાતામરપતે
પ્રસીદેત્યાજલ્પન્નમરવર નેષ્યામિ સમયમ્ ॥ ૨૭॥

કદા શૃઙ્ગૈઃ સ્ફીતે મુનિગણપરીતે હિમનગે
દ્રુમાવીતે શીતે સુરમધુરગીતે પ્રતિવસન્ ।
ક્વચિદ્ધ્યાનાસક્તો વિષયસુવિરક્તો ભવહરં
સ્મરંસ્તે પાદાબ્જં જનિહર સમેષ્યામિ વિલયમ્ ॥ ૨૮॥

સુધાપાનં જ્ઞાનં ન ચ વિપુલદાનં ન નિગમો
ન યાગો નો યોગો ન ચ નિખિલભોગોપરમણમ્ ।
જપો નો નો તીર્થં વ્રતમિહ ન ચોગ્રં ત્વયિ
તપો વિના ભક્તિં તેઽલં ભવભયવિનાશાય મધુહન્ ॥ ૨૯॥

નમઃ સર્વેષ્ટાય શ્રુતિશિખરદૃષ્ટાય ચ નમો
નમોઽસંશ્લિષ્ટાય ત્રિભુવનનિવિષ્ટાય ચ નમઃ ।
નમોવિસ્પષ્ટાય પ્રણવપરિમૃષ્ટાય ચ નમો
નમસ્તે સર્વાત્મન્પુનરપિ પુનસ્તે મમ નમઃ ॥ ૩૦॥

કણાન્કશ્ચિદ્વૃષ્ટેર્ગણનનિપુણસ્તૂર્ણમવનેસ્તથા
શેષાન્પાંસૂનમિત કલયેચ્ચાપિ તુ જનઃ ।
નભઃ પિણ્ડીકુર્યાદશિરમપિ ચેચ્ચર્મવદિદં
તથાપીશાસૌ તે કલયિતુમલં નાખિલગુણાન્ ॥ ૩૧॥

ક્વ માહાત્મ્યં સીમોજ્ઝિતમવિષયં વેદવચસાં વિભો
તે મે ચેતઃ ક્વ ચ વિવિધતાપાહતમિદમ્ ।
મયેદં યત્કિઞ્ચિદ્ગદિતમથ બાલ્યેન તુ ગુરો
ગૃહાણૈતચ્છુદ્ધાર્પિતમિહ ન હેયં હિ મહતામ્ ॥ ૩૨॥

ઇતિ હરિસ્તવનં સુમનોહરંપરમહંસજનેન સમીરિતમ્ ।
સુગમસુન્દરસારપદાસ્પદંતદિદમસ્તુ હરેરનિશં મુદે ॥ ૩૩॥

ગદારથાઙ્ગામ્બુજકમ્બુધારિણો રમાસમાશ્લિષ્ટતનોસ્તનોતુ નઃ ।
બિલેશયાધીશશરીરશાયિનઃ શિવં સ્તવોઽસ્રમયં પરં હરેઃ ॥ ૩૪॥

પઠેદિમં યસ્તુ નરઃ પરં સ્તવં સમાહિતોઘૌઘઘનપ્રભઞ્જનમ્ ।
સ વિન્દતેઽત્રાખિલભોગસમ્પદો મહીયતે વિષ્ણુપદે તતો ધ્રુવમ્ ॥ ૩૫॥

। ઇતિ શ્રીમત્પરમહંસસ્વામિબ્રહ્માનન્દવિરચિતં
શ્રીવિષ્ણુમહિમ્નઃ સ્તોત્રં સમ્પૂર્ણમ્ ।