Brahman

ଛାନ୍ଦୋଗ୍ଯୋପନିଷଦ୍

(Chandogya Upanishad in Odia)

The Chāndogya Upaniṣad belongs to the Sāma Veda and is among the largest and oldest of the principal Upaniṣads. Its eight chapters move from meditation on Om as the udgītha to the central dialogues of Vedāntic teaching: Uddālaka instructing Śvetaketu by the seed of the fig and the salt dissolved in water, arriving at the mahāvākya tat tvam asi, "that thou art"; the honesty of Satyakāma; and Sanatkumāra leading Nārada through the levels of knowledge to bhūman, the infinite. It teaches by question, image and demonstration rather than by hymn.

Reading depth
Lyrics
#of 621
ଓଁ ଆପ୍ଯାଯନ୍ତୁ ମମାଙ୍ଗାନି ଵାକ୍ପ୍ରାଣଶ୍ଚକ୍ଷୁଃ
ଶ୍ରୋତ୍ରମଥୋ ବଲମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ ସର୍ଵାଣି ।
ସର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମୌପନିଷଦଂ ମାହଂ ବ୍ରହ୍ମ ନିରାକୁର୍ଯାଂ ମା ମା ବ୍ରହ୍ମ
ନିରାକରୋଦନିରାକରଣମସ୍ତ୍ଵନିରାକରଣଂଂ ମେଽସ୍ତୁ ।
ତଦାତ୍ମନି ନିରତେ ଯ ଉପନିଷତ୍ସୁ ଧର୍ମାସ୍ତେ
ମଯି ସନ୍ତୁ ତେ ମଯି ସନ୍ତୁ ॥
॥ ଓଁ ଶାନ୍ତିଃ ଶାନ୍ତିଃ ଶାନ୍ତିଃ ॥
॥ ପ୍ରଥମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥ ଓମିତ୍ଯେତଦକ୍ଷରମୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସୀତ । ଓମିତି ହ୍ଯୁଦ୍ଗାଯତି ତସ୍ଯୋପଵ୍ଯାଖ୍ଯାନମ୍ ॥ ୧.୧.୧ ॥
ଏଷାଂ ଭୂତାନାଂ ପୃଥିଵୀ ରସଃ ପୃଥିଵ୍ଯା ଅପୋ ରସଃ । ଅପାମୋଷଧଯୋ ରସ ଓଷଧୀନାଂ ପୁରୁଷୋ ରସଃ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଵାଗ୍ରସୋ ଵାଚ ଋଗ୍ରସ ଋଚଃ ସାମ ରସଃ ସାମ୍ନ ଉଦ୍ଗୀଥୋ ରସଃ ॥ ୧.୧.୨ ॥
ସ ଏଷ ରସାନାଂରସତମଃ ପରମଃ ପରାର୍ଧ୍ଯୋଽଷ୍ଟମୋ ଯଦୁଦ୍ଗୀଥଃ ॥ ୧.୧.୩ ॥
କତମା କତମର୍କ୍କତମତ୍କତମତ୍ସାମ କତମଃ କତମ ଉଦ୍ଗୀଥ ଇତି ଵିମୃଷ୍ଟଂ ଭଵତି ॥ ୧.୧.୪ ॥
ଵାଗେଵର୍କ୍ପ୍ରାଣଃ ସାମୋମିତ୍ଯେତଦକ୍ଷରମୁଦ୍ଗୀଥଃ । ତଦ୍ଵା ଏତନ୍ମିଥୁନଂ ଯଦ୍ଵାକ୍ଚ ପ୍ରାଣଶ୍ଚର୍କ୍ଚ ସାମ ଚ ॥ ୧.୧.୫ ॥
ତଦେତନ୍ମିଥୁନମୋମିତ୍ଯେତସ୍ମିନ୍ନକ୍ଷରେ ସଂସୃଜ୍ଯତେ ଯଦା ଵୈ ମିଥୁନୌ ସମାଗଚ୍ଛତ ଆପଯତୋ ଵୈ ତାଵନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯ କାମମ୍ ॥ ୧.୧.୬ ॥
ଆପଯିତା ହ ଵୈ କାମାନାଂ ଭଵତି ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନକ୍ଷରମୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସ୍ତେ ॥ ୧.୧.୭ ॥
ତଦ୍ଵା ଏତଦନୁଜ୍ଞାକ୍ଷରଂ ଯଦ୍ଧି କିଂଚାନୁଜାନାତ୍ଯୋମିତ୍ଯେଵ ତଦାହୈଷୋ ଏଵ ସମୃଦ୍ଧିର୍ଯଦନୁଜ୍ଞା ସମର୍ଧଯିତା ହ ଵୈ କାମାନାଂ ଭଵତି ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନକ୍ଷରମୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସ୍ତେ ॥ ୧.୧.୮ ॥
ତେନେଯଂ ତ୍ରଯୀଵିଦ୍ଯା ଵର୍ତତେ ଓମିତ୍ଯାଶ୍ରାଵଯତ୍ଯୋମିତି ଶଂସତ୍ଯୋମିତ୍ଯୁଦ୍ଗାଯତ୍ଯେତସ୍ଯୈଵାକ୍ଷରସ୍ଯାପଚିତ୍ଯୈ ମହିମ୍ନା ରସେନ ॥ ୧.୧.୯ ॥
ତେନୋଭୌ କୁରୁତୋ ଯଶ୍ଚୈତଦେଵଂ ଵେଦ ଯଶ୍ଚ ନ ଵେଦ । ନାନା ତୁ ଵିଦ୍ଯା ଚାଵିଦ୍ଯା ଚ ଯଦେଵ ଵିଦ୍ଯଯା କରୋତି ଶ୍ରଦ୍ଧଯୋପନିଷଦା ତଦେଵ ଵୀର୍ଯଵତ୍ତରଂ ଭଵତୀତି ଖଲ୍ଵେତସ୍ଯୈଵାକ୍ଷରସ୍ଯୋପଵ୍ଯାଖ୍ଯାନଂ ଭଵତି ॥ ୧.୧.୧୦ ॥ ॥ ଇତି ପ୍ରଥମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଦେଵାସୁରା ହ ଵୈ ଯତ୍ର ସଂଯେତିରେ ଉଭଯେ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଧ ଦେଵା ଉଦ୍ଗୀଥମାଜହ୍ରୁରନେନୈନାନଭିଭଵିଷ୍ଯାମ ଇତି ॥ ୧.୨.୧ ॥
ତେ ହ ନାସିକ୍ଯଂ ପ୍ରାଣମୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସାଂଚକ୍ରିରେ ତଂ ହାସୁରାଃ ପାପ୍ମନା ଵିଵିଧୁସ୍ତସ୍ମାତ୍ତେନୋଭଯଂ ଜିଘ୍ରତି ସୁରଭି ଚ ଦୁର୍ଗନ୍ଧି ଚ ପାପ୍ମନା ହ୍ଯେଷ ଵିଦ୍ଧଃ ॥ ୧.୨.୨ ॥
ଅଥ ହ ଵାଚମୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସାଂଚକ୍ରିରେ ତାଂ ହାସୁରାଃ ପାପ୍ମନା ଵିଵିଧୁସ୍ତସ୍ମାତ୍ତଯୋଭଯଂ ଵଦତି ସତ୍ଯଂ ଚାନୃତଂ ଚ ପାପ୍ମନା ହ୍ଯେଷା ଵିଦ୍ଧା ॥ ୧.୨.୩ ॥
ଅଥ ହ ଚକ୍ଷୁରୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସାଂଚକ୍ରିରେ ତଦ୍ଧାସୁରାଃ ପାପ୍ମନା ଵିଵିଧୁସ୍ତସ୍ମାତ୍ତେନୋଭଯଂ ପଶ୍ଯତି ଦର୍ଶନୀଯଂ ଚାଦର୍ଶନୀଯଂ ଚ ପାପ୍ମନା ହ୍ଯେତଦ୍ଵିଦ୍ଧମ୍ ॥ ୧.୨.୪ ॥
ଅଥ ହ ଶ୍ରୋତ୍ରମୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସାଂଚକ୍ରିରେ ତଦ୍ଧାସୁରାଃ ପାପ୍ମନା ଵିଵିଧୁସ୍ତସ୍ମାତ୍ତେନୋଭଯଂ ଶୃଣୋତି ଶ୍ରଵଣୀଯଂ ଚାଶ୍ରଵଣୀଯଂ ଚ ପାପ୍ମନା ହ୍ଯେତଦ୍ଵିଦ୍ଧମ୍ ॥ ୧.୨.୫ ॥
ଅଥ ହ ମନ ଉଦ୍ଗୀଥମୁପାସାଂଚକ୍ରିରେ ତଦ୍ଧାସୁରାଃ ପାପ୍ମନା ଵିଵିଧୁସ୍ତସ୍ମାତ୍ତେନୋଭଯଂସଂକଲ୍ପତେ ସଂକଲ୍ପନୀଯଂଚ ଚାସଂକଲ୍ପନୀଯଂ ଚ ପାପ୍ମନା ହ୍ଯେତଦ୍ଵିଦ୍ଧମ୍ ॥ ୧.୨.୬ ॥
ଅଥ ହ ଯ ଏଵାଯଂ ମୁଖ୍ଯଃ ପ୍ରାଣସ୍ତମୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସାଂଚକ୍ରିରେ ତଂହାସୁରା ଋତ୍ଵା ଵିଦଧ୍ଵଂସୁର୍ଯଥାଶ୍ମାନମାଖଣମୃତ୍ଵା ଵିଧ୍ଵଂସେତୈଵମ୍ ॥ ୧.୨.୭ ॥
ଯଥାଶ୍ମାନମାଖଣମୃତ୍ଵା ଵିଧ୍ଵଂସତ ଏଵଂ ହୈଵ ସ ଵିଧ୍ଵଂସତେ ଯ ଏଵଂଵିଦି ପାପଂ କାମଯତେ ଯଶ୍ଚୈନମଭିଦାସତି ସ ଏଷୋଽଶ୍ମାଖଣଃ ॥ ୧.୨.୮ ॥
ନୈଵୈତେନ ସୁରଭି ନ ଦୁର୍ଗନ୍ଧି ଵିଜାନାତ୍ଯପହତପାପ୍ମା ହ୍ଯେଷ ତେନ ଯଦଶ୍ନାତି ଯତ୍ପିବତି ତେନେତରାନ୍ପ୍ରାଣାନଵତି ଏତମୁ ଏଵାନ୍ତତୋଽଵିତ୍ତ୍ଵୋତ୍କ୍ରମତି ଵ୍ଯାଦଦାତ୍ଯେଵାନ୍ତତ ଇତି ॥ ୧.୨.୯ ॥
ତଂ ହାଙ୍ଗିରା ଉଦ୍ଗୀଥମୁପାସାଂଚକ୍ର ଏତମୁ ଏଵାଙ୍ଗିରସଂ ମନ୍ଯନ୍ତେଽଙ୍ଗାନାଂ ଯଦ୍ରସଃ ॥ ୧.୨.୧୦ ॥
ତେନ ତଂ ହ ବୃହସ୍ପତିରୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସାଂଚକ୍ର ଏତମୁ ଏଵ ବୃହସ୍ପତିଂ ମନ୍ଯନ୍ତେ ଵାଗ୍ଘି ବୃହତୀ ତସ୍ଯା ଏଷ ପତିଃ ॥ ୧.୨.୧୧ ॥
ତେନ ତଂ ହାଯାସ୍ଯ ଉଦ୍ଗୀଥମୁପାସାଂଚକ୍ର ଏତମୁ ଏଵାଯାସ୍ଯଂ ମନ୍ଯନ୍ତ ଆସ୍ଯାଦ୍ଯଦଯତେ ॥ ୧.୨.୧୨ ॥
ତେନ ତଂହ ବକୋ ଦାଲ୍ଭ୍ଯୋ ଵିଦାଂଚକାର । ସ ହ ନୈମିଶୀଯାନାମୁଦ୍ଗାତା ବଭୂଵ ସ ହ ସ୍ମୈଭ୍ଯଃ କାମାନାଗାଯତି ॥ ୧.୨.୧୩ ॥
ଆଗାତା ହ ଵୈ କାମାନାଂ ଭଵତି ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନକ୍ଷରମୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସ୍ତ ଇତ୍ଯଧ୍ଯାତ୍ମମ୍ ॥ ୧.୨.୧୪ ॥ ॥ ଇତି ଦ୍ଵିତୀଯଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥାଧିଦୈଵତଂ ଯ ଏଵାସୌ ତପତି ତମୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସୀତୋଦ୍ଯନ୍ଵା ଏଷ ପ୍ରଜାଭ୍ଯ ଉଦ୍ଗାଯତି । ଉଦ୍ଯଂସ୍ତମୋ ଭଯମପହନ୍ତ୍ଯପହନ୍ତା ହ ଵୈ ଭଯସ୍ଯ ତମସୋ ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ॥ ୧.୩.୧ ॥
ସମାନ ଉ ଏଵାଯଂ ଚାସୌ ଚୋଷ୍ଣୋଽଯମୁଷ୍ଣୋଽସୌ ସ୍ଵର ଇତୀମମାଚକ୍ଷତେ ସ୍ଵର ଇତି ପ୍ରତ୍ଯାସ୍ଵର ଇତ୍ଯମୁଂ ତସ୍ମାଦ୍ଵା ଏତମିମମମୁଂ ଚୋଦ୍ଗୀଥମୁପାସୀତ ॥ ୧.୩.୨ ॥
ଅଥ ଖଲୁ ଵ୍ଯାନମେଵୋଦ୍ଗୀଥମୁପାସୀତ ଯଦ୍ଵୈ ପ୍ରାଣିତି ସ ପ୍ରାଣୋ ଯଦପାନିତି ସୋଽପାନଃ । ଅଥ ଯଃ ପ୍ରାଣାପାନଯୋଃ ସଂଧିଃ ସ ଵ୍ଯାନୋ ଯୋ ଵ୍ଯାନଃ ସା ଵାକ୍ । ତସ୍ମାଦପ୍ରାଣନ୍ନନପାନନ୍ଵାଚମଭିଵ୍ଯାହରତି ॥ ୧.୩.୩ ॥
ଯା ଵାକ୍ସର୍କ୍ତସ୍ମାଦପ୍ରାଣନ୍ନନପାନନ୍ନୃଚମଭିଵ୍ଯାହରତି ଯର୍କ୍ତତ୍ସାମ ତସ୍ମାଦପ୍ରାଣନ୍ନନପାନନ୍ସାମ ଗାଯତି ଯତ୍ସାମ ସ ଉଦ୍ଗୀଥସ୍ତସ୍ମାଦପ୍ରାଣନ୍ନନପାନନ୍ନୁଦ୍ଗାଯତି ॥ ୧.୩.୪ ॥
ଅତୋ ଯାନ୍ଯନ୍ଯାନି ଵୀର୍ଯଵନ୍ତି କର୍ମାଣି ଯଥାଗ୍ନେର୍ମନ୍ଥନମାଜେଃ ସରଣଂ ଦୃଢସ୍ଯ ଧନୁଷ ଆଯମନମପ୍ରାଣନ୍ନନପାନଂସ୍ତାନି କରୋତ୍ଯେତସ୍ଯ ହେତୋର୍ଵ୍ଯାନମେଵୋଦ୍ଗୀଥମୁପାସୀତ ॥ ୧.୩.୫ ॥
ଅଥ ଖଲୂଦ୍ଗୀଥାକ୍ଷରାଣ୍ଯୁପାସୀତୋଦ୍ଗୀଥ ଇତି ପ୍ରାଣ ଏଵୋତ୍ପ୍ରାଣେନ ହ୍ଯୁତ୍ତିଷ୍ଠତି ଵାଗ୍ଗୀର୍ଵାଚୋ ହ ଗିର ଇତ୍ଯାଚକ୍ଷତେଽନ୍ନଂ ଥମନ୍ନେ ହୀଦଂସର୍ଵଂସ୍ଥିତମ୍ ॥ ୧.୩.୬ ॥
ଦ୍ଯୌରେଵୋଦନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଗୀଃ ପୃଥିଵୀ ଥମାଦିତ୍ଯ ଏଵୋଦ୍ଵାଯୁର୍ଗୀରଗ୍ନିସ୍ଥଂ ସାମଵେଦ ଏଵୋଦ୍ଯଜୁର୍ଵେଦୋ ଗୀରୃଗ୍ଵେଦସ୍ଥଂ ଦୁଗ୍ଧେଽସ୍ମୈ ଵାଗ୍ଦୋହଂ ଯୋ ଵାଚୋ ଦୋହୋଽନ୍ନଵାନନ୍ନାଦୋ ଭଵତି ଯ ଏତାନ୍ଯେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନୁଦ୍ଗୀଥାକ୍ଷରାଣ୍ଯୁପାସ୍ତ ଉଦ୍ଗୀଥ ଇତି ॥ ୧.୩.୭ ॥
ଅଥ ଖଲ୍ଵାଶୀଃସମୃଦ୍ଧିରୁପସରଣାନୀତ୍ଯୁପାସୀତ ଯେନ ସାମ୍ନା ସ୍ତୋଷ୍ଯନ୍ସ୍ଯାତ୍ତତ୍ସାମୋପଧାଵେତ୍ ॥ ୧.୩.୮ ॥
ଯସ୍ଯାମୃଚି ତାମୃଚଂ ଯଦାର୍ଷେଯଂ ତମୃଷିଂ ଯାଂ ଦେଵତାମଭିଷ୍ଟୋଷ୍ଯନ୍ସ୍ଯାତ୍ତାଂ ଦେଵତାମୁପଧାଵେତ୍ ॥ ୧.୩.୯ ॥
ଯେନ ଚ୍ଛନ୍ଦସା ସ୍ତୋଷ୍ଯନ୍ସ୍ଯାତ୍ତଚ୍ଛନ୍ଦ ଉପଧାଵେଦ୍ଯେନ ସ୍ତୋମେନ ସ୍ତୋଷ୍ଯମାଣଃ ସ୍ଯାତ୍ତଂସ୍ତୋମମୁପଧାଵେତ୍ ॥ ୧.୩.୧୦ ॥
ଯାଂ ଦିଶମଭିଷ୍ଟୋଷ୍ଯନ୍ସ୍ଯାତ୍ତାଂ ଦିଶମୁପଧାଵେତ୍ ॥ ୧.୩.୧୧ ॥
ଆତ୍ମାନମନ୍ତତ ଉପସୃତ୍ଯ ସ୍ତୁଵୀତ କାମଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ନପ୍ରମତ୍ତୋଽଭ୍ଯାଶୋ ହ ଯଦସ୍ମୈ ସ କାମଃ ସମୃଧ୍ଯେତ ଯତ୍କାମଃ ସ୍ତୁଵୀତେତି ଯତ୍କାମଃ ସ୍ତୁଵୀତେତି ॥ ୧.୩.୧୨ ॥ ॥ ଇତି ତୃତୀଯଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଓମିତ୍ଯେତଦକ୍ଷରମୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସୀତୋମିତି ହ୍ଯୁଦ୍ଗାଯତି ତସ୍ଯୋପଵ୍ଯାଖ୍ଯାନମ୍ ॥ ୧.୪.୧ ॥
ଦେଵା ଵୈ ମୃତ୍ଯୋର୍ବିଭ୍ଯତସ୍ତ୍ରଯୀଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ପ୍ରାଵିଶଂସ୍ତେ ଛନ୍ଦୋଭିରଚ୍ଛାଦଯନ୍ଯଦେଭିରଚ୍ଛାଦଯଂସ୍ତଚ୍ଛନ୍ଦସାଂ ଛନ୍ଦସ୍ତ୍ଵମ୍ ॥ ୧.୪.୨ ॥
ତାନୁ ତତ୍ର ମୃତ୍ଯୁର୍ଯଥା ମତ୍ସ୍ଯମୁଦକେ ପରିପଶ୍ଯେଦେଵଂ ପର୍ଯପଶ୍ଯଦୃଚି ସାମ୍ନି ଯଜୁଷି । ତେ ନୁ ଵିଦିତ୍ଵୋର୍ଧ୍ଵା ଋଚଃ ସାମ୍ନୋ ଯଜୁଷଃ ସ୍ଵରମେଵ ପ୍ରାଵିଶନ୍ ॥ ୧.୪.୩ ॥
ଯଦା ଵା ଋଚମାପ୍ନୋତ୍ଯୋମିତ୍ଯେଵାତିସ୍ଵରତ୍ଯେଵଂସାମୈଵଂ ଯଜୁରେଷ ଉ ସ୍ଵରୋ ଯଦେତଦକ୍ଷରମେତଦମୃତମଭଯଂ ତତ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଦେଵା ଅମୃତା ଅଭଯା ଅଭଵନ୍ ॥ ୧.୪.୪ ॥
ସ ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନକ୍ଷରଂ ପ୍ରଣୌତ୍ଯେତଦେଵାକ୍ଷରଂ ସ୍ଵରମମୃତମଭଯଂ ପ୍ରଵିଶତି ତତ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଯଦମୃତା ଦେଵାସ୍ତଦମୃତୋ ଭଵତି ॥ ୧.୪.୫ ॥ ॥ ଇତି ଚତୁର୍ଥଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ଖଲୁ ଯ ଉଦ୍ଗୀଥଃ ସ ପ୍ରଣଵୋ ଯଃ ପ୍ରଣଵଃ ସ ଉଦ୍ଗୀଥ ଇତ୍ଯସୌ ଵା ଆଦିତ୍ଯ ଉଦ୍ଗୀଥ ଏଷ ପ୍ରଣଵ ଓମିତି ହ୍ଯେଷ ସ୍ଵରନ୍ନେତି ॥ ୧.୫.୧ ॥
ଏତମୁ ଏଵାହମଭ୍ଯଗାସିଷଂ ତସ୍ମାନ୍ମମ ତ୍ଵମେକୋଽସୀତି ହ କୌଷୀତକିଃ ପୁତ୍ରମୁଵାଚ ରଶ୍ମୀଂସ୍ତ୍ଵଂ ପର୍ଯାଵର୍ତଯାଦ୍ବହଵୋ ଵୈ ତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତୀତ୍ଯଧିଦୈଵତମ୍ ॥ ୧.୫.୨ ॥
ଅଥାଧ୍ଯାତ୍ମଂ ଯ ଏଵାଯଂ ମୁଖ୍ଯଃ ପ୍ରାଣସ୍ତମୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସୀତୋମିତି ହ୍ଯେଷ ସ୍ଵରନ୍ନେତି ॥ ୧.୫.୩ ॥
ଏତମୁ ଏଵାହମଭ୍ଯଗାସିଷଂ ତସ୍ମାନ୍ମମ ତ୍ଵମେକୋଽସୀତି ହ କୌଷୀତକିଃ ପୁତ୍ରମୁଵାଚ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଭୂମାନମଭିଗାଯତାଦ୍ବହଵୋ ଵୈ ମେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତୀତି ॥ ୧.୫.୪ ॥
ଅଥ ଖଲୁ ଯ ଉଦ୍ଗୀଥଃ ସ ପ୍ରଣଵୋ ଯଃ ପ୍ରଣଵଃ ସ ଉଦ୍ଗୀଥ ଇତି ହୋତୃଷଦନାଦ୍ଧୈଵାପି ଦୁରୁଦ୍ଗୀଥମନୁସମାହରତୀତ୍ଯନୁସମାହରତୀତି ॥ ୧.୫.୫ ॥ ॥ ଇତି ପଞ୍ଚମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଇଯମେଵର୍ଗଗ୍ନିଃ ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢଂ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢଂସାମ ଗୀଯତ ଇଯମେଵ ସାଗ୍ନିରମସ୍ତତ୍ସାମ ॥ ୧.୬.୧ ॥
ଅନ୍ତରିକ୍ଷମେଵର୍ଗ୍ଵାଯୁଃ ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢଂ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢଂ ସାମ ଗୀଯତେଽନ୍ତରିକ୍ଷମେଵ ସା ଵାଯୁରମସ୍ତତ୍ସାମ ॥ ୧.୬.୨ ॥
ଦ୍ଯୌରେଵର୍ଗାଦିତ୍ଯଃ ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢଂ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢଂ ସାମ ଗୀଯତେ ଦ୍ଯୌରେଵ ସାଦିତ୍ଯୋଽମସ୍ତତ୍ସାମ ॥ ୧.୬.୩ ॥
ନକ୍ଷତ୍ରାନ୍ଯେଵର୍କ୍ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢଂ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢଂ ସାମ ଗୀଯତେ ନକ୍ଷତ୍ରାଣ୍ଯେଵ ସା ଚନ୍ଦ୍ରମା ଅମସ୍ତତ୍ସାମ ॥ ୧.୬.୪ ॥
ଅଥ ଯଦେତଦାଦିତ୍ଯସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲଂ ଭାଃ ସୈଵର୍ଗଥ ଯନ୍ନୀଲଂ ପରଃ କୃଷ୍ଣଂ ତତ୍ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢଂ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢଂ ସାମ ଗୀଯତେ ॥ ୧.୬.୫ ॥
ଅଥ ଯଦେଵୈତଦାଦିତ୍ଯସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲଂ ଭାଃ ସୈଵ ସାଥ ଯନ୍ନୀଲଂ ପରଃ କୃଷ୍ଣଂ ତଦମସ୍ତତ୍ସାମାଥ ଯ ଏଷୋଽନ୍ତରାଦିତ୍ଯେ ହିରଣ୍ମଯଃ ପୁରୁଷୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ହିରଣ୍ଯଶ୍ମଶ୍ରୁର୍ହିରଣ୍ଯକେଶ ଆପ୍ରଣସ୍ଵାତ୍ସର୍ଵ ଏଵ ସୁଵର୍ଣଃ ॥ ୧.୬.୬ ॥
ତସ୍ଯ ଯଥା କପ୍ଯାସଂ ପୁଣ୍ଡରୀକମେଵମକ୍ଷିଣୀ ତସ୍ଯୋଦିତି ନାମ ସ ଏଷ ସର୍ଵେଭ୍ଯଃ ପାପ୍ମଭ୍ଯ ଉଦିତ ଉଦେତି ହ ଵୈ ସର୍ଵେଭ୍ଯଃ ପାପ୍ମଭ୍ଯୋ ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ॥ ୧.୬.୭ ॥
ତସ୍ଯର୍କ୍ଚ ସାମ ଚ ଗେଷ୍ଣୌ ତସ୍ମାଦୁଦ୍ଗୀଥସ୍ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵେଵୋଦ୍ଗାତୈତସ୍ଯ ହି ଗାତା ସ ଏଷ ଯେ ଚାମୁଷ୍ମାତ୍ପରାଞ୍ଚୋ ଲୋକାସ୍ତେଷାଂ ଚେଷ୍ଟେ ଦେଵକାମାନାଂ ଚେତ୍ଯଧିଦୈଵତମ୍ ॥ ୧.୬.୮ ॥ ॥ ଇତି ଷଷ୍ଠଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥାଧ୍ଯାତ୍ମଂ ଵାଗେଵର୍କ୍ପ୍ରାଣଃ ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢଂ ସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢଂସାମ ଗୀଯତେ। ଵାଗେଵ ସା ପ୍ରାଣୋଽମସ୍ତତ୍ସାମ ॥ ୧.୭.୧ ॥
ଚକ୍ଷୁରେଵର୍ଗାତ୍ମା ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢଂସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢଂସାମ ଗୀଯତେ । ଚକ୍ଷୁରେଵ ସାତ୍ମାମସ୍ତତ୍ସାମ ॥ ୧.୭.୨ ॥
ଶ୍ରୋତ୍ରମେଵର୍ଙ୍ମନଃ ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢଂସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢଂସାମ ଗୀଯତେ । ଶ୍ରୋତ୍ରମେଵ ସା ମନୋଽମସ୍ତତ୍ସାମ ॥ ୧.୭.୩ ॥
ଅଥ ଯଦେତଦକ୍ଷ୍ଣଃ ଶୁକ୍ଲଂ ଭାଃ ସୈଵର୍ଗଥ ଯନ୍ନୀଲଂ ପରଃ କୃଷ୍ଣଂ ତତ୍ସାମ ତଦେତଦେତସ୍ଯାମୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢଂସାମ ତସ୍ମାଦୃଚ୍ଯଧ୍ଯୂଢଂସାମ ଗୀଯତେ । ଅଥ ଯଦେଵୈତଦକ୍ଷ୍ଣଃ ଶୁକ୍ଲଂ ଭାଃ ସୈଵ ସାଥ ଯନ୍ନୀଲଂ ପରଃ କୃଷ୍ଣଂ ତଦମସ୍ତତ୍ସାମ ॥ ୧.୭.୪ ॥
ଅଥ ଯ ଏଷୋଽନ୍ତରକ୍ଷିଣି ପୁରୁଷୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ସୈଵର୍କ୍ତତ୍ସାମ ତଦୁକ୍ଥଂ ତଦ୍ଯଜୁସ୍ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ତସ୍ଯୈତସ୍ଯ ତଦେଵ ରୂପଂ ଯଦମୁଷ୍ଯ ରୂପଂ ଯାଵମୁଷ୍ଯ ଗେଷ୍ଣୌ ତୌ ଗେଷ୍ଣୌ ଯନ୍ନାମ ତନ୍ନାମ ॥ ୧.୭.୫ ॥
ସ ଏଷ ଯେ ଚୈତସ୍ମାଦର୍ଵାଞ୍ଚୋ ଲୋକାସ୍ତେଷାଂ ଚେଷ୍ଟେ ମନୁଷ୍ଯକାମାନାଂ ଚେତି ତଦ୍ଯ ଇମେ ଵୀଣାଯାଂ ଗାଯନ୍ତ୍ଯେତଂ ତେ ଗାଯନ୍ତି ତସ୍ମାତ୍ତେ ଧନସନଯଃ ॥ ୧.୭.୬ ॥
ଅଥ ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ସାମ ଗାଯତ୍ଯୁଭୌ ସ ଗାଯତି ସୋଽମୁନୈଵ ସ ଏଷ ଚାମୁଷ୍ମାତ୍ପରାଞ୍ଚୋ ଲୋକାସ୍ତାଂଶ୍ଚାପ୍ନୋତି ଦେଵକାମାଂଶ୍ଚ ॥ ୧.୭.୭ ॥
ଅଥାନେନୈଵ ଯେ ଚୈତସ୍ମାଦର୍ଵାଞ୍ଚୋ ଲୋକାସ୍ତାଂଶ୍ଚାପ୍ନୋତି ମନୁଷ୍ଯକାମାଂଶ୍ଚ ତସ୍ମାଦୁ ହୈଵଂଵିଦୁଦ୍ଗାତା ବ୍ରୂଯାତ୍ ॥ ୧.୭.୮ ॥
କଂ ତେ କାମମାଗାଯାନୀତ୍ଯେଷ ହ୍ଯେଵ କାମାଗାନସ୍ଯେଷ୍ଟେ ଯ ଏଵଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ସାମ ଗାଯତି ସାମ ଗାଯତି ॥ ୧.୭.୯ ॥ ॥ ଇତି ସପ୍ତମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ତ୍ରଯୋ ହୋଦ୍ଗୀଥେ କୁଶଲା ବଭୂଵୁଃ ଶିଲକଃ ଶାଲାଵତ୍ଯଶ୍ଚୈକିତାଯନୋ ଦାଲ୍ଭ୍ଯଃ ପ୍ରଵାହଣୋ ଜୈଵଲିରିତି ତେ ହୋଚୁରୁଦ୍ଗୀଥେ ଵୈ କୁଶଲାଃ ସ୍ମୋ ହନ୍ତୋଦ୍ଗୀଥେ କଥାଂ ଵଦାମ ଇତି ॥ ୧.୮.୧ ॥
ତଥେତି ହ ସମୁପଵିଵିଶୁଃ ସ ହ ପ୍ରାଵହଣୋ ଜୈଵଲିରୁଵାଚ ଭଗଵନ୍ତାଵଗ୍ରେ ଵଦତାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଯୋର୍ଵଦତୋର୍ଵାଚଂ ଶ୍ରୋଷ୍ଯାମୀତି ॥ ୧.୮.୨ ॥
ସ ହ ଶିଲକଃ ଶାଲାଵତ୍ଯଶ୍ଚୈକିତାଯନଂ ଦାଲ୍ଭ୍ଯମୁଵାଚ ହନ୍ତ ତ୍ଵା ପୃଚ୍ଛାନୀତି ପୃଚ୍ଛେତି ହୋଵାଚ ॥ ୧.୮.୩ ॥
କା ସାମ୍ନୋ ଗତିରିତି ସ୍ଵର ଇତି ହୋଵାଚ ସ୍ଵରସ୍ଯ କା ଗତିରିତି ପ୍ରାଣ ଇତି ହୋଵାଚ ପ୍ରାଣସ୍ଯ କା ଗତିରିତ୍ଯନ୍ନମିତି ହୋଵାଚାନ୍ନସ୍ଯ କା ଗତିରିତ୍ଯାପ ଇତି ହୋଵାଚ ॥ ୧.୮.୪ ॥
ଅପାଂ କା ଗତିରିତ୍ଯସୌ ଲୋକ ଇତି ହୋଵାଚାମୁଷ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ କା ଗତିରିତି ନ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଲୋକମିତି ନଯେଦିତି ହୋଵାଚ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵଯଂ ଲୋକଂ ସାମାଭିସଂସ୍ଥାପଯାମଃ ସ୍ଵର୍ଗସଂସ୍ତାଵଂହି ସାମେତି ॥ ୧.୮.୫ ॥
ତଂ ହ ଶିଲକଃ ଶାଲାଵତ୍ଯଶ୍ଚୈକିତାଯନଂ ଦାଲ୍ଭ୍ଯମୁଵାଚାପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂ ଵୈ କିଲ ତେ ଦାଲ୍ଭ୍ଯ ସାମ ଯସ୍ତ୍ଵେତର୍ହି ବ୍ରୂଯାନ୍ମୂର୍ଧା ତେ ଵିପତିଷ୍ଯତୀତି ମୂର୍ଧା ତେ ଵିପତେଦିତି ॥ ୧.୮.୬ ॥
ହନ୍ତାହମେତଦ୍ଭଗଵତୋ ଵେଦାନୀତି ଵିଦ୍ଧୀତି ହୋଵାଚାମୁଷ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ କା ଗତିରିତ୍ଯଯଂ ଲୋକ ଇତି ହୋଵାଚାସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ କା ଗତିରିତି ନ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ଲୋକମିତି ନଯେଦିତି ହୋଵାଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ଵଯଂ ଲୋକଂ ସାମାଭିସଂସ୍ଥାପଯାମଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାସଂସ୍ତାଵଂ ହି ସାମେତି ॥ ୧.୮.୭ ॥
ତଂ ହ ପ୍ରଵାହଣୋ ଜୈଵଲିରୁଵାଚାନ୍ତଵଦ୍ଵୈ କିଲ ତେ ଶାଲାଵତ୍ଯ ସାମ ଯସ୍ତ୍ଵେତର୍ହି ବ୍ରୂଯାନ୍ମୂର୍ଧା ତେ ଵିପତିଷ୍ଯତୀତି ମୂର୍ଧା ତେ ଵିପତେଦିତି ହନ୍ତାହମେତଦ୍ଭଗଵତୋ ଵେଦାନୀତି ଵିଦ୍ଧୀତି ହୋଵାଚ ॥ ୧.୮.୮ ॥ ॥ ଇତି ଅଷ୍ଟମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ କା ଗତିରିତ୍ଯାକାଶ ଇତି ହୋଵାଚ ସର୍ଵାଣି ହ ଵା ଇମାନି ଭୂତାନ୍ଯାକାଶାଦେଵ ସମୁତ୍ପଦ୍ଯନ୍ତ ଆକାଶଂ ପ୍ରତ୍ଯସ୍ତଂ ଯନ୍ତ୍ଯାକାଶୋ ହ୍ଯେଵୈଭ୍ଯୋ ଜ୍ଯାଯାନକାଶଃ ପରାଯଣମ୍ ॥ ୧.୯.୧ ॥
ସ ଏଷ ପରୋଵରୀଯାନୁଦ୍ଗୀଥଃ ସ ଏଷୋଽନନ୍ତଃ ପରୋଵରୀଯୋ ହାସ୍ଯ ଭଵତି ପରୋଵରୀଯସୋ ହ ଲୋକାଞ୍ଜଯତି ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ପରୋଵରୀଯାଂସମୁଦ୍ଗୀଥମୁପାସ୍ତେ ॥ ୧.୯.୨ ॥
ତଂ ହୈତମତିଧନ୍ଵା ଶୌନକ ଉଦରଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯାଯୋକ୍ତ୍ଵୋଵାଚ ଯାଵତ୍ତ ଏନଂ ପ୍ରଜାଯାମୁଦ୍ଗୀଥଂ ଵେଦିଷ୍ଯନ୍ତେ ପରୋଵରୀଯୋ ହୈଭ୍ଯସ୍ତାଵଦସ୍ମିଁଲ୍ଲୋକେ ଜୀଵନଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ ୧.୯.୩ ॥
ତଥାମୁଷ୍ମିଁଲ୍ଲୋକେ ଲୋକ ଇତି ସ ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନୁପାସ୍ତେ ପରୋଵରୀଯ ଏଵ ହାସ୍ଯାସ୍ମିଁଲ୍ଲୋକେ ଜୀଵନଂ ଭଵତି ତଥାମୁଷ୍ମିଁଲ୍ଲୋକେ ଲୋକ ଇତି ଲୋକେ ଲୋକ ଇତି ॥ ୧.୯.୪ ॥ ॥ ଇତି ନଵମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ମଟଚୀହତେଷୁ କୁରୁଷ୍ଵାଟିକ୍ଯା ସହ ଜାଯଯୋଷସ୍ତିର୍ହ ଚାକ୍ରାଯଣ ଇଭ୍ଯଗ୍ରାମେ ପ୍ରଦ୍ରାଣକ ଉଵାସ ॥ ୧.୧୦.୧ ॥
ସ ହେଭ୍ଯଂ କୁଲ୍ମାଷାନ୍ଖାଦନ୍ତଂ ବିଭିକ୍ଷେ ତଂ ହୋଵାଚ । ନେତୋଽନ୍ଯେ ଵିଦ୍ଯନ୍ତେ ଯଚ୍ଚ ଯେ ମ ଇମ ଉପନିହିତା ଇତି ॥ ୧.୧୦.୨ ॥
ଏତେଷାଂ ମେ ଦେହୀତି ହୋଵାଚ ତାନସ୍ମୈ ପ୍ରଦଦୌ ହନ୍ତାନୁପାନମିତ୍ଯୁଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ଵୈ ମେ ପୀତଂସ୍ଯାଦିତି ହୋଵାଚ ॥ ୧.୧୦.୩ ॥
ନ ସ୍ଵିଦେତେଽପ୍ଯୁଚ୍ଛିଷ୍ଟା ଇତି ନ ଵା ଅଜୀଵିଷ୍ଯମିମାନଖାଦନ୍ନିତି ହୋଵାଚ କାମୋ ମ ଉଦପାନମିତି ॥ ୧.୧୦.୪ ॥
ସ ହ ଖାଦିତ୍ଵାତିଶେଷାଞ୍ଜାଯାଯା ଆଜହାର ସାଗ୍ର ଏଵ ସୁଭିକ୍ଷା ବଭୂଵ ତାନ୍ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ନିଦଧୌ ॥ ୧.୧୦.୫ ॥
ସ ହ ପ୍ରାତଃ ସଂଜିହାନ ଉଵାଚଯଦ୍ବତାନ୍ନସ୍ଯ ଲଭେମହି ଲଭେମହି ଧନମାତ୍ରାଂରାଜାସୌ ଯକ୍ଷ୍ଯତେ ସ ମା ସର୍ଵୈରାର୍ତ୍ଵିଜ୍ଯୈର୍ଵୃଣୀତେତି ॥ ୧.୧୦.୬ ॥
ତଂ ଜାଯୋଵାଚ ହନ୍ତ ପତ ଇମ ଏଵ କୁଲ୍ମାଷା ଇତି ତାନ୍ଖାଦିତ୍ଵାମୁଂ ଯଜ୍ଞଂ ଵିତତମେଯାଯ ॥ ୧.୧୦.୭ ॥
ତତ୍ରୋଦ୍ଗାତୄନାସ୍ତାଵେ ସ୍ତୋଷ୍ଯମାଣାନୁପୋପଵିଵେଶ ସ ହ ପ୍ରସ୍ତୋତାରମୁଵାଚ ॥ ୧.୧୦.୮ ॥
ପ୍ରସ୍ତୋତର୍ଯା ଦେଵତା ପ୍ରସ୍ତାଵମନ୍ଵାଯତ୍ତା ତାଂ ଚେଦଵିଦ୍ଵାନ୍ପ୍ରସ୍ତୋଷ୍ଯସି ମୂର୍ଧା ତେ ଵିପତିଷ୍ଯତୀତି ॥ ୧.୧୦.୯ ॥
ଏଵମେଵୋଦ୍ଗାତାରମୁଵାଚୋଦ୍ଗାତର୍ଯା ଦେଵତୋଦ୍ଗୀଥମନ୍ଵାଯତ୍ତା ତାଂ ଚେଦଵିଦ୍ଵାନୁଦ୍ଗାସ୍ଯସି ମୂର୍ଧା ତେ ଵିପତିଷ୍ଯତୀତି ॥ ୧.୧୦.୧୦ ॥
ଏଵମେଵ ପ୍ରତିହର୍ତାରମୁଵାଚ ପ୍ରତିହର୍ତର୍ଯା ଦେଵତା ପ୍ରତିହାରମନ୍ଵାଯତ୍ତା ତାଂ ଚେଦଵିଦ୍ଵାନ୍ପ୍ରତିହରିଷ୍ଯସି ମୂର୍ଧା ତେ ଵିପତିଷ୍ଯତୀତି ତେ ହ ସମାରତାସ୍ତୂଷ୍ଣୀମାସାଂଚକ୍ରିରେ ॥ ୧.୧୦.୧୧ ॥ ॥ ଇତି ଦଶମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ହୈନଂ ଯଜମାନ ଉଵାଚଭଗଵନ୍ତଂ ଵା ଅହଂ ଵିଵିଦିଷାଣୀତ୍ଯୁଷସ୍ତିରସ୍ମି ଚାକ୍ରାଯଣ ଇତି ହୋଵାଚ ॥ ୧.୧୧.୧ ॥
ସ ହୋଵାଚ ଭଗଵନ୍ତଂ ଵା ଅହମେଭିଃ ସର୍ଵୈରାର୍ତ୍ଵିଜ୍ଯୈଃ ପର୍ଯୈଷିଷଂ ଭଗଵତୋ ଵା ଅହମଵିତ୍ତ୍ଯାନ୍ଯାନଵୃଷି ॥ ୧.୧୧.୨ ॥
ଭଗଵାଂସ୍ତ୍ଵେଵ ମେ ସର୍ଵୈରାର୍ତ୍ଵିଜ୍ଯୈରିତି ତଥେତ୍ଯଥ ତର୍ହ୍ଯେତ ଏଵ ସମତିସୃଷ୍ଟାଃ ସ୍ତୁଵତାଂ ଯାଵତ୍ତ୍ଵେଭ୍ଯୋ ଧନଂ ଦଦ୍ଯାସ୍ତାଵନ୍ମମ ଦଦ୍ଯା ଇତି ତଥେତି ହ ଯଜମାନ ଉଵାଚ॥ ୧.୧୧.୩ ॥
ଅଥ ହୈନଂ ପ୍ରସ୍ତୋତୋପସସାଦ ପ୍ରସ୍ତୋତର୍ଯା ଦେଵତା ପ୍ରସ୍ତାଵମନ୍ଵାଯତ୍ତା ତାଂ ଚେଦଵିଦ୍ଵାନ୍ପ୍ରସ୍ତୋଷ୍ଯସି ମୂର୍ଧା ତେ ଵିପତିଷ୍ଯତୀତି ମା ଭଗଵାନଵୋଚତ୍କତମା ସା ଦେଵତେତି ॥ ୧.୧୧.୪ ॥
ପ୍ରାଣ ଇତି ହୋଵାଚ ସର୍ଵାଣି ହ ଵା ଇମାନି ଭୂତାନି ପ୍ରାଣମେଵାଭିସଂଵିଶନ୍ତି ପ୍ରାଣମଭ୍ଯୁଜ୍ଜିହତେ ସୈଷା ଦେଵତା ପ୍ରସ୍ତାଵମନ୍ଵାଯତ୍ତା ତାଂ ଚେଦଵିଦ୍ଵାନ୍ପ୍ରାସ୍ତୋଷ୍ଯୋ ମୂର୍ଧା ତେ ଵ୍ଯପତିଷ୍ଯତ୍ତଥୋକ୍ତସ୍ଯ ମଯେତି ॥ ୧.୧୧.୫ ॥
ଅଥ ହୈନମୁଦ୍ଗାତୋପସସାଦୋଦ୍ଗାତର୍ଯା ଦେଵତୋଦ୍ଗୀଥମନ୍ଵାଯତ୍ତା ତାଂ ଚେଦଵିଦ୍ଵାନୁଦ୍ଗାସ୍ଯସି ମୂର୍ଧା ତେ ଵିପତିଷ୍ଯତୀତି ମା ଭଗଵାନଵୋଚତ୍କତମା ସା ଦେଵତେତି ॥ ୧.୧୧.୬ ॥
ଆଦିତ୍ଯ ଇତି ହୋଵାଚ ସର୍ଵାଣି ହ ଵା ଇମାନି ଭୂତାନ୍ଯାଦିତ୍ଯମୁଚ୍ଚୈଃ ସନ୍ତଂ ଗାଯନ୍ତି ସୈଷା ଦେଵତୋଦ୍ଗୀଥମନ୍ଵାଯତ୍ତା ତାଂ ଚେଦଵିଦ୍ଵାନୁଦଗାସ୍ଯୋ ମୂର୍ଧା ତେ ଵ୍ଯପତିଷ୍ଯତ୍ତଥୋକ୍ତସ୍ଯ ମଯେତି ॥ ୧.୧୧.୭ ॥
ଅଥ ହୈନଂ ପ୍ରତିହର୍ତୋପସସାଦ ପ୍ରତିହର୍ତର୍ଯା ଦେଵତା ପ୍ରତିହାରମନ୍ଵାଯତ୍ତା ତାଂ ଚେଦଵିଦ୍ଵାନ୍ପ୍ରତିହରିଷ୍ଯସି ମୂର୍ଧା ତେ ଵିପତିଷ୍ଯତୀତି ମା ଭଗଵାନଵୋଚତ୍କତମା ସା ଦେଵତେତି ॥ ୧.୧୧.୮ ॥
ଅନ୍ନମିତି ହୋଵାଚ ସର୍ଵାଣି ହ ଵା ଇମାନି ଭୂତନ୍ଯନ୍ନମେଵ ପ୍ରତିହରମାଣାନି ଜୀଵନ୍ତି ସୈଷା ଦେଵତା ପ୍ରତିହାରମନ୍ଵାଯତ୍ତା ତାଂ ଚେଦଵିଦ୍ଵାନ୍ପ୍ରତ୍ଯହରିଷ୍ଯୋ ମୂର୍ଧା ତେ ଵ୍ଯପତିଷ୍ଯତ୍ତଥୋକ୍ତସ୍ଯ ମଯେତି ତଥୋକ୍ତସ୍ଯ ମଯେତି ॥ ୧.୧୧.୯ ॥ ॥ ଇତି ଏକାଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥାତଃ ଶୌଵ ଉଦ୍ଗୀଥସ୍ତଦ୍ଧ ବକୋ ଦାଲ୍ଭ୍ଯୋ ଗ୍ଲାଵୋ ଵା ମୈତ୍ରେଯଃ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯମୁଦ୍ଵଵ୍ରାଜ ॥ ୧.୧୨.୧ ॥
ତସ୍ମୈ ଶ୍ଵା ଶ୍ଵେତଃ ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵ ତମନ୍ଯେ ଶ୍ଵାନ ଉପସମେତ୍ଯୋଚୁରନ୍ନଂ ନୋ ଭଗଵାନାଗାଯତ୍ଵଶନାଯାମଵା ଇତି ॥ ୧.୧୨.୨ ॥
ତାନ୍ହୋଵାଚେହୈଵ ମା ପ୍ରାତରୁପସମୀଯାତେତି ତଦ୍ଧ ବକୋ ଦାଲ୍ଭ୍ଯୋ ଗ୍ଲାଵୋ ଵା ମୈତ୍ରେଯଃ ପ୍ରତିପାଲଯାଂଚକାର ॥ ୧.୧୨.୩ ॥
ତେ ହ ଯଥୈଵେଦଂ ବହିଷ୍ପଵମାନେନ ସ୍ତୋଷ୍ଯମାଣାଃ ସଂରବ୍ଧାଃ ସର୍ପନ୍ତୀତ୍ଯେଵମାସସୃପୁସ୍ତେ ହ ସମୁପଵିଶ୍ଯ ହିଂ ଚକ୍ରୁଃ ॥ ୧.୧୨.୪ ॥
ଓ୩ମଦା୩ମୋଂ୩ପିବା୩ମୋଂ୩ ଦେଵୋ ଵରୁଣଃ ପ୍ରଜପତିଃ ସଵିତା୨ନ୍ନମିହା୨ହରଦନ୍ନପତେ୩ଽନ୍ନମିହା ୨ହରା୨ହରୋ୩ମିତି ॥ ୧.୧୨.୫ ॥ ॥ ଇତି ଦ୍ଵାଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଯଂ ଵାଵ ଲୋକୋ ହାଉକାରଃ ଵାଯୁର୍ହାଇକାରଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମା ଅଥକାରଃ । ଆତ୍ମେହକାରୋଽଗ୍ନିରୀକାରଃ ॥ ୧.୧୩.୧ ॥
ଆଦିତ୍ଯ ଊକାରୋ ନିହଵ ଏକାରୋ ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵା ଔହୋଯିକାରଃ ପ୍ରଜପତିର୍ହିଂକାରଃ ପ୍ରାଣଃ ସ୍ଵରୋଽନ୍ନଂ ଯା ଵାଗ୍ଵିରାଟ୍ ॥ ୧.୧୩.୨ ॥
ଅନିରୁକ୍ତସ୍ତ୍ରଯୋଦଶଃ ସ୍ତୋଭଃ ସଂଚରୋ ହୁଂକାରଃ ॥ ୧.୧୩.୩ ॥
ଦୁଗ୍ଧେଽସ୍ମୈ ଵାଗ୍ଦୋହଂ ଯୋ ଵାଚୋ ଦୋହୋଽନ୍ନଵାନନ୍ନାଦୋ ଭଵତି ଯ ଏତାମେଵଂସାମ୍ନାମୁପନିଷଦଂ ଵେଦୋପନିଷଦଂ ଵେଦେତି ॥ ୧.୧୩.୪ ॥ ॥ ଇତି ତ୍ରଯୋଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥ ॥ ଇତି ପ୍ରଥମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥
॥ ଦ୍ଵିତୀଯୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥ ସମସ୍ତସ୍ଯ ଖଲୁ ସାମ୍ନ ଉପାସନଂ ସାଧୁ ଯତ୍ଖଲୁ ସାଧୁ ତତ୍ସାମେତ୍ଯାଚକ୍ଷତେ ଯଦସାଧୁ ତଦସାମେତି ॥ ୨.୧.୧ ॥
ତଦୁତାପ୍ଯାହୁଃ ସାମ୍ନୈନମୁପାଗାଦିତି ସାଧୁନୈନମୁପାଗାଦିତ୍ଯେଵ ତଦାହୁରସାମ୍ନୈନମୁପାଗାଦିତ୍ଯସାଧୁନୈନମୁପଗାଦିତ୍ଯେଵ ତଦାହୁଃ ॥ ୨.୧.୨ ॥
ଅଥୋତାପ୍ଯାହୁଃ ସାମ ନୋ ବତେତି ଯତ୍ସାଧୁ ଭଵତି ସାଧୁ ବତେତ୍ଯେଵ ତଦାହୁରସାମ ନୋ ବତେତି ଯଦସାଧୁ ଭଵତ୍ଯସାଧୁ ବତେତ୍ଯେଵ ତଦାହୁଃ ॥ ୨.୧.୩ ॥
ସ ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନସାଧୁ ସାମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽଭ୍ଯାଶୋ ହ ଯଦେନଂ ସାଧଵୋ ଧର୍ମା ଆ ଚ ଗଚ୍ଛେଯୁରୁପ ଚ ନମେଯୁଃ ॥ ୨.୧.୪ ॥ ॥ ଇତି ପ୍ରଥମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଲୋକେଷୁ ପଞ୍ଚଵିଧଂ ସାମୋପାସୀତ ପୃଥିଵୀ ହିଂକାରଃ । ଅଗ୍ନିଃ ପ୍ରସ୍ତାଵୋଽନ୍ତରିକ୍ଷମୁଦ୍ଗୀଥ ଆଦିତ୍ଯଃ ପ୍ରତିହାରୋ ଦ୍ଯୌର୍ନିଧନମିତ୍ଯୂର୍ଧ୍ଵେଷୁ ॥ ୨.୨.୧ ॥
ଅଥାଵୃତ୍ତେଷୁ ଦ୍ଯୌର୍ହିଂକାର ଆଦିତ୍ଯଃ ପ୍ରସ୍ତାଵୋଽନ୍ତରିକ୍ଷମୁଦ୍ଗୀଥୋଽଗ୍ନିଃ ପ୍ରତିହାରଃ ପୃଥିଵୀ ନିଧନମ୍ ॥ ୨.୨.୨ ॥
କଲ୍ପନ୍ତେ ହାସ୍ମୈ ଲୋକା ଊର୍ଧ୍ଵାଶ୍ଚାଵୃତ୍ତାଶ୍ଚ ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାଁଲ୍ଲୋକେଷୁ ପଞ୍ଚଵିଧଂ ସାମୋପାସ୍ତେ ॥ ୨.୨.୩ ॥ ॥ ଇତି ଦ୍ଵିତୀଯଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଵୃଷ୍ଟୌ ପଞ୍ଚଵିଧଂ ସାମୋପାସୀତ ପୁରୋଵାତୋ ହିଂକାରୋ ମେଘୋ ଜାଯତେ ସ ପ୍ରସ୍ତାଵୋ ଵର୍ଷତି ସ ଉଦ୍ଗୀଥୋ ଵିଦ୍ଯୋତତେ ସ୍ତନଯତି ସ ପ୍ରତିହାର ଉଦ୍ଗୃହ୍ଣାତି ତନ୍ନିଧନମ୍ ॥ ୨.୩.୧ ॥
ଵର୍ଷତି ହାସ୍ମୈ ଵର୍ଷଯତି ହ ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଵୃଷ୍ଟୌ ପଞ୍ଚଵିଧଂସାମୋପାସ୍ତେ ॥ ୨.୩.୨ ॥ ॥ ଇତି ତୃତୀଯଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ସର୍ଵାସ୍ଵପ୍ସୁ ପଞ୍ଚଵିଧଂସାମୋପାସୀତ ମେଘୋ ଯତ୍ସମ୍ପ୍ଲଵତେ ସ ହିଂକାରୋ ଯଦ୍ଵର୍ଷତି ସ ପ୍ରସ୍ତାଵୋ ଯାଃ ପ୍ରାଚ୍ଯଃ ସ୍ଯନ୍ଦନ୍ତେ ସ ଉଦ୍ଗୀଥୋ ଯାଃ ପ୍ରତୀଚ୍ଯଃ ସ ପ୍ରତିହାରଃ ସମୁଦ୍ରୋ ନିଧନମ୍ ॥ ୨.୪.୧ ॥
ନ ହାପ୍ସୁ ପ୍ରୈତ୍ଯପ୍ସୁମାନ୍ଭଵତି ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ସର୍ଵାସ୍ଵପ୍ସୁ ପଞ୍ଚଵିଧଂସାମୋପାସ୍ତେ ॥ ୨.୪.୨ ॥ ॥ ଇତି ଚତୁର୍ଥଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଋତୁଷୁ ପଞ୍ଚଵିଧଂ ସାମୋପାସୀତ ଵସନ୍ତୋ ହିଂକାରଃ ଗ୍ରୀଷ୍ମଃ ପ୍ରସ୍ତାଵୋ ଵର୍ଷା ଉଦ୍ଗୀଥଃ ଶରତ୍ପ୍ରତିହାରୋ ହେମନ୍ତୋ ନିଧନମ୍ ॥ ୨.୫.୧ ॥
କଲ୍ପନ୍ତେ ହାସ୍ମା ଋତଵ ଋତୁମାନ୍ଭଵତି ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନୃତୁଷୁ ପଞ୍ଚଵିଧଂ ସାମୋପାସ୍ତେ ॥ ୨.୫.୨ ॥ ॥ ଇତି ପଞ୍ଚମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ପଶୁଷୁ ପଞ୍ଚଵିଧଂ ସାମୋପାସୀତାଜା ହିଂକାରୋଽଵଯଃ ପ୍ରସ୍ତାଵୋ ଗାଵ ଉଦ୍ଗୀଥୋଽଶ୍ଵାଃ ପ୍ରତିହାରଃ ପୁରୁଷୋ ନିଧନମ୍ ॥ ୨.୬.୧ ॥
ଭଵନ୍ତି ହାସ୍ଯ ପଶଵଃ ପଶୁମାନ୍ଭଵତି ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ପଶୁଷୁ ପଞ୍ଚଵିଧଂ ସାମୋପାସ୍ତେ ॥ ୨.୬.୨ ॥ ॥ ଇତି ଷଷ୍ଠଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ପ୍ରାଣେଷୁ ପଞ୍ଚଵିଧଂ ପରୋଵରୀଯଃ ସାମୋପାସୀତ ପ୍ରାଣୋ ହିଂକାରୋ ଵାକ୍ପ୍ରସ୍ତାଵଶ୍ଚକ୍ଷୁରୁଦ୍ଗୀଥଃ ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ପ୍ରତିହାରୋ ମନୋ ନିଧନଂ ପରୋଵରୀଯାଂସି ଵା ଏତାନି ॥ ୨.୭.୧ ॥
ପରୋଵରୀଯୋ ହାସ୍ଯ ଭଵତି ପରୋଵରୀଯସୋ ହ ଲୋକାଞ୍ଜଯତି ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ପ୍ରାଣେଷୁ ପଞ୍ଚଵିଧଂ ପରୋଵରୀଯଃ ସାମୋପାସ୍ତ ଇତି ତୁ ପଞ୍ଚଵିଧସ୍ଯ ॥ ୨.୭.୨ ॥ ॥ ଇତି ସପ୍ତମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ସପ୍ତଵିଧସ୍ଯ ଵାଚି ସପ୍ତଵିଧ୍ଂ ସାମୋପାସୀତ ଯତ୍କିଂଚ ଵାଚୋ ହୁମିତି ସ ହିଂକାରୋ ଯତ୍ପ୍ରେତି ସ ପ୍ରସ୍ତାଵୋ ଯଦେତି ସ ଆଦିଃ ॥ ୨.୮.୧ ॥
ଯଦୁଦିତି ସ ଉଦ୍ଗୀଥୋ ଯତ୍ପ୍ରତୀତି ସ ପ୍ରତିହାରୋ ଯଦୁପେତି ସ ଉପଦ୍ରଵୋ ଯନ୍ନୀତି ତନ୍ନିଧନମ୍ ॥ ୨.୮.୨ ॥
ଦୁଗ୍ଧେଽସ୍ମୈ ଵାଗ୍ଦୋହଂ ଯୋ ଵାଚୋ ଦୋହୋଽନ୍ନଵାନନ୍ନାଦୋ ଭଵତି ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଵାଚି ସପ୍ତଵିଧଂ ସାମୋପାସ୍ତେ ॥ ୨.୮.୩ ॥ ॥ ଇତି ଅଷ୍ଟମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ଖଲ୍ଵମୁମାଦିତ୍ଯଂସପ୍ତଵିଧଂ ସାମୋପାସୀତ ସର୍ଵଦା ସମସ୍ତେନ ସାମ ମାଂ ପ୍ରତି ମାଂ ପ୍ରତୀତି ସର୍ଵେଣ ସମସ୍ତେନ ସାମ ॥ ୨.୯.୧ ॥
ତସ୍ମିନ୍ନିମାନି ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନ୍ଯନ୍ଵାଯତ୍ତାନୀତି ଵିଦ୍ଯାତ୍ତସ୍ଯ ଯତ୍ପୁରୋଦଯାତ୍ସ ହିଂକାରସ୍ତଦସ୍ଯ ପଶଵୋଽନ୍ଵାଯତ୍ତାସ୍ତସ୍ମାତ୍ତେ ହିଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ହିଂକାରଭାଜିନୋ ହ୍ଯେତସ୍ଯ ସାମ୍ନଃ ॥ ୨.୯.୨ ॥
ଅଥ ଯତ୍ପ୍ରଥମୋଦିତେ ସ ପ୍ରସ୍ତାଵସ୍ତଦସ୍ଯ ମନୁଷ୍ଯା ଅନ୍ଵାଯତ୍ତାସ୍ତସ୍ମାତ୍ତେ ପ୍ରସ୍ତୁତିକାମାଃ ପ୍ରଶଂସାକାମାଃ ପ୍ରସ୍ତାଵଭାଜିନୋ ହ୍ଯେତସ୍ଯ ସାମ୍ନଃ ॥ ୨.୯.୩ ॥
ଅଥ ଯତ୍ସଂଗଵଵେଲାଯାଂ ସ ଆଦିସ୍ତଦସ୍ଯ ଵଯାଂସ୍ଯନ୍ଵାଯତ୍ତାନି ତସ୍ମାତ୍ତାନ୍ଯନ୍ତରିକ୍ଷେଽନାରମ୍ବଣାନ୍ଯାଦାଯାତ୍ମାନଂ ପରିପତନ୍ତ୍ଯାଦିଭାଜୀନି ହ୍ଯେତସ୍ଯ ସାମ୍ନଃ ॥ ୨.୯.୪ ॥
ଅଥ ଯତ୍ସମ୍ପ୍ରତିମଧ୍ଯଂଦିନେ ସ ଉଦ୍ଗୀଥସ୍ତଦସ୍ଯ ଦେଵା ଅନ୍ଵାଯତ୍ତାସ୍ତସ୍ମାତ୍ତେ ସତ୍ତମାଃ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯାନାମୁଦ୍ଗୀଥଭାଜିନୋ ହ୍ଯେତସ୍ଯ ସାମ୍ନଃ ॥ ୨.୯.୫ ॥
ଅଥ ଯଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ମଧ୍ଯଂଦିନାତ୍ପ୍ରାଗପରାହ୍ଣାତ୍ସ ପ୍ରତିହାରସ୍ତଦସ୍ଯ ଗର୍ଭା ଅନ୍ଵାଯତ୍ତାସ୍ତସ୍ମାତ୍ତେ ପ୍ରତିହୃତାନାଵପଦ୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରତିହାରଭାଜିନୋ ହ୍ଯେତସ୍ଯ ସାମ୍ନଃ ॥ ୨.୯.୬ ॥
ଅଥ ଯଦୂର୍ଧ୍ଵମପରାହ୍ଣାତ୍ପ୍ରାଗସ୍ତମଯାତ୍ସ ଉପଦ୍ରଵସ୍ତଦସ୍ଯାରଣ୍ଯା ଅନ୍ଵାଯତ୍ତାସ୍ତସ୍ମାତ୍ତେ ପୁରୁଷଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କକ୍ଷଂଶ୍ଵଭ୍ରମିତ୍ଯୁପଦ୍ରଵନ୍ତ୍ଯୁପଦ୍ରଵଭାଜିନୋ ହ୍ଯେତସ୍ଯ ସାମ୍ନଃ ॥ ୨.୯.୭ ॥
ଅଥ ଯତ୍ପ୍ରଥମାସ୍ତମିତେ ତନ୍ନିଧନଂ ତଦସ୍ଯ ପିତରୋଽନ୍ଵାଯତ୍ତାସ୍ତସ୍ମାତ୍ତାନ୍ନିଦଧତି ନିଧନଭାଜିନୋ ହ୍ଯେତସ୍ଯ ସାମ୍ନ ଏଵଂ ଖଲ୍ଵମୁମାଦିତ୍ଯଂ ସପ୍ତଵିଧଂ ସାମୋପାସ୍ତେ ॥ ୨.୯.୮ ॥ ॥ ଇତି ନଵମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ଖଲ୍ଵାତ୍ମସଂମିତମତିମୃତ୍ଯୁ ସପ୍ତଵିଧଂ ସାମୋପାସୀତ ହିଂକାର ଇତି ତ୍ର୍ଯକ୍ଷରଂ ପ୍ରସ୍ତାଵ ଇତି ତ୍ର୍ଯକ୍ଷରଂ ତତ୍ସମମ୍ ॥ ୨.୧୦.୧ ॥
ଆଦିରିତି ଦ୍ଵ୍ଯକ୍ଷରଂ ପ୍ରତିହାର ଇତି ଚତୁରକ୍ଷରଂ ତତ ଇହୈକଂ ତତ୍ସମମ୍ ॥ ୨.୧୦.୨ ॥
ଉଦ୍ଗୀଥ ଇତି ତ୍ର୍ଯକ୍ଷରମୁପଦ୍ରଵ ଇତି ଚତୁରକ୍ଷରଂ ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିଃ ସମଂ ଭଵତ୍ଯକ୍ଷରମତିଶିଷ୍ଯତେ ତ୍ର୍ଯକ୍ଷରଂ ତତ୍ସମମ୍ ॥ ୨.୧୦.୩ ॥
ନିଧନମିତି ତ୍ର୍ଯକ୍ଷରଂ ତତ୍ସମମେଵ ଭଵତି ତାନି ହ ଵା ଏତାନି ଦ୍ଵାଵିଂଶତିରକ୍ଷରାଣି ॥ ୨.୧୦.୪ ॥
ଏକଵିଂଶତ୍ଯାଦିତ୍ଯମାପ୍ନୋତ୍ଯେକଵିଂଶୋ ଵା ଇତୋଽସାଵାଦିତ୍ଯୋ ଦ୍ଵାଵିଂଶେନ ପରମାଦିତ୍ଯାଜ୍ଜଯତି ତନ୍ନାକଂ ତଦ୍ଵିଶୋକମ୍ ॥ ୨.୧୦.୫ ॥
ଆପ୍ନୋତୀ ହାଦିତ୍ଯସ୍ଯ ଜଯଂ ପରୋ ହାସ୍ଯାଦିତ୍ଯଜଯାଜ୍ଜଯୋ ଭଵତି ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନାତ୍ମସଂମିତମତିମୃତ୍ଯୁ ସପ୍ତଵିଧଂ ସାମୋପାସ୍ତେ ସାମୋପାସ୍ତେ ॥ ୨.୧୦.୬ ॥ ॥ ଇତି ଦଶମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ମନୋ ହିଂକାରୋ ଵାକ୍ପ୍ରସ୍ତାଵଶ୍ଚକ୍ଷୁରୁଦ୍ଗୀଥଃ ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ପ୍ରତିହାରଃ ପ୍ରାଣୋ ନିଧନମେତଦ୍ଗାଯତ୍ରଂ ପ୍ରାଣେଷୁ ପ୍ରୋତମ୍ ॥ ୨.୧୧.୧ ॥
ସ ଏଵମେତଦ୍ଗାଯତ୍ରଂ ପ୍ରାଣେଷୁ ପ୍ରୋତଂ ଵେଦ ପ୍ରାଣୀ ଭଵତି ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ମହାନ୍ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ଭଵତି ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯା ମହାମନାଃ ସ୍ଯାତ୍ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍ ॥ ୨.୧୧.୨ ॥ ॥ ଇତି ଏକଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଭିମନ୍ଥତି ସ ହିଂକାରୋ ଧୂମୋ ଜାଯତେ ସ ପ୍ରସ୍ତାଵୋ ଜ୍ଵଲତି ସ ଉଦ୍ଗୀଥୋଽଙ୍ଗାରା ଭଵନ୍ତି ସ ପ୍ରତିହାର ଉପଶାମ୍ଯତି ତନ୍ନିଧନଂ ସଂଶାମ୍ଯତି ତନ୍ନିଧନମେତଦ୍ରଥଂତରମଗ୍ନୌ ପ୍ରୋତମ୍ ॥ ୨.୧୨.୧ ॥
ସ ଯ ଏଵମେତଦ୍ରଥଂତରମଗ୍ନୌ ପ୍ରୋତଂ ଵେଦ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସ୍ଯନ୍ନାଦୋ ଭଵତି ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ମହାନ୍ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ଭଵତି ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯା ନ ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଙଗ୍ନିମାଚାମେନ୍ନ ନିଷ୍ଠୀଵେତ୍ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍ ॥ ୨.୧୨.୨ ॥ ॥ ଇତି ଦ୍ଵାଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଉପମନ୍ତ୍ରଯତେ ସ ହିଂକାରୋ ଜ୍ଞପଯତେ ସ ପ୍ରସ୍ତାଵଃ ସ୍ତ୍ରିଯା ସହ ଶେତେ ସ ଉଦ୍ଗୀଥଃ ପ୍ରତି ସ୍ତ୍ରୀଂ ସହ ଶେତେ ସ ପ୍ରତିହାରଃ କାଲଂ ଗଚ୍ଛତି ତନ୍ନିଧନଂ ପାରଂ ଗଚ୍ଛତି ତନ୍ନିଧନମେତଦ୍ଵାମଦେଵ୍ଯଂ ମିଥୁନେ ପ୍ରୋତମ୍ ॥ ୨.୧୩.୧ ॥ ସ ଯ ଏଵମେତଦ୍ଵାମଦେଵ୍ଯଂ ମିଥୁନେ ପ୍ରୋତଂ ଵେଦ ମିଥୁନୀ ଭଵତି ମିଥୁନାନ୍ମିଥୁନାତ୍ପ୍ରଜାଯତେ ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ମହାନ୍ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ଭଵତି ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯା ନ କାଂଚନ ପରିହରେତ୍ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍ ॥ ୨.୧୩.୨ ॥ ॥ ଇତି ତ୍ରଯୋଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଉଦ୍ଯନ୍ହିଂକାର ଉଦିତଃ ପ୍ରସ୍ତାଵୋ ମଧ୍ଯଂଦିନ ଉଦ୍ଗୀଥୋଽପରାହ୍ଣଃ ପ୍ରତିହାରୋଽସ୍ତଂ ଯନ୍ନିଧନମେତଦ୍ବୃହଦାଦିତ୍ଯେ ପ୍ରୋତମ୍ ॥ ୨.୧୪.୧ ॥
ସ ଯ ଏଵମେତଦ୍ବୃହଦାଦିତ୍ଯେ ପ୍ରୋତଂ ଵେଦ ତେଜସ୍ଵ୍ଯନ୍ନାଦୋ ଭଵତି ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ମହାନ୍ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ଭଵତି ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯା ତପନ୍ତଂ ନ ନିନ୍ଦେତ୍ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍ ॥ ୨.୧୪.୨ ॥ ॥ ଇତି ଚତୁର୍ଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଭ୍ରାଣି ସମ୍ପ୍ଲଵନ୍ତେ ସ ହିଂକାରୋ ମେଘୋ ଜାଯତେ ସ ପ୍ରସ୍ତାଵୋ ଵର୍ଷତି ସ ଉଦ୍ଗୀଥୋ ଵିଦ୍ଯୋତତେ ସ୍ତନଯତି ସ ପ୍ରତିହାର ଉଦ୍ଗୃହ୍ଣାତି ତନ୍ନିଧନମେତଦ୍ଵୈରୂପଂ ପର୍ଜନ୍ଯେ ପ୍ରୋତମ୍ ॥ ୨.୧୫.୧ ॥
ସ ଯ ଏଵମେତଦ୍ଵୈରୂପଂ ପର୍ଜନ୍ଯେ ପ୍ରୋତଂ ଵେଦ ଵିରୂପାଂଶ୍ଚ ସୁରୂପଂଶ୍ଚ ପଶୂନଵରୁନ୍ଧେ ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ମହାନ୍ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ଭଵତି ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯା ଵର୍ଷନ୍ତଂ ନ ନିନ୍ଦେତ୍ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍ ॥ ୨.୧୫.୨ ॥ ॥ ଇତି ପଞ୍ଚଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଵସନ୍ତୋ ହିଂକାରୋ ଗ୍ରୀଷ୍ମଃ ପ୍ରସ୍ତାଵୋ ଵର୍ଷା ଉଦ୍ଗୀଥଃ ଶରତ୍ପ୍ରତିହାରୋ ହେମନ୍ତୋ ନିଧନମେତଦ୍ଵୈରାଜମୃତୁଷୁ ପ୍ରୋତମ୍ ॥ ୨.୧୬.୧ ॥
ସ ଯ ଏଵମେତଦ୍ଵୈରାଜମୃତୁଷୁ ପ୍ରୋତଂ ଵେଦ ଵିରାଜତି ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ମହାନ୍ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ଭଵତି ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯର୍ତୂନ୍ନ ନିନ୍ଦେତ୍ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍ ॥ ୨.୧୬.୨ ॥ ॥ ଇତି ଷୋଡଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ପୃଥିଵୀ ହିଂକାରୋଽନ୍ତରିକ୍ଷଂ ପ୍ରସ୍ତାଵୋ ଦ୍ଯୌରୁଦ୍ଗୀଥୋ ଦିଶଃ ପ୍ରତିହାରଃ ସମୁଦ୍ରୋ ନିଧନମେତାଃ ଶକ୍ଵର୍ଯୋ ଲୋକେଷୁ ପ୍ରୋତାଃ ॥ ୨.୧୭.୧ ॥
ସ ଯ ଏଵମେତାଃ ଶକ୍ଵର୍ଯୋ ଲୋକେଷୁ ପ୍ରୋତା ଵେଦ ଲୋକୀ ଭଵତି ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ମହାନ୍ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ଭଵତି ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯା ଲୋକାନ୍ନ ନିନ୍ଦେତ୍ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍ ॥ ୨.୧୭.୨ ॥ ॥ ଇତି ସପ୍ତଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଜା ହିଂକାରୋଽଵଯଃ ପ୍ରସ୍ତାଵୋ ଗାଵ ଉଦ୍ଗୀଥୋଽଶ୍ଵାଃ ପ୍ରତିହାରଃ ପୁରୁଷୋ ନିଧନମେତା ରେଵତ୍ଯଃ ପଶୁଷୁ ପ୍ରୋତାଃ ॥ ୨.୧୮.୧ ॥
ସ ଯ ଏଵମେତା ରେଵତ୍ଯଃ ପଶୁଷୁ ପ୍ରୋତା ଵେଦ ପଶୁମାନ୍ଭଵତି ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ମହାନ୍ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ଭଵତି ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯା ପଶୂନ୍ନ ନିନ୍ଦେତ୍ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍ ॥ ୨.୧୮.୨ ॥ ॥ ଇତି ଅଷ୍ଟାଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଲୋମ ହିଂକାରସ୍ତ୍ଵକ୍ପ୍ରସ୍ତାଵୋ ମାଂସମୁଦ୍ଗୀଥୋସ୍ଥି ପ୍ରତିହାରୋ ମଜ୍ଜା ନିଧନମେତଦ୍ଯଜ୍ଞାଯଜ୍ଞୀଯମଙ୍ଗେଷୁ ପ୍ରୋତମ୍ ॥ ୨.୧୯.୧ ॥
ସ ଯ ଏଵମେତଦ୍ଯଜ୍ଞାଯଜ୍ଞୀଯମଙ୍ଗେଷୁ ପ୍ରୋତଂ ଵେଦାଙ୍ଗୀ ଭଵତି ନାଙ୍ଗେନ ଵିହୂର୍ଛତି ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ମହାନ୍ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ଭଵତି ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯା ସଂଵତ୍ସରଂ ମଜ୍ଜ୍ଞୋ ନାଶ୍ନୀଯାତ୍ତଦ୍ଵ୍ରତଂ ମଜ୍ଜ୍ଞୋ ନାଶ୍ନୀଯାଦିତି ଵା ॥ ୨.୧୯.୨ ॥ ॥ ଇତି ଏକୋନଵିଂଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଗ୍ନିର୍ହିଂକାରୋ ଵାଯୁଃ ପ୍ରସ୍ତାଵ ଆଦିତ୍ଯ ଉଦ୍ଗୀଥୋ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ପ୍ରତିହାରଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମା ନିଧନମେତଦ୍ରାଜନଂ ଦେଵତାସୁ ପ୍ରୋତମ୍ ॥ ୨.୨୦.୧ ॥
ସ ଯ ଏଵମେତଦ୍ରାଜନଂ ଦେଵତାସୁ ପ୍ରୋତଂ ଵେଦୈତାସାମେଵ ଦେଵତାନାଂସଲୋକତାଂସର୍ଷ୍ଟିତାଂସାଯୁଜ୍ଯଂ ଗଚ୍ଛତି ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ମହାନ୍ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିର୍ଭଵତି ମହାନ୍କୀର୍ତ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ନ ନିନ୍ଦେତ୍ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍ ॥ ୨.୨୦.୨ ॥ ॥ ଇତି ଵିଂଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ତ୍ରଯୀ ଵିଦ୍ଯା ହିଂକାରସ୍ତ୍ରଯ ଇମେ ଲୋକାଃ ସ ପ୍ରସ୍ତାଵୋଽଗ୍ନିର୍ଵାଯୁରାଦିତ୍ଯଃ ସ ଉଦ୍ଗୀଥୋ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଵଯାଂସି ମରୀଚଯଃ ସ ପ୍ରତିହାରଃ ସର୍ପା ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପିତରସ୍ତନ୍ନିଧନମେତତ୍ସାମ ସର୍ଵସ୍ମିନ୍ପ୍ରୋତମ୍ ॥ ୨.୨୧.୧ ॥
ସ ଯ ଏଵମେତତ୍ସାମ ସର୍ଵସ୍ମିନ୍ପ୍ରୋତଂ ଵେଦ ସର୍ଵଂ ହ ଭଵତି ॥ ୨.୨୧.୨ ॥
ତଦେଷ ଶ୍ଲୋକୋ ଯାନି ପଞ୍ଚଧା ତ୍ରୀଣୀ ତ୍ରୀଣି ତେଭ୍ଯୋ ନ ଜ୍ଯାଯଃ ପରମନ୍ଯଦସ୍ତି ॥ ୨.୨୧.୩ ॥
ଯସ୍ତଦ୍ଵେଦ ସ ଵେଦ ସର୍ଵଂ ସର୍ଵା ଦିଶୋ ବଲିମସ୍ମୈ ହରନ୍ତି ସର୍ଵମସ୍ମୀତ୍ଯୁପାସିତ ତଦ୍ଵ୍ରତଂ ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍ ॥ ୨.୨୧.୪ ॥ ॥ ଇତି ଏକଵିଂଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଵିନର୍ଦି ସାମ୍ନୋ ଵୃଣେ ପଶଵ୍ଯମିତ୍ଯଗ୍ନେରୁଦ୍ଗୀଥୋଽନିରୁକ୍ତଃ ପ୍ରଜାପତେର୍ନିରୁକ୍ତଃ ସୋମସ୍ଯ ମୃଦୁ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ଵାଯୋଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ବଲଵଦିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କ୍ରୌଞ୍ଚଂ ବୃହସ୍ପତେରପଧ୍ଵାନ୍ତଂ ଵରୁଣସ୍ଯ ତାନ୍ସର୍ଵାନେଵୋପସେଵେତ ଵାରୁଣଂ ତ୍ଵେଵ ଵର୍ଜଯେତ୍ ॥ ୨.୨୨.୧ ॥
ଅମୃତତ୍ଵଂ ଦେଵେଭ୍ଯ ଆଗାଯାନୀତ୍ଯାଗାଯେତ୍ସ୍ଵଧାଂ ପିତୃଭ୍ଯ ଆଶାଂ ମନୁଷ୍ଯେଭ୍ଯସ୍ତୃଣୋଦକଂ ପଶୁଭ୍ଯଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଲୋକଂ ଯଜମାନାଯାନ୍ନମାତ୍ମନ ଆଗାଯାନୀତ୍ଯେତାନି ମନସା ଧ୍ଯାଯନ୍ନପ୍ରମତ୍ତଃ ସ୍ତୁଵୀତ ॥ ୨.୨୨.୨ ॥
ସର୍ଵେ ସ୍ଵରା ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵ ଊଷ୍ମାଣଃ ପ୍ରଜାପତେରାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵେ ସ୍ପର୍ଶା ମୃତ୍ଯୋରାତ୍ମାନସ୍ତଂ ଯଦି ସ୍ଵରେଷୂପାଲଭେତେନ୍ଦ୍ରଂଶରଣଂ ପ୍ରପନ୍ନୋଽଭୂଵଂ ସ ତ୍ଵା ପ୍ରତି ଵକ୍ଷ୍ଯତୀତ୍ଯେନଂ ବ୍ରୂଯାତ୍ ॥ ୨.୨୨.୩ ॥
ଅଥ ଯଦ୍ଯେନମୂଷ୍ମସୂପାଲଭେତ ପ୍ରଜାପତିଂଶରଣଂ ପ୍ରପନ୍ନୋଽଭୂଵଂ ସ ତ୍ଵା ପ୍ରତି ପେକ୍ଷ୍ଯତୀତ୍ଯେନଂ ବ୍ରୂଯାଦଥ ଯଦ୍ଯେନଂ ସ୍ପର୍ଶେଷୂପାଲଭେତ ମୃତ୍ଯୁଂ ଶରଣଂ ପ୍ରପନ୍ନୋଽଭୂଵଂ ସ ତ୍ଵା ପ୍ରତି ଧକ୍ଷ୍ଯତୀତ୍ଯେନଂ ବ୍ରୂଯାତ୍ ॥ ୨.୨୨.୪ ॥
ସର୍ଵେ ସ୍ଵରା ଘୋଷଵନ୍ତୋ ବଲଵନ୍ତୋ ଵକ୍ତଵ୍ଯା ଇନ୍ଦ୍ରେ ବଲଂ ଦଦାନୀତି ସର୍ଵ ଊଷ୍ମାଣୋଽଗ୍ରସ୍ତା ଅନିରସ୍ତା ଵିଵୃତା ଵକ୍ତଵ୍ଯାଃ ପ୍ରଜାପତେରାତ୍ମାନଂ ପରିଦଦାନୀତି ସର୍ଵେ ସ୍ପର୍ଶା ଲେଶେନାନଭିନିହିତା ଵକ୍ତଵ୍ଯା ମୃତ୍ଯୋରାତ୍ମାନଂ ପରିହରାଣୀତି ॥ ୨.୨୨.୫ ॥ ॥ ଇତି ଦ୍ଵାଵିଂଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ତ୍ରଯୋ ଧର୍ମସ୍କନ୍ଧା ଯଜ୍ଞୋଽଧ୍ଯଯନଂ ଦାନମିତି ପ୍ରଥମସ୍ତପ ଏଵ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ବ୍ରହ୍ମଚାର୍ଯାଚାର୍ଯକୁଲଵାସୀ ତୃତୀଯୋଽତ୍ଯନ୍ତମାତ୍ମାନମାଚାର୍ଯକୁଲେଽଵସାଦଯନ୍ସର୍ଵ ଏତେ ପୁଣ୍ଯଲୋକା ଭଵନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମସଂସ୍ଥୋଽମୃତତ୍ଵମେତି ॥ ୨.୨୩.୧ ॥
ପ୍ରଜାପତିର୍ଲୋକାନଭ୍ଯତପତ୍ତେଭ୍ଯୋଽଭିତପ୍ତେଭ୍ଯସ୍ତ୍ରଯୀ ଵିଦ୍ଯା ସମ୍ପ୍ରାସ୍ରଵତ୍ତାମଭ୍ଯତପତ୍ତସ୍ଯା ଅଭିତପ୍ତାଯା ଏତାନ୍ଯକ୍ଷରାଣି ସମ୍ପ୍ରାସ୍ର୍ଵନ୍ତ ଭୂର୍ଭୁଵଃ ସ୍ଵରିତି ॥ ୨.୨୩.୨ ॥
ତାନ୍ଯଭ୍ଯତପତ୍ତେଭ୍ଯୋଽଭିତପ୍ତେଭ୍ଯ ଓଁକାରଃ ସମ୍ପ୍ରାସ୍ରଵତ୍ତଦ୍ଯଥା ଶଙ୍କୁନା ସର୍ଵାଣି ପର୍ଣାନି ସଂତୃଣ୍ଣାନ୍ଯେଵମୋଂକାରେଣ ସର୍ଵା ଵାକ୍ସଂତୃଣ୍ଣୋଂକାର ଏଵେଦଂ ସର୍ଵମୋଂକାର ଏଵେଦଂ ସର୍ଵମ୍ ॥ ୨.୨୩.୩ ॥ ॥ ଇତି ତ୍ରଯୋଵିଂଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନୋ ଵଦନ୍ତି ଯଦ୍ଵସୂନାଂ ପ୍ରାତଃ ସଵନଂ ରୁଦ୍ରାଣାଂ ମାଧ୍ଯଂଦିନଂ ସଵନମାଦିତ୍ଯାନାଂ ଚ ଵିଶ୍ଵେଷାଂ ଚ ଦେଵାନାଂ ତୃତୀଯସଵନମ୍ ॥ ୨.୨୪.୧ ॥
କ୍ଵ ତର୍ହି ଯଜମାନସ୍ଯ ଲୋକ ଇତି ସ ଯସ୍ତଂ ନ ଵିଦ୍ଯାତ୍କଥଂ କୁର୍ଯାଦଥ ଵିଦ୍ଵାନ୍କୁର୍ଯାତ୍ ॥ ୨.୨୪.୨ ॥
ପୁରା ପ୍ରାତରନୁଵାକସ୍ଯୋପାକରଣାଜ୍ଜଘନେନ ଗାର୍ହପତ୍ଯସ୍ଯୋଦାଙ୍ମୁଖ ଉପଵିଶ୍ଯ ସ ଵାସଵଂ ସାମାଭିଗାଯତି ॥ ୨.୨୪.୩ ॥
ଲୋ୩କଦ୍ଵାରମପାଵା୩ର୍ଣୂ ୩୩ ପଶ୍ଯେମ ତ୍ଵା ଵଯଂ ରା ୩୩୩୩୩ ହୁ ୩ ମ୍ ଆ ୩୩ ଜ୍ଯା ୩ ଯୋ ୩ ଆ ୩୨୧୧୧ ଇତି ॥ ୨.୨୪.୪ ॥
ଅଥ ଜୁହୋତି ନମୋଽଗ୍ନଯେ ପୃଥିଵୀକ୍ଷିତେ ଲୋକକ୍ଷିତେ ଲୋକଂ ମେ ଯଜମାନାଯ ଵିନ୍ଦୈଷ ଵୈ ଯଜମାନସ୍ଯ ଲୋକ ଏତାସ୍ମି ॥ ୨.୨୪.୫ ॥
ଅତ୍ର ଯଜମାନଃ ପରସ୍ତାଦାଯୁଷଃ ସ୍ଵାହାପଜହି ପରିଘମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵୋତ୍ତିଷ୍ଠତି ତସ୍ମୈ ଵସଵଃ ପ୍ରାତଃସଵନଂ ସମ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ॥ ୨.୨୪.୬ ॥
ପୁରା ମାଧ୍ଯଂଦିନସ୍ଯ ସଵନସ୍ଯୋପାକରଣାଜ୍ଜଘନେନାଗ୍ନୀଧ୍ରୀଯସ୍ଯୋଦଙ୍ମୁଖ ଉପଵିଶ୍ଯ ସ ରୌଦ୍ରଂସାମାଭିଗାଯତି ॥ ୨.୨୪.୭ ॥
ଲୋ୩କଦ୍ଵାରମପାଵା୩ର୍ଣୂ୩୩ ପଶ୍ଯେମ ତ୍ଵା ଵଯଂ ଵୈରା୩୩୩୩୩ ହୁ୩ମ୍ ଆ୩୩ଜ୍ଯା ୩ଯୋ୩ଆ୩୨୧୧୧ଇତି ॥ ୨.୨୪.୮ ॥
ଅଥ ଜୁହୋତି ନମୋ ଵାଯଵେଽନ୍ତରିକ୍ଷକ୍ଷିତେ ଲୋକକ୍ଷିତେ ଲୋକଂ ମେ ଯଜମାନାଯ ଵିନ୍ଦୈଷ ଵୈ ଯଜମାନସ୍ଯ ଲୋକ ଏତାସ୍ମି ॥ ୨.୨୪.୯ ॥
ଅତ୍ର ଯଜମାନଃ ପରସ୍ତାଦାଯୁଷଃ ସ୍ଵାହାପଜହି ପରିଘମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵୋତ୍ତିଷ୍ଠତି ତସ୍ମୈ ରୁଦ୍ରା ମାଧ୍ଯଂଦିନଂସଵନଂସମ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ॥ ୨.୨୪.୧୦ ॥
ପୁରା ତୃତୀଯସଵନସ୍ଯୋପାକରଣାଜ୍ଜଘନେନାହଵନୀଯସ୍ଯୋଦଙ୍ମୁଖ ଉପଵିଶ୍ଯ ସ ଆଦିତ୍ଯଂସ ଵୈଶ୍ଵଦେଵଂ ସାମାଭିଗାଯତି ॥ ୨.୨୪.୧୧ ॥
ଲୋ୩କଦ୍ଵାରମପାଵା୩ର୍ଣୂ୩୩ପଶ୍ଯେମ ତ୍ଵା ଵଯଂ ସ୍ଵାରା ୩୩୩୩୩ ହୁ୩ମ୍ ଆ୩୩ ଜ୍ଯା୩ ଯୋ୩ଆ ୩୨୧୧୧ ଇତି ॥ ୨.୨୪.୧୨ ॥
ଆଦିତ୍ଯମଥ ଵୈଶ୍ଵଦେଵଂ ଲୋ୩କଦ୍ଵାରମପାଵା୩ର୍ଣୂ୩୩ ପଶ୍ଯେମ ତ୍ଵା ଵଯଂସାମ୍ରା୩୩୩୩୩ ହୁ୩ମ୍ ଆ୩୩ ଜ୍ଯା୩ଯୋ୩ଆ ୩୨୧୧୧ ଇତି ॥ ୨.୨୪.୧୩ ॥
ଅଥ ଜୁହୋତି ନମ ଆଦିତ୍ଯେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଵିଶ୍ଵେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଦିଵିକ୍ଷିଦ୍ଭ୍ଯୋ ଲୋକକ୍ଷିଦ୍ଭ୍ଯୋ ଲୋକଂ ମେ ଯଜମାନାଯ ଵିନ୍ଦତ ॥ ୨.୨୪.୧୪ ॥
ଏଷ ଵୈ ଯଜମାନସ୍ଯ ଲୋକ ଏତାସ୍ମ୍ଯତ୍ର ଯଜମାନଃ ପରସ୍ତାଦାଯୁଷଃ ସ୍ଵାହାପହତ ପରିଘମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵୋତ୍ତିଷ୍ଠତି ॥ ୨.୨୪.୧୫ ॥
ତସ୍ମା ଆଦିତ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିଶ୍ଵେ ଚ ଦେଵାସ୍ତୃତୀଯସଵନଂ ସମ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯେଷ ହ ଵୈ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ମାତ୍ରାଂ ଵେଦ ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ॥ ୨.୨୪.୧୬ ॥ ॥ ଇତି ଚତୁର୍ଵିଂଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥ ॥ ଇତି ଦ୍ଵିତୀଯୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥
॥ ତୃତୀଯୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥ ଅସୌ ଵା ଆଦିତ୍ଯୋ ଦେଵମଧୁ ତସ୍ଯ ଦ୍ଯୌରେଵ ତିରଶ୍ଚୀନଵଂଶୋଽନ୍ତରିକ୍ଷମପୂପୋ ମରୀଚଯଃ ପୁତ୍ରାଃ ॥ ୩.୧.୧ ॥
ତସ୍ଯ ଯେ ପ୍ରାଞ୍ଚୋ ରଶ୍ମଯସ୍ତା ଏଵାସ୍ଯ ପ୍ରାଚ୍ଯୋ ମଧୁନାଡ୍ଯଃ । ଋଚ ଏଵ ମଧୁକୃତ ଋଗ୍ଵେଦ ଏଵ ପୁଷ୍ପଂ ତା ଅମୃତା ଆପସ୍ତା ଵା ଏତା ଋଚଃ ॥ ୩.୧.୨ ॥
ଏତମୃଗ୍ଵେଦମଭ୍ଯତପଂସ୍ତସ୍ଯାଭିତପ୍ତସ୍ଯ ଯଶସ୍ତେଜ ଇନ୍ଦ୍ରିଯଂ ଵୀର୍ଯମନ୍ନାଦ୍ଯଂରସୋଽଜାଯତ ॥ ୩.୧.୩ ॥
ତଦ୍ଵ୍ଯକ୍ଷରତ୍ତଦାଦିତ୍ଯମଭିତୋଽଶ୍ରଯତ୍ତଦ୍ଵା ଏତଦ୍ଯଦେତଦାଦିତ୍ଯସ୍ଯ ରୋହିତଂରୂପମ୍ ॥ ୩.୧.୪ ॥ ॥ ଇତି ପ୍ରଥମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ଯେଽସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣା ରଶ୍ମଯସ୍ତା ଏଵାସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣା ମଧୁନାଡ୍ଯୋ ଯଜୂଂଷ୍ଯେଵ ମଧୁକୃତୋ ଯଜୁର୍ଵେଦ ଏଵ ପୁଷ୍ପଂ ତା ଅମୃତ ଆପଃ ॥ ୩.୨.୧ ॥
ତାନି ଵା ଏତାନି ଯଜୂଂଷ୍ଯେତଂ ଯଜୁର୍ଵେଦମଭ୍ଯତପଂସ୍ତସ୍ଯାଭିତପ୍ତସ୍ଯ ଯଶସ୍ତେଜ ଇନ୍ଦ୍ରିଯଂ ଵୀର୍ଯମନ୍ନାଦ୍ଯଂରସୋଜାଯତ ॥ ୩.୨.୨ ॥
ତଦ୍ଵ୍ଯକ୍ଷରତ୍ତଦାଦିତ୍ଯମଭିତୋଽଶ୍ରଯତ୍ତଦ୍ଵା ଏତଦ୍ଯଦେତଦାଦିତ୍ଯସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲଂ ରୂପମ୍ ॥ ୩.୨.୩ ॥ ॥ ଇତି ଦ୍ଵିତୀଯଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ଯେଽସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯଞ୍ଚୋ ରଶ୍ମଯସ୍ତା ଏଵାସ୍ଯ ପ୍ରତୀଚ୍ଯୋ ମଧୁନାଡ୍ଯଃ ସାମାନ୍ଯେଵ ମଧୁକୃତଃ ସାମଵେଦ ଏଵ ପୁଷ୍ପଂ ତା ଅମୃତା ଆପଃ ॥ ୩.୩.୧ ॥
ତାନି ଵା ଏତାନି ସାମାନ୍ଯେତଂ ସାମଵେଦମଭ୍ଯତପଂସ୍ତସ୍ଯାଭିତପ୍ତସ୍ଯ ଯଶସ୍ତେଜ ଇନ୍ଦ୍ରିଯଂ ଵୀର୍ଯମନ୍ନାଦ୍ଯଂରସୋଽଜାଯତ ॥ ୩.୩.୨ ॥
ତଦ୍ଵ୍ଯକ୍ଷରତ୍ତଦାଦିତ୍ଯମଭିତୋଽଶ୍ରଯତ୍ତଦ୍ଵା ଏତଦ୍ଯଦେତଦାଦିତ୍ଯସ୍ଯ କୃଷ୍ଣଂରୂପମ୍ ॥ ୩.୩.୩ ॥ ॥ ଇତି ତୃତୀଯଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ଯେଽସ୍ଯୋଦଞ୍ଚୋ ରଶ୍ମଯସ୍ତା ଏଵାସ୍ଯୋଦୀଚ୍ଯୋ ମଧୁନାଡ୍ଯୋଽଥର୍ଵାଙ୍ଗିରସ ଏଵ ମଧୁକୃତ ଇତିହାସପୁରାଣଂ ପୁଷ୍ପଂ ତା ଅମୃତା ଆପଃ ॥ ୩.୪.୧ ॥
ତେ ଵା ଏତେଽଥର୍ଵାଙ୍ଗିରସ ଏତଦିତିହାସପୂରାଣମଭ୍ଯତପଂ ସ୍ତସ୍ଯାଭିତପ୍ତସ୍ଯ ଯଶସ୍ତେଜ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଂ ଵୀର୍ଯମନ୍ନାଦ୍ଯଂରସୋଽଜାଯତ ॥ ୩.୪.୨ ॥
ତଦ୍ଵ୍ଯକ୍ଷରତ୍ତଦାଦିତ୍ଯମଭିତୋଽଶ୍ରଯତ୍ତଦ୍ଵା ଏତଦ୍ଯଦେତଦାଦିତ୍ଯସ୍ଯ ପରଂ କୃଷ୍ଣଂରୂପମ୍ ॥ ୩.୪.୩ ॥ ॥ ଇତି ଚତୁର୍ଥଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ଯେଽସ୍ଯୋର୍ଧ୍ଵା ରଶ୍ମଯସ୍ତା ଏଵାସ୍ଯୋର୍ଧ୍ଵା ମଧୁନାଡ୍ଯୋ ଗୁହ୍ଯା ଏଵାଦେଶା ମଧୁକୃତୋ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ପୁଷ୍ପଂ ତା ଅମୃତା ଆପଃ ॥ ୩.୫.୧ ॥
ତେ ଵା ଏତେ ଗୁହ୍ଯା ଆଦେଶା ଏତଦ୍ବ୍ରହ୍ମାଭ୍ଯତପଂ ସ୍ତସ୍ଯାଭିତପ୍ତସ୍ଯ ଯଶସ୍ତେଜ ଇନ୍ଦ୍ରିଯଂ ଵୀର୍ଯମନ୍ନାଦ୍ଯଂରସୋଽଜାଯତ ॥ ୩.୫.୨ ॥
ତଦ୍ଵ୍ଯକ୍ଷରତ୍ତଦାଦିତ୍ଯମଭିତୋଽଶ୍ରଯତ୍ତଦ୍ଵା ଏତଦ୍ଯଦେତଦାଦିତ୍ଯସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ କ୍ଷୋଭତ ଇଵ ॥ ୩.୫.୩ ॥
ତେ ଵା ଏତେ ରସାନାଂରସା ଵେଦା ହି ରସାସ୍ତେଷାମେତେ ରସାସ୍ତାନି ଵା ଏତାନ୍ଯମୃତାନାମମୃତାନି ଵେଦା ହ୍ଯମୃତାସ୍ତେଷାମେତାନ୍ଯମୃତାନି ॥ ୩.୫.୪ ॥ ॥ ଇତି ପଞ୍ଚମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ତଦ୍ଯତ୍ପ୍ରଥମମମୃତଂ ତଦ୍ଵସଵ ଉପଜୀଵନ୍ତ୍ଯଗ୍ନିନା ମୁଖେନ ନ ଵୈ ଦେଵା ଅଶ୍ନନ୍ତି ନ ପିବନ୍ତ୍ଯେତଦେଵାମୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୃପ୍ଯନ୍ତି ॥ ୩.୬.୧ ॥
ତ ଏତଦେଵ ରୂପମଭିସଂଵିଶନ୍ତ୍ଯେତସ୍ମାଦ୍ରୂପାଦୁଦ୍ଯନ୍ତି ॥ ୩.୬.୨ ॥
ସ ଯ ଏତଦେଵମମୃତଂ ଵେଦ ଵସୂନାମେଵୈକୋ ଭୂତ୍ଵାଗ୍ନିନୈଵ ମୁଖେନୈତଦେଵାମୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୃପ୍ଯତି ସ ଯ ଏତଦେଵ ରୂପମଭିସଂଵିଶତ୍ଯେତସ୍ମାଦ୍ରୂପାଦୁଦେତି ॥ ୩.୬.୩ ॥
ସ ଯାଵଦାଦିତ୍ଯଃ ପୁରସ୍ତାଦୁଦେତା ପଶ୍ଚାଦସ୍ତମେତା ଵସୂନାମେଵ ତାଵଦାଧିପତ୍ଯଂସ୍ଵାରାଜ୍ଯଂ ପର୍ଯେତା ॥ ୩.୬.୪ ॥ ॥ ଇତି ଷଷ୍ଠଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ଯଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯମମୃତଂ ତଦ୍ରୁଦ୍ରା ଉପଜୀଵନ୍ତୀନ୍ଦ୍ରେଣ ମୁଖେନ ନ ଵୈ ଦେଵା ଅଶ୍ନନ୍ତି ନ ପିବନ୍ତ୍ଯେତଦେଵାମୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୃପ୍ଯନ୍ତି ॥ ୩.୭.୧ ॥
ତ ଏତଦେଵ ରୂପମଭିସଂଵିଶନ୍ତ୍ଯେତସ୍ମାଦ୍ରୂପାଦୁଦ୍ଯନ୍ତି ॥ ୩.୭.୨ ॥
ସ ଯ ଏତଦେଵମମୃତଂ ଵେଦ ରୁଦ୍ରାଣାମେଵୈକୋ ଭୂତ୍ଵେନ୍ଦ୍ରେଣୈଵ ମୁଖେନୈତଦେଵାମୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୃପ୍ଯତି ସ ଏତଦେଵ ରୂପମଭିସଂଵିଶତ୍ଯେତସ୍ମାଦ୍ରୂପାଦୁଦେତି ॥ ୩.୭.୩ ॥
ସ ଯାଵଦାଦିତ୍ଯଃ ପୁରସ୍ତାଦୁଦେତା ପଶ୍ଚାଦସ୍ତମେତା ଦ୍ଵିସ୍ତାଵଦ୍ଦକ୍ଷିଣତ ଉଦେତୋତ୍ତରତୋଽସ୍ତମେତା ରୁଦ୍ରାଣାମେଵ ତାଵଦାଧିପତ୍ଯଂସ୍ଵାରାଜ୍ଯଂ ପର୍ଯେତା ॥ ୩.୭.୪ ॥ ॥ ଇତି ସପ୍ତମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ଯତ୍ତୃତୀଯମମୃତଂ ତଦାଦିତ୍ଯା ଉପଜୀଵନ୍ତି ଵରୁଣେନ ମୁଖେନ ନ ଵୈ ଦେଵା ଅଶ୍ନନ୍ତି ନ ପିବନ୍ତ୍ଯେତଦେଵାମୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୃପ୍ଯନ୍ତି ॥ ୩.୮.୧ ॥
ତ ଏତଦେଵ ରୂପମଭିସଂଵିଶନ୍ତ୍ଯେତସ୍ମାଦ୍ରୂପାଦୁଦ୍ଯନ୍ତି ॥ ୩.୮.୨ ॥
ସ ଯ ଏତଦେଵମମୃତଂ ଵେଦାଦିତ୍ଯାନାମେଵୈକୋ ଭୂତ୍ଵା ଵରୁଣେନୈଵ ମୁଖେନୈତଦେଵାମୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୃପ୍ଯତି ସ ଏତଦେଵ ରୂପମଭିସଂଵିଶତ୍ଯେତସ୍ମାଦ୍ରୂପାଦୁଦେତି ॥ ୩.୮.୩ ॥
ସ ଯାଵଦାଦିତ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣତ ଉଦେତୋତ୍ତରତୋଽସ୍ତମେତା ଦ୍ଵିସ୍ତାଵତ୍ପଶ୍ଚାଦୁଦେତା ପୁରସ୍ତାଦସ୍ତମେତାଦିତ୍ଯାନାମେଵ ତାଵଦାଧିପତ୍ଯଂସ୍ଵାରାଜ୍ଯଂ ପର୍ଯେତା ॥ ୩.୮.୪ ॥ ॥ ଇତି ଅଷ୍ଟମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ଯଚ୍ଚତୁର୍ଥମମୃତଂ ତନ୍ମରୁତ ଉପଜୀଵନ୍ତି ସୋମେନ ମୁଖେନ ନ ଵୈ ଦେଵା ଅଶ୍ନନ୍ତି ନ ପିବନ୍ତ୍ଯେତଦେଵାମୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୃପ୍ଯନ୍ତି ॥ ୩.୯.୧ ॥
ତ ଏତଦେଵ ରୂପମଭିସଂଵିଶନ୍ତ୍ଯେତସ୍ମାଦ୍ରୂପାଦୁଦ୍ଯନ୍ତି ॥ ୩.୯.୨ ॥
ସ ଯ ଏତଦେଵମମୃତଂ ଵେଦ ମରୁତାମେଵୈକୋ ଭୂତ୍ଵା ସୋମେନୈଵ ମୁଖେନୈତଦେଵାମୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୃପ୍ଯତି ସ ଏତଦେଵ ରୂପମଭିସଂଵିଶତ୍ଯେତସ୍ମାଦ୍ରୂପାଦୁଦେତି ॥ ୩.୯.୩ ॥
ସ ଯାଵଦାଦିତ୍ଯଃ ପଶ୍ଚାଦୁଦେତା ପୁରସ୍ତାଦସ୍ତମେତା ଦ୍ଵିସ୍ତାଵଦୁତ୍ତରତ ଉଦେତା ଦକ୍ଷିଣତୋଽସ୍ତମେତା ମରୁତାମେଵ ତାଵଦାଧିପତ୍ଯ୍ଂସ୍ଵାରାଜ୍ଯଂ ପର୍ଯେତା ॥ ୩.୯.୪ ॥ ॥ ଇତି ନଵମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ଯତ୍ପଞ୍ଚମମମୃତଂ ତତ୍ସାଧ୍ଯା ଉପଜୀଵନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଣା ମୁଖେନ ନ ଵୈ ଦେଵା ଅଶ୍ନନ୍ତି ନ ପିବନ୍ତ୍ଯେତଦେଵାମୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୃପ୍ଯନ୍ତି ॥ ୩.୧୦.୧ ॥
ତ ଏତଦେଵ ରୂପମଭିସଂଵିଶନ୍ତ୍ଯେତସ୍ମାଦ୍ରୂପାଦୁଦ୍ଯନ୍ତି ॥ ୩.୧୦.୨ ॥
ସ ଯ ଏତଦେଵମମୃତଂ ଵେଦ ସାଧ୍ଯାନାମେଵୈକୋ ଭୂତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଣୈଵ ମୁଖେନୈତଦେଵାମୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୃପ୍ଯତି ସ ଏତଦେଵ ରୂପମଭିସଂଵିଶତ୍ଯେତସ୍ମାଦ୍ରୂପାଦୁଦେତି ॥ ୩.୧୦.୩ ॥
ସ ଯାଵଦାଦିତ୍ଯ ଉତ୍ତରତ ଉଦେତା ଦକ୍ଷିଣତୋଽସ୍ତମେତା ଦ୍ଵିସ୍ତାଵଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ଉଦେତାର୍ଵାଗସ୍ତମେତା ସାଧ୍ଯାନାମେଵ ତାଵଦାଧିପତ୍ଯଂସ୍ଵାରାଜ୍ଯଂ ପର୍ଯେତା ॥ ୩.୧୦.୪ ॥ ॥ ଇତି ଦଶମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ତତ ଊର୍ଧ୍ଵ ଉଦେତ୍ଯ ନୈଵୋଦେତା ନାସ୍ତମେତୈକଲ ଏଵ ମଧ୍ଯେ ସ୍ଥାତା ତଦେଷ ଶ୍ଲୋକଃ ॥ ୩.୧୧.୧ ॥
ନ ଵୈ ତତ୍ର ନ ନିମ୍ଲୋଚ ନୋଦିଯାଯ କଦାଚନ । ଦେଵାସ୍ତେନାହଂସତ୍ଯେନ ମା ଵିରାଧିଷି ବ୍ରହ୍ମଣେତି ॥ ୩.୧୧.୨ ॥
ନ ହ ଵା ଅସ୍ମା ଉଦେତି ନ ନିମ୍ଲୋଚତି ସକୃଦ୍ଦିଵା ହୈଵାସ୍ମୈ ଭଵତି ଯ ଏତାମେଵଂ ବ୍ରହ୍ମୋପନିଷଦଂ ଵେଦ ॥ ୩.୧୧.୩ ॥
ତଦ୍ଧୈତଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଜାପତଯ ଉଵାଚପ୍ରଜାପତିର୍ମନଵେ ମନୁଃ ପ୍ରଜାଭ୍ଯସ୍ତଦ୍ଧୈତଦୁଦ୍ଦାଲକାଯାରୁଣଯେ ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଯ ପୁତ୍ରାଯ ପିତା ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରୋଵାଚ ॥ ୩.୧୧.୪ ॥
ଇଦଂ ଵାଵ ତଜ୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଯ ପୁତ୍ରାଯ ପିତା ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରବ୍ରୂଯାତ୍ପ୍ରଣାଯ୍ଯାଯ ଵାନ୍ତେଵାସିନେ ॥ ୩.୧୧.୫ ॥
ନାନ୍ଯସ୍ମୈ କସ୍ମୈଚନ ଯଦ୍ଯପ୍ଯସ୍ମା ଇମାମଦ୍ଭିଃ ପରିଗୃହୀତାଂ ଧନସ୍ଯ ପୂର୍ଣାଂ ଦଦ୍ଯାଦେତଦେଵ ତତୋ ଭୂଯ ଇତ୍ଯେତଦେଵ ତତୋ ଭୂଯ ଇତି ॥ ୩.୧୧.୬ ॥ ॥ ଇତି ଏକାଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଗାଯତ୍ରୀ ଵା ଈଦଂ ସର୍ଵଂ ଭୂତଂ ଯଦିଦଂ କିଂ ଚ ଵାଗ୍ଵୈ ଗାଯତ୍ରୀ ଵାଗ୍ଵା ଇଦଂ ସର୍ଵଂ ଭୂତଂ ଗାଯତି ଚ ତ୍ରାଯତେ ଚ ॥ ୩.୧୨.୧ ॥
ଯା ଵୈ ସା ଗାଯତ୍ରୀଯଂ ଵାଵ ସା ଯେଯଂ ପୃଥିଵ୍ଯସ୍ଯାଂ ହୀଦଂ ସର୍ଵଂ ଭୂତଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମେତାମେଵ ନାତିଶୀଯତେ ॥ ୩.୧୨.୨ ॥
ଯା ଵୈ ସା ପୃଥିଵୀଯଂ ଵାଵ ସା ଯଦିଦମସ୍ମିନ୍ପୁରୁଷେ ଶରୀରମସ୍ମିନ୍ହୀମେ ପ୍ରାଣାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ଏତଦେଵ ନାତିଶୀଯନ୍ତେ ॥ ୩.୧୨.୩ ॥
ଯଦ୍ଵୈ ତତ୍ପୁରୁଷେ ଶରୀରମିଦଂ ଵାଵ ତଦ୍ଯଦିଦମସ୍ମିନ୍ନନ୍ତଃ ପୁରୁଷେ ହୃଦଯମସ୍ମିନ୍ହୀମେ ପ୍ରାଣାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ଏତଦେଵ ନାତିଶୀଯନ୍ତେ ॥ ୩.୧୨.୪ ॥
ସୈଷା ଚତୁଷ୍ପଦା ଷଡ୍ଵିଧା ଗାଯତ୍ରୀ ତଦେତଦୃଚାଭ୍ଯନୂକ୍ତମ୍ ॥ ୩.୧୨.୫ ॥
ତାଵାନସ୍ଯ ମହିମା ତତୋ ଜ୍ଯାଯାଂଶ୍ଚ ପୂରୁଷଃ । ପାଦୋଽସ୍ଯ ସର୍ଵା ଭୂତାନି ତ୍ରିପାଦସ୍ଯାମୃତଂ ଦିଵୀତି ॥ ୩.୧୨.୬ ॥
ଯଦ୍ଵୈ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମେତୀଦଂ ଵାଵ ତଦ୍ଯୋଯଂ ବହିର୍ଧା ପୁରୁଷାଦାକାଶୋ ଯୋ ଵୈ ସ ବହିର୍ଧା ପୁରୁଷାଦାକାଶଃ ॥ ୩.୧୨.୭ ॥ ଅଯଂ ଵାଵ ସ ଯୋଽଯମନ୍ତଃ ପୁରୁଷ ଅକାଶୋ ଯୋ ଵୈ ସୋଽନ୍ତଃ ପୁରୁଷ ଆକାଶଃ ॥ ୩.୧୨.୮ ॥ ଅଯଂ ଵାଵ ସ ଯୋଽଯମନ୍ତର୍ହୃଦଯ ଆକାଶସ୍ତଦେତତ୍ପୂର୍ଣମପ୍ରଵର୍ତି ପୂର୍ଣମପ୍ରଵର୍ତିନୀଂଶ୍ରିଯଂ ଲଭତେ ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ॥ ୩.୧୨.୯ ॥ ॥ ଇତି ଦ୍ଵାଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ତସ୍ଯ ହ ଵା ଏତସ୍ଯ ହୃଦଯସ୍ଯ ପଞ୍ଚ ଦେଵସୁଷଯଃ ସ ଯୋଽସ୍ଯ ପ୍ରାଙ୍ସୁଷିଃ ସ ପ୍ରାଣସ୍ତଚ୍ଚକ୍ଷୁଃ ସ ଆଦିତ୍ଯସ୍ତଦେତତ୍ତେଜୋଽନ୍ନାଦ୍ଯମିତ୍ଯୁପାସୀତ ତେଜସ୍ଵ୍ଯନ୍ନାଦୋ ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ॥ ୩.୧୩.୧ ॥
ଅଥ ଯୋଽସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣଃ ସୁଷିଃ ସ ଵ୍ଯାନସ୍ତଚ୍ଛ୍ରୋତ୍ରଂ ସ ଚନ୍ଦ୍ରମାସ୍ତଦେତଚ୍ଛ୍ରୀଶ୍ଚ ଯଶଶ୍ଚେତ୍ଯୁପାସୀତ ଶ୍ରୀମାନ୍ଯଶସ୍ଵୀ ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ॥ ୩.୧୩.୨ ॥
ଅଥ ଯୋଽସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ସୁଷିଃ ସୋଽପାନଃ ସା ଵାକ୍ସୋଽଗ୍ନିସ୍ତଦେତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସମନ୍ନାଦ୍ଯମିତ୍ଯୁପାସୀତ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସ୍ଯନ୍ନାଦୋ ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ॥ ୩.୧୩.୩ ॥
ଅଥ ଯୋଽସ୍ଯୋଦଙ୍ସୁଷିଃ ସ ସମାନସ୍ତନ୍ମନଃ ସ ପର୍ଜନ୍ଯସ୍ତଦେତତ୍କୀର୍ତିଶ୍ଚ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟିଶ୍ଚେତ୍ଯୁପାସୀତ କୀର୍ତିମାନ୍ଵ୍ଯୁଷ୍ଟିମାନ୍ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ॥ ୩.୧୩.୪ ॥
ଅଥ ଯୋଽସ୍ଯୋର୍ଧ୍ଵଃ ସୁଷିଃ ସ ଉଦାନଃ ସ ଵାଯୁଃ ସ ଆକାଶସ୍ତଦେତଦୋଜଶ୍ଚ ମହଶ୍ଚେତ୍ଯୁପାସୀତୌଜସ୍ଵୀ ମହସ୍ଵାନ୍ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ॥ ୩.୧୩.୫ ॥
ତେ ଵା ଏତେ ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମପୁରୁଷାଃ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ଦ୍ଵାରପାଃ ସ ଯ ଏତାନେଵଂ ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମପୁରୁଷାନ୍ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ଦ୍ଵାରପାନ୍ଵେଦାସ୍ଯ କୁଲେ ଵୀରୋ ଜାଯତେ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଲୋକଂ ଯ ଏତାନେଵଂ ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମପୁରୁଷାନ୍ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ଦ୍ଵାରପାନ୍ଵେଦ ॥ ୩.୧୩.୬ ॥
ଅଥ ଯଦତଃ ପରୋ ଦିଵୋ ଜ୍ଯୋତିର୍ଦୀପ୍ଯତେ ଵିଶ୍ଵତଃ ପୃଷ୍ଠେଷୁ ସର୍ଵତଃ ପୃଷ୍ଠେଷ୍ଵନୁତ୍ତମେଷୂତ୍ତମେଷୁ ଲୋକେଷ୍ଵିଦଂ ଵାଵ ତଦ୍ଯଦିଦମସ୍ମିନ୍ନନ୍ତଃ ପୁରୁଷେ ଜ୍ଯୋତିଃ ॥ ୩.୧୩.୭ ॥
ତସ୍ଯୈଷା ଦୃଷ୍ଟିର୍ଯତ୍ରିତଦସ୍ମିଞ୍ଛରୀରେ ସଂସ୍ପର୍ଶେନୋଷ୍ଣିମାନଂ ଵିଜାନାତି ତସ୍ଯୈଷା ଶ୍ରୁତିର୍ଯତ୍ରୈତତ୍କର୍ଣାଵପିଗୃହ୍ଯ ନିନଦମିଵ ନଦଥୁରିଵାଗ୍ନେରିଵ ଜ୍ଵଲତ ଉପଶୃଣୋତି ତଦେତଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ଚ ଶ୍ରୁତଂ ଚେତ୍ଯୁପାସୀତ ଚକ୍ଷୁଷ୍ଯଃ ଶ୍ରୁତୋ ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ॥ ୩.୧୩.୮ ॥ ॥ ଇତି ତ୍ରଯୋଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ସର୍ଵଂ ଖଲ୍ଵିଦଂ ବ୍ରହ୍ମ ତଜ୍ଜଲାନିତି ଶାନ୍ତ ଉପାସୀତ । ଅଥ ଖଲୁ କ୍ରତୁମଯଃ ପୁରୁଷୋ ଯଥାକ୍ରତୁରସ୍ମିଁଲ୍ଲୋକେ ପୁରୁଷୋ ଭଵତି ତଥେତଃ ପ୍ରେତ୍ଯ ଭଵତି ସ କ୍ରତୁଂ କୁର୍ଵୀତ ॥ ୩.୧୪.୧ ॥
ମନୋମଯଃ ପ୍ରାଣଶରୀରୋ ଭାରୂପଃ ସତ୍ଯସଂକଲ୍ପ ଆକାଶାତ୍ମା ସର୍ଵକର୍ମା ସର୍ଵକାମଃ ସର୍ଵଗନ୍ଧଃ ସର୍ଵରସଃ ସର୍ଵମିଦମଭ୍ଯତ୍ତୋଽଵାକ୍ଯନାଦରଃ ॥ ୩.୧୪.୨ ॥
ଏଷ ମ ଆତ୍ମାନ୍ତର୍ହୃଦଯେଽଣୀଯାନ୍ଵ୍ରୀହେର୍ଵା ଯଵାଦ୍ଵା ସର୍ଷପାଦ୍ଵା ଶ୍ଯାମାକାଦ୍ଵା ଶ୍ଯାମାକତଣ୍ଡୁଲାଦ୍ଵୈଷ ମ ଆତ୍ମାନ୍ତର୍ହୃଦଯେ ଜ୍ଯାଯାନ୍ପୃଥିଵ୍ଯା ଜ୍ଯାଯାନନ୍ତରିକ୍ଷାଜ୍ଜ୍ଯାଯାନ୍ଦିଵୋ ଜ୍ଯାଯାନେଭ୍ଯୋ ଲୋକେଭ୍ଯଃ ॥ ୩.୧୪.୩ ॥
ସର୍ଵକର୍ମା ସର୍ଵକାମଃ ସର୍ଵଗନ୍ଧଃ ସର୍ଵରସଃ ସର୍ଵମିଦମଭ୍ଯାତ୍ତୋଽଵାକ୍ଯନାଦର ଏଷ ମ ଆତ୍ମାନ୍ତର୍ହୃଦଯ ଏତଦ୍ବ୍ରହ୍ମୈତମିତଃ ପ୍ରେତ୍ଯାଭିସଂଭଵିତାସ୍ମୀତି ଯସ୍ଯ ସ୍ଯାଦଦ୍ଧା ନ ଵିଚିକିତ୍ସାସ୍ତୀତି ହ ସ୍ମାହ ଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯଃ ଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯଃ ॥ ୩.୧୪.୪ ॥ ॥ ଇତି ଚତୁର୍ଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅନ୍ତରିକ୍ଷୋଦରଃ କୋଶୋ ଭୂମିବୁଧ୍ନୋ ନ ଜୀର୍ଯତି ଦିଶୋ ହ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ରକ୍ତଯୋ ଦ୍ଯୌରସ୍ଯୋତ୍ତରଂ ବିଲଂ ସ ଏଷ କୋଶୋ ଵସୁଧାନସ୍ତସ୍ମିନ୍ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଶ୍ରିତମ୍ ॥ ୩.୧୫.୧ ॥
ତସ୍ଯ ପ୍ରାଚୀ ଦିଗ୍ଜୁହୂର୍ନାମ ସହମାନା ନାମ ଦକ୍ଷିଣା ରାଜ୍ଞୀ ନାମ ପ୍ରତୀଚୀ ସୁଭୂତା ନାମୋଦୀଚୀ ତାସାଂ ଵାଯୁର୍ଵତ୍ସଃ ସ ଯ ଏତମେଵଂ ଵାଯୁଂ ଦିଶାଂ ଵତ୍ସଂ ଵେଦ ନ ପୁତ୍ରରୋଦଂ ରୋଦିତି ସୋଽହମେତମେଵଂ ଵାଯୁଂ ଦିଶାଂ ଵତ୍ସଂ ଵେଦ ମା ପୁତ୍ରରୋଦଂରୁଦମ୍ ॥ ୩.୧୫.୨ ॥
ଅରିଷ୍ଟଂ କୋଶଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେଽମୁନାମୁନାମୁନା ପ୍ରାଣଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେଽମୁନାମୁନାମୁନା ଭୂଃ ପ୍ରପଦ୍ଯେଽମୁନାମୁନାମୁନା ଭୁଵଃ ପ୍ରପଦ୍ଯେଽମୁନାମୁନାମୁନା ସ୍ଵଃ ପ୍ରପଦ୍ଯେଽମୁନାମୁନାମୁନା ॥ ୩.୧୫.୩ ॥
ସ ଯଦଵୋଚଂ ପ୍ରାଣଂ ପ୍ରପଦ୍ଯ ଇତି ପ୍ରାଣୋ ଵା ଇଦଂ ସର୍ଵଂ ଭୂତଂ ଯଦିଦଂ କିଂଚ ତମେଵ ତତ୍ପ୍ରାପତ୍ସି ॥ ୩.୧୫.୪ ॥
ଅଥ ଯଦଵୋଚଂ ଭୂଃ ପ୍ରପଦ୍ଯ ଇତି ପୃଥିଵୀଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେଽନ୍ତରିକ୍ଷଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ଦିଵଂ ପ୍ରପଦ୍ଯ ଇତ୍ଯେଵ ତଦଵୋଚମ୍ ॥ ୩.୧୫.୫ ॥
ଅଥ ଯଦଵୋଚଂ ଭୁଵଃ ପ୍ରପଦ୍ଯ ଇତ୍ଯଗ୍ନିଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ଵାଯୁଂ ପ୍ରପଦ୍ଯ ଆଦିତ୍ଯଂ ପ୍ରପଦ୍ଯ ଇତ୍ଯେଵ ତଦଵୋଚମ୍ ॥ ୩.୧୫.୬ ॥
ଅଥ ଯଦଵୋଚଂସ୍ଵଃ ପ୍ରପଦ୍ଯ ଇତ୍ଯୃଗ୍ଵେଦଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ଯଜୁର୍ଵେଦଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ସାମଵେଦଂ ପ୍ରପଦ୍ଯ ଇତ୍ଯେଵ ତଦଵୋଚଂ ତଦଵୋଚମ୍ ॥ ୩.୧୫.୭ ॥ ॥ ଇତି ପଞ୍ଚଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ପୁରୁଷୋ ଵାଵ ଯଜ୍ଞସ୍ତସ୍ଯ ଯାନି ଚତୁର୍ଵିଂଶତି ଵର୍ଷାଣି ତତ୍ପ୍ରାତଃସଵନଂ ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ଯକ୍ଷରା ଗାଯତ୍ରୀ ଗାଯତ୍ରଂ ପ୍ରାତଃସଵନଂ ତଦସ୍ଯ ଵସଵୋଽନ୍ଵାଯତ୍ତାଃ ପ୍ରାଣା ଵାଵ ଵସଵ ଏତେ ହୀଦଂସର୍ଵଂ ଵାସଯନ୍ତି ॥ ୩.୧୬.୧ ॥
ତଂ ଚେଦେତସ୍ମିନ୍ଵଯସି କିଂଚିଦୁପତପେତ୍ସ ବ୍ରୂଯାତ୍ପ୍ରାଣା ଵସଵ ଇଦଂ ମେ ପ୍ରାତଃସଵନଂ ମାଧ୍ଯଂଦିନଂସଵନମନୁସଂତନୁତେତି ମାହଂ ପ୍ରାଣାନାଂ ଵସୂନାଂ ମଧ୍ଯେ ଯଜ୍ଞୋ ଵିଲୋପ୍ସୀଯେତ୍ଯୁଦ୍ଧୈଵ ତତ ଏତ୍ଯଗଦୋ ହ ଭଵତି ॥ ୩.୧୬.୨ ॥
ଅଥ ଯାନି ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଦ୍ଵର୍ଷାଣି ତନ୍ମାଧ୍ଯଂଦିନଂ ସଵନଂ ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଦକ୍ଷରା ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭଂ ମାଧ୍ଯଂଦିନଂସଵନଂ ତଦସ୍ଯ ରୁଦ୍ରା ଅନ୍ଵାଯତ୍ତାଃ ପ୍ରାଣା ଵାଵ ରୁଦ୍ରା ଏତେ ହୀଦଂସର୍ଵଂରୋଦଯନ୍ତି ॥ ୩.୧୬.୩ ॥
ତଂ ଚେଦେତସ୍ମିନ୍ଵଯସି କିଂଚିଦୁପତପେତ୍ସ ବ୍ରୂଯାତ୍ପ୍ରାଣା ରୁଦ୍ରା ଇଦଂ ମେ ମାଧ୍ଯଂଦିନଂସଵନଂ ତୃତୀଯସଵନମନୁସଂତନୁତେତି ମାହଂ ପ୍ରାଣାନାଂରୁଦ୍ରାଣାଂ ମଧ୍ଯେ ଯଜ୍ଞୋ ଵିଲୋପ୍ସୀଯେତ୍ଯୁଦ୍ଧୈଵ ତତ ଏତ୍ଯଗଦୋ ହ ଭଵତି ॥ ୩.୧୬.୪ ॥
ଅଥ ଯାନ୍ଯଷ୍ଟାଚତ୍ଵାରିଂଶଦ୍ଵର୍ଷାଣି ତତ୍ତୃତୀଯସଵନମଷ୍ଟାଚତ୍ଵାରିଂଶଦକ୍ଷରା ଜଗତୀ ଜାଗତଂ ତୃତୀଯସଵନଂ ତଦସ୍ଯାଦିତ୍ଯା ଅନ୍ଵାଯତ୍ତାଃ ପ୍ରାଣା ଵାଵାଦିତ୍ଯା ଏତେ ହୀଦଂସର୍ଵମାଦଦତେ ॥ ୩.୧୬.୫ ॥
ତଂ ଚେଦେତସ୍ମିନ୍ଵଯସି କିଂଚିଦୁପତପେତ୍ସ ବ୍ରୂଯାତ୍ପ୍ରାଣା ଅଦିତ୍ଯା ଇଦଂ ମେ ତୃତୀଯସଵନମାଯୁରନୁସଂତନୁତେତି ମାହଂ ପ୍ରାଣାନାମାଦିତ୍ଯାନାଂ ମଧ୍ଯେ ଯଜ୍ଞୋ ଵିଲୋପ୍ସୀଯେତ୍ଯୁଦ୍ଧୈଵ ତତ ଏତ୍ଯଗଦୋ ହୈଵ ଭଵତି ॥ ୩.୧୬.୬ ॥
ଏତଦ୍ଧ ସ୍ମ ଵୈ ତଦ୍ଵିଦ୍ଵାନାହ ମହିଦାସ ଐତରେଯଃ ସ କିଂ ମ ଏତଦୁପତପସି ଯୋଽହମନେନ ନ ପ୍ରେଷ୍ଯାମୀତି ସ ହ ଷୋଡଶଂ ଵର୍ଷଶତମଜୀଵତ୍ପ୍ର ହ ଷୋଡଶଂ ଵର୍ଷଶତଂ ଜୀଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ॥ ୩.୧୬.୭ ॥ ॥ ଇତି ଷୋଡଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ସ ଯଦଶିଶିଷତି ଯତ୍ପିପାସତି ଯନ୍ନ ରମତେ ତା ଅସ୍ଯ ଦୀକ୍ଷାଃ ॥ ୩.୧୭.୧ ॥
ଅଥ ଯଦଶ୍ନାତି ଯତ୍ପିବତି ଯଦ୍ରମତେ ତଦୁପସଦୈରେତି ॥ ୩.୧୭.୨ ॥
ଅଥ ଯଦ୍ଧସତି ଯଜ୍ଜକ୍ଷତି ଯନ୍ମୈଥୁନଂ ଚରତି ସ୍ତୁତଶସ୍ତ୍ରୈରେଵ ତଦେତି ॥ ୩.୧୭.୩ ॥
ଅଥ ଯତ୍ତପୋ ଦାନମାର୍ଜଵମହିଂସା ସତ୍ଯଵଚନମିତି ତା ଅସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣାଃ ॥ ୩.୧୭.୪ ॥
ତସ୍ମାଦାହୁଃ ସୋଷ୍ଯତ୍ଯସୋଷ୍ଟେତି ପୁନରୁତ୍ପାଦନମେଵାସ୍ଯ ତନ୍ମରଣମେଵାଵଭୃଥଃ ॥ ୩.୧୭.୫ ॥
ତଦ୍ଧୈତଦ୍ଘୋର୍ ଆଙ୍ଗିରସଃ କୃଷ୍ଣାଯ ଦେଵକୀପୁତ୍ରାଯୋକ୍ତ୍ଵୋଵାଚାପିପାସ ଏଵ ସ ବଭୂଵ ସୋଽନ୍ତଵେଲାଯାମେତତ୍ତ୍ରଯଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯେତାକ୍ଷିତମସ୍ଯଚ୍ଯୁତମସି ପ୍ରାଣସଂଶିତମସୀତି ତତ୍ରୈତେ ଦ୍ଵେ ଋଚୌ ଭଵତଃ ॥ ୩.୧୭.୬ ॥
ଆଦିତ୍ପ୍ରତ୍ନସ୍ଯ ରେତସଃ ଜ୍ଯୋତିଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଵାସରମ୍; ପରୋ ଯଦିଧ୍ଯତେ ଦିଵି ॥ ୩.୧୭.୭ ॥ ଉଦ୍ଵଯଂ ତମସସ୍ପରି ଜ୍ଯୋତିଃ ପଶ୍ଯନ୍ତ ଉତ୍ତରଂସ୍ଵଃ ପଶ୍ଯନ୍ତ ଉତ୍ତରଂ ଦେଵଂ ଦେଵତ୍ରା ସୂର୍ଯମଗନ୍ମ ଜ୍ଯୋତିରୁତ୍ତମମିତି ଜ୍ଯୋତିରୁତ୍ତମମିତି ॥ ୩.୧୭.୮ ॥ ॥ ଇତି ସପ୍ତଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ମନୋ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସୀତେତ୍ଯଧ୍ଯାତ୍ମମଥାଧିଦୈଵତମାକାଶୋ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁଭଯମାଦିଷ୍ଟଂ ଭଵତ୍ଯଧ୍ଯାତ୍ମଂ ଚାଧିଦୈଵତଂ ଚ ॥ ୩.୧୮.୧ ॥
ତଦେତଚ୍ଚତୁଷ୍ପାଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ଵାକ୍ପାଦଃ ପ୍ରାଣଃ ପାଦଶ୍ଚକ୍ଷୁଃ ପାଦଃ ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ପାଦ ଇତ୍ଯଧ୍ଯାତ୍ମମଥାଧିଦୈଵତମଗ୍ନିଃ ପାଦୋ ଵାଯୁଃ ପାଦା ଅଦିତ୍ଯଃ ପାଦୋ ଦିଶଃ ପାଦ ଇତ୍ଯୁଭଯମେଵାଦିଷ୍ଟଂ ଭଵତ୍ଯଧ୍ଯାତ୍ମଂ ଚୈଵାଧିଦୈଵତଂ ଚ ॥ ୩.୧୮.୨ ॥
ଵାଗେଵ ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚତୁର୍ଥଃ ପାଦଃ ସୋଽଗ୍ନିନା ଜ୍ଯୋତିଷା ଭାତି ଚ ତପତି ଚ ଭାତି ଚ ତପତି ଚ କୀର୍ତ୍ଯା ଯଶସା ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ॥ ୩.୧୮.୩ ॥
ପ୍ରାଣ ଏଵ ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚତୁର୍ଥଃ ପାଦଃ ସ ଵାଯୁନା ଜ୍ଯୋତିଷା ଭାତି ଚ ତପତି ଚ୍ ଭାତି ଚ ତପତି ଚ କୀର୍ତ୍ଯା ଯଶସା ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ॥ ୩.୧୮.୪ ॥
ଚକ୍ଷୁରେଵ ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚତୁର୍ଥଃ ପାଦଃ ସ ଆଦିତ୍ଯେନ ଜ୍ଯୋତିଷା ଭାତି ଚ ତପତି ଚ ଭାତି ଚ ତପତି ଚ କୀର୍ତ୍ଯା ଯଶସା ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ॥ ୩.୧୮.୫ ॥
ଶ୍ରୋତ୍ରମେଵ ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚତୁର୍ଥଃ ପାଦଃ ସ ଦିଗ୍ଭିର୍ଜ୍ଯୋତିଷା ଭାତି ଚ ତପତି ଚ ଭାତି ଚ ତପତି ଚ କୀର୍ତ୍ଯା ଯଶସା ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ॥ ୩.୧୮.୬ ॥ ॥ ଇତି ଅଷ୍ଟାଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଆଦିତ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯାଦେଶସ୍ତସ୍ଯୋପଵ୍ଯାଖ୍ଯାନମସଦେଵେଦମଗ୍ର ଆସୀତ୍ । ତତ୍ସଦାସୀତ୍ତତ୍ସମଭଵତ୍ତଦାଣ୍ଡଂ ନିରଵର୍ତତ ତତ୍ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯ ମାତ୍ରାମଶଯତ ତନ୍ନିରଭିଦ୍ଯତ ତେ ଆଣ୍ଡକପାଲେ ରଜତଂ ଚ ସୁଵର୍ଣଂ ଚାଭଵତାମ୍ ॥ ୩.୧୯.୧ ॥
ତଦ୍ଯଦ୍ରଜତଂ ସେଯଂ ପୃଥିଵୀ ଯତ୍ସୁଵର୍ଣଂ ସା ଦ୍ଯୌର୍ଯଜ୍ଜରାଯୁ ତେ ପର୍ଵତା ଯଦୁଲ୍ବଂ ସମେଘୋ ନୀହାରୋ ଯା ଧମନଯସ୍ତା ନଦ୍ଯୋ ଯଦ୍ଵାସ୍ତେଯମୁଦକଂ ସ ସମୁଦ୍ରଃ ॥ ୩.୧୯.୨ ॥
ଅଥ ଯତ୍ତଦଜାଯତ ସୋଽସାଵାଦିତ୍ଯସ୍ତଂ ଜାଯମାନଂ ଘୋଷା ଉଲୂଲଵୋଽନୂଦତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ସର୍ଵାଣି ଚ ଭୂତାନି ସର୍ଵେ ଚ କାମାସ୍ତସ୍ମାତ୍ତସ୍ଯୋଦଯଂ ପ୍ରତି ପ୍ରତ୍ଯାଯନଂ ପ୍ରତି ଘୋଷା ଉଲୂଲଵୋଽନୂତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସର୍ଵାଣି ଚ ଭୂତାନି ସର୍ଵେ ଚ କାମାଃ ॥ ୩.୧୯.୩ ॥
ସ ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନାଦିତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽଭ୍ଯାଶୋ ହ ଯଦେନଂ ସାଧଵୋ ଘୋଷା ଆ ଚ ଗଚ୍ଛେଯୁରୁପ ଚ ନିମ୍ରେଡେରନ୍ନିମ୍ରେଡେରନ୍ ॥ ୩.୧୯.୪ ॥ ॥ ଇତି ଏକୋନଵିଂଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥ ॥ ଇତି ତୃତୀଯୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥
॥ ଚତୁର୍ଥୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥ ଜାନଶ୍ରୁତିର୍ହ ପୌତ୍ରାଯଣଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାଦେଯୋ ବହୁଦାଯୀ ବହୁପାକ୍ଯ ଆସ ସ ହ ସର୍ଵତ ଆଵସଥାନ୍ମାପଯାଂଚକ୍ରେ ସର୍ଵତ ଏଵ ମେଽନ୍ନମତ୍ସ୍ଯନ୍ତୀତି ॥ ୪.୧.୧ ॥
ଅଥ ହଂସା ନିଶାଯାମତିପେତୁସ୍ତଦ୍ଧୈଵଂ ହଂ ସୋହଂ ସମଭ୍ଯୁଵାଦ ହୋ ହୋଽଯି ଭଲ୍ଲାକ୍ଷ ଭଲ୍ଲାକ୍ଷ ଜାନଶ୍ରୁତେଃ ପୌତ୍ରାଯଣସ୍ଯ ସମଂ ଦିଵା ଜ୍ଯୋତିରାତତଂ ତନ୍ମା ପ୍ରସାଙ୍କ୍ଷୀ ସ୍ତତ୍ତ୍ଵା ମା ପ୍ରଧାକ୍ଷୀରିତି ॥ ୪.୧.୨ ॥
ତମୁ ହ ପରଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚକମ୍ଵର ଏନମେତତ୍ସନ୍ତଂ ସଯୁଗ୍ଵାନମିଵ ରୈକ୍ଵମାତ୍ଥେତି ଯୋ ନୁ କଥଂ ସଯୁଗ୍ଵା ରୈକ୍ଵ ଇତି ॥ ୪.୧.୩ ॥
ଯଥା କୃତାଯଵିଜିତାଯାଧରେଯାଃ ସଂଯନ୍ତ୍ଯେଵମେନଂ ସର୍ଵଂ ତଦଭିସମୈତି ଯତ୍କିଂଚ ପ୍ରଜାଃ ସାଧୁ କୁର୍ଵନ୍ତି ଯସ୍ତଦ୍ଵେଦ ଯତ୍ସ ଵେଦ ସ ମଯୈତଦୁକ୍ତ ଇତି ॥ ୪.୧.୪ ॥
ତଦୁ ହ ଜାନଶ୍ରୁତିଃ ପୌତ୍ରାଯଣ ଉପଶୁଶ୍ରାଵ ସ ହ ସଂଜିହାନ ଏଵ କ୍ଷତ୍ତାରମୁଵାଚାଙ୍ଗାରେ ହ ସଯୁଗ୍ଵାନମିଵ ରୈକ୍ଵମାତ୍ଥେତି ଯୋ ନୁ କଥଂ ସଯୁଗ୍ଵା ରୈକ୍ଵ ଇତି ॥ ୪.୧.୫ ॥ ଯଥା କୃତାଯଵିଜିତାଯାଧରେଯାଃ ସଂଯନ୍ତ୍ଯେଵମେନଂ ସର୍ଵଂ ତଦଭିସମୈତି ଯତ୍କିଂଚ ପ୍ରଜାଃ ସାଧୁ କୁର୍ଵନ୍ତି ଯସ୍ତଦ୍ଵେଦ ଯତ୍ସ ଵେଦ ସ ମଯୈତଦୁକ୍ତ ଇତି ॥ ୪.୧.୬ ॥
ସ ହ କ୍ଷତ୍ତାନ୍ଵିଷ୍ଯ ନାଵିଦମିତି ପ୍ରତ୍ଯେଯାଯ ତଂ ହୋଵାଚ ଯତ୍ରାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାନ୍ଵେଷଣା ତଦେନମର୍ଚ୍ଛେତି ॥ ୪.୧.୭ ॥
ସୋଽଧସ୍ତାଚ୍ଛକଟସ୍ଯ ପାମାନଂ କଷମାଣମୁପୋପଵିଵେଶ ତଂ ହାଭ୍ଯୁଵାଦ ତ୍ଵଂ ନୁ ଭଗଵଃ ସଯୁଗ୍ଵା ରୈକ୍ଵ ଇତ୍ଯହଂ ହ୍ଯରା୩ ଇତି ହ ପ୍ରତିଜଜ୍ଞେ ସ ହ କ୍ଷତ୍ତାଵିଦମିତି ପ୍ରତ୍ଯେଯାଯ ॥ ୪.୧.୮ ॥ ॥ ଇତି ପ୍ରଥମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ତଦୁ ହ ଜାନଶ୍ରୁତିଃ ପୌତ୍ରାଯଣଃ ଷଟ୍ଶତାନି ଗଵାଂ ନିଷ୍କମଶ୍ଵତରୀରଥଂ ତଦାଦାଯ ପ୍ରତିଚକ୍ରମେ ତଂ ହାଭ୍ଯୁଵାଦ ॥ ୪.୨.୧ ॥
ରୈକ୍ଵେମାନି ଷଟ୍ଶତାନି ଗଵାମଯଂ ନିଷ୍କୋଽଯମଶ୍ଵତରୀରଥୋଽନୁ ମ ଏତାଂ ଭଗଵୋ ଦେଵତାଂ ଶାଧି ଯାଂ ଦେଵତାମୁପାସ୍ସ ଇତି ॥ ୪.୨.୨ ॥
ତମୁ ହ ପରଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାହ ହାରେତ୍ଵା ଶୂଦ୍ର ତଵୈଵ ସହ ଗୋଭିରସ୍ତ୍ଵିତି ତଦୁ ହ ପୁନରେଵ ଜାନଶ୍ରୁତିଃ ପୌତ୍ରାଯଣଃ ସହସ୍ରଂ ଗଵାଂ ନିଷ୍କମଶ୍ଵତରୀରଥଂ ଦୁହିତରଂ ତଦାଦାଯ ପ୍ରତିଚକ୍ରମେ ॥ ୪.୨.୩ ॥
ତଂ ହାଭ୍ଯୁଵାଦ ରୈକ୍ଵେଦଂ ସହସ୍ରଂ ଗଵାମଯଂ ନିଷ୍କୋଽଯମଶ୍ଵତରୀରଥ ଇଯଂ ଜାଯାଯଂ ଗ୍ରାମୋ ଯସ୍ମିନ୍ନାସ୍ସେଽନ୍ଵେଵ ମା ଭଗଵଃ ଶାଧୀତି ॥ ୪.୨.୪ ॥
ତସ୍ଯା ହ ମୁଖମୁପୋଦ୍ଗୃହ୍ଣନ୍ନୁଵାଚାଜହାରେମାଃ ଶୂଦ୍ରାନେନୈଵ ମୁଖେନାଲାପଯିଷ୍ଯଥା ଇତି ତେ ହୈତେ ରୈକ୍ଵପର୍ଣା ନାମ ମହାଵୃଷେଷୁ ଯତ୍ରାସ୍ମା ଉଵାସ ସ ତସ୍ମୈ ହୋଵାଚ ॥ ୪.୨.୫ ॥ ॥ ଇତି ଦ୍ଵିତୀଯଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଵାଯୁର୍ଵାଵ ସଂଵର୍ଗୋ ଯଦା ଵା ଅଗ୍ନିରୁଦ୍ଵାଯତି ଵାଯୁମେଵାପ୍ଯେତି ଯଦା ସୂର୍ଯୋଽସ୍ତମେତି ଵାଯୁମେଵାପ୍ଯେତି ଯଦା ଚନ୍ଦ୍ରୋଽସ୍ତମେତି ଵାଯୁମେଵାପ୍ଯେତି ॥ ୪.୩.୧ ॥
ଯଦାପ ଉଚ୍ଛୁଷ୍ଯନ୍ତି ଵାଯୁମେଵାପିଯନ୍ତି ଵାଯୁର୍ହ୍ଯେଵୈତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସଂଵୃଙ୍କ୍ତ ଇତ୍ଯଧିଦୈଵତମ୍ ॥ ୪.୩.୨ ॥
ଅଥାଧ୍ଯାତ୍ମଂ ପ୍ରାଣୋ ଵାଵ ସଂଵର୍ଗଃ ସ ଯଦା ସ୍ଵପିତି ପ୍ରାଣମେଵ ଵାଗପ୍ଯେତି ପ୍ରାଣଂ ଚକ୍ଷୁଃ ପ୍ରାଣଂ ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ପ୍ରାଣଂ ମନଃ ପ୍ରାଣୋ ହ୍ଯେଵୈତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସଂଵୃଙ୍କ୍ତ ଇତି ॥ ୪.୩.୩ ॥
ତୌ ଵା ଏତୌ ଦ୍ଵୌ ସଂଵର୍ଗୌ ଵାଯୁରେଵ ଦେଵେଷୁ ପ୍ରାଣଃ ପ୍ରାଣେଷୁ ॥ ୪.୩.୪ ॥
ଅଥ ହ ଶୌନକଂ ଚ କାପେଯମଭିପ୍ରତାରିଣଂ ଚ କାକ୍ଷସେନିଂ ପରିଵିଷ୍ଯମାଣୌ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ବିଭିକ୍ଷେ ତସ୍ମା ଉ ହ ନ ଦଦତୁଃ ॥ ୪.୩.୫ ॥
ସ ହୋଵାଚ ମହାତ୍ମନଶ୍ଚତୁରୋ ଦେଵ ଏକଃ କଃ ସ ଜଗାର ଭୁଵନସ୍ଯ ଗୋପାସ୍ତଂ କାପେଯ ନାଭିପଶ୍ଯନ୍ତି ମର୍ତ୍ଯା ଅଭିପ୍ରତାରିନ୍ବହୁଧା ଵସନ୍ତଂ ଯସ୍ମୈ ଵା ଏତଦନ୍ନଂ ତସ୍ମା ଏତନ୍ନ ଦତ୍ତମିତି ॥ ୪.୩.୬ ॥
ତଦୁ ହ ଶୌନକଃ କାପେଯଃ ପ୍ରତିମନ୍ଵାନଃ ପ୍ରତ୍ଯେଯାଯାତ୍ମା ଦେଵାନାଂ ଜନିତା ପ୍ରଜାନାଂ ହିରଣ୍ଯଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ବଭସୋଽନସୂରିର୍ମହାନ୍ତମସ୍ଯ ମହିମାନମାହୁରନଦ୍ଯମାନୋ ଯଦନନ୍ନମତ୍ତୀତି ଵୈ ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରିନ୍ନେଦମୁପାସ୍ମହେ ଦତ୍ତାସ୍ମୈ ଭିକ୍ଷାମିତି ॥ ୪.୩.୭ ॥
ତସ୍ମ ଉ ହ ଦଦୁସ୍ତେ ଵା ଏତେ ପଞ୍ଚାନ୍ଯେ ପଞ୍ଚାନ୍ଯେ ଦଶ ସନ୍ତସ୍ତତ୍କୃତଂ ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵାସୁ ଦିକ୍ଷ୍ଵନ୍ନମେଵ ଦଶ କୃତଂ ସୈଷା ଵିରାଡନ୍ନାଦୀ ତଯେଦଂ ସର୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ସର୍ଵମସ୍ଯେଦଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ଭଵତ୍ଯନ୍ନାଦୋ ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ॥ ୪.୩.୮ ॥ ॥ ଇତି ତୃତୀଯଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ସତ୍ଯକାମୋ ହ ଜାବାଲୋ ଜବାଲାଂ ମାତରମାମନ୍ତ୍ରଯାଂଚକ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଭଵତି ଵିଵତ୍ସ୍ଯାମି କିଂଗୋତ୍ରୋ ନ୍ଵହମସ୍ମୀତି ॥ ୪.୪.୧ ॥
ସା ହୈନମୁଵାଚ ନାହମେତଦ୍ଵେଦ ତାତ ଯଦ୍ଗୋତ୍ରସ୍ତ୍ଵମସି ବହ୍ଵହଂ ଚରନ୍ତୀ ପରିଚାରିଣୀ ଯୌଵନେ ତ୍ଵାମଲଭେ ସାହମେତନ୍ନ ଵେଦ ଯଦ୍ଗୋତ୍ରସ୍ତ୍ଵମସି ଜବାଲା ତୁ ନାମାହମସ୍ମି ସତ୍ଯକାମୋ ନାମ ତ୍ଵମସି ସ ସତ୍ଯକାମ ଏଵ ଜାବାଲୋ ବ୍ରଵୀଥା ଇତି ॥ ୪.୪.୨ ॥
ସ ହ ହାରିଦ୍ରୁମତଂ ଗୌତମମେତ୍ଯୋଵାଚ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଭଗଵତି ଵତ୍ସ୍ଯାମ୍ଯୁପେଯାଂ ଭଗଵନ୍ତମିତି ॥ ୪.୪.୩ ॥
ତଂ ହୋଵାଚ କିଂଗୋତ୍ରୋ ନୁ ସୋମ୍ଯାସୀତି ସ ହୋଵାଚ ନାହମେତଦ୍ଵେଦ ଭୋ ଯଦ୍ଗୋତ୍ରୋଽହମସ୍ମ୍ଯପୃଚ୍ଛଂ ମାତରଂ ସା ମା ପ୍ରତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ବହ୍ଵହଂ ଚରନ୍ତୀ ପରିଚରିଣୀ ଯୌଵନେ ତ୍ଵାମଲଭେ ସାହମେତନ୍ନ ଵେଦ ଯଦ୍ଗୋତ୍ରସ୍ତ୍ଵମସି ଜବାଲା ତୁ ନାମାହମସ୍ମି ସତ୍ଯକାମୋ ନାମ ତ୍ଵମସୀତି ସୋଽହଂ ସତ୍ଯକାମୋ ଜାବାଲୋଽସ୍ମି ଭୋ ଇତି ॥ ୪.୪.୪ ॥
ତଂ ହୋଵାଚ ନୈତଦବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵିଵକ୍ତୁମର୍ହତି ସମିଧଂ ସୋମ୍ଯାହରୋପ ତ୍ଵା ନେଷ୍ଯେ ନ ସତ୍ଯାଦଗା ଇତି ତମୁପନୀଯ କୃଶାନାମବଲାନାଂ ଚତୁଃଶତା ଗା ନିରାକୃତ୍ଯୋଵାଚେମାଃ ସୋମ୍ଯାନୁସଂଵ୍ରଜେତି ତା ଅଭିପ୍ରସ୍ଥାପଯନ୍ନୁଵାଚ ନାସହସ୍ରେଣାଵର୍ତେଯେତି ସ ହ ଵର୍ଷଗଣଂ ପ୍ରୋଵାସ ତା ଯଦା ସହସ୍ରଂ ସମ୍ପେଦୁଃ ॥ ୪.୪.୫ ॥ ॥ ଇତି ଚତୁର୍ଥଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ହୈନମୃଷଭୋଽଭ୍ଯୁଵାଦ ସତ୍ଯକାମ୩ ଇତି ଭଗଵ ଇତି ହ ପ୍ରତିଶୁଶ୍ରାଵ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସୋମ୍ଯ ସହସ୍ରଂ ସ୍ମଃ ପ୍ରାପଯ ନ ଆଚାର୍ଯକୁଲମ୍ ॥ ୪.୫.୧ ॥
ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ତେ ପାଦଂ ବ୍ରଵାଣୀତି ବ୍ରଵୀତୁ ମେ ଭଗଵାନିତି ତସ୍ମୈ ହୋଵାଚ ପ୍ରାଚୀ ଦିକ୍କଲା ପ୍ରତୀଚୀ ଦିକ୍କଲା ଦକ୍ଷିଣା ଦିକ୍କଲୋଦୀଚୀ ଦିକ୍କଲୈଷ ଵୈ ସୋମ୍ଯ ଚତୁଷ୍କଲଃ ପାଦୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରକାଶଵାନ୍ନାମ ॥ ୪.୫.୨ ॥
ସ ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାଂଶ୍ଚତୁଷ୍କଲଂ ପାଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରକାଶଵାନିତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ପ୍ରକାଶଵାନସ୍ମିଁଲ୍ଲୋକେ ଭଵତି ପ୍ରକାଶଵତୋ ହ ଲୋକାଞ୍ଜଯତି ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାଂଶ୍ଚତୁଷ୍କଲଂ ପାଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରକାଶଵାନିତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ॥ ୪.୫.୩ ॥ ॥ ଇତି ପଞ୍ଚମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟେ ପାଦଂ ଵକ୍ତେତି ସ ହ ଶ୍ଵୋଭୂତେ ଗ ଆଭିପ୍ରସ୍ଥାପଯାଂଚକାର ତା ଯତ୍ରାଭି ସାଯଂ ବଭୂଵୁସ୍ତତ୍ରାଗ୍ନିମୁପସମାଧାଯ ଗା ଉପରୁଧ୍ଯ ସମିଧମାଧାଯ ପଶ୍ଚାଦଗ୍ନେଃ ପ୍ରାଙୁପୋପଵିଵେଶ ॥ ୪.୬.୧ ॥
ତମଗ୍ନିରଭ୍ଯୁଵାଦ ସତ୍ଯକାମ୩ ଇତି ଭଗଵ ଇତି ହ ପ୍ରତିଶୁଶ୍ରାଵ ॥ ୪.୬.୨ ॥
ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୋମ୍ଯ ତେ ପାଦଂ ବ୍ରଵାଣୀତି ବ୍ରଵୀତୁ ମେ ଭଗଵାନିତି ତସ୍ମୈ ହୋଵାଚ ପୃଥିଵୀ କଲାନ୍ତରିକ୍ଷଂ କଲା ଦ୍ଯୌଃ କଲା ସମୁଦ୍ରଃ କଲୈଷ ଵୈ ସୋମ୍ଯ ଚତୁଷ୍କଲଃ ପାଦୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽନନ୍ତଵାନ୍ନାମ ॥ ୪.୬.୩ ॥
ସ ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାଂଶ୍ଚତୁଷ୍କଲଂ ପାଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽନନ୍ତଵାନିତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽନନ୍ତଵାନସ୍ମିଁଲ୍ଲୋକେ ଭଵତ୍ଯନନ୍ତଵତୋ ହ ଲୋକାଞ୍ଜଯତି ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାଂଶ୍ଚତୁଷ୍କଲଂ ପାଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽନନ୍ତଵାନିତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ॥ ୪.୬.୪ ॥ ॥ ଇତି ଷଷ୍ଠଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ହଂସସ୍ତେ ପାଦଂ ଵକ୍ତେତି ସ ହ ଶ୍ଵୋଭୂତେ ଗା ଅଭିପ୍ରସ୍ଥାପଯାଂଚକାର ତା ଯତ୍ରାଭି ସାଯଂ ବଭୂଵୁସ୍ତତ୍ରାଗ୍ନିମୁପସମାଧାଯ ଗା ଉପରୁଧ୍ଯ ସମିଧମାଧାଯ ପଶ୍ଚାଦଗ୍ନେଃ ପ୍ରାଙୁପୋପଵିଵେଶ ॥ ୪.୭.୧ ॥
ତଂହଂସ ଉପନିପତ୍ଯାଭ୍ଯୁଵାଦ ସତ୍ଯକାମ୩ ଇତି ଭଗଵ ଇତି ହ ପ୍ରତିଶୁଶ୍ରାଵ ॥ ୪.୭.୨ ॥
ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୋମ୍ଯ ତେ ପାଦଂ ବ୍ରଵାଣୀତି ବ୍ରଵୀତୁ ମେ ଭଗଵାନିତି ତସ୍ମୈ ହୋଵାଚାଗ୍ନିଃ କଲା ସୂର୍ଯଃ କଲା ଚନ୍ଦ୍ରଃ କଲା ଵିଦ୍ଯୁତ୍କଲୈଷ ଵୈ ସୋମ୍ଯ ଚତୁଷ୍କଲଃ ପାଦୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମାନ୍ନାମ ॥ ୪.୭.୩ ॥
ସ ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାଂଶ୍ଚତୁଷ୍କଲଂ ପାଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମାନିତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମାନସ୍ମିଁଲ୍ଲୋକେ ଭଵତି ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମତୋ ହ ଲୋକାଞ୍ଜଯତି ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାଂଶ୍ଚତୁଷ୍କଲଂ ପାଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମାନିତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ॥ ୪.୭.୪ ॥ ॥ ଇତି ସପ୍ତମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ମଦ୍ଗୁଷ୍ଟେ ପାଦଂ ଵକ୍ତେତି ସ ହ ଶ୍ଵୋଭୂତେ ଗା ଅଭିପ୍ରସ୍ଥାପଯାଂଚକାର ତା ଯତ୍ରାଭି ସାଯଂ ବଭୂଵୁସ୍ତତ୍ରାଗ୍ନିମୁପସମାଧାଯ ଗା ଉପରୁଧ୍ଯ ସମିଧମାଧାଯ ପଶ୍ଚାଦଗ୍ନେଃ ପ୍ରାଙୁପୋପଵିଵେଶ ॥ ୪.୮.୧ ॥
ତଂ ମଦ୍ଗୁରୁପନିପତ୍ଯାଭ୍ଯୁଵାଦ ସତ୍ଯକାମ୩ ଇତି ଭଗଵ ଇତି ହ ପ୍ରତିଶୁଶ୍ରାଵ ॥ ୪.୮.୨ ॥
ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୋମ୍ଯ ତେ ପାଦଂ ବ୍ରଵାଣୀତି ବ୍ରଵୀତୁ ମେ ଭଗଵାନିତି ତସ୍ମୈ ହୋଵାଚ ପ୍ରାଣଃ କଲା ଚକ୍ଷୁଃ କଲା ଶ୍ରୋତ୍ରଂ କଲା ମନଃ କଲୈଷ ଵୈ ସୋମ୍ଯ ଚତୁଷ୍କଲଃ ପାଦୋ ବ୍ରହ୍ମଣ ଆଯତନଵାନ୍ନାମ ॥ ୪.୮.୩ ॥
ସ ଯୈ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାଂଶ୍ଚତୁଷ୍କଲଂ ପାଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣ ଆଯତନଵାନିତ୍ଯୁପାସ୍ତ ଆଯତନଵାନସ୍ମିଁଲ୍ଲୋକେ ଭଵତ୍ଯାଯତନଵତୋ ହ ଲୋକାଞ୍ଜଯତି ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାଂଶ୍ଚତୁଷ୍କଲଂ ପାଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣ ଆଯତନଵାନିତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ॥ ୪.୮.୪ ॥ ॥ ଇତି ଅଷ୍ଟମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ପ୍ରାପ ହାଚର୍ଯକୁଲଂ ତମାଚର୍ଯୋଽଭ୍ଯୁଵାଦ ସତ୍ଯକାମ୩ ଇତି ଭଗଵ ଇତି ହ ପ୍ରତିଶୁଶ୍ରାଵ ॥ ୪.୯.୧ ॥
ବ୍ରହ୍ମଵିଦିଵ ଵୈ ସୋମ୍ଯ ଭାସି କୋ ନୁ ତ୍ଵାନୁଶଶାସେତ୍ଯନ୍ଯେ ମନୁଷ୍ଯେଭ୍ଯ ଇତି ହ ପ୍ରତିଜଜ୍ଞେ ଭଗଵାଂସ୍ତ୍ଵେଵ ମେ କାମେ ବ୍ରୂଯାତ୍ ॥ ୪.୯.୨ ॥
ଶ୍ରୁତଂହ୍ଯେଵ ମେ ଭଗଵଦ୍ଦୃଶେଭ୍ଯ ଆଚାର୍ଯାଦ୍ଧୈଵ ଵିଦ୍ଯା ଵିଦିତା ସାଧିଷ୍ଠଂ ପ୍ରାପତୀତି ତସ୍ମୈ ହୈତଦେଵୋଵାଚାତ୍ର ହ ନ କିଂଚନ ଵୀଯାଯେତି ଵୀଯାଯେତି ॥ ୪.୯.୩ ॥ ॥ ଇତି ନଵମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଉପକୋସଲୋ ହ ଵୈ କାମଲାଯନଃ ସତ୍ଯକାମେ ଜାବାଲେ ବ୍ରହ୍ମଚାର୍ଯମୁଵାସ ତସ୍ଯ ହ ଦ୍ଵାଦଶ ଵାର୍ଷାଣ୍ଯଗ୍ନୀନ୍ପରିଚଚାର ସ ହ ସ୍ମାନ୍ଯାନନ୍ତେଵାସିନଃ ସମାଵର୍ତଯଂସ୍ତଂ ହ ସ୍ମୈଵ ନ ସମାଵର୍ତଯତି ॥ ୪.୧୦.୧ ॥
ତଂ ଜାଯୋଵାଚ ତପ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ କୁଶଲମଗ୍ନୀନ୍ପରିଚଚାରୀନ୍ମା ତ୍ଵାଗ୍ନଯଃ ପରିପ୍ରଵୋଚନ୍ପ୍ରବ୍ରୂହ୍ଯସ୍ମା ଇତି ତସ୍ମୈ ହାପ୍ରୋଚ୍ଯୈଵ ପ୍ରଵାସାଂଚକ୍ରେ ॥ ୪.୧୦.୨ ॥
ସ ହ ଵ୍ଯାଧିନାନଶିତୁଂ ଦଧ୍ରେ ତମାଚାର୍ଯଜାଯୋଵାଚ ବ୍ରହ୍ମଚାରିନ୍ନଶାନ କିଂ ନୁ ନାଶ୍ନାସୀତି ସ ହୋଵାଚ ବହଵ ଇମେଽସ୍ମିନ୍ପୁରୁଷେ କାମା ନାନାତ୍ଯଯା ଵ୍ଯାଧୀଭିଃ ପ୍ରତିପୂର୍ଣୋଽସ୍ମି ନାଶିଷ୍ଯାମୀତି ॥ ୪.୧୦.୩ ॥
ଅଥ ହାଗ୍ନଯଃ ସମୂଦିରେ ତପ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ କୁଶଲଂ ନଃ ପର୍ଯଚାରୀଦ୍ଧନ୍ତାସ୍ମୈ ପ୍ରବ୍ରଵାମେତି ତସ୍ମୈ ହୋଚୁଃ ପ୍ରାଣୋ ବ୍ରହ୍ମ କଂ ବ୍ରହ୍ମ ଖଂ ବ୍ରହ୍ମେତି ॥ ୪.୧୦.୪ ॥
ସ ହୋଵାଚ ଵିଜାନାମ୍ଯହଂ ଯତ୍ପ୍ରାଣୋ ବ୍ରହ୍ମ କଂ ଚ ତୁ ଖଂ ଚ ନ ଵିଜାନାମୀତି ତେ ହୋଚୁର୍ଯଦ୍ଵାଵ କଂ ତଦେଵ ଖଂ ଯଦେଵ ଖଂ ତଦେଵ କମିତି ପ୍ରାଣଂ ଚ ହାସ୍ମୈ ତଦାକାଶଂ ଚୋଚୁଃ ॥ ୪.୧୦.୫ ॥ ॥ ଇତି ଦଶମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ହୈନଂ ଗାର୍ହପତ୍ଯୋଽନୁଶଶାସ ପୃଥିଵ୍ଯଗ୍ନିରନ୍ନମାଦିତ୍ଯ ଇତି ଯ ଏଷ ଆଦିତ୍ଯେ ପୁରୁଷୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ସୋଽହମସ୍ମି ସ ଏଵାହମସ୍ମୀତି ॥ ୪.୧୧.୧ ॥
ସ ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନୁପାସ୍ତେଽପହତେ ପାପକୃତ୍ଯାଂ ଲୋକୀ ଭଵତି ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ନାସ୍ଯାଵରପୁରୁଷାଃ କ୍ଷୀଯନ୍ତ ଉପ ଵଯଂ ତଂ ଭୁଞ୍ଜାମୋଽସ୍ମିଂଶ୍ଚ ଲୋକେଽମୁଷ୍ମିଂଶ୍ଚ ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନୁପାସ୍ତେ ॥ ୪.୧୧.୨ ॥ ॥ ଇତି ଏକାଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ହୈନମନ୍ଵାହାର୍ଯପଚନୋଽନୁଶଶାସାପୋ ଦିଶୋ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଇତି ଯ ଏଷ ଚନ୍ଦ୍ରମସି ପୁରୁଷୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ସୋଽହମସ୍ମି ସ ଏଵାହମସ୍ମୀତି ॥ ୪.୧୨.୧ ॥
ସ ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନୁପାସ୍ତେଽପହତେ ପାପକୃତ୍ଯାଂ ଲୋକୀ ଭଵତି ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ନାସ୍ଯାଵରପୁରୁଷାଃ କ୍ଷୀଯନ୍ତ ଉପ ଵଯଂ ତଂ ଭୁଞ୍ଜାମୋଽସ୍ମିଂଶ୍ଚ ଲୋକେଽମୁଷ୍ମିଂଶ୍ଚ ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନୁପାସ୍ତେ ॥ ୪.୧୨.୨ ॥ ॥ ଇତି ଦ୍ଵାଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ହୈନମାହଵନୀଯୋଽନୁଶଶାସ ପ୍ରାଣ ଆକାଶୋ ଦ୍ଯୌର୍ଵିଦ୍ଯୁଦିତି ଯ ଏଷ ଵିଦ୍ଯୁତି ପୁରୁଷୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ସୋଽହମସ୍ମି ସ ଏଵାହମସ୍ମୀତି ॥ ୪.୧୩.୧ ॥
ସ ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନୁପାସ୍ତେଽପହତେ ପାପକୃତ୍ଯାଂ ଲୋକୀ ଭଵତି ସର୍ଵମଯୁରେତି ଜ୍ଯୋଗ୍ଜୀଵତି ନାସ୍ଯାଵରପୁରୁଷାଃ କ୍ଷୀଯନ୍ତ ଉପ ଵଯଂ ତଂ ଭୁଞ୍ଜାମୋଽସ୍ମିଂଶ୍ଚ ଲୋକେଽମୁଷ୍ମିଂଶ୍ଚ ଯ ଏତମେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନୁପାସ୍ତେ ॥ ୪.୧୩.୨ ॥ ॥ ଇତି ତ୍ରଯୋଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ତେ ହୋଚୁରୁପକୋସଲୈଷା ସୋମ୍ଯ ତେଽସ୍ମଦ୍ଵିଦ୍ଯାତ୍ମଵିଦ୍ଯା ଚାଚାର୍ଯସ୍ତୁ ତେ ଗତିଂ ଵକ୍ତେତ୍ଯାଜଗାମ ହାସ୍ଯାଚାର୍ଯସ୍ତମାଚାର୍ଯୋଽଭ୍ଯୁଵାଦୋପକୋସଲ୩ ଇତି ॥ ୪.୧୪.୧ ॥
ଭଗଵ ଇତି ହ ପ୍ରତିଶୁଶ୍ରାଵ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ ଇଵ ସୋମ୍ଯ ତେ ମୁଖଂ ଭାତି କୋ ନୁ ତ୍ଵାନୁଶଶାସେତି କୋ ନୁ ମାନୁଶିଷ୍ଯାଦ୍ଭୋ ଇତୀହାପେଵ ନିହ୍ନୁତ ଇମେ ନୂନମୀଦୃଶା ଅନ୍ଯାଦୃଶା ଇତୀହାଗ୍ନୀନଭ୍ଯୂଦେ କିଂ ନୁ ସୋମ୍ଯ କିଲ ତେଽଵୋଚନ୍ନିତି ॥ ୪.୧୪.୨ ॥
ଇଦମିତି ହ ପ୍ରତିଜଜ୍ଞେ ଲୋକାନ୍ଵାଵ କିଲ ସୋମ୍ଯ ତେଽଵୋଚନ୍ନହଂ ତୁ ତେ ତଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥା ପୁଷ୍କରପଲାଶ ଆପୋ ନ ଶ୍ଲିଷ୍ଯନ୍ତ ଏଵମେଵଂଵିଦି ପାପଂ କର୍ମ ନ ଶ୍ଲିଷ୍ଯତ ଇତି ବ୍ରଵୀତୁ ମେ ଭଗଵାନିତି ତସ୍ମୈ ହୋଵାଚ ॥ ୪.୧୪.୩ ॥ ॥ ଇତି ଚତୁର୍ଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଯ ଏଷୋଽକ୍ଷିଣି ପୁରୁଷୋ ଦୃଶ୍ଯତ ଏଷ ଆତ୍ମେତି ହୋଵାଚୈତଦମୃତମଭଯମେତଦ୍ବ୍ରହ୍ମେତି ତଦ୍ଯଦ୍ଯପ୍ଯସ୍ମିନ୍ସର୍ପିର୍ଵୋଦକଂ ଵା ସିଞ୍ଚତି ଵର୍ତ୍ମନୀ ଏଵ ଗଚ୍ଛତି ॥ ୪.୧୫.୧ ॥
ଏତଂ ସଂଯଦ୍ଵାମ ଇତ୍ଯାଚକ୍ଷତ ଏତଂ ହି ସର୍ଵାଣି ଵାମାନ୍ଯଭିସଂଯନ୍ତି ସର୍ଵାଣ୍ଯେନଂ ଵାମାନ୍ଯଭିସଂଯନ୍ତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ॥ ୪.୧୫.୨ ॥
ଏଷ ଉ ଏଵ ଵାମନୀରେଷ ହି ସର୍ଵାଣି ଵାମାନି ନଯତି ସର୍ଵାଣି ଵାମାନି ନଯତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ॥ ୪.୧୫.୩ ॥
ଏଷ ଉ ଏଵ ଭାମନୀରେଷ ହି ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭାତି ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭାତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ॥ ୪.୧୫.୪ ॥
ଅଥ ଯଦୁ ଚୈଵାସ୍ମିଞ୍ଛଵ୍ଯଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଯଦି ଚ ନାର୍ଚିଷମେଵାଭିସଂଭଵନ୍ତ୍ଯର୍ଚିଷୋଽହରହ୍ନ ଆପୂର୍ଯମାଣପକ୍ଷମାପୂର୍ଯମାଣପକ୍ଷାଦ୍ଯାନ୍ଷଡୁଦଙ୍ଙେତି ମାସାଂସ୍ତାନ୍ମାସେଭ୍ଯଃ ସଂଵତ୍ସରଂ ସଂଵତ୍ସରାଦାଦିତ୍ଯମାଦିତ୍ଯାଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରମସଂ ଚନ୍ଦ୍ରମସୋ ଵିଦ୍ଯୁତଂ ତତ୍ ପୁରୁଷୋଽମାନଵଃ ସ ଏନାନ୍ବ୍ରହ୍ମ ଗମଯତ୍ଯେଷ ଦେଵପଥୋ ବ୍ରହ୍ମପଥ ଏତେନ ପ୍ରତିପଦ୍ଯମାନା ଇମଂ ମାନଵମାଵର୍ତଂ ନାଵର୍ତନ୍ତେ ନାଵର୍ତନ୍ତେ ॥ ୪.୧୫.୫ ॥ ॥ ଇତି ପଞ୍ଚଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଏଷ ହ ଵୈ ଯଜ୍ଞୋ ଯୋଽଯଂ ପଵତେ ଏଷ ହ ଯନ୍ନିଦଂ ସର୍ଵଂ ପୁନାତି ଯଦେଷ ଯନ୍ନିଦଂ ସର୍ଵଂ ପୁନାତି ତସ୍ମାଦେଷ ଏଵ ଯଜ୍ଞସ୍ତସ୍ଯ ମନଶ୍ଚ ଵାକ୍ଚ ଵର୍ତନୀ ॥ ୪.୧୬.୧ ॥
ତଯୋରନ୍ଯତରାଂ ମନସା ସଂସ୍କରୋତି ବ୍ରହ୍ମା ଵାଚା ହୋତାଧ୍ଵର୍ଯୁରୁଦ୍ଗାତାନ୍ଯତରାଂସ ଯତ୍ରୌପାକୃତେ ପ୍ରାତରନୁଵାକେ ପୁରା ପରିଧାନୀଯାଯା ବ୍ରହ୍ମା ଵ୍ଯଵଦତି ॥ ୪.୧୬.୨ ॥ ଅନ୍ଯତରାମେଵ ଵର୍ତନୀଂ ସଂସ୍କରୋତି ହୀଯତେଽନ୍ଯତରା ସ ଯଥୈକପାଦ୍ଵ୍ରଜନ୍ରଥୋ ଵୈକେନ ଚକ୍ରେଣ ଵର୍ତମାନୋ ରିଷ୍ଯତ୍ଯେଵମସ୍ଯ ଯଜ୍ଞୋରିଷ୍ଯତି ଯଜ୍ଞଂ ରିଷ୍ଯନ୍ତଂ ଯଜମାନୋଽନୁରିଷ୍ଯତି ସ ଇଷ୍ଟ୍ଵା ପାପୀଯାନ୍ଭଵତି ॥ ୪.୧୬.୩ ॥
ଅଥ ଯତ୍ରୋପାକୃତେ ପ୍ରାତରନୁଵାକେ ନ ପୁରା ପରିଧାନୀଯାଯା ବ୍ରହ୍ମା ଵ୍ଯଵଦତ୍ଯୁଭେ ଏଵ ଵର୍ତନୀ ସଂସ୍କୁର୍ଵନ୍ତି ନ ହୀଯତେଽନ୍ଯତରା ॥ ୪.୧୬.୪ ॥
ସ ଯଥୋଭଯପାଦ୍ଵ୍ରଜନ୍ରଥୋ ଵୋଭାଭ୍ଯାଂ ଚକ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଵର୍ତମାନଃ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତ୍ଯେଵମସ୍ଯ ଯଜ୍ଞଃ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ଯଜ୍ଞଂ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠନ୍ତଂ ଯଜମାନୋଽନୁପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ସ ଇଷ୍ଟ୍ଵା ଶ୍ରେଯାନ୍ଭଵତି ॥ ୪.୧୬.୫ ॥ ॥ ଇତି ଷୋଡଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ପ୍ରଜାପତିର୍ଲୋକାନଭ୍ଯତପତ୍ତେଷାଂ ତପ୍ଯମାନାନାଂ ରସାନ୍ପ୍ରାଵୃହଦଗ୍ନିଂ ପୃଥିଵ୍ଯା ଵାଯୁମନ୍ତରିକ୍ଷାତାଦିତ୍ଯଂ ଦିଵଃ ॥ ୪.୧୭.୧ ॥
ସ ଏତାସ୍ତିସ୍ରୋ ଦେଵତା ଅଭ୍ଯତପତ୍ତାସାଂ ତପ୍ଯମାନାନାଂ ରସାନ୍ପ୍ରାଵୃହଦଗ୍ନେରୃଚୋ ଵାଯୋର୍ଯଜୂଂଷି ସାମାନ୍ଯାଦିତ୍ଯାତ୍ ॥ ୪.୧୭.୨ ॥
ସ ଏତାଂ ତ୍ରଯୀଂ ଵିଦ୍ଯାମଭ୍ଯତପତ୍ତସ୍ଯାସ୍ତପ୍ଯମାନାଯା ରସାନ୍ପ୍ରାଵୃହଦ୍ଭୂରିତ୍ଯୃଗ୍ଭ୍ଯୋ ଭୁଵରିତି ଯଜୁର୍ଭ୍ଯଃ ସ୍ଵରିତି ସାମଭ୍ଯଃ ॥ ୪.୧୭.୩ ॥
ତଦ୍ଯଦୃକ୍ତୋ ରିଷ୍ଯେଦ୍ଭୂଃ ସ୍ଵାହେତି ଗାର୍ହପତ୍ଯେ ଜୁହୁଯାଦୃଚାମେଵ ତଦ୍ରସେନର୍ଚାଂ ଵୀର୍ଯେଣର୍ଚାଂ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵିରିଷ୍ଟଂ ସଂଦଧାତି ॥ ୪.୧୭.୪ ॥
ସ ଯଦି ଯଜୁଷ୍ଟୋ ରିଷ୍ଯେଦ୍ଭୁଵଃ ସ୍ଵାହେତି ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନୌ ଜୁହୁଯାଦ୍ଯଜୁଷାମେଵ ତଦ୍ରସେନ ଯଜୁଷାଂ ଵୀର୍ଯେଣ ଯଜୁଷାଂ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵିରିଷ୍ଟଂ ସଂଦଧାତି ॥ ୪.୧୭.୫ ॥
ଅଥ ଯଦି ସାମତୋ ରିଷ୍ଯେତ୍ସ୍ଵଃ ସ୍ଵାହେତ୍ଯାହଵନୀଯେ ଜୁହୁଯାତ୍ସାମ୍ନାମେଵ ତଦ୍ରସେନ ସାମ୍ନାଂ ଵୀର୍ଯେଣ ସାମ୍ନାଂ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵିରିଷ୍ଟଂ ସଂଦଧାତି ॥ ୪.୧୭.୬ ॥
ତଦ୍ଯଥା ଲଵଣେନ ସୁଵର୍ଣଂ ସଂଦଧ୍ଯାତ୍ସୁଵର୍ଣେନ ରଜତଂ ରଜତେନ ତ୍ରପୁ ତ୍ରପୁଣା ସୀସଂ ସୀସେନ ଲୋହଂ ଲୋହେନ ଦାରୁ ଦାରୁ ଚର୍ମଣା ॥ ୪.୧୭.୭ ॥
ଏଵମେଷାଂ ଲୋକାନାମାସାଂ ଦେଵତାନାମସ୍ଯାସ୍ତ୍ରଯ୍ଯା ଵିଦ୍ଯାଯା ଵୀର୍ଯେଣ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵିରିଷ୍ଟଂ ସଂଦଧାତି ଭେଷଜକୃତୋ ହ ଵା ଏଷ ଯଜ୍ଞୋ ଯତ୍ରୈଵଂଵିଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ଭଵତି ॥ ୪.୧୭.୮ ॥
ଏଷ ହ ଵା ଉଦକ୍ପ୍ରଵଣୋ ଯଜ୍ଞୋ ଯତ୍ରୈଵଂଵିଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ଭଵତ୍ଯେଵଂଵିଦଂ ହ ଵା ଏଷା ବ୍ରହ୍ମାଣମନୁଗାଥା ଯତୋ ଯତ ଆଵର୍ତତେ ତତ୍ତଦ୍ଗଚ୍ଛତି ॥ ୪.୧୭.୯ ॥
ମାନଵୋ ବ୍ରହ୍ମୈଵୈକ ଋତ୍ଵିକ୍କୁରୂନଶ୍ଵାଭିରକ୍ଷତ୍ଯେଵଂଵିଦ୍ଧ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମା ଯଜ୍ଞଂ ଯଜମାନଂ ସର୍ଵାଂଶ୍ଚର୍ତ୍ଵିଜୋଽଭିରକ୍ଷତି ତସ୍ମାଦେଵଂଵିଦମେଵ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ କୁର୍ଵୀତ ନାନେଵଂଵିଦଂ ନାନେଵଂଵିଦମ୍ ॥ ୪.୧୭.୧୦ ॥ ॥ ଇତି ଚତୁର୍ଥୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥
॥ ପଞ୍ଚମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥ ଯୋ ହ ଵୈ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଚ ଵେଦ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଶ୍ଚ ହ ଵୈ ଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚ ଭଵତି ପ୍ରାଣୋ ଵାଵ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଶ୍ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚ ॥ ୫.୧.୧ ॥
ଯୋ ହ ଵୈ ଵସିଷ୍ଠଂ ଵେଦ ଵସିଷ୍ଠୋ ହ ସ୍ଵାନାଂ ଭଵତି ଵାଗ୍ଵାଵ ଵସିଷ୍ଠଃ ॥ ୫.୧.୨ ॥
ଯୋ ହ ଵୈ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ଵେଦ ପ୍ରତି ହ ତିଷ୍ଠତ୍ଯସ୍ମିଂଶ୍ଚ ଲୋକେଽମୁଷ୍ମିଂଶ୍ଚ ଚକ୍ଷୁର୍ଵାଵ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ॥ ୫.୧.୩ ॥
ଯୋ ହ ଵୈ ସମ୍ପଦଂ ଵେଦ ସଂହାସ୍ମୈ କାମାଃ ପଦ୍ଯନ୍ତେ ଦୈଵାଶ୍ଚ ମାନୁଷାଶ୍ଚ ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ଵାଵ ସମ୍ପତ୍ ॥ ୫.୧.୪ ॥
ଯୋ ହ ଵା ଆଯତନଂ ଵେଦାଯତନଂ ହ ସ୍ଵାନାଂ ଭଵତି ମନୋ ହ ଵା ଆଯତନମ୍ ॥ ୫.୧.୫ ॥
ଅଥ ହ ପ୍ରାଣା ଅହଂଶ୍ରେଯସି ଵ୍ଯୂଦିରେଽହଂଶ୍ରେଯାନସ୍ମ୍ଯହଂ ଶ୍ରେଯାନସ୍ମୀତି ॥ ୫.୧.୬ ॥
ତେ ହ ପ୍ରାଣାଃ ପ୍ରଜାପତିଂ ପିତରମେତ୍ଯୋଚୁର୍ଭଗଵନ୍କୋ ନଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇତି ତାନ୍ହୋଵାଚ ଯସ୍ମିନ୍ଵ ଉତ୍କ୍ରାନ୍ତେ ଶରୀରଂ ପାପିଷ୍ଠତରମିଵ ଦୃଶ୍ଯେତ ସ ଵଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇତି ॥ ୫.୧.୭ ॥
ସା ହ ଵାଗୁଚ୍ଚକ୍ରାମ ସା ସଂଵତ୍ସରଂ ପ୍ରୋଷ୍ଯ ପର୍ଯେତ୍ଯୋଵାଚ କଥମଶକତର୍ତେ ମଜ୍ଜୀଵିତୁମିତି ଯଥା କଲା ଅଵଦନ୍ତଃ ପ୍ରାଣନ୍ତଃ ପ୍ରାଣେନ ପଶ୍ଯନ୍ତଶ୍ଚକ୍ଷୁଷା ଶୃଣ୍ଵନ୍ତଃ ଶ୍ରୋତ୍ରେଣ ଧ୍ଯାଯନ୍ତୋ ମନସୈଵମିତି ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ଵାକ୍ ॥ ୫.୧.୮ ॥
ଚକ୍ଷୁର୍ହୋଚ୍ଚକ୍ରାମ ତତ୍ସଂଵତ୍ସରଂ ପ୍ରୋଷ୍ଯ ପର୍ଯେତ୍ଯୋଵାଚ କଥମଶକତର୍ତେ ମଜ୍ଜୀଵିତୁମିତି ଯଥାନ୍ଧା ଅପଶ୍ଯନ୍ତଃ ପ୍ରାଣନ୍ତଃ ପ୍ରାଣେନ ଵଦନ୍ତୋ ଵାଚା ଶୃଣ୍ଵନ୍ତଃ ଶ୍ରୋତ୍ରେଣ ଧ୍ଯାଯନ୍ତୋ ମନସୈଵମିତି ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ଚକ୍ଷୁଃ ॥ ୫.୧.୯ ॥
ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ହୋଚ୍ଚକ୍ରାମ ତତ୍ସଂଵତ୍ସରଂ ପ୍ରୋଷ୍ଯ ପର୍ଯେତ୍ଯୋଵାଚ କଥମଶକତର୍ତେ ମଜ୍ଜୀଵିତୁମିତି ଯଥା ବଧିରା ଅଶୃଣ୍ଵନ୍ତଃ ପ୍ରାଣନ୍ତଃ ପ୍ରାଣେନ ଵଦନ୍ତୋ ଵାଚା ପଶ୍ଯନ୍ତଶ୍ଚକ୍ଷୁଷା ଧ୍ଯାଯନ୍ତୋ ମନସୈଵମିତି ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ଶ୍ରୋତ୍ରମ୍ ॥ ୫.୧.୧୦ ॥
ମନୋ ହୋଚ୍ଚକ୍ରାମ ତତ୍ସଂଵତ୍ସରଂ ପ୍ରୋଷ୍ଯ ପର୍ଯେତ୍ଯୋଵାଚ କଥମଶକତର୍ତେ ମଜ୍ଜୀଵିତୁମିତି ଯଥା ବାଲା ଅମନସଃ ପ୍ରାଣନ୍ତଃ ପ୍ରାଣେନ ଵଦନ୍ତୋ ଵାଚା ପଶ୍ଯନ୍ତଶ୍ଚକ୍ଷୁଷା ଶୃଣ୍ଵନ୍ତଃ ଶ୍ରୋତ୍ରେଣୈଵମିତି ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ମନଃ ॥ ୫.୧.୧୧ ॥
ଅଥ ହ ପ୍ରାଣ ଉଚ୍ଚିକ୍ରମିଷନ୍ସ ଯଥା ସୁହଯଃ ପଡ୍ଵୀଶଶଙ୍କୂନ୍ସଂଖିଦେଦେଵମିତରାନ୍ପ୍ରାଣାନ୍ସମଖିଦତ୍ତଂ ହାଭିସମେତ୍ଯୋଚୁର୍ଭଗଵନ୍ନେଧି ତ୍ଵଂ ନଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋଽସି ମୋତ୍କ୍ରମୀରିତି ॥ ୫.୧.୧୨ ॥
ଅଥ ହୈନଂ ଵାଗୁଵାଚ ଯଦହଂ ଵସିଷ୍ଠୋଽସ୍ମି ତ୍ଵଂ ତଦ୍ଵସିଷ୍ଠୋଽସୀତ୍ଯଥ ହୈନଂ ଚକ୍ଷୁରୁଵାଚ ଯଦହଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାସ୍ମି ତ୍ଵଂ ତତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାସୀତି ॥ ୫.୧.୧୩ ॥
ଅଥ ହୈନଂଶ୍ରୋତ୍ରମୁଵାଚ ଯଦହଂ ସମ୍ପଦସ୍ମି ତ୍ଵଂ ତତ୍ସମ୍ପଦସୀତ୍ଯଥ ହୈନଂ ମନ ଉଵାଚଯଦହମାଯତନମସ୍ମି ତ୍ଵଂ ତଦାଯତନମସୀତି ॥ ୫.୧.୧୪ ॥
ନ ଵୈ ଵାଚୋ ନ ଚକ୍ଷୂଂଷି ନ ଶ୍ରୋତ୍ରାଣି ନ ମନାଂସୀତ୍ଯାଚକ୍ଷତେ ପ୍ରାଣା ଇତ୍ଯେଵାଚକ୍ଷତେ ପ୍ରାଣୋ ହ୍ଯେଵୈତାନି ସର୍ଵାଣି ଭଵତି ॥ ୫.୧.୧୫ ॥ ॥ ଇତି ପ୍ରଥମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ସ ହୋଵାଚ କିଂ ମେଽନ୍ନଂ ଭଵିଷ୍ଯତୀତି ଯତ୍କିଂଚିଦିଦମା ଶ୍ଵଭ୍ଯ ଆ ଶକୁନିଭ୍ଯ ଇତି ହୋଚୁସ୍ତଦ୍ଵା ଏତଦନସ୍ଯାନ୍ନମନୋ ହ ଵୈ ନାମ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ନ ହ ଵା ଏଵଂଵିଦି କିଂଚନାନନ୍ନଂ ଭଵତୀତି ॥ ୫.୨.୧ ॥
ସ ହୋଵାଚ କିଂ ମେ ଵାସୋ ଭଵିଷ୍ଯତୀତ୍ଯାପ ଇତି ହୋଚୁସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵା ଏତଦଶିଷ୍ଯନ୍ତଃ ପୁରସ୍ତାଚ୍ଚୋପରିଷ୍ଟାଚ୍ଚାଦ୍ଭିଃ ପରିଦଧତି ଲମ୍ଭୁକୋ ହ ଵାସୋ ଭଵତ୍ଯନଗ୍ନୋ ହ ଭଵତି ॥ ୫.୨.୨ ॥
ତଦ୍ଧୈତତ୍ସତ୍ଯକାମୋ ଜାବାଲୋ ଗୋଶ୍ରୁତଯେ ଵୈଯାଘ୍ରପଦ୍ଯାଯୋକ୍ତ୍ଵୋଵାଚ ଯଦ୍ଯପ୍ଯେନଚ୍ଛୁଷ୍କାଯ ସ୍ଥାଣଵେ ବ୍ରୂଯାଜ୍ଜାଯେରନ୍ନେଵାସ୍ମିଞ୍ଛାଖାଃ ପ୍ରରୋହେଯୁଃ ପଲାଶାନୀତି ॥ ୫.୨.୩ ॥
ଅଥ ଯଦି ମହଜ୍ଜିଗମିଷେଦମାଵାସ୍ଯାଯାଂ ଦୀକ୍ଷିତ୍ଵା ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ରାତ୍ରୌ ସର୍ଵୌଷଧସ୍ଯ ମନ୍ଥଂ ଦଧିମଧୁନୋରୁପମଥ୍ଯ ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଯ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଯ ସ୍ଵାହେତ୍ଯଗ୍ନାଵାଜ୍ଯସ୍ଯ ହୁତ୍ଵା ମନ୍ଥେ ସମ୍ପାତମଵନଯେତ୍ ॥ ୫.୨.୪ ॥
ଵସିଷ୍ଠାଯ ସ୍ଵାହେତ୍ଯଗ୍ନାଵାଜ୍ଯସ୍ଯ ହୁତ୍ଵା ମନ୍ଥେ ସମ୍ପାତମଵନଯେତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯୈ ସ୍ଵାହେତ୍ଯଗ୍ନାଵାଜ୍ଯସ୍ଯ ହୁତ୍ଵା ମନ୍ଥେ ସମ୍ପାତମଵନଯେତ୍ସମ୍ପଦେ ସ୍ଵାହେତ୍ଯଗ୍ନାଵାଜ୍ଯସ୍ଯ ହୁତ୍ଵା ମନ୍ଥେ ସମ୍ପାତମଵନଯେଦାଯତନାଯ ସ୍ଵାହେତ୍ଯଗ୍ନାଵାଜ୍ଯସ୍ଯ ହୁତ୍ଵା ମନ୍ଥେ ସମ୍ପାତମଵନଯେତ୍ ॥ ୫.୨.୫ ॥
ଅଥ ପ୍ରତିସୃପ୍ଯାଞ୍ଜଲୌ ମନ୍ଥମାଧାଯ ଜପତ୍ଯମୋ ନାମାସ୍ଯମା ହି ତେ ସର୍ଵମିଦଂ ସ ହି ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ରାଜାଧିପତିଃ ସ ମା ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯଂ ଶ୍ରୈଷ୍ଠ୍ଯଂ ରାଜ୍ଯମାଧିପତ୍ଯଂ ଗମଯତ୍ଵହମେଵେଦଂ ସର୍ଵମସାନୀତି ॥ ୫.୨.୬ ॥
ଅଥ ଖଲ୍ଵେତଯର୍ଚା ପଚ୍ଛ ଆଚାମତି ତତ୍ସଵିତୁର୍ଵୃଣୀମହ ଇତ୍ଯାଚାମତି ଵଯଂ ଦେଵସ୍ଯ ଭୋଜନମିତ୍ଯାଚାମତି ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସର୍ଵଧାତମମିତ୍ଯାଚାମତି ତୁରଂ ଭଗସ୍ଯ ଧୀମହୀତି ସର୍ଵଂ ପିବତି ନିର୍ଣିଜ୍ଯ କଂସଂ ଚମସଂ ଵା ପଶ୍ଚାଦଗ୍ନେଃ ସଂଵିଶତି ଚର୍ମଣି ଵା ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେ ଵା ଵାଚଂଯମୋଽପ୍ରସାହଃ ସ ଯଦି ସ୍ତ୍ରିଯଂ ପଶ୍ଯେତ୍ସମୃଦ୍ଧଂ କର୍ମେତି ଵିଦ୍ଯାତ୍ ॥ ୫.୨.୭ ॥
ତଦେଷ ଶ୍ଲୋକୋ ଯଦା କର୍ମସୁ କାମ୍ଯେଷୁ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ସ୍ଵପ୍ନେଷୁ ପଶ୍ଯନ୍ତି ସମୃଦ୍ଧିଂ ତତ୍ର ଜାନୀଯାତ୍ତସ୍ମିନ୍ସ୍ଵପ୍ନନିଦର୍ଶନେ ତସ୍ମିନ୍ସ୍ଵପ୍ନନିଦର୍ଶନେ ॥ ୫.୨.୮ ॥ ॥ ଇତି ଦ୍ଵିତୀଯଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଶ୍ଵେତକେତୁର୍ହାରୁଣେଯଃ ପଞ୍ଚାଲାନାଂ ସମିତିମେଯାଯ ତଂ ହ ପ୍ରଵାହଣୋ ଜୈଵଲିରୁଵାଚ କୁମାରାନୁ ତ୍ଵାଶିଷତ୍ପିତେତ୍ଯନୁ ହି ଭଗଵ ଇତି ॥ ୫.୩.୧ ॥
ଵେତ୍ଥ ଯଦିତୋଽଧି ପ୍ରଜାଃ ପ୍ରଯନ୍ତୀତି ନ ଭଗଵ ଇତି ଵେତ୍ଥ ଯଥା ପୁନରାଵର୍ତନ୍ତ୩ ଇତି ନ ଭଗଵ ଇତି ଵେତ୍ଥ ପଥୋର୍ଦେଵଯାନସ୍ଯ ପିତୃଯାଣସ୍ଯ ଚ ଵ୍ଯାଵର୍ତନା୩ ଇତି ନ ଭଗଵ ଇତି ॥ ୫.୩.୨ ॥
ଵେତ୍ଥ ଯଥାସୌ ଲୋକୋ ନ ସମ୍ପୂର୍ଯତ୩ ଇତି ନ ଭଗଵ ଇତି ଵେତ୍ଥ ଯଥା ପଞ୍ଚମ୍ଯାମାହୁତାଵାପଃ ପୁରୁଷଵଚସୋ ଭଵନ୍ତୀତି ନୈଵ ଭଗଵ ଇତି ॥ ୫.୩.୩ ॥
ଅଥାନୁ କିମନୁଶିଷ୍ଠୋଽଵୋଚଥା ଯୋ ହୀମାନି ନ ଵିଦ୍ଯାତ୍କଥଂ ସୋଽନୁଶିଷ୍ଟୋ ବ୍ରୁଵୀତେତି ସ ହାଯସ୍ତଃ ପିତୁରର୍ଧମେଯାଯ ତଂ ହୋଵାଚାନନୁଶିଷ୍ଯ ଵାଵ କିଲ ମା ଭଗଵାନବ୍ରଵୀଦନୁ ତ୍ଵାଶିଷମିତି ॥ ୫.୩.୪ ॥
ପଞ୍ଚ ମା ରାଜନ୍ଯବନ୍ଧୁଃ ପ୍ରଶ୍ନାନପ୍ରାକ୍ଷୀତ୍ତେଷାଂ ନୈକଂଚନାଶକଂ ଵିଵକ୍ତୁମିତି ସ ହୋଵାଚ ଯଥା ମା ତ୍ଵଂ ତଦୈତାନଵଦୋ ଯଥାହମେଷାଂ ନୈକଂଚନ ଵେଦ ଯଦ୍ଯହମିମାନଵେଦିଷ୍ଯଂ କଥଂ ତେ ନାଵକ୍ଷ୍ଯମିତି ॥ ୫.୩.୫ ॥
ସ ହ ଗୌତମୋ ରାଜ୍ଞୋଽର୍ଧମେଯାଯ ତସ୍ମୈ ହ ପ୍ରାପ୍ତାଯାର୍ହାଂ ଚକାର ସ ହ ପ୍ରାତଃ ସଭାଗ ଉଦେଯାଯ ତଂ ହୋଵାଚ ମାନୁଷସ୍ଯ ଭଗଵନ୍ଗୌତମ ଵିତ୍ତସ୍ଯ ଵରଂ ଵୃଣୀଥା ଇତି ସ ହୋଵାଚ ତଵୈଵ ରାଜନ୍ମାନୁଷଂ ଵିତ୍ତଂ ଯାମେଵ କୁମାରସ୍ଯାନ୍ତେ ଵାଚମଭାଷଥାସ୍ତାମେଵ ମେ ବ୍ରୂହୀତି ସ ହ କୃଚ୍ଛ୍ରୀ ବଭୂଵ ॥ ୫.୩.୬ ॥
ତଂ ହ ଚିରଂ ଵସେତ୍ଯାଜ୍ଞାପଯାଂଚକାର ତଂ ହୋଵାଚ ଯଥା ମା ତ୍ଵଂ ଗୌତମାଵଦୋ ଯଥେଯଂ ନ ପ୍ରାକ୍ତ୍ଵତ୍ତଃ ପୁରା ଵିଦ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଗଚ୍ଛତି ତସ୍ମାଦୁ ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ କ୍ଷତ୍ରସ୍ଯୈଵ ପ୍ରଶାସନମଭୂଦିତି ତସ୍ମୈ ହୋଵାଚ ॥ ୫.୩.୭ ॥
ଇତି ତୃତୀଯଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥ ଅସୌ ଵାଵ ଲୋକୋ ଗୌତମାଗ୍ନିସ୍ତସ୍ଯାଦିତ୍ଯ ଏଵ ସମିଦ୍ରଶ୍ମଯୋ ଧୂମୋଽହରର୍ଚିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମା ଅଙ୍ଗାରା ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗାଃ ॥ ୫.୪.୧ ॥
ତସ୍ମିନ୍ନେତସ୍ମିନ୍ନଗ୍ନୌ ଦେଵାଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାଂ ଜୁହ୍ଵତି ତସ୍ଯା ଅହୁତେଃ ସୋମୋ ରାଜା ସଂଭଵତି ॥ ୫.୪.୨ ॥ ॥ ଇତି ଚତୁର୍ଥଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ପର୍ଜନ୍ଯୋ ଵାଵ ଗୌତମାଗ୍ନିସ୍ତସ୍ଯ ଵାଯୁରେଵ ସମିଦଭ୍ରଂ ଧୂମୋ ଵିଦ୍ଯୁଦର୍ଚିରଶନିରଙ୍ଗାରାହ୍ରାଦନଯୋ ଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗାଃ ॥ ୫.୫.୧ ॥
ତସ୍ମିନ୍ନେତସ୍ମିନ୍ନଗ୍ନୌ ଦେଵାଃ ସୋମଂ ରାଜାନଂ ଜୁହ୍ଵତି ତସ୍ଯା ଆହୁତେର୍ଵର୍ଷଂ ସଂଭଵତି ॥ ୫.୫.୨ ॥ ॥ ଇତି ପଞ୍ଚମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ପୃଥିଵୀ ଵାଵ ଗୌତମାଗ୍ନିସ୍ତସ୍ଯାଃ ସଂଵତ୍ସର ଏଵ ସମିଦାକାଶୋ ଧୂମୋ ରାତ୍ରିରର୍ଚିର୍ଦିଶୋଽଙ୍ଗାରା ଅଵାନ୍ତରଦିଶୋ ଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗାଃ ॥ ୫.୬.୧ ॥
ତସ୍ମିନ୍ନେତସ୍ମିନ୍ନଗ୍ନୌ ଦେଵା ଵର୍ଷଂ ଜୁହ୍ଵତି ତସ୍ଯା ଆହୁତେରନ୍ନଂ ସଂଭଵତି ॥ ୫.୬.୨ ॥ ॥ ଇତି ଷଷ୍ଠଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ପୁରୁଷୋ ଵାଵ ଗୌତମାଗ୍ନିସ୍ତସ୍ଯ ଵାଗେଵ ସମିତ୍ପ୍ରାଣୋ ଧୂମୋ ଜିହ୍ଵାର୍ଚିଶ୍ଚକ୍ଷୁରଙ୍ଗାରାଃ ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗାଃ ॥ ୫.୭.୧ ॥
ତସ୍ମିନ୍ନେତସ୍ମିନ୍ନଗ୍ନୌ ଦେଵା ଅନ୍ନଂ ଜୁହ୍ଵତି ତସ୍ଯା ଆହୁତେ ରେତଃ ସମ୍ଭଵତି ॥ ୫.୭.୨ ॥ ॥ ଇତି ସପତମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଯୋଷା ଵାଵ ଗୌତମାଗ୍ନିସ୍ତସ୍ଯା ଉପସ୍ଥ ଏଵ ସମିଦ୍ଯଦୁପମନ୍ତ୍ରଯତେ ସ ଧୂମୋ ଯୋନିରର୍ଚିର୍ଯଦନ୍ତଃ କରୋତି ତେଽଙ୍ଗାରା ଅଭିନନ୍ଦା ଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗାଃ ॥ ୫.୮.୧ ॥ ତସ୍ମିନ୍ନେତସ୍ମିନ୍ନଗ୍ନୌ ଦେଵା ରେତୋ ଜୁହ୍ଵତି ତସ୍ଯା ଆହୁତେର୍ଗର୍ଭଃ ସଂଭଵତି ॥ ୫.୮.୨ ॥ ॥ ଇତି ଅଷ୍ଟମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଇତି ତୁ ପଞ୍ଚମ୍ଯାମାହୁତାଵାପଃ ପୁରୁଷଵଚସୋ ଭଵନ୍ତୀତି ସ ଉଲ୍ବାଵୃତୋ ଗର୍ଭୋ ଦଶ ଵା ନଵ ଵା ମାସାନନ୍ତଃ ଶଯିତ୍ଵା ଯାଵଦ୍ଵାଥ ଜାଯତେ ॥ ୫.୯.୧ ॥
ସ ଜାତୋ ଯାଵଦାଯୁଷଂ ଜୀଵତି ତଂ ପ୍ରେତଂ ଦିଷ୍ଟମିତୋଽଗ୍ନଯ ଏଵ ହରନ୍ତି ଯତ ଏଵେତୋ ଯତଃ ସଂଭୂତୋ ଭଵତି ॥ ୫.୯.୨ ॥ ॥ ଇତି ନଵମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ତଦ୍ଯ ଇତ୍ଥଂ ଵିଦୁଃ। ଯେ ଚେମେଽରଣ୍ଯେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ତପ ଇତ୍ଯୁପାସତେ ତେଽର୍ଚିଷମଭିସଂଭଵନ୍ତ୍ଯର୍ଚିଷୋଽହରହ୍ନ ଆପୂର୍ଯମାଣପକ୍ଷମାପୂର୍ଯମାଣପକ୍ଷାଦ୍ଯାନ୍ଷଡୁଦଙ୍ଙେତି ମାସାଂସ୍ତାନ୍ ॥ ୫.୧୦.୧ ॥ ମାସେଭ୍ଯଃ ସଂଵତ୍ସରଂ ସଂଵତ୍ସରାଦାଦିତ୍ଯମାଦିତ୍ଯାଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରମସଂ ଚନ୍ଦ୍ରମସୋ ଵିଦ୍ଯୁତଂ ତତ୍ପୁରୁଷୋଽମାନଵଃ ସ ଏନାନ୍ବ୍ରହ୍ମ ଗମଯତ୍ଯେଷ ଦେଵଯାନଃ ପନ୍ଥା ଇତି ॥ ୫.୧୦.୨ ॥
ଅଥ ଯ ଇମେ ଗ୍ରାମ ଇଷ୍ଟାପୂର୍ତେ ଦତ୍ତମିତ୍ଯୁପାସତେ ତେ ଧୂମମଭିସଂଭଵନ୍ତି ଧୂମାଦ୍ରାତ୍ରିଂ ରାତ୍ରେରପରପକ୍ଷମପରପକ୍ଷାଦ୍ଯାନ୍ଷଡ୍ଦକ୍ଷିଣୈତି ମାସାଂସ୍ତାନ୍ନୈତେ ସଂଵତ୍ସରମଭିପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ॥ ୫.୧୦.୩ ॥
ମାସେଭ୍ଯଃ ପିତୃଲୋକଂ ପିତୃଲୋକାଦାକାଶମାକାଶାଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରମସମେଷ ସୋମୋ ରାଜା ତଦ୍ଦେଵାନାମନ୍ନଂ ତଂ ଦେଵା ଭକ୍ଷଯନ୍ତି ॥ ୫.୧୦.୪ ॥
ତସ୍ମିନ୍ଯଵାତ୍ସମ୍ପାତମୁଷିତ୍ଵାଥୈତମେଵାଧ୍ଵାନଂ ପୁନର୍ନିଵର୍ତନ୍ତେ ଯଥେତମାକାଶମାକାଶାଦ୍ଵାଯୁଂ ଵାଯୁର୍ଭୂତ୍ଵା ଧୂମୋ ଭଵତି ଧୂମୋ ଭୂତ୍ଵାଭ୍ରଂ ଭଵତି ॥ ୫.୧୦.୫ ॥
ଅଭ୍ରଂ ଭୂତ୍ଵା ମେଘୋ ଭଵତି ମେଘୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଵର୍ଷତି ତ ଇହ ଵ୍ରୀହିଯଵା ଓଷଧିଵନସ୍ପତଯସ୍ତିଲମାଷା ଇତି ଜାଯନ୍ତେଽତୋ ଵୈ ଖଲୁ ଦୁର୍ନିଷ୍ପ୍ରପତରଂ ଯୋ ଯୋ ହ୍ଯନ୍ନମତ୍ତି ଯୋ ରେତଃ ସିଞ୍ଚତି ତଦ୍ଭୂଯ ଏଵ ଭଵତି ॥ ୫.୧୦.୬ ॥
ତଦ୍ଯ ଇହ ରମଣୀଯଚରଣା ଅଭ୍ଯାଶୋ ହ ଯତ୍ତେ ରମଣୀଯାଂ ଯୋନିମାପଦ୍ଯେରନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଯୋନିଂ ଵା କ୍ଷତ୍ରିଯଯୋନିଂ ଵା ଵୈଶ୍ଯଯୋନିଂ ଵାଥ ଯ ଇହ କପୂଯଚରଣା ଅଭ୍ଯାଶୋ ହ ଯତ୍ତେ କପୂଯାଂ ଯୋନିମାପଦ୍ଯେରଞ୍ଶ୍ଵଯୋନିଂ ଵା ସୂକରଯୋନିଂ ଵା ଚଣ୍ଡାଲଯୋନିଂ ଵା ॥ ୫.୧୦.୭ ॥
ଅଥୈତଯୋଃ ପଥୋର୍ନ କତରେଣଚନ ତାନୀମାନି କ୍ଷୁଦ୍ରାଣ୍ଯସକୃଦାଵର୍ତୀନି ଭୂତାନି ଭଵନ୍ତି ଜାଯସ୍ଵ ମ୍ରିଯସ୍ଵେତ୍ଯେତତ୍ତୃତୀଯଂସ୍ଥାନଂ ତେନାସୌ ଲୋକୋ ନ ସମ୍ପୂର୍ଯତେ ତସ୍ମାଜ୍ଜୁଗୁପ୍ସେତ ତଦେଷ ଶ୍ଲୋକଃ ॥ ୫.୧୦.୮ ॥
ସ୍ତେନୋ ହିରଣ୍ଯସ୍ଯ ସୁରାଂ ପିବଂଶ୍ଚ ଗୁରୋସ୍ତଲ୍ପମାଵସନ୍ବ୍ରହ୍ମହା ଚୈତେ ପତନ୍ତି ଚତ୍ଵାରଃ ପଞ୍ଚମଶ୍ଚାଚରଂସ୍ତୈରିତି ॥ ୫.୧୦.୯ ॥
ଅଥ ହ ଯ ଏତାନେଵଂ ପଞ୍ଚାଗ୍ନୀନ୍ଵେଦ ନ ସହ ତୈରପ୍ଯାଚରନ୍ପାପ୍ମନା ଲିପ୍ଯତେ ଶୁଦ୍ଧଃ ପୂତଃ ପୁଣ୍ଯଲୋକୋ ଭଵତି ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ଯ ଏଵଂ ଵେଦ ॥ ୫.୧୦.୧୦ ॥ ॥ ଇତି ଦଶମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ପ୍ରାଚୀନଶାଲ ଔପମନ୍ଯଵଃ ସତ୍ଯଯଜ୍ଞଃ ପୌଲୁଷିରିନ୍ଦ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ଭାଲ୍ଲଵେଯୋ ଜନଃ ଶାର୍କରାକ୍ଷ୍ଯୋ ବୁଡିଲ ଆଶ୍ଵତରାଶ୍ଵିସ୍ତେ ହୈତେ ମହାଶାଲା ମହାଶ୍ରୋତ୍ରିଯାଃ ସମେତ୍ଯ ମୀମାଂସାଂ ଚକ୍ରୁଃ କୋ ନ ଆତ୍ମା କିଂ ବ୍ରହ୍ମେତି ॥ ୫.୧୧.୧ ॥
ତେ ହ ସମ୍ପାଦଯାଂଚକ୍ରୁରୁଦ୍ଦାଲକୋ ଵୈ ଭଗଵନ୍ତୋଽଯମାରୁଣିଃ ସମ୍ପ୍ରତୀମମାତ୍ମାନଂ ଵୈଶ୍ଵାନରମଧ୍ଯେତି ତଂ ହନ୍ତାଭ୍ଯାଗଚ୍ଛାମେତି ତଂ ହାଭ୍ଯାଜଗ୍ମୁଃ ॥ ୫.୧୧.୨ ॥
ସ ହ ସମ୍ପାଦଯାଂଚକାର ପ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ମାମିମେ ମହାଶାଲା ମହାଶ୍ରୋତ୍ରିଯାସ୍ତେଭ୍ଯୋ ନ ସର୍ଵମିଵ ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯେ ହନ୍ତାହମନ୍ଯମଭ୍ଯନୁଶାସାନୀତି ॥ ୫.୧୧.୩ ॥
ତାନ୍ହୋଵାଚାଶ୍ଵପତିର୍ଵୈ ଭଗଵନ୍ତୋଽଯଂ କୈକେଯଃ ସମ୍ପ୍ରତୀମମାତ୍ମାନଂ ଵୈଶ୍ଵାନରମଧ୍ଯେତି ତଂହନ୍ତାଭ୍ଯାଗଚ୍ଛାମେତି ତଂହାଭ୍ଯାଜଗ୍ମୁଃ ॥ ୫.୧୧.୪ ॥
ତେଭ୍ଯୋ ହ ପ୍ରାପ୍ତେଭ୍ଯଃ ପୃଥଗର୍ହାଣି କାରଯାଂଚକାର ସ ହ ପ୍ରାତଃ ସଂଜିହାନ ଉଵାଚନ ମେ ସ୍ତେନୋ ଜନପଦେ ନ କର୍ଦର୍ଯୋ ନ ମଦ୍ଯପୋ ନାନାହିତାଗ୍ନିର୍ନାଵିଦ୍ଵାନ୍ନ ସ୍ଵୈରୀ ସ୍ଵୈରିଣୀ କୁତୋ ଯକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ଵୈ ଭଗଵନ୍ତୋଽହମସ୍ମି ଯାଵଦେକୈକସ୍ମା ଋତ୍ଵିଜେ ଧନଂ ଦାସ୍ଯାମି ତାଵଦ୍ଭଗଵଦ୍ଭ୍ଯୋ ଦାସ୍ଯାମି ଵସନ୍ତୁ ଭଗଵନ୍ତ ଇତି ॥ ୫.୧୧.୫ ॥
ତେ ହୋଚୁର୍ଯେନ ହୈଵାର୍ଥେନ ପୁରୁଷଶ୍ଚରେତ୍ତଂହୈଵ ଵଦେଦାତ୍ମାନମେଵେମଂ ଵୈଶ୍ଵାନରଂ ସମ୍ପ୍ରତ୍ଯଧ୍ଯେଷି ତମେଵ ନୋ ବ୍ରୂହୀତି ॥ ୫.୧୧.୬ ॥
ତାନ୍ହୋଵାଚ ପ୍ରାତର୍ଵଃ ପ୍ରତିଵକ୍ତାସ୍ମୀତି ତେ ହ ସମିତ୍ପାଣଯଃ ପୂର୍ଵାହ୍ଣେ ପ୍ରତିଚକ୍ରମିରେ ତାନ୍ହାନୁପନୀଯୈଵୈତଦୁଵାଚ ॥ ୫.୧୧.୭ ॥ ॥ ଇତି ଏକାଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଔପମନ୍ଯଵ କଂ ତ୍ଵମାତ୍ମାନମୁପାସ୍ସ ଇତି ଦିଵମେଵ ଭଗଵୋ ରାଜନ୍ନିତି ହୋଵାଚୈଷ ଵୈ ସୁତେଜା ଆତ୍ମା ଵୈଶ୍ଵାନରୋ ଯଂ ତ୍ଵମାତ୍ମାନମୁପାସ୍ସେ ତସ୍ମାତ୍ତଵ ସୁତଂ ପ୍ରସୁତମାସୁତଂ କୁଲେ ଦୃଶ୍ଯତେ ॥ ୫.୧୨.୧ ॥
ଅତ୍ସ୍ଯନ୍ନଂ ପଶ୍ଯସି ପ୍ରିଯମତ୍ତ୍ଯନ୍ନଂ ପଶ୍ଯତି ପ୍ରିଯଂ ଭଵତ୍ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସଂ କୁଲେ ଯ ଏତମେଵମାତ୍ମାନଂ ଵୈଶ୍ଵାନରମୁପାସ୍ତେ ମୂଧା ତ୍ଵେଷ ଆତ୍ମନ ଇତି ହୋଵାଚ ମୂର୍ଧା ତେ ଵ୍ଯପତିଷ୍ଯଦ୍ଯନ୍ମାଂ ନାଗମିଷ୍ଯ ଇତି ॥ ୫.୧୨.୨ ॥ ॥ ଇତି ଦ୍ଵାଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ହୋଵାଚ ସତ୍ଯଯଜ୍ଞଂ ପୌଲୁଷିଂ ପ୍ରାଚୀନଯୋଗ୍ଯ କଂ ତ୍ଵମାତ୍ମାନମୁପାସ୍ସ ଇତ୍ଯାଦିତ୍ଯମେଵ ଭଗଵୋ ରାଜନ୍ନିତି ହୋଵାଚୈଷ ଵୈ ଵିଶ୍ଵରୂପ ଆତ୍ମା ଵୈଶ୍ଵାନରୋ ଯଂ ତ୍ଵମାତ୍ମାନମୁପାସ୍ସେ ତସ୍ମାତ୍ତଵ ବହୁ ଵିଶ୍ଵରୂପଂ କୁଲେ ଦୃଶ୍ଯତେ ॥ ୫.୧୩.୧ ॥
ପ୍ରଵୃତ୍ତୋଽଶ୍ଵତରୀରଥୋ ଦାସୀନିଷ୍କୋଽତ୍ସ୍ଯନ୍ନଂ ପଶ୍ଯସି ପ୍ରିଯମତ୍ତ୍ଯନ୍ନଂ ପଶ୍ଯତି ପ୍ରିଯଂ ଭଵତ୍ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସଂ କୁଲେ ଯ ଏତମେଵମାତ୍ମାନଂ ଵୈଶ୍ଵାନରମୁପାସ୍ତେ ଚକ୍ଷୁଷେତଦାତ୍ମନ ଇତି ହୋଵାଚାନ୍ଧୋଽଭଵିଷ୍ଯୋ ଯନ୍ମାଂ ନାଗମିଷ୍ଯ ଇତି ॥ ୫.୧୩.୨ ॥ ॥ ଇତି ତ୍ରଯୋଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ହୋଵାଚେନ୍ଦ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ଭାଲ୍ଲଵେଯଂ ଵୈଯାଘ୍ରପଦ୍ଯ କଂ ତ୍ଵମାତ୍ମାନମୁପାସ୍ସ ଇତି ଵାଯୁମେଵ ଭଗଵୋ ରାଜନ୍ନିତି ହୋଵାଚୈଷ ଵୈ ପୃଥଗ୍ଵର୍ତ୍ମାତ୍ମା ଵୈଶ୍ଵାନରୋ ଯଂ ତ୍ଵମାତ୍ମାନମୁପାସ୍ସେ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାଂ ପୃଥଗ୍ବଲଯ ଆଯନ୍ତି ପୃଥଗ୍ରଥଶ୍ରେଣଯୋଽନୁଯନ୍ତି ॥ ୫.୧୪.୧ ॥
ଅତ୍ସ୍ଯନ୍ନଂ ପଶ୍ଯସି ପ୍ରିଯମତ୍ତ୍ଯନ୍ନଂ ପଶ୍ଯତି ପ୍ରିଯଂ ଭଵତ୍ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସଂ କୁଲେ ଯ ଏତମେଵମାତ୍ମାନଂ ଵୈଶ୍ଵାନରମୁପାସ୍ତେ ପ୍ରାଣସ୍ତ୍ଵେଷ ଆତ୍ମନ ଇତି ହୋଵାଚ ପ୍ରାଣସ୍ତ ଉଦକ୍ରମିଷ୍ଯଦ୍ଯନ୍ମାଂ ନାଗମିଷ୍ଯ ଇତି ॥ ୫.୧୪.୨ ॥ ॥ ଇତି ଚତୁର୍ଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ହୋଵାଚ ଜନଂଶାର୍କରାକ୍ଷ୍ଯ କଂ ତ୍ଵମାତ୍ମାନମୁପାସ୍ସ ଇତ୍ଯାକାଶମେଵ ଭଗଵୋ ରାଜନ୍ନିତି ହୋଵାଚୈଷ ଵୈ ବହୁଲ ଆତ୍ମା ଵୈଶ୍ଵାନରୋ ଯଂ ତ୍ଵମାତ୍ମାନମୁପସ୍ସେ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ବହୁଲୋଽସି ପ୍ରଜଯା ଚ ଧନେନ ଚ ॥ ୫.୧୫.୧ ॥
ଅତ୍ସ୍ଯନ୍ନଂ ପଶ୍ଯସି ପ୍ରିଯମତ୍ତ୍ଯନ୍ନଂ ପଶ୍ଯତି ପ୍ରିଯଂ ଭଵତ୍ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସଂ କୁଲେ ଯ ଏତମେଵମାତ୍ମାନଂ ଵୈଶ୍ଵାନରମୁପାସ୍ତେ ସଂଦେହସ୍ତ୍ଵେଷ ଆତ୍ମନ ଇତି ହୋଵାଚ ସଂଦେହସ୍ତେ ଵ୍ଯଶୀର୍ଯଦ୍ଯନ୍ମାଂ ନାଗମିଷ୍ଯ ଇତି ॥ ୫.୧୫.୨ ॥ ॥ ଇତି ପଞ୍ଚଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ହୋଵାଚ ବୁଡିଲମାଶ୍ଵତରାଶ୍ଵିଂ ଵୈଯାଘ୍ରପଦ୍ଯ କଂ ତ୍ଵମାତ୍ମାନମୁପାସ୍ସ ଇତ୍ଯପ ଏଵ ଭଗଵୋ ରାଜନ୍ନିତି ହୋଵାଚୈଷ ଵୈ ରଯିରାତ୍ମା ଵୈଶ୍ଵାନରୋ ଯଂ ତ୍ଵମାତ୍ମାନମୁପାସ୍ସେ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂରଯିମାନ୍ପୁଷ୍ଟିମାନସି ॥ ୫.୧୬.୧ ॥
ଅତ୍ସ୍ଯନ୍ନଂ ପଶ୍ଯସି ପ୍ରିଯମତ୍ତ୍ଯନ୍ନଂ ପଶ୍ଯତି ପ୍ରିଯଂ ଭଵତ୍ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସଂ କୁଲେ ଯ ଏତମେଵମାତ୍ମାନଂ ଵୈଶ୍ଵାନରମୁପାସ୍ତେ ବସ୍ତିସ୍ତ୍ଵେଷ ଆତ୍ମନ ଇତି ହୋଵାଚ ବସ୍ତିସ୍ତେ ଵ୍ଯଭେତ୍ସ୍ଯଦ୍ଯନ୍ମାଂ ନାଗମିଷ୍ଯ ଇତି ॥ ୫.୧୬.୨ ॥ ॥ ଇତି ଷୋଡଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ହୋଵାଚୋଦ୍ଦାଲକମାରୁଣିଂ ଗୌତମ କଂ ତ୍ଵମାତ୍ମାନମୁପସ୍ସ ଇତି ପୃଥିଵୀମେଵ ଭଗଵୋ ରାଜନ୍ନିତି ହୋଵାଚୈଷ ଵୈ ପ୍ରତିଷ୍ଠାତ୍ମା ଵୈଶ୍ଵାନରୋ ଯଂ ତ୍ଵମାତ୍ମାନମୁପାସ୍ସେ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୋଽସି ପ୍ରଜଯା ଚ ପଶୁଭିଶ୍ଚ ॥ ୫.୧୭.୧ ॥
ଅତ୍ସ୍ଯନ୍ନଂ ପଶ୍ଯସି ପ୍ରିଯମତ୍ତ୍ଯନ୍ନଂ ପଶ୍ଯତି ପ୍ରିଯଂ ଭଵତ୍ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସଂ କୁଲେ ଯ ଏତମେଵମାତ୍ମାନଂ ଵୈଶ୍ଵାନରମୁପାସ୍ତେ ପାଦୌ ତ୍ଵେତାଵାତ୍ମନ ଇତି ହୋଵାଚ ପାଦୌ ତେ ଵ୍ଯମ୍ଲାସ୍ଯେତାଂ ଯନ୍ମାଂ ନାଗମିଷ୍ଯ ଇତି ॥ ୫.୧୭.୨ ॥ ॥ ଇତି ସପ୍ତଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ତାନ୍ହୋଵାଚୈତେ ଵୈ ଖଲୁ ଯୂଯଂ ପୃଥଗିଵେମମାତ୍ମାନଂ ଵୈଶ୍ଵାନରଂ ଵିଦ୍ଵାଂସୋଽନ୍ନମତ୍ଥ ଯସ୍ତ୍ଵେତମେଵଂ ପ୍ରାଦେଶମାତ୍ରମଭିଵିମାନମାତ୍ମାନଂ ଵୈଶ୍ଵାନରମୁପାସ୍ତେ ସ ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁ ସର୍ଵେଷ୍ଵାତ୍ମସ୍ଵନ୍ନମତ୍ତି ॥ ୫.୧୮.୧ ॥
ତସ୍ଯ ହ ଵା ଏତସ୍ଯାତ୍ମନୋ ଵୈଶ୍ଵାନରସ୍ଯ ମୂର୍ଧୈଵ ସୁତେଜାଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଵିଶ୍ଵରୂପଃ ପ୍ରାଣଃ ପୃଥଗ୍ଵର୍ତ୍ମାତ୍ମା ସଂଦେହୋ ବହୁଲୋ ବସ୍ତିରେଵ ରଯିଃ ପୃଥିଵ୍ଯେଵ ପାଦାଵୁର ଏଵ ଵେଦିର୍ଲୋମାନି ବର୍ହିର୍ହୃଦଯଂ ଗାର୍ହପତ୍ଯୋ ମନୋଽନ୍ଵାହାର୍ଯପଚନ ଆସ୍ଯମାହଵନୀଯଃ ॥ ୫.୧୮.୨ ॥ ॥ ଇତି ଅଷ୍ଟାଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ତଦ୍ଯଦ୍ଭକ୍ତଂ ପ୍ରଥମମାଗଚ୍ଛେତ୍ତଦ୍ଧୋମୀଯଂ ସ ଯାଂ ପ୍ରଥମାମାହୁତିଂ ଜୁହୁଯାତ୍ତାଂ ଜୁହୁଯାତ୍ପ୍ରାଣାଯ ସ୍ଵାହେତି ପ୍ରାଣସ୍ତୃପ୍ଯତି ॥ ୫.୧୯.୧ ॥
ପ୍ରାଣେ ତୃପ୍ଯତି ଚକ୍ଷୁସ୍ତୃପ୍ଯତି ଚକ୍ଷୁଷି ତୃପ୍ଯତ୍ଯାଦିତ୍ଯସ୍ତୃପ୍ଯତ୍ଯାଦିତ୍ଯେ ତୃପ୍ଯତି ଦ୍ଯୌସ୍ତୃପ୍ଯତି ଦିଵି ତୃପ୍ଯନ୍ତ୍ଯାଂ ଯତ୍କିଂଚ ଦ୍ଯୌଶ୍ଚାଦିତ୍ଯଶ୍ଚାଧିତିଷ୍ଠତସ୍ତତ୍ତୃପ୍ଯତି ତସ୍ଯାନୁତୃପ୍ତିଂ ତୃପ୍ଯତି ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିରନ୍ନାଦ୍ଯେନ ତେଜସା ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନେତି ॥ ୫.୧୯.୨ ॥ ॥ ଇତି ଏକୋନଵିଂଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ଯାଂ ଦ୍ଵିତୀଯାଂ ଜୁହୁଯାତ୍ତାଂ ଜୁହୁଯାଦ୍ଵ୍ଯାନାଯ ସ୍ଵାହେତି ଵ୍ଯାନସ୍ତୃପ୍ଯତି ॥ ୫.୨୦.୧ ॥
ଵ୍ଯାନେ ତୃପ୍ଯତି ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ତୃପ୍ଯତି ଶ୍ରୋତ୍ରେ ତୃପ୍ଯତି ଚନ୍ଦ୍ରମାସ୍ତୃପ୍ଯତି ଚନ୍ଦ୍ରମସି ତୃପ୍ଯତି ଦିଶସ୍ତୃପ୍ଯନ୍ତି ଦିକ୍ଷୁ ତୃପ୍ଯନ୍ତୀଷୁ ଯତ୍କିଂଚ ଦିଶଶ୍ଚ ଚନ୍ଦ୍ରମାଶ୍ଚାଧିତିଷ୍ଠନ୍ତି ତତ୍ତୃପ୍ଯତି ତସ୍ଯାନୁ ତୃପ୍ତିଂ ତୃପ୍ଯତି ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିରନ୍ନାଦ୍ଯେନ ତେଜସା ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନେତି ॥ ୫.୨୦.୨ ॥ ॥ ଇତି ଵିଂଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ଯାଂ ତୃତୀଯାଂ ଜୁହୁଯାତ୍ତାଂ ଜୁହୁଯାଦପାନାଯ ସ୍ଵାହେତ୍ଯପାନସ୍ତୃପ୍ଯତି ॥ ୫.୨୧.୧ ॥
ଅପାନେ ତୃପ୍ଯତି ଵାକ୍ତୃପ୍ଯତି ଵାଚି ତୃପ୍ଯନ୍ତ୍ଯାମଗ୍ନିସ୍ତୃପ୍ଯତ୍ଯଗ୍ନୌ ତୃପ୍ଯତି ପୃଥିଵୀ ତୃପ୍ଯତି ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ତୃପ୍ଯନ୍ତ୍ଯାଂ ଯତ୍କିଂଚ ପୃଥିଵୀ ଚାଗ୍ନିଶ୍ଚାଧିତିଷ୍ଠତସ୍ତତ୍ତୃପ୍ଯତି ତସ୍ଯାନୁ ତୃପ୍ତିଂ ତୃପ୍ଯତି ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିରନ୍ନାଦ୍ଯେନ ତେଜସା ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନେତି ॥ ୫.୨୧.୨ ॥ ॥ ଇତି ଏକଵିଂଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ଯାଂ ଚତୁର୍ଥୀଂ ଜୁହୁଯାତ୍ତାଂ ଜୁହୁଯାତ୍ସମାନାଯ ସ୍ଵାହେତି ସମାନସ୍ତୃପ୍ଯତି ॥ ୫.୨୨.୧ ॥
ସମାନେ ତୃପ୍ଯତି ମନସ୍ତୃପ୍ଯତି ମନସି ତୃପ୍ଯତି ପର୍ଜନ୍ଯସ୍ତୃପ୍ଯତି ପର୍ଜନ୍ଯେ ତୃପ୍ଯତି ଵିଦ୍ଯୁତ୍ତୃପ୍ଯତି ଵିଦ୍ଯୁତି ତୃପ୍ଯନ୍ତ୍ଯାଂ ଯତ୍କିଂଚ ଵିଦ୍ଯୁଚ୍ଚ ପର୍ଜନ୍ଯଶ୍ଚାଧିତିଷ୍ଠତସ୍ତତ୍ତୃପ୍ଯତି ତସ୍ଯାନୁ ତୃପ୍ତିଂ ତୃପ୍ଯତି ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିରନ୍ନାଦ୍ଯେନ ତେଜସା ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନେତି ॥ ୫.୨୨.୨ ॥ ॥ ଇତି ଦ୍ଵାଵିଂଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ଯାଂ ପଞ୍ଚମୀଂ ଜୁହୁଯାତ୍ତାଂ ଜୁହୁଯାଦୁଦାନାଯ ସ୍ଵାହେତ୍ଯୁଦାନସ୍ତୃପ୍ଯତି ॥ ୫.୨୩.୧ ॥
ଉଦାନେ ତୃପ୍ଯତି ତ୍ଵକ୍ତୃପ୍ଯତି ତ୍ଵଚି ତୃପ୍ଯନ୍ତ୍ଯାଂ ଵାଯୁସ୍ତୃପ୍ଯତି ଵାଯୌ ତୃପ୍ଯତ୍ଯାକାଶସ୍ତୃପ୍ଯତ୍ଯାକାଶେ ତୃପ୍ଯତି ଯତ୍କିଂଚ ଵାଯୁଶ୍ଚାକାଶଶ୍ଚାଧିତିଷ୍ଠତସ୍ତତ୍ତୃପ୍ଯତି ତସ୍ଯାନୁ ତୃପ୍ତିଂ ତୃପ୍ଯତି ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିରନ୍ନାଦ୍ଯେନ ତେଜସା ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ ॥ ୫.୨୩.୨ ॥ ॥ ଇତି ତ୍ରଯୋଵିଂଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ସ ଯ ଇଦମଵିଦ୍ଵାଗ୍ନିହୋତ୍ରଂ ଜୁହୋତି ଯଥାଙ୍ଗାରାନପୋହ୍ଯ ଭସ୍ମନି ଜୁହୁଯାତ୍ତାଦୃକ୍ତତ୍ସ୍ଯାତ୍ ॥ ୫.୨୪.୧ ॥
ଅଥ ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନଗ୍ନିହୋତ୍ରଂ ଜୁହୋତି ତସ୍ଯ ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁ ସର୍ଵେଷ୍ଵାତ୍ମସୁ ହୁତଂ ଭଵତି ॥ ୫.୨୪.୨ ॥
ତଦ୍ଯଥେଷୀକାତୂଲମଗ୍ନୌ ପ୍ରୋତଂ ପ୍ରଦୂଯେତୈଵଂହାସ୍ଯ ସର୍ଵେ ପାପ୍ମାନଃ ପ୍ରଦୂଯନ୍ତେ ଯ ଏତଦେଵଂ ଵିଦ୍ଵାନଗ୍ନିହୋତ୍ରଂ ଜୁହୋତି ॥ ୫.୨୪.୩ ॥
ତସ୍ମାଦୁ ହୈଵଂଵିଦ୍ଯଦ୍ଯପି ଚଣ୍ଡାଲାଯୋଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛେଦାତ୍ମନି ହୈଵାସ୍ଯ ତଦ୍ଵୈଶ୍ଵାନରେ ହୁତଂ ସ୍ଯାଦିତି ତଦେଷ ଶ୍ଲୋକଃ ॥ ୫.୨୪.୪ ॥
ଯଥେହ କ୍ଷୁଧିତା ବାଲା ମାତରଂ ପର୍ଯୁପାସତ ଏଵଂ ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନ୍ଯଗ୍ନିହୋତ୍ରମୁପାସତ ଇତ୍ଯଗ୍ନିହୋତ୍ରମୁପାସତ ଇତି ॥ ୫.୨୪.୫ ॥ ॥ ଇତି ଚତୁର୍ଵିଂଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥ ॥ ଇତି ପଞ୍ଚମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥
॥ ଷଷ୍ଠୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥ ଶ୍ଵେତକେତୁର୍ହାରୁଣେଯ ଆସ ତଂ ହ ପିତୋଵାଚ ଶ୍ଵେତକେତୋ ଵସ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ନ ଵୈ ସୋମ୍ଯାସ୍ମତ୍କୁଲୀନୋଽନନୂଚ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମବନ୍ଧୁରିଵ ଭଵତୀତି ॥ ୬.୧.୧ ॥
ସ ହ ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷ ଉପେତ୍ଯ ଚତୁର୍ଵିଂଶତିଵର୍ଷଃ ସର୍ଵାନ୍ଵେଦାନଧୀତ୍ଯ ମହାମନା ଅନୂଚାନମାନୀ ସ୍ତବ୍ଧ ଏଯାଯ ତଂହ ପିତୋଵାଚ ॥ ୬.୧.୨ ॥
ଶ୍ଵେତକେତୋ ଯନ୍ନୁ ସୋମ୍ଯେଦଂ ମହାମନା ଅନୂଚାନମାନୀ ସ୍ତବ୍ଧୋଽସ୍ଯୁତ ତମାଦେଶମପ୍ରାକ୍ଷ୍ଯଃ ଯେନାଶ୍ରୁତଂ ଶ୍ରୁତଂ ଭଵତ୍ଯମତଂ ମତମଵିଜ୍ଞାତଂ ଵିଜ୍ଞାତମିତି କଥଂ ନୁ ଭଗଵଃ ସ ଆଦେଶୋ ଭଵତୀତି ॥ ୬.୧.୩ ॥
ଯଥା ସୋମ୍ଯୈକେନ ମୃତ୍ପିଣ୍ଡେନ ସର୍ଵଂ ମୃନ୍ମଯଂ ଵିଜ୍ଞାତଂ ସ୍ଯାଦ୍ଵାଚାରମ୍ଭଣଂ ଵିକାରୋ ନାମଧେଯଂ ମୃତ୍ତିକେତ୍ଯେଵ ସତ୍ଯମ୍ ॥ ୬.୧.୪ ॥
ଯଥା ସୋମ୍ଯୈକେନ ଲୋହମଣିନା ସର୍ଵଂ ଲୋହମଯଂ ଵିଜ୍ଞାତଂ ସ୍ଯାଦ୍ଵାଚାରମ୍ଭଣଂ ଵିକାରୋ ନାମଧେଯଂ ଲୋହମିତ୍ଯେଵ ସତ୍ଯମ୍ ॥ ୬.୧.୫ ॥
ଯଥା ସୋମ୍ଯିକେନ ନଖନିକୃନ୍ତନେନ ସର୍ଵଂ କାର୍ଷ୍ଣାଯସଂ ଵିଜ୍ଞାତଂ ସ୍ଯାଦ୍ଵାଚାରମ୍ଭଣଂ ଵିକାରୋ ନାମଧେଯଂ କୃଷ୍ଣାଯସମିତ୍ଯେଵ ସତ୍ଯମେଵଂସୋମ୍ଯ ସ ଆଦେଶୋ ଭଵତୀତି ॥ ୬.୧.୬ ॥
ନ ଵୈ ନୂନଂ ଭଗଵନ୍ତସ୍ତ ଏତଦଵେଦିଷୁର୍ଯଦ୍ଧ୍ଯେତଦଵେଦିଷ୍ଯନ୍କଥଂ ମେ ନାଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ନିତି ଭଗଵାଂସ୍ତ୍ଵେଵ ମେ ତଦ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି ତଥା ସୋମ୍ଯେତି ହୋଵାଚ ॥ ୬.୧.୭ ॥ ॥ ଇତି ପ୍ରଥମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ସଦେଵ ସୋମ୍ଯେଦମଗ୍ର ଆସୀଦେକମେଵାଦ୍ଵିତୀଯମ୍ । ତଦ୍ଧୈକ ଆହୁରସଦେଵେଦମଗ୍ର ଆସୀଦେକମେଵାଦ୍ଵିତୀଯଂ ତସ୍ମାଦସତଃ ସଜ୍ଜାଯତ ॥ ୬.୨.୧ ॥
କୁତସ୍ତୁ ଖଲୁ ସୋମ୍ଯୈଵଂସ୍ଯାଦିତି ହୋଵାଚ କଥମସତଃ ସଜ୍ଜାଯେତେତି। ସତ୍ତ୍ଵେଵ ସୋମ୍ଯେଦମଗ୍ର ଆସୀଦେକମେଵାଦ୍ଵିତୀଯମ୍ ॥ ୬.୨.୨ ॥
ତଦୈକ୍ଷତ ବହୁ ସ୍ଯାଂ ପ୍ରଜାଯେଯେତି ତତ୍ତେଜୋଽସୃଜତ ତତ୍ତେଜ ଐକ୍ଷତ ବହୁ ସ୍ଯାଂ ପ୍ରଜାଯେଯେତି ତଦପୋଽସୃଜତ । ତସ୍ମାଦ୍ଯତ୍ର କ୍ଵଚ ଶୋଚତି ସ୍ଵେଦତେ ଵା ପୁରୁଷସ୍ତେଜସ ଏଵ ତଦଧ୍ଯାପୋ ଜାଯନ୍ତେ ॥ ୬.୨.୩ ॥
ତା ଆପ ଐକ୍ଷନ୍ତ ବହ୍ଵ୍ଯଃ ସ୍ଯାମ ପ୍ରଜାଯେମହୀତି ତା ଅନ୍ନମସୃଜନ୍ତ ତସ୍ମାଦ୍ଯତ୍ର କ୍ଵ ଚ ଵର୍ଷତି ତଦେଵ ଭୂଯିଷ୍ଠମନ୍ନଂ ଭଵତ୍ଯଦ୍ଭ୍ଯ ଏଵ ତଦଧ୍ଯନ୍ନାଦ୍ଯଂ ଜାଯତେ ॥ ୬.୨.୪ ॥ ॥ ଇତି ଦ୍ଵିତୀଯଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ତେଷାଂ ଖଲ୍ଵେଷାଂ ଭୂତାନାଂ ତ୍ରୀଣ୍ଯେଵ ବୀଜାନି ଭଵନ୍ତ୍ଯାଣ୍ଡଜଂ ଜୀଵଜମୁଦ୍ଭିଜ୍ଜମିତି ॥ ୬.୩.୧ ॥
ସେଯଂ ଦେଵତୈକ୍ଷତ ହନ୍ତାହମିମାସ୍ତିସ୍ରୋ ଦେଵତା ଅନେନ ଜୀଵେନାତ୍ମନାନୁପ୍ରଵିଶ୍ଯ ନାମରୂପେ ଵ୍ଯାକରଵାଣୀତି ॥ ୬.୩.୨ ॥
ତାସାଂ ତ୍ରିଵୃତଂ ତ୍ରିଵୃତମେକୈକାଂ କରଵାଣୀତି ସେଯଂ ଦେଵତେମାସ୍ତିସ୍ରୋ ଦେଵତା ଅନେନୈଵ ଜୀଵେନାତ୍ମନାନୁପ୍ରଵିଶ୍ଯ ନାମରୂପେ ଵ୍ଯାକରୋତ୍ ॥ ୬.୩.୩ ॥
ତାସାଂ ତ୍ରିଵୃତଂ ତ୍ରିଵୃତମେକୈକାମକରୋଦ୍ଯଥା ତୁ ଖଲୁ ସୋମ୍ଯେମାସ୍ତିସ୍ରୋ ଦେଵତାସ୍ତ୍ରିଵୃତ୍ତ୍ରିଵୃଦେକୈକା ଭଵତି ତନ୍ମେ ଵିଜାନୀହୀତି ॥ ୬.୩.୪ ॥ ॥ ଇତି ତୃତୀଯଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଯଦଗ୍ନେ ରୋହିତଂରୂପଂ ତେଜସସ୍ତଦ୍ରୂପଂ ଯଚ୍ଛୁକ୍ଲଂ ତଦପାଂ ଯତ୍କୃଷ୍ଣଂ ତଦନ୍ନସ୍ଯାପାଗାଦଗ୍ନେରଗ୍ନିତ୍ଵଂ ଵାଚାରମ୍ଭଣଂ ଵିକାରୋ ନାମଧେଯଂ ତ୍ରୀଣି ରୂପାଣୀତ୍ଯେଵ ସତ୍ଯମ୍ ॥ ୬.୪.୧ ॥
ଯଦାଦିତ୍ଯସ୍ଯ ରୋହିତଂରୂପଂ ତେଜସସ୍ତଦ୍ରୂପଂ ଯଚ୍ଛୁକ୍ଲଂ ତଦପାଂ ଯତ୍କୃଷ୍ଣଂ ତଦନ୍ନସ୍ଯାପାଗାଦାଦିତ୍ଯାଦାଦିତ୍ଯତ୍ଵଂ ଵାଚାରମ୍ଭଣଂ ଵିକାରୋ ନାମଧେଯଂ ତ୍ରୀଣି ରୂପାଣୀତ୍ଯେଵ ସତ୍ଯମ୍ ॥ ୬.୪.୨ ॥
ଯଚ୍ଛନ୍ଦ୍ରମସୋ ରୋହିତଂରୂପଂ ତେଜସସ୍ତଦ୍ରୂପଂ ଯଚ୍ଛୁକ୍ଲଂ ତଦପାଂ ଯତ୍କୃଷ୍ଣଂ ତଦନ୍ନସ୍ଯାପାଗାଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରାଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରତ୍ଵଂ ଵାଚାରମ୍ଭଣଂ ଵିକାରୋ ନାମଧେଯଂ ତ୍ରୀଣି ରୂପାଣୀତ୍ଯେଵ ସତ୍ଯମ୍ ॥ ୬.୪.୩ ॥
ଯଦ୍ଵିଦ୍ଯୁତୋ ରୋହିତଂରୂପଂ ତେଜସସ୍ତଦ୍ରୂପଂ ଯଚ୍ଛୁକ୍ଲଂ ତଦପାଂ ଯତ୍କୃଷ୍ଣଂ ତଦନ୍ନସ୍ଯାପାଗାଦ୍ଵିଦ୍ଯୁତୋ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ତ୍ଵଂ ଵାଚାରମ୍ଭଣଂ ଵିକାରୋ ନାମଧେଯଂ ତ୍ରୀଣି ରୂପାଣୀତ୍ଯେଵ ସତ୍ଯମ୍ ॥ ୬.୪.୪ ॥
ଏତଦ୍ଧ ସ୍ମ ଵୈ ତଦ୍ଵିଦ୍ଵାଂସ ଆହୁଃ ପୂର୍ଵେ ମହାଶାଲା ମହାଶ୍ରୋତ୍ରିଯା ନ ନୋଽଦ୍ଯ କଶ୍ଚନାଶ୍ରୁତମମତମଵିଜ୍ଞାତମୁଦାହରିଷ୍ଯତୀତି ହ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଵିଦାଂଚକ୍ରୁଃ ॥ ୬.୪.୫ ॥
ଯଦୁ ରୋହିତମିଵାଭୂଦିତି ତେଜସସ୍ତଦ୍ରୂପମିତି ତଦ୍ଵିଦାଂଚକ୍ରୁର୍ଯଦୁ ଶୁକ୍ଲମିଵାଭୂଦିତ୍ଯପାଂରୂପମିତି ତଦ୍ଵିଦାଂଚକ୍ରୁର୍ଯଦୁ କୃଷ୍ଣମିଵାଭୂଦିତ୍ଯନ୍ନସ୍ଯ ରୂପମିତି ତଦ୍ଵିଦାଂଚକ୍ରୁଃ ॥ ୬.୪.୬ ॥
ଯଦ୍ଵଵିଜ୍ଞାତମିଵାଭୂଦିତ୍ଯେତାସାମେଵ ଦେଵତାନାଂସମାସ ଇତି ତଦ୍ଵିଦାଂଚକ୍ରୁର୍ଯଥା ତୁ ଖଲୁ ସୋମ୍ଯେମାସ୍ତିସ୍ରୋ ଦେଵତାଃ ପୁରୁଷଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତ୍ରିଵୃତ୍ତ୍ରିଵୃଦେକୈକା ଭଵତି ତନ୍ମେ ଵିଜାନୀହୀତି ॥ ୬.୪.୭ ॥ ॥ ଇତି ଚତୁର୍ଥଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅନ୍ନମଶିତଂ ତ୍ରେଧା ଵିଧୀଯତେ ତସ୍ଯ ଯଃ ସ୍ଥଵିଷ୍ଠୋ ଧାତୁସ୍ତତ୍ପୁରୀଷଂ ଭଵତି ଯୋ ମଧ୍ଯମସ୍ତନ୍ମାଂସଂ ଯୋଽଣିଷ୍ଠସ୍ତନ୍ମନଃ ॥ ୬.୫.୧ ॥
ଆପଃ ପୀତାସ୍ତ୍ରେଧା ଵିଧୀଯନ୍ତେ ତାସାଂ ଯଃ ସ୍ଥଵିଷ୍ଠୋ ଧାତୁସ୍ତନ୍ମୂତ୍ରଂ ଭଵତି ଯୋ ମଧ୍ଯମସ୍ତଲ୍ଲୋହିତଂ ଯୋଽଣିଷ୍ଠଃ ସ ପ୍ରାଣଃ ॥ ୬.୫.୨ ॥
ତେଜୋଽଶିତଂ ତ୍ରେଧା ଵିଧୀଯତେ ତସ୍ଯ ଯଃ ସ୍ଥଵିଷ୍ଠୋ ଧାତୁସ୍ତଦସ୍ଥି ଭଵତି ଯୋ ମଧ୍ଯମଃ ସ ମଜ୍ଜା ଯୋଽଣିଷ୍ଠଃ ସା ଵାକ୍ ॥ ୬.୫.୩ ॥
ଅନ୍ନମଯଂହି ସୋମ୍ଯ ମନଃ ଆପୋମଯଃ ପ୍ରାଣସ୍ତେଜୋମଯୀ ଵାଗିତି ଭୂଯ ଏଵ ମା ଭଗଵାନ୍ଵିଜ୍ଞାପଯତ୍ଵିତି ତଥା ସୋମ୍ଯେତି ହୋଵାଚ ॥ ୬.୫.୪ ॥ ॥ ଇତି ପଞ୍ଚମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଦଧ୍ନଃ ସୋମ୍ଯ ମଥ୍ଯମାନସ୍ଯ ଯୋଽଣିମା ସ ଉର୍ଧ୍ଵଃ ସମୁଦୀଷତି ତତ୍ସର୍ପିର୍ଭଵତି ॥ ୬.୬.୧ ॥
ଏଵମେଵ ଖଲୁ ସୋମ୍ଯାନ୍ନସ୍ଯାଶ୍ଯମାନସ୍ଯ ଯୋଽଣିମା ସ ଉର୍ଧ୍ଵଃ ସମୁଦୀଷତି ତନ୍ମନୋ ଭଵତି ॥ ୬.୬.୨ ॥
ଅପାଂସୋମ୍ଯ ପୀଯମାନାନାଂ ଯୋଽଣିମା ସ ଉର୍ଧ୍ଵଃ ସମୁଦୀଷତି ସା ପ୍ରାଣୋ ଭଵତି ॥ ୬.୬.୩ ॥
ତେଜସଃ ସୋମ୍ଯାଶ୍ଯମାନସ୍ଯ ଯୋଽଣିମା ସ ଉର୍ଧ୍ଵଃ ସମୁଦୀଷତି ସା ଵାଗ୍ଭଵତି ॥ ୬.୬.୪ ॥
ଅନ୍ନମଯଂ ହି ସୋମ୍ଯ ମନ ଆପୋମଯଃ ପ୍ରାଣସ୍ତେଜୋମଯୀ ଵାଗିତି ଭୂଯ ଏଵ ମା ଭଗଵାନ୍ଵିଜ୍ଞାପଯତ୍ଵିତି ତଥା ସୋମ୍ଯେତି ହୋଵାଚ ॥ ୬.୬.୬ ॥ ॥ ଇତି ଷଷ୍ଠଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଷୋଡଶକଲଃ ସୋମ୍ଯ ପୁରୁଷଃ ପଞ୍ଚଦଶାହାନି ମାଶୀଃ କାମମପଃ ପିବାପୋମଯଃ ପ୍ରାଣୋ ନପିବତୋ ଵିଚ୍ଛେତ୍ସ୍ଯତ ଇତି ॥ ୬.୭.୧ ॥
ସ ହ ପଞ୍ଚଦଶାହାନି ନଶାଥ ହୈନମୁପସସାଦ କିଂ ବ୍ରଵୀମି ଭୋ ଇତ୍ଯୃଚଃ ସୋମ୍ଯ ଯଜୂଂଷି ସାମାନୀତି ସ ହୋଵାଚ ନ ଵୈ ମା ପ୍ରତିଭାନ୍ତି ଭୋ ଇତି ॥ ୬.୭.୨ ॥
ତଂ ହୋଵାଚ ଯଥା ସୋମ୍ଯ ମହତୋଽଭ୍ଯା ହିତସ୍ଯୈକୋଽଙ୍ଗାରଃ ଖଦ୍ଯୋତମାତ୍ରଃ ପରିଶିଷ୍ଟଃ ସ୍ଯାତ୍ତେନ ତତୋଽପି ନ ବହୁ ଦହେଦେଵଂସୋମ୍ଯ ତେ ଷୋଡଶାନାଂ କଲାନାମେକା କଲାତିଶିଷ୍ଟା ସ୍ଯାତ୍ତଯୈତର୍ହି ଵେଦାନ୍ନାନୁଭଵସ୍ଯଶାନାଥ ମେ ଵିଜ୍ଞାସ୍ଯସୀତି ॥ ୬.୭.୩ ॥
ସ ହଶାଥ ହୈନମୁପସସାଦ ତଂ ହ ଯତ୍କିଂଚ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସର୍ଵଂହ ପ୍ରତିପେଦେ ॥ ୬.୭.୪ ॥
ତଂ ହୋଵାଚ ଯଥା ସୋମ୍ଯ ମହତୋଽଭ୍ଯାହିତସ୍ଯୈକମଙ୍ଗାରଂ ଖଦ୍ଯୋତମାତ୍ରଂ ପରିଶିଷ୍ଟଂ ତଂ ତୃଣୈରୁପସମାଧାଯ ପ୍ରାଜ୍ଵଲଯେତ୍ତେନ ତତୋଽପି ବହୁ ଦହେତ୍ ॥ ୬.୭.୫ ॥
ଏଵଂ ସୋମ୍ଯ ତେ ଷୋଡଶାନାଂ କଲାନାମେକା କଲାତିଶିଷ୍ଟାଭୂତ୍ସାନ୍ନେନୋପସମାହିତା ପ୍ରାଜ୍ଵାଲୀ ତଯୈତର୍ହି ଵେଦାନନୁଭଵସ୍ଯନ୍ନମଯଂହି ସୋମ୍ଯ ମନ ଆପୋମଯଃ ପ୍ରାଣସ୍ତେଜୋମଯୀ ଵାଗିତି ତଦ୍ଧାସ୍ଯ ଵିଜଜ୍ଞାଵିତି ଵିଜଜ୍ଞାଵିତି ॥ ୬.୭.୬ ॥ ॥ ଇତି ସପ୍ତମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଉଦ୍ଦାଲକୋ ହାରୁଣିଃ ଶ୍ଵେତକେତୁଂ ପୁତ୍ରମୁଵାଚ ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତଂ ମେ ସୋମ୍ଯ ଵିଜାନୀହୀତି ଯତ୍ରୈତତ୍ପୁରୁଷଃ ସ୍ଵପିତି ନାମ ସତା ସୋମ୍ଯ ତଦା ସମ୍ପନ୍ନୋ ଭଵତି ସ୍ଵମପୀତୋ ଭଵତି ତସ୍ମାଦେନଂ ସ୍ଵପିତୀତ୍ଯାଚକ୍ଷତେ ସ୍ଵଂହ୍ଯପୀତୋ ଭଵତି ॥ ୬.୮.୧ ॥
ସ ଯଥା ଶକୁନିଃ ସୂତ୍ରେଣ ପ୍ରବଦ୍ଧୋ ଦିଶଂ ଦିଶଂ ପତିତ୍ଵାନ୍ଯତ୍ରାଯତନମଲବ୍ଧ୍ଵା ବନ୍ଧନମେଵୋପଶ୍ରଯତ ଏଵମେଵ ଖଲୁ ସୋମ୍ଯ ତନ୍ମନୋ ଦିଶଂ ଦିଶଂ ପତିତ୍ଵାନ୍ଯତ୍ରାଯତନମଲବ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରାଣମେଵୋପଶ୍ରଯତେ ପ୍ରାଣବନ୍ଧନଂ ହି ସୋମ୍ଯ ମନ ଇତି ॥ ୬.୮.୨ ॥
ଅଶନାପିପାସେ ମେ ସୋମ୍ଯ ଵିଜାନୀହୀତି ଯତ୍ରୈତତ୍ପୁରୁଷୋଽଶିଶିଷତି ନାମାପ ଏଵ ତଦଶିତଂ ନଯନ୍ତେ ତଦ୍ଯଥା ଗୋନାଯୋଽଶ୍ଵନାଯଃ ପୁରୁଷନାଯ ଇତ୍ଯେଵଂ ତଦପ ଆଚକ୍ଷତେଽଶନାଯେତି ତତ୍ରିତଚ୍ଛୁଙ୍ଗମୁତ୍ପତିତଂ ସୋମ୍ଯ ଵିଜାନୀହି ନେଦମମୂଲଂ ଭଵିଷ୍ଯତୀତି ॥ ୬.୮.୩ ॥
ତସ୍ଯ କ୍ଵ ମୂଲଂ ସ୍ଯାଦନ୍ଯତ୍ରାନ୍ନାଦେଵମେଵ ଖଲୁ ସୋମ୍ଯାନ୍ନେନ ଶୁଙ୍ଗେନାପୋ ମୂଲମନ୍ଵିଚ୍ଛାଦ୍ଭିଃ ସୋମ୍ଯ ଶୁଙ୍ଗେନ ତେଜୋ ମୂଲମନ୍ଵିଚ୍ଛ ତେଜସା ସୋମ୍ଯ ଶୁଙ୍ଗେନ ସନ୍ମୂଲମନ୍ଵିଚ୍ଛ ସନ୍ମୂଲାଃ ସୋମ୍ଯେମାଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଜାଃ ସଦାଯତନାଃ ସତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାଃ ॥ ୬.୮.୪ ॥
ଅଥ ଯତ୍ରୈତତ୍ପୁରୁଷଃ ପିପାସତି ନାମ ତେଜ ଏଵ ତତ୍ପୀତଂ ନଯତେ ତଦ୍ଯଥା ଗୋନାଯୋଽଶ୍ଵନାଯଃ ପୁରୁଷନାଯ ଇତ୍ଯେଵଂ ତତ୍ତେଜ ଆଚଷ୍ଟ ଉଦନ୍ଯେତି ତତ୍ରୈତଦେଵ ଶୁଙ୍ଗମୁତ୍ପତିତଂ ସୋମ୍ଯ ଵିଜାନୀହି ନେଦମମୂଲଂ ଭଵିଷ୍ଯତୀତି ॥ ୬.୮.୫ ॥
ତସ୍ଯ କ୍ଵ ମୂଲଂ ସ୍ଯାଦନ୍ଯତ୍ରାଦ୍ଭ୍ଯ୍ଽଦ୍ଭିଃ ସୋମ୍ଯ ଶୁଙ୍ଗେନ ତେଜୋ ମୂଲମନ୍ଵିଚ୍ଛ ତେଜସା ସୋମ୍ଯ ଶୁଙ୍ଗେନ ସନ୍ମୂଲମନ୍ଵିଚ୍ଛ ସନ୍ମୂଲାଃ ସୋମ୍ଯେମାଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଜାଃ ସଦାଯତନାଃ ସତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଯଥା ତୁ ଖଲୁ ସୋମ୍ଯେମାସ୍ତିସ୍ରୋ ଦେଵତାଃ ପୁରୁଷଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତ୍ରିଵୃତ୍ତ୍ରିଵୃଦେକୈକା ଭଵତି ତଦୁକ୍ତଂ ପୁରସ୍ତାଦେଵ ଭଵତ୍ଯସ୍ଯ ସୋମ୍ଯ ପୁରୁଷସ୍ଯ ପ୍ରଯତୋ ଵାଙ୍ମନସି ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ମନଃ ପ୍ରାଣେ ପ୍ରାଣସ୍ତେଜସି ତେଜଃ ପରସ୍ଯାଂ ଦେଵତାଯାମ୍ ॥ ୬.୮.୬ ॥
ସ ଯ ଏଷୋଽଣିମୈତଦାତ୍ମ୍ଯମିଦଂ ସର୍ଵଂ ତତ୍ସତ୍ଯଂ ସ ଆତ୍ମା ତତ୍ତ୍ଵମସି ଶ୍ଵେତକେତୋ ଇତି ଭୂଯ ଏଵ ମା ଭଗଵାନ୍ଵିଜ୍ଞାପଯତ୍ଵିତି ତଥା ସୋମ୍ଯେତି ହୋଵାଚ ॥ ୬.୮.୭ ॥ ॥ ଇତି ଅଷ୍ଟମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଯଥା ସୋମ୍ଯ ମଧୁ ମଧୁକୃତୋ ନିସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ନାନାତ୍ଯଯାନାଂ ଵୃକ୍ଷାଣାଂରସାନ୍ସମଵହାରମେକତାଂରସଂ ଗମଯନ୍ତି ॥ ୬.୯.୧ ॥
ତେ ଯଥା ତତ୍ର ନ ଵିଵେକଂ ଲଭନ୍ତେଽମୁଷ୍ଯାହଂ ଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ରସୋଽସ୍ମ୍ଯମୁଷ୍ଯାହଂ ଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ରସୋଽସ୍ମୀତ୍ଯେଵମେଵ ଖଲୁ ସୋମ୍ଯେମାଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଜାଃ ସତି ସମ୍ପଦ୍ଯ ନ ଵିଦୁଃ ସତି ସମ୍ପଦ୍ଯାମହ ଇତି ॥ ୬.୯.୨ ॥
ତ ଇହ ଵ୍ଯଘ୍ରୋ ଵା ସିଂହୋ ଵା ଵୃକୋ ଵା ଵରାହୋ ଵା କୀଟୋ ଵା ପତଙ୍ଗୋ ଵା ଦଂଶୋ ଵା ମଶକୋ ଵା ଯଦ୍ଯଦ୍ଭଵନ୍ତି ତଦାଭଵନ୍ତି ॥ ୬.୯.୩ ॥
ସ ଯ ଏଷୋଽଣିମୈତଦାତ୍ମ୍ଯମିଦଂ ସର୍ଵଂ ତତ୍ସତ୍ଯଂ ସ ଆତ୍ମା ତତ୍ତ୍ଵମସି ଶ୍ଵେତକେତୋ ଇତି ଭୂଯ ଏଵ ମା ଭଗଵାନ୍ଵିଜ୍ଞାପଯତ୍ଵିତି ତଥା ସୋମ୍ଯେତି ହୋଵାଚ ॥ ୬.୯.୪ ॥ ॥ ଇତି ନଵମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଇମାଃ ସୋମ୍ଯ ନଦ୍ଯଃ ପୁରସ୍ତାତ୍ପ୍ରାଚ୍ଯଃ ସ୍ଯନ୍ଦନ୍ତେ ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରତୀଚ୍ଯସ୍ତାଃ ସମୁଦ୍ରାତ୍ସମୁଦ୍ରମେଵାପିଯନ୍ତି ସ ସମୁଦ୍ର ଏଵ ଭଵତି ତା ଯଥା ତତ୍ର ନ ଵିଦୁରିଯମହମସ୍ମୀଯମହମସ୍ମୀତି ॥ ୬.୧୦.୧ ॥
ଏଵମେଵ ଖଲୁ ସୋମ୍ଯେମାଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଜାଃ ସତ ଆଗମ୍ଯ ନ ଵିଦୁଃ ସତ ଆଗଚ୍ଛାମହ ଇତି ତ ଇହ ଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଵା ସିଂହୋ ଵା ଵୃକୋ ଵା ଵରାହୋ ଵା କୀଟୋ ଵା ପତଙ୍ଗୋ ଵା ଦଂଶୋ ଵା ମଶକୋ ଵା ଯଦ୍ଯଦ୍ଭଵନ୍ତି ତଦାଭଵନ୍ତି ॥ ୬.୧୦.୨ ॥
ସ ଯ ଏଷୋଽଣିମୈତଦାତ୍ମ୍ଯମିଦଂ ସର୍ଵଂ ତତ୍ସତ୍ଯଂ ସ ଆତ୍ମା ତତ୍ତ୍ଵମସି ଶ୍ଵେତକେତୋ ଇତି ଭୂଯ ଏଵ ମା ଭଗଵାନ୍ଵିଜ୍ଞାପଯତ୍ଵିତି ତଥା ସୋମ୍ଯେତି ହୋଵାଚ ॥ ୬.୧୦.୩ ॥ ॥ ଇତି ଦଶମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅସ୍ଯ ସୋମ୍ଯ ମହତୋ ଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ଯୋ ମୂଲେଽଭ୍ଯାହନ୍ଯାଜ୍ଜୀଵନ୍ସ୍ରଵେଦ୍ଯୋ ମଧ୍ଯେଽଭ୍ଯାହନ୍ଯାଜ୍ଜୀଵନ୍ସ୍ରଵେଦ୍ଯୋଽଗ୍ରେଽଭ୍ଯାହନ୍ଯାଜ୍ଜୀଵନ୍ସ୍ରଵେତ୍ସ ଏଷ ଜୀଵେନାତ୍ମନାନୁପ୍ରଭୂତଃ ପେପୀଯମାନୋ ମୋଦମାନସ୍ତିଷ୍ଠତି ॥ ୬.୧୧.୧ ॥ ଅସ୍ଯ ଯଦେକାଂ ଶାଖାଂ ଜୀଵୋ ଜହାତ୍ଯଥ ସା ଶୁଷ୍ଯତି ଦ୍ଵିତୀଯାଂ ଜହାତ୍ଯଥ ସା ଶୁଷ୍ଯତି ତୃତୀଯାଂ ଜହାତ୍ଯଥ ସା ଶୁଷ୍ଯତି ସର୍ଵଂ ଜହାତି ସର୍ଵଃ ଶୁଷ୍ଯତି ॥ ୬.୧୧.୨ ॥
ଏଵମେଵ ଖଲୁ ସୋମ୍ଯ ଵିଦ୍ଧୀତି ହୋଵାଚ ଜୀଵାପେତଂ ଵାଵ କିଲେଦଂ ମ୍ରିଯତେ ନ ଜୀଵୋ ମ୍ରିଯତେ ଇତି ସ ଯ ଏଷୋଽଣିମୈତଦାତ୍ମ୍ଯମିଦଂ ସର୍ଵଂ ତତ୍ସତ୍ଯଂ ସ ଆତ୍ମା ତତ୍ତ୍ଵମସି ଶ୍ଵେତକେତୋ ଇତି ଭୂଯ ଏଵ ମା ଭଗଵାନ୍ଵିଜ୍ଞାପଯତ୍ଵିତି ତଥା ସୋମ୍ଯେତି ହୋଵାଚ ॥ ୬.୧୧.୩ ॥ ॥ ଇତି ଏକାଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଫଲମତ ଆହରେତୀଦଂ ଭଗଵ ଇତି ଭିନ୍ଦ୍ଧୀତି ଭିନ୍ନଂ ଭଗଵ ଇତି କିମତ୍ର ପଶ୍ଯସୀତ୍ଯଣ୍ଵ୍ଯ ଇଵେମା ଧାନା ଭଗଵ ଇତ୍ଯାସାମଙ୍ଗୈକାଂ ଭିନ୍ଦ୍ଧୀତି ଭିନ୍ନା ଭଗଵ ଇତି କିମତ୍ର ପଶ୍ଯସୀତି ନ କିଂଚନ ଭଗଵ ଇତି ॥ ୬.୧୨.୧ ॥
ତଂ ହୋଵାଚ ଯଂ ଵୈ ସୋମ୍ଯୈତମଣିମାନଂ ନ ନିଭାଲଯସ ଏତସ୍ଯ ଵୈ ସୋମ୍ଯୈଷୋଽଣିମ୍ନ ଏଵଂ ମହାନ୍ଯଗ୍ରୋଧସ୍ତିଷ୍ଠତି ଶ୍ରଦ୍ଧତ୍ସ୍ଵ ସୋମ୍ଯେତି ॥ ୬.୧୨.୨ ॥
ସ ଯ ଏଷୋଽଣିମୈତଦାତ୍ମ୍ଯମିଦଦ୍ଂ ସର୍ଵଂ ତତ୍ସତ୍ଯଂ ସ ଆତ୍ମା ତତ୍ତ୍ଵମସି ଶ୍ଵେତକେତୋ ଇତି ଭୂଯ ଏଵ ମା ଭଗଵାନ୍ଵିଜ୍ଞାପଯତ୍ଵିତି ତଥା ସୋମ୍ଯେତି ହୋଵାଚ ॥ ୬.୧୨.୩ ॥ ॥ ଇତି ଦ୍ଵାଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଲଵଣମେତଦୁଦକେଽଵଧାଯାଥ ମା ପ୍ରାତରୁପସୀଦଥା ଇତି ସ ହ ତଥା ଚକାର ତଂ ହୋଵାଚ ଯଦ୍ଦୋଷା ଲଵଣମୁଦକେଽଵାଧା ଅଙ୍ଗ ତଦାହରେତି ତଦ୍ଧାଵମୃଶ୍ଯ ନ ଵିଵେଦ ॥ ୬.୧୩.୧ ॥ ଯଥା ଵିଲୀନମେଵାଙ୍ଗାସ୍ଯାନ୍ତାଦାଚାମେତି କଥମିତି ଲଵଣମିତି ମଧ୍ଯାଦାଚାମେତି କଥମିତି ଲଵଣମିତ୍ଯନ୍ତାଦାଚାମେତି କଥମିତି ଲଵଣମିତ୍ଯଭିପ୍ରାସ୍ଯୈତଦଥ ମୋପସୀଦଥା ଇତି ତଦ୍ଧ ତଥା ଚକାର ତଚ୍ଛଶ୍ଵତ୍ସଂଵର୍ତତେ ତଂ ହୋଵାଚାତ୍ର ଵାଵ କିଲ ତତ୍ସୋମ୍ଯ ନ ନିଭାଲଯସେଽତ୍ରୈଵ କିଲେତି ॥ ୬.୧୩.୨ ॥
ସ ଯ ଏଷୋଽଣିମୈତଦାତ୍ମ୍ଯମିଦଂ ସର୍ଵଂ ତତ୍ସତ୍ଯଂ ସ ଆତ୍ମା ତତ୍ତ୍ଵମସି ଶ୍ଵେତକେତୋ ଇତି ଭୂଯ ଏଵ ମା ଭଗଵାନ୍ଵିଜ୍ଞାପଯତ୍ଵିତି ତଥା ସୋମ୍ଯେତି ହୋଵାଚ ॥ ୬.୧୩.୩ ॥ ॥ ଇତି ତ୍ରଯୋଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଯଥା ସୋମ୍ଯ ପୁରୁଷଂ ଗନ୍ଧାରେଭ୍ଯୋଽଭିନଦ୍ଧାକ୍ଷମାନୀଯ ତଂ ତତୋଽତିଜନେ ଵିସୃଜେତ୍ସ ଯଥା ତତ୍ର ପ୍ରାଙ୍ଵୋଦଙ୍ଵାଧରାଙ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଵା ପ୍ରଧ୍ମାଯୀତାଭିନଦ୍ଧାକ୍ଷ ଆନୀତୋଽଭିନଦ୍ଧାକ୍ଷୋ ଵିସୃଷ୍ଟଃ ॥ ୬.୧୪.୧ ॥
ତସ୍ଯ ଯଥାଭିନହନଂ ପ୍ରମୁଚ୍ଯ ପ୍ରବ୍ରୂଯାଦେତାଂ ଦିଶଂ ଗନ୍ଧାରା ଏତାଂ ଦିଶଂ ଵ୍ରଜେତି ସ ଗ୍ରାମାଦ୍ଗ୍ରାମଂ ପୃଚ୍ଛନ୍ପଣ୍ଡିତୋ ମେଧାଵୀ ଗନ୍ଧାରାନେଵୋପସମ୍ପଦ୍ଯେତୈଵମେଵେହାଚାର୍ଯଵାନ୍ପୁରୁଷୋ ଵେଦ ତସ୍ଯ ତାଵଦେଵ ଚିରଂ ଯାଵନ୍ନ ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯେଽଥ ସମ୍ପତ୍ସ୍ଯ ଇତି ॥ ୬.୧୪.୨ ॥
ସ ଯ ଏଷୋଽଣିମୈତଦାତ୍ମ୍ଯମିଦଂ ସର୍ଵଂ ତତ୍ସତ୍ଯଂ ସ ଆତ୍ମା ତତ୍ତ୍ଵମସି ଶ୍ଵେତକେତୋ ଇତି ଭୂଯ ଏଵ ମା ଭଗଵାନ୍ଵିଜ୍ଞାପଯତ୍ଵିତି ତଥା ସୋମ୍ଯେତି ହୋଵାଚ ॥ ୬.୧୪.୩ ॥ ॥ ଇତି ଚତୁର୍ଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ପୁରୁଷଂ ସୋମ୍ଯୋତୋପତାପିନଂ ଜ୍ଞାତଯଃ ପର୍ଯୁପାସତେ ଜାନାସି ମାଂ ଜାନାସି ମାମିତି ତସ୍ଯ ଯାଵନ୍ନ ଵାଙ୍ମନସି ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ମନଃ ପ୍ରାଣେ ପ୍ରାଣସ୍ତେଜସି ତେଜଃ ପରସ୍ଯାଂ ଦେଵତାଯାଂ ତାଵଜ୍ଜାନାତି ॥ ୬.୧୫.୧ ॥
ଅଥ ଯଦାସ୍ଯ ଵାଙ୍ମନସି ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ମନଃ ପ୍ରାଣେ ପ୍ରାଣସ୍ତେଜସି ତେଜଃ ପରସ୍ଯାଂ ଦେଵତାଯାମଥ ନ ଜାନାତି ॥ ୬.୧୫.୨ ॥
ସ ଯ ଏଷୋଽଣିମୈତଦାତ୍ମ୍ଯମିଦଂ ସର୍ଵଂ ତତ୍ ସତ୍ଯଂ ସ ଆତ୍ମା ତତ୍ତ୍ଵମସି ଶ୍ଵେତକେତୋ ଇତି ଭୂଯ ଏଵ ମା ଭଗଵାନ୍ଵିଜ୍ଞାପଯତ୍ଵିତି ତଥା ସୋମ୍ଯେତି ହୋଵାଚ ॥ ୬.୧୫.୩ ॥ ॥ ଇତି ପଞ୍ଚଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ପୁରୁଷଂ ସୋମ୍ଯୋତ ହସ୍ତଗୃହୀତମାନଯନ୍ତ୍ଯପହାର୍ଷୀତ୍ସ୍ତେଯମକାର୍ଷୀତ୍ପରଶୁମସ୍ମୈ ତପତେତି ସ ଯଦି ତସ୍ଯ କର୍ତା ଭଵତି ତତ ଏଵାନୃତମାତ୍ମାନଂ କୁରୁତେ ସୋଽନୃତାଭିସଂଧୋଽନୃତେନାତ୍ମାନମନ୍ତର୍ଧାଯ ପରଶୁଂ ତପ୍ତଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାତି ସ ଦହ୍ଯତେଽଥ ହନ୍ଯତେ ॥ ୬.୧୬.୧ ॥
ଅଥ ଯଦି ତସ୍ଯାକର୍ତା ଭଵତି ତତେଵ ସତ୍ଯମାତ୍ମାନଂ କୁରୁତେ ସ ସତ୍ଯାଭିସନ୍ଧଃ ସତ୍ଯେନାତ୍ମାନମନ୍ତର୍ଧାଯ ପରଶୁଂ ତପ୍ତଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାତି ସନ ଦହ୍ଯତେଽଥ ମୁଚ୍ଯତେ ॥ ୬.୧୬.୨ ॥
ସ ଯଥା ତତ୍ର ନାଦାହ୍ଯେତୈତଦାତ୍ମ୍ଯମିଦଂ ସର୍ଵଂ ତତ୍ସତ୍ଯଂ ସ ଆତ୍ମା ତତ୍ତ୍ଵମସି ଶ୍ଵେତକେତୋ ଇତି ତଦ୍ଧାସ୍ଯ ଵିଜଜ୍ଞାଵିତି ଵିଜଜ୍ଞାଵିତି ॥ ୬.୧୬.୩ ॥ ॥ ଇତି ଷୋଡଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥ ॥ ଇତି ଷଷ୍ଠୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥
॥ ସପ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥ ଅଧୀହି ଭଗଵ ଇତି ହୋପସସାଦ ସନତ୍କୁମାରଂ ନାରଦସ୍ତଂ ହୋଵାଚ ଯଦ୍ଵେତ୍ଥ ତେନ ମୋପସୀଦ ତତସ୍ତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମୀତି ସ ହୋଵାଚ ॥ ୭.୧.୧ ॥
ଋଗ୍ଵେଦଂ ଭଗଵୋଽଧ୍ଯେମି ଯଜୁର୍ଵେଦଂ ସାମଵେଦମାଥର୍ଵଣଂ ଚତୁର୍ଥମିତିହାସପୁରାଣଂ ପଞ୍ଚମଂ ଵେଦାନାଂ ଵେଦଂ ପିତ୍ର୍ଯଂ ରାଶିଂ ଦୈଵଂ ନିଧିଂ ଵାକୋଵାକ୍ଯମେକାଯନଂ ଦେଵଵିଦ୍ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାଂ ଭୂତଵିଦ୍ଯାଂ କ୍ଷତ୍ରଵିଦ୍ଯାଂ ନକ୍ଷତ୍ରଵିଦ୍ଯାଂ ସର୍ପଦେଵଜନଵିଦ୍ଯାମେତଦ୍ଭଗଵୋଽଧ୍ଯେମି ॥ ୭.୧.୨ ॥
ସୋଽହଂ ଭଗଵୋ ମନ୍ତ୍ରଵିଦେଵାସ୍ମି ନାତ୍ମଵିଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ହ୍ଯେଵ ମେ ଭଗଵଦ୍ଦୃଶେଭ୍ଯସ୍ତରତି ଶୋକମାତ୍ମଵିଦିତି ସୋଽହଂ ଭଗଵଃ ଶୋଚାମି ତଂ ମା ଭଗଵାଞ୍ଛୋକସ୍ଯ ପାରଂ ତାରଯତ୍ଵିତି ତଂ ହୋଵାଚ ଯଦ୍ଵୈ କିଂଚୈତଦଧ୍ଯଗୀଷ୍ଠା ନାମୈଵୈତତ୍ ॥ ୭.୧.୩ ॥
ନାମ ଵା ଋଗ୍ଵେଦୋ ଯଜୁର୍ଵେଦଃ ସାମଵେଦ ଆଥର୍ଵଣଶ୍ଚତୁର୍ଥ ଇତିହାସପୁରାଣଃ ପଞ୍ଚମୋ ଵେଦାନାଂ ଵେଦଃ ପିତ୍ର୍ଯୋ ରାଶିର୍ଦୈଵୋ ନିଧିର୍ଵାକୋଵାକ୍ଯମେକାଯନଂ ଦେଵଵିଦ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯା ଭୂତଵିଦ୍ଯା କ୍ଷତ୍ରଵିଦ୍ଯା ନକ୍ଷତ୍ରଵିଦ୍ଯା ସର୍ପଦେଵଜନଵିଦ୍ଯା ନାମୈଵୈତନ୍ନାମୋପାସ୍ସ୍ଵେତି ॥ ୭.୧.୪ ॥
ସ ଯୋ ନାମ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ଯାଵନ୍ନାମ୍ନୋ ଗତଂ ତତ୍ରାସ୍ଯ ଯଥାକାମଚାରୋ ଭଵତି ଯୋ ନାମ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽସ୍ତି ଭଗଵୋ ନାମ୍ନୋ ଭୂଯ ଇତି ନାମ୍ନୋ ଵାଵ ଭୂଯୋଽସ୍ତୀତି ତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି ॥ ୭.୧.୫ ॥ ॥ ଇତି ପ୍ରଥମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଵାଗ୍ଵାଵ ନାମ୍ନୋ ଭୂଯସୀ ଵାଗ୍ଵା ଋଗ୍ଵେଦଂ ଵିଜ୍ଞାପଯତି ଯଜୁର୍ଵେଦଂ ସାମଵେଦମାଥର୍ଵଣଂ ଚତୁର୍ଥମିତିହାସପୁରାଣଂ ପଞ୍ଚମଂ ଵେଦାନାଂ ଵେଦଂ ପିତ୍ର୍ଯଂରାଶିଂ ଦୈଵଂ ନିଧିଂ ଵାକୋଵାକ୍ଯମେକାଯନଂ ଦେଵଵିଦ୍ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାଂ ଭୂତଵିଦ୍ଯାଂ କ୍ଷତ୍ରଵିଦ୍ଯାଂ ସର୍ପଦେଵଜନଵିଦ୍ଯାଂ ଦିଵଂ ଚ ପୃଥିଵୀଂ ଚ ଵାଯୁଂ ଚାକାଶଂ ଚାପଶ୍ଚ ତେଜଶ୍ଚ ଦେଵାଂଶ୍ଚ ମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ପଶୂଂଶ୍ଚ ଵଯାଂସି ଚ ତୃଣଵନସ୍ପତୀଞ୍ଶ୍ଵାପଦାନ୍ଯାକୀଟପତଙ୍ଗପିପୀଲକଂ ଧର୍ମଂ ଚାଧର୍ମଂ ଚ ସତ୍ଯଂ ଚାନୃତଂ ଚ ସାଧୁ ଚାସାଧୁ ଚ ହୃଦଯଜ୍ଞଂ ଚାହୃଦଯଜ୍ଞଂ ଚ ଯଦ୍ଵୈ ଵାଙ୍ନାଭଵିଷ୍ଯନ୍ନ ଧର୍ମୋ ନାଧର୍ମୋ ଵ୍ଯଜ୍ଞାପଯିଷ୍ଯନ୍ନ ସତ୍ଯଂ ନାନୃତଂ ନ ସାଧୁ ନାସାଧୁ ନ ହୃଦଯଜ୍ଞୋ ନାହୃଦଯଜ୍ଞୋ ଵାଗେଵୈତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଜ୍ଞାପଯତି ଵାଚମୁପାସ୍ସ୍ଵେତି ॥ ୭.୨.୧ ॥
ସ ଯୋ ଵାଚଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ଯାଵଦ୍ଵାଚୋ ଗତଂ ତତ୍ରାସ୍ଯ ଯଥାକାମଚାରୋ ଭଵତି ଯୋ ଵାଚଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽସ୍ତି ଭଗଵୋ ଵାଚୋ ଭୂଯ ଇତି ଵାଚୋ ଵାଵ ଭୂଯୋଽସ୍ତୀତି ତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି ॥ ୭.୨.୨ ॥ ॥ ଇତି ଦ୍ଵିତୀଯଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ମନୋ ଵାଵ ଵାଚୋ ଭୂଯୋ ଯଥା ଵୈ ଦ୍ଵେ ଵାମଲକେ ଦ୍ଵେ ଵା କୋଲେ ଦ୍ଵୌ ଵାକ୍ଷୌ ମୁଷ୍ଟିରନୁଭଵତ୍ଯେଵଂ ଵାଚଂ ଚ ନାମ ଚ ମନୋଽନୁଭଵତି ସ ଯଦା ମନସା ମନସ୍ଯତି ମନ୍ତ୍ରାନଧୀଯୀଯେତ୍ଯଥାଧୀତେ କର୍ମାଣି କୁର୍ଵୀଯେତ୍ଯଥ କୁରୁତେ ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ପଶୂଂଶ୍ଚେଚ୍ଛେଯେତ୍ଯଥେଚ୍ଛତ ଇମଂ ଚ ଲୋକମମୁଂ ଚେଚ୍ଛେଯେତ୍ଯଥେଚ୍ଛତେ ମନୋ ହ୍ଯାତ୍ମା ମନୋ ହି ଲୋକୋ ମନୋ ହି ବ୍ରହ୍ମ ମନ ଉପାସ୍ସ୍ଵେତି ॥ ୭.୩.୧ ॥
ସ ଯୋ ମନୋ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ଯାଵନ୍ମନସୋ ଗତଂ ତତ୍ରାସ୍ଯ ଯଥାକାମଚାରୋ ଭଵତି ଯୋ ମନୋ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽସ୍ତି ଭଗଵୋ ମନସୋ ଭୂଯ ଇତି ମନସୋ ଵାଵ ଭୂଯୋଽସ୍ତୀତି ତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି ॥ ୭.୩.୨ ॥ ॥ ଇତି ତୃତୀଯଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ସଂକଲ୍ପୋ ଵାଵ ମନସୋ ଭୂଯାନ୍ଯଦା ଵୈ ସଂକଲ୍ପଯତେଽଥ ମନସ୍ଯତ୍ଯଥ ଵାଚମୀରଯତି ତାମୁ ନାମ୍ନୀରଯତି ନାମ୍ନି ମନ୍ତ୍ରା ଏକଂ ଭଵନ୍ତି ମନ୍ତ୍ରେଷୁ କର୍ମାଣି ॥ ୭.୪.୧ ॥
ତାନି ହ ଵା ଏତାନି ସଂକଲ୍ପୈକାଯନାନି ସଂକଲ୍ପାତ୍ମକାନି ସଂକଲ୍ପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାନି ସମକୢପତାଂ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ସମକଲ୍ପେତାଂ ଵାଯୁଶ୍ଚାକାଶଂ ଚ ସମକଲ୍ପନ୍ତାପଶ୍ଚ ତେଜଶ୍ଚ ତେଷାଂ ସଂ କୢପ୍ତ୍ଯୈ ଵର୍ଷଂ ସଂକଲ୍ପତେ ଵର୍ଷସ୍ଯ ସଂକୢପ୍ତ୍ଯା ଅନ୍ନଂ ସଂକଲ୍ପତେଽନ୍ନସ୍ଯ ସଂ କୢପ୍ତ୍ଯୈ ପ୍ରାଣାଃ ସଂକଲ୍ପନ୍ତେ ପ୍ରାଣାନାଂ ସଂ କୢପ୍ତ୍ଯୈ ମନ୍ତ୍ରାଃ ସଂକଲ୍ପନ୍ତେ ମନ୍ତ୍ରାଣାଂ ସଂ କୢପ୍ତ୍ଯୈ କର୍ମାଣି ସଂକଲ୍ପନ୍ତେ କର୍ମଣାଂ ସଂକୢପ୍ତ୍ଯୈ ଲୋକଃ ସଂକଲ୍ପତେ ଲୋକସ୍ଯ ସଂ କୢପ୍ତ୍ଯୈ ସର୍ଵଂ ସଂକଲ୍ପତେ ସ ଏଷ ସଂକଲ୍ପଃ ସଂକଲ୍ପମୁପାସ୍ସ୍ଵେତି ॥ ୭.୪.୨ ॥
ସ ଯଃ ସଂକଲ୍ପଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ସଂକୢପ୍ତାନ୍ଵୈ ସ ଲୋକାନ୍ଧ୍ରୁଵାନ୍ଧ୍ରୁଵଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାନ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୋଽଵ୍ଯଥମାନାନଵ୍ଯଥମାନୋଽଭିସିଧ୍ଯତି ଯାଵତ୍ସଂକଲ୍ପସ୍ଯ ଗତଂ ତତ୍ରାସ୍ଯ ଯଥାକାମଚାରୋ ଭଵତି ଯଃ ସଂକଲ୍ପଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽସ୍ତି ଭଗଵଃ ସଂକଲ୍ପାଦ୍ଭୂଯ ଇତି ସଂକଲ୍ପାଦ୍ଵାଵ ଭୂଯୋଽସ୍ତୀତି ତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି ॥ ୭.୪.୩ ॥ ॥ ଇତି ଚତୁର୍ଥଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଚିତ୍ତଂ ଵାଵ ସଂ କଲ୍ପାଦ୍ଭୂଯୋ ଯଦା ଵୈ ଚେତଯତେଽଥ ସଂକଲ୍ପଯତେଽଥ ମନସ୍ଯତ୍ଯଥ ଵାଚମୀରଯତି ତାମୁ ନାମ୍ନୀରଯତି ନାମ୍ନି ମନ୍ତ୍ରା ଏକଂ ଭଵନ୍ତି ମନ୍ତ୍ରେଷୁ କର୍ମାଣି ॥ ୭.୫.୧ ॥
ତାନି ହ ଵା ଏତାନି ଚିତ୍ତୈକାଯନାନି ଚିତ୍ତାତ୍ମାନି ଚିତ୍ତେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାନି ତସ୍ମାଦ୍ଯଦ୍ଯପି ବହୁଵିଦଚିତ୍ତୋ ଭଵତି ନାଯମସ୍ତୀତ୍ଯେଵୈନମାହୁର୍ଯଦଯଂ ଵେଦ ଯଦ୍ଵା ଅଯଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ନେତ୍ଥମଚିତ୍ତଃ ସ୍ଯାଦିତ୍ଯଥ ଯଦ୍ଯଲ୍ପଵିଚ୍ଚିତ୍ତଵାନ୍ଭଵତି ତସ୍ମା ଏଵୋତ ଶୁଶ୍ରୂଷନ୍ତେ ଚିତ୍ତଂହ୍ଯେଵୈଷାମେକାଯନଂ ଚିତ୍ତମାତ୍ମା ଚିତ୍ତଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଚିତ୍ତମୁପାସ୍ସ୍ଵେତି ॥ ୭.୫.୨ ॥
ସ ଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ଚିତ୍ତାନ୍ଵୈ ସ ଲୋକାନ୍ଧ୍ରୁଵାନ୍ଧ୍ରୁଵଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୋଽଵ୍ଯଥମାନାନଵ୍ଯଥମାନୋଽଭିସିଧ୍ଯତି ଯାଵଚ୍ଚିତ୍ତସ୍ଯ ଗତଂ ତତ୍ରାସ୍ଯ ଯଥାକାମଚାରୋ ଭଵତି ଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽସ୍ତି ଭଗଵଶ୍ଚିତ୍ତାଦ୍ଭୂଯ ଇତି ଚିତ୍ତାଦ୍ଵାଵ ଭୂଯୋଽସ୍ତୀତି ତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି ॥ ୭.୫.୩ ॥ ॥ ଇତି ପଞ୍ଚମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଧ୍ଯାନଂ ଵାଵ ଚିତ୍ତାଦ୍ଭୂଯୋ ଧ୍ଯାଯତୀଵ ପୃଥିଵୀ ଧ୍ଯାଯତୀଵାନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଧ୍ଯାଯତୀଵ ଦ୍ଯୌର୍ଧ୍ଯାଯନ୍ତୀଵାପୋ ଧ୍ଯାଯନ୍ତୀଵ ପର୍ଵତା ଦେଵମନୁଷ୍ଯାସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଯ ଇହ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ମହତ୍ତାଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ଧ୍ଯାନାପାଦାଂଶା ଇଵୈଵ ତେ ଭଵନ୍ତ୍ଯଥ ଯେଽଲ୍ପାଃ କଲହିନଃ ପିଶୁନା ଉପଵାଦିନସ୍ତେଽଥ ଯେ ପ୍ରଭଵୋ ଧ୍ଯାନାପାଦାଂଶା ଇଵୈଵ ତେ ଭଵନ୍ତି ଧ୍ଯାନମୁପାସ୍ସ୍ଵେତି ॥ ୭.୬.୧ ॥
ସ ଯୋ ଧ୍ଯାନଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ଯାଵଦ୍ଧ୍ଯାନସ୍ଯ ଗତଂ ତତ୍ରାସ୍ଯ ଯଥାକାମଚାରୋ ଭଵତି ଯୋ ଧ୍ଯାନଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽସ୍ତି ଭଗଵୋ ଧ୍ଯାନାଦ୍ଭୂଯ ଇତି ଧ୍ଯାନାଦ୍ଵାଵ ଭୂଯୋଽସ୍ତୀତି ତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି ॥ ୭.୬.୨ ॥ ॥ ଇତି ଷଷ୍ଠଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଵିଜ୍ଞାନଂ ଵାଵ ଧ୍ଯାନାଦ୍ଭୂଯଃ ଵିଜ୍ଞାନେନ ଵା ଋଗ୍ଵେଦଂ ଵିଜାନାତି ଯଜୁର୍ଵେଦଂ ସାମଵେଦମାଥର୍ଵଣଂ ଚତୁର୍ଥମିତିହାସପୁରାଣଂ ପଞ୍ଚମଂ ଵେଦାନାଂ ଵେଦଂ ପିତ୍ର୍ଯଂରାଶିଂ ଦୈଵଂ ନିଧିଂ ଵାକୋଵାକ୍ଯମେକାଯନଂ ଦେଵଵିଦ୍ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାଂ ଭୂତଵିଦ୍ଯାଂ କ୍ଷତ୍ରଵିଦ୍ଯାଂ ନକ୍ଷତ୍ରଵିଦ୍ଯାଂସର୍ପଦେଵଜନଵିଦ୍ଯାଂ ଦିଵଂ ଚ ପୃଥିଵୀଂ ଚ ଵାଯୁଂ ଚାକାଶଂ ଚାପଶ୍ଚ ତେଜଶ୍ଚ ଦେଵାଂଶ୍ଚ ମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ପଶୂଂଶ୍ଚ ଵଯାଂସି ଚ ତୃଣଵନସ୍ପତୀଞ୍ଛ୍ଵାପଦାନ୍ଯାକୀଟପତଙ୍ଗପିପୀଲକଂ ଧର୍ମଂ ଚାଧର୍ମଂ ଚ ସତ୍ଯଂ ଚାନୃତଂ ଚ ସାଧୁ ଚାସାଧୁ ଚ ହୃଦଯଜ୍ଞଂ ଚାହୃଦଯଜ୍ଞଂ ଚାନ୍ନଂ ଚ ରସଂ ଚେମଂ ଚ ଲୋକମମୁଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାନେନୈଵ ଵିଜାନାତି ଵିଜ୍ଞାନମୁପାସ୍ସ୍ଵେତି ॥ ୭.୭.୧ ॥
ସ ଯୋ ଵିଜ୍ଞାନଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ଵିଜ୍ଞାନଵତୋ ଵୈ ସ ଲୋକାଞ୍ଜ୍ଞାନଵତୋଽଭିସିଧ୍ଯତି ଯାଵଦ୍ଵିଜ୍ଞାନସ୍ଯ ଗତଂ ତତ୍ରାସ୍ଯ ଯଥାକାମଚାରୋ ଭଵତି ଯୋ ଵିଜ୍ଞାନଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽସ୍ତି ଭଗଵୋ ଵିଜ୍ଞାନାଦ୍ଭୂଯ ଇତି ଵିଜ୍ଞାନାଦ୍ଵାଵ ଭୂଯୋଽସ୍ତୀତି ତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି ॥ ୭.୭.୨ ॥ ॥ ଇତି ସପ୍ତମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ବଲଂ ଵାଵ ଵିଜ୍ଞାନାଦ୍ଭୂଯୋଽପି ହ ଶତଂ ଵିଜ୍ଞାନଵତାମେକୋ ବଲଵାନାକମ୍ପଯତେ ସ ଯଦା ବଲୀ ଭଵତ୍ଯଥୋତ୍ଥାତା ଭଵତ୍ଯୁତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ପରିଚରିତା ଭଵତି ପରିଚରନ୍ନୁପସତ୍ତା ଭଵତ୍ଯୁପସୀଦନ୍ଦ୍ରଷ୍ଟା ଭଵତି ଶ୍ରୋତା ଭଵତି ମନ୍ତା ଭଵତି ବୋଦ୍ଧା ଭଵତି କର୍ତା ଭଵତି ଵିଜ୍ଞାତା ଭଵତି ବଲେନ ଵୈ ପୃଥିଵୀ ତିଷ୍ଠତି ବଲେନାନ୍ତରିକ୍ଷଂ ବଲେନ ଦ୍ଯୌର୍ବଲେନ ପର୍ଵତା ବଲେନ ଦେଵମନୁଷ୍ଯା ବଲେନ ପଶଵଶ୍ଚ ଵଯାଂସି ଚ ତୃଣଵନସ୍ପତଯଃ ଶ୍ଵାପଦାନ୍ଯାକୀଟପତଙ୍ଗପିପୀଲକଂ ବଲେନ ଲୋକସ୍ତିଷ୍ଠତି ବଲମୁପାସ୍ସ୍ଵେତି ॥ ୭.୮.୧ ॥
ସ ଯୋ ବଲଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ଯାଵଦ୍ବଲସ୍ଯ ଗତଂ ତତ୍ରାସ୍ଯ ଯଥାକାମଚାରୋ ଭଵତି ଯୋ ବଲଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽସ୍ତି ଭଗଵୋ ବଲାଦ୍ଭୂଯ ଇତି ବଲାଦ୍ଵାଵ ଭୂଯୋଽସ୍ତୀତି ତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି ॥ ୭.୮.୨ ॥ ॥ ଇତି ଅଷ୍ଟମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅନ୍ନଂ ଵାଵ ବଲାଦ୍ଭୂଯସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଯଦ୍ଯପି ଦଶ ରାତ୍ରୀର୍ନାଶ୍ନୀଯାଦ୍ଯଦ୍ଯୁ ହ ଜୀଵେଦଥଵାଦ୍ରଷ୍ଟାଶ୍ରୋତାମନ୍ତାବୋଦ୍ଧାକର୍ତାଵିଜ୍ଞାତା ଭଵତ୍ଯଥାନ୍ନସ୍ଯାଯୈ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଭଵତି ଶ୍ରୋତା ଭଵତି ମନ୍ତା ଭଵତି ବୋଦ୍ଧା ଭଵତି କର୍ତା ଭଵତି ଵିଜ୍ଞାତା ଭଵତ୍ଯନ୍ନମୁପାସ୍ସ୍ଵେତି ॥ ୭.୯.୧ ॥
ସ ଯୋଽନ୍ନଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽନ୍ନଵତୋ ଵୈ ସ ଲୋକାନ୍ପାନଵତୋଽଭିସିଧ୍ଯତି ଯାଵଦନ୍ନସ୍ଯ ଗତଂ ତତ୍ରାସ୍ଯ ଯଥାକାମଚାରୋ ଭଵତି ଯୋଽନ୍ନଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽସ୍ତି ଭଗଵୋଽନ୍ନାଦ୍ଭୂଯ ଇତ୍ଯନ୍ନାଦ୍ଵାଵ ଭୂଯୋଽସ୍ତୀତି ତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି ॥ ୭.୯.୨ ॥ ॥ ଇତି ନଵମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଆପୋ ଵାଵାନ୍ନାଦ୍ଭୂଯସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଯଦା ସୁଵୃଷ୍ଟିର୍ନ ଭଵତି ଵ୍ଯାଧୀଯନ୍ତେ ପ୍ରାଣା ଅନ୍ନଂ କନୀଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତୀତ୍ଯଥ ଯଦା ସୁଵୃଷ୍ଟିର୍ଭଵତ୍ଯାନନ୍ଦିନଃ ପ୍ରାଣା ଭଵନ୍ତ୍ଯନ୍ନଂ ବହୁ ଭଵିଷ୍ଯତୀତ୍ଯାପ ଏଵେମା ମୂର୍ତା ଯେଯଂ ପୃଥିଵୀ ଯଦନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଯଦ୍ଦ୍ଯୌର୍ଯତ୍ପର୍ଵତା ଯଦ୍ଦେଵମନୁଷ୍ଯାଯତ୍ପଶଵଶ୍ଚ ଵଯାଂସି ଚ ତୃଣଵନସ୍ପତଯଃ ଶ୍ଵାପଦାନ୍ଯାକୀଟପତଙ୍ଗପିପୀଲକମାପ ଏଵେମା ମୂର୍ତା ଅପ ଉପାସ୍ସ୍ଵେତି ॥ ୭.୧୦.୧ ॥
ସ ଯୋଽପୋ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତ ଆପ୍ନୋତି ସର୍ଵାନ୍କାମାଂସ୍ତୃପ୍ତିମାନ୍ଭଵତି ଯାଵଦପାଂ ଗତଂ ତତ୍ରାସ୍ଯ ଯଥାକାମଚାରୋ ଭଵତି ଯୋଽପୋ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽସ୍ତି ଭଗଵୋଽଦ୍ଭ୍ଯୋ ଭୂଯ ଇତ୍ଯଦ୍ଭ୍ଯୋ ଵାଵ ଭୂଯୋଽସ୍ତୀତି ତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି ॥ ୭.୧୦.୨ ॥ ॥ ଇତି ଦଶମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ତେଜୋ ଵାଵାଦ୍ଭ୍ଯୋ ଭୂଯସ୍ତଦ୍ଵା ଏତଦ୍ଵାଯୁମାଗୃହ୍ଯାକାଶମଭିତପତି ତଦାହୁର୍ନିଶୋଚତି ନିତପତି ଵର୍ଷିଷ୍ଯତି ଵା ଇତି ତେଜ ଏଵ ତତ୍ପୂର୍ଵଂ ଦର୍ଶଯିତ୍ଵାଥାପଃ ସୃଜତେ ତଦେତଦୂର୍ଧ୍ଵାଭିଶ୍ଚ ତିରଶ୍ଚୀଭିଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଭିରାହ୍ରାଦାଶ୍ଚରନ୍ତି ତସ୍ମାଦାହୁର୍ଵିଦ୍ଯୋତତେ ସ୍ତନଯତି ଵର୍ଷିଷ୍ଯତି ଵା ଇତି ତେଜ ଏଵ ତତ୍ପୂର୍ଵଂ ଦର୍ଶଯିତ୍ଵାଥାପଃ ସୃଜତେ ତେଜ ଉପାସ୍ସ୍ଵେତି ॥ ୭.୧୧.୧ ॥
ସ ଯସ୍ତେଜୋ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ତେଜସ୍ଵୀ ଵୈ ସ ତେଜସ୍ଵତୋ ଲୋକାନ୍ଭାସ୍ଵତୋଽପହତତମସ୍କାନଭିସିଧ୍ଯତି ଯାଵତ୍ତେଜସୋ ଗତଂ ତତ୍ରାସ୍ଯ ଯଥାକାମଚାରୋ ଭଵତି ଯସ୍ତେଜୋ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽସ୍ତି ଭଗଵସ୍ତେଜସୋ ଭୂଯ ଇତି ତେଜସୋ ଵାଵ ଭୂଯୋଽସ୍ତୀତି ତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି ॥ ୭.୧୧.୨ ॥ ॥ ଇତି ଏକାଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଆକାଶୋ ଵାଵ ତେଜସୋ ଭୂଯାନାକାଶେ ଵୈ ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସାଵୁଭୌ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ନକ୍ଷତ୍ରାଣ୍ଯଗ୍ନିରାକାଶେନାହ୍ଵଯତ୍ଯାକାଶେନ ଶୃଣୋତ୍ଯାକାଶେନ ପ୍ରତିଶୃଣୋତ୍ଯାକାଶେ ରମତ ଆକାଶେ ନ ରମତ ଆକାଶେ ଜାଯତ ଆକାଶମଭିଜାଯତ ଆକାଶମୁପାସ୍ସ୍ଵେତି ॥ ୭.୧୨.୧ ॥
ସ ଯ ଆକାଶଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତ ଆକାଶଵତୋ ଵୈ ସ ଲୋକାନ୍ପ୍ରକାଶଵତୋଽସଂବାଧାନୁରୁଗାଯଵତୋଽଭିସିଧ୍ଯତି ଯାଵଦାକାଶସ୍ଯ ଗତଂ ତତ୍ରାସ୍ଯ ଯଥାକାମଚାରୋ ଭଵତି ଯ ଆକାଶଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽସ୍ତି ଭଗଵ ଆକାଶାଦ୍ଭୂଯ ଇତି ଆକାଶାଦ୍ଵାଵ ଭୂଯୋଽସ୍ତୀତି ତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି ॥ ୭.୧୨.୨ ॥ ॥ ଇତି ଦ୍ଵାଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ସ୍ମରୋ ଵାଵାକାଶାଦ୍ଭୂଯସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଯଦ୍ଯପି ବହଵ ଆସୀରନ୍ନ ସ୍ମରନ୍ତୋ ନୈଵ ତେ କଂଚନ ଶୃଣୁଯୁର୍ନ ମନ୍ଵୀରନ୍ନ ଵିଜାନୀରନ୍ଯଦା ଵାଵ ତେ ସ୍ମରେଯୁରଥ ଶୃଣୁଯୁରଥ ମନ୍ଵୀରନ୍ନଥ ଵିଜାନୀରନ୍ସ୍ମରେଣ ଵୈ ପୁତ୍ରାନ୍ଵିଜାନାତି ସ୍ମରେଣ ପଶୂନ୍ସ୍ମରମୁପାସ୍ସ୍ଵେତି ॥ ୭.୧୩.୧ ॥
ସ ଯଃ ସ୍ମରଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେ ଯାଵତ୍ସ୍ମରସ୍ଯ ଗତଂ ତତ୍ରାସ୍ଯ ଯଥାକାମଚାରୋ ଭଵତି ଯଃ ସ୍ମରଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽସ୍ତି ଭଗଵଃ ସ୍ମରାଦ୍ଭୂଯ ଇତି ସ୍ମରାଦ୍ଵାଵ ଭୂଯୋଽସ୍ତୀତି ତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି ॥ ୭.୧୩.୨ ॥ ॥ ଇତି ତ୍ରଯୋଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଆଶା ଵାଵ ସ୍ମରାଦ୍ଭୂଯସ୍ଯାଶେଦ୍ଧୋ ଵୈ ସ୍ମରୋ ମନ୍ତ୍ରାନଧୀତେ କର୍ମାଣି କୁରୁତେ ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ପଶୂଂଶ୍ଚେଚ୍ଛତ ଇମଂ ଚ ଲୋକମମୁଂ ଚେଚ୍ଛତ ଆଶାମୁପାସ୍ସ୍ଵେତି ॥ ୭.୧୪.୧ ॥
ସ ଯ ଆଶାଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତ ଆଶଯାସ୍ଯ ସର୍ଵେ କାମାଃ ସମୃଧ୍ଯନ୍ତ୍ଯମୋଘା ହାସ୍ଯାଶିଷୋ ଭଵନ୍ତି ଯାଵଦାଶାଯା ଗତଂ ତତ୍ରାସ୍ଯ ଯଥାକାମଚାରୋ ଭଵତି ଯ ଆଶାଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯୁପାସ୍ତେଽସ୍ତି ଭଗଵ ଆଶାଯା ଭୂଯ ଇତ୍ଯାଶାଯା ଵାଵ ଭୂଯୋଽସ୍ତୀତି ତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରଵୀତ୍ଵିତି ॥ ୭.୧୪.୨ ॥ ॥ ଇତି ଚତୁର୍ଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ପ୍ରାଣୋ ଵା ଆଶାଯା ଭୂଯାନ୍ଯଥା ଵା ଅରା ନାଭୌ ସମର୍ପିତା ଏଵମସ୍ମିନ୍ପ୍ରାଣେ ସର୍ଵଂସମର୍ପିତଂ ପ୍ରାଣଃ ପ୍ରାଣେନ ଯାତି ପ୍ରାଣଃ ପ୍ରାଣଂ ଦଦାତି ପ୍ରାଣାଯ ଦଦାତି ପ୍ରାଣୋ ହ ପିତା ପ୍ରାଣୋ ମାତା ପ୍ରାଣୋ ଭ୍ରାତା ପ୍ରାଣଃ ସ୍ଵସା ପ୍ରାଣ ଆଚାର୍ଯଃ ପ୍ରାଣୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ॥ ୭.୧୫.୧ ॥
ସ ଯଦି ପିତରଂ ଵା ମାତରଂ ଵା ଭ୍ରାତରଂ ଵା ସ୍ଵସାରଂ ଵାଚାର୍ଯଂ ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵା କିଂଚିଦ୍ଭୃଶମିଵ ପ୍ରତ୍ଯାହ ଧିକ୍ତ୍ଵାସ୍ତ୍ଵିତ୍ଯେଵୈନମାହୁଃ ପିତୃହା ଵୈ ତ୍ଵମସି ମାତୃହା ଵୈ ତ୍ଵମସି ଭ୍ରାତୃହା ଵୈ ତ୍ଵମସି ସ୍ଵସୃହା ଵୈ ତ୍ଵମସ୍ଯାଚାର୍ଯହା ଵୈ ତ୍ଵମସି ବ୍ରାହ୍ମଣହା ଵୈ ତ୍ଵମସୀତି ॥ ୭.୧୫.୨ ॥
ଅଥ ଯଦ୍ଯପ୍ଯେନାନୁତ୍କ୍ରାନ୍ତପ୍ରାଣାଞ୍ଛୂଲେନ ସମାସଂ ଵ୍ଯତିଷଂଦହେନ୍ନୈଵୈନଂ ବ୍ରୂଯୁଃ ପିତୃହାସୀତି ନ ମାତୃହାସୀତି ନ ଭ୍ରାତୃହାସୀତି ନ ସ୍ଵସୃହାସୀତି ନାଚାର୍ଯହାସୀତି ନ ବ୍ରାହ୍ମଣହାସୀତି ॥ ୭.୧୫.୩ ॥
ପ୍ରାଣୋ ହ୍ଯେଵୈତାନି ସର୍ଵାଣି ଭଵତି ସ ଵା ଏଷ ଏଵଂ ପଶ୍ଯନ୍ନେଵଂ ମନ୍ଵାନ ଏଵଂ ଵିଜାନନ୍ନତିଵାଦୀ ଭଵତି ତଂ ଚେଦ୍ବ୍ରୂଯୁରତିଵାଦ୍ଯସୀତ୍ଯତିଵାଦ୍ଯସ୍ମୀତି ବ୍ରୂଯାନ୍ନାପହ୍ନୁଵୀତ ॥ ୭.୧୫.୪ ॥ ॥ ଇତି ପଞ୍ଚଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଏଷ ତୁ ଵା ଅତିଵଦତି ଯଃ ସତ୍ଯେନାତିଵଦତି ସୋଽହଂ ଭଗଵଃ ସତ୍ଯେନାତିଵଦାନୀତି ସତ୍ଯଂ ତ୍ଵେଵ ଵିଜିଜ୍ଞାସିତଵ୍ଯମିତି ସତ୍ଯଂ ଭଗଵୋ ଵିଜିଜ୍ଞାସ ଇତି ॥ ୭.୧୬.୧ ॥ ॥ ଇତି ଷୋଡଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଯଦା ଵୈ ଵିଜାନାତ୍ଯଥ ସତ୍ଯଂ ଵଦତି ନାଵିଜାନନ୍ସତ୍ଯଂ ଵଦତି ଵିଜାନନ୍ନେଵ ସତ୍ଯଂ ଵଦତି ଵିଜ୍ଞାନଂ ତ୍ଵେଵ ଵିଜିଜ୍ଞାସିତଵ୍ଯମିତି ଵିଜ୍ଞାନଂ ଭଗଵୋ ଵିଜିଜ୍ଞାସ ଇତି ॥ ୭.୧୭.୧ ॥ ॥ ଇତି ସପ୍ତଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଯଦା ଵୈ ମନୁତେଽଥ ଵିଜାନାତି ନାମତ୍ଵା ଵିଜାନାତି ମତ୍ଵୈଵ ଵିଜାନାତି ମତିସ୍ତ୍ଵେଵ ଵିଜିଜ୍ଞାସିତଵ୍ଯେତି ମତିଂ ଭଗଵୋ ଵିଜିଜ୍ଞାସ ଇତି ॥ ୭.୧୮.୧ ॥ ॥ ଇତି ଅଷ୍ଟାଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଯଦା ଵୈ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାତ୍ଯଥ ମନୁତେ ନାଶ୍ରଦ୍ଦଧନ୍ମନୁତେ ଶ୍ରଦ୍ଦଧଦେଵ ମନୁତେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ତ୍ଵେଵ ଵିଜିଜ୍ଞାସିତଵ୍ଯେତି ଶ୍ରଦ୍ଧାଂ ଭଗଵୋ ଵିଜିଜ୍ଞାସ ଇତି ॥ ୭.୧୯.୧ ॥ ॥ ଇତି ଏକୋନଵିଂଶତିତମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଯଦା ଵୈ ନିସ୍ତିଷ୍ଠତ୍ଯଥ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାତି ନାନିସ୍ତିଷ୍ଠଞ୍ଛ୍ରଦ୍ଦଧାତି ନିସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ନେଵ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାତି ନିଷ୍ଠା ତ୍ଵେଵ ଵିଜିଜ୍ଞାସିତଵ୍ଯେତି ନିଷ୍ଠାଂ ଭଗଵୋ ଵିଜିଜ୍ଞାସ ଇତି ॥ ୭.୨୦.୧ ॥ ॥ ଇତି ଵିଂଶତିତମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଯଦା ଵୈ କରୋତ୍ଯଥ ନିସ୍ତିଷ୍ଠତି ନାକୃତ୍ଵା ନିସ୍ତିଷ୍ଠତି କୃତ୍ଵୈଵ ନିସ୍ତିଷ୍ଠତି କୃତିସ୍ତ୍ଵେଵ ଵିଜିଜ୍ଞାସିତଵ୍ଯେତି କୃତିଂ ଭଗଵୋ ଵିଜିଜ୍ଞାସ ଇତି ॥ ୭.୨୧.୧ ॥ ॥ ଇତି ଏକଵିଂଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଯଦା ଵୈ ସୁଖଂ ଲଭତେଽଥ କରୋତି ନାସୁଖଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା କରୋତି ସୁଖମେଵ ଲବ୍ଧ୍ଵା କରୋତି ସୁଖଂ ତ୍ଵେଵ ଵିଜିଜ୍ଞାସିତଵ୍ଯମିତି ସୁଖଂ ଭଗଵୋ ଵିଜିଜ୍ଞାସ ଇତି ॥ ୭.୨୨.୧ ॥ ॥ ଇତି ଦ୍ଵାଵିଂଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଯୋ ଵୈ ଭୂମା ତତ୍ସୁଖଂ ନାଲ୍ପେ ସୁଖମସ୍ତି ଭୂମୈଵ ସୁଖଂ ଭୂମା ତ୍ଵେଵ ଵିଜିଜ୍ଞାସିତଵ୍ଯ ଇତି ଭୂମାନଂ ଭଗଵୋ ଵିଜିଜ୍ଞାସ ଇତି ॥ ୭.୨୩.୧ ॥ ॥ ଇତି ତ୍ରଯୋଵିଂଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଯତ୍ର ନାନ୍ଯତ୍ପଶ୍ଯତି ନାନ୍ଯଚ୍ଛୃଣୋତି ନାନ୍ଯଦ୍ଵିଜାନାତି ସ ଭୂମାଥ ଯତ୍ରାନ୍ଯତ୍ପଶ୍ଯତ୍ଯନ୍ଯଚ୍ଛୃଣୋତ୍ଯନ୍ଯଦ୍ଵିଜାନାତି ତଦଲ୍ପଂ ଯୋ ଵୈ ଭୂମା ତଦମୃତମଥ ଯଦଲ୍ପଂ ତନ୍ମର୍ତ୍ଯ୍ଂ ସ ଭଗଵଃ କସ୍ମିନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଇତି ସ୍ଵେ ମହିମ୍ନି ଯଦି ଵା ନ ମହିମ୍ନୀତି ॥ ୭.୨୪.୧ ॥
ଗୋଅଶ୍ଵମିହ ମହିମେତ୍ଯାଚକ୍ଷତେ ହସ୍ତିହିରଣ୍ଯଂ ଦାସଭାର୍ଯଂ କ୍ଷେତ୍ରାଣ୍ଯାଯତନାନୀତି ନାହମେଵଂ ବ୍ରଵୀମି ବ୍ରଵୀମୀତି ହୋଵାଚାନ୍ଯୋହ୍ଯନ୍ଯସ୍ମିନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଇତି ॥ ୭.୨୪.୨ ॥ ॥ ଇତି ଚତୁର୍ଵିଂଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ସ ଏଵାଧସ୍ତାତ୍ସ ଉପରିଷ୍ଟାତ୍ସ ପଶ୍ଚାତ୍ସ ପୁରସ୍ତାତ୍ସ ଦକ୍ଷିଣତଃ ସ ଉତ୍ତରତଃ ସ ଏଵେଦଂ ସର୍ଵମିତ୍ଯଥାତୋଽହଂକାରାଦେଶ ଏଵାହମେଵାଧସ୍ତାଦହମୁପରିଷ୍ଟାଦହଂ ପଶ୍ଚାଦହଂ ପୁରସ୍ତାଦହଂ ଦକ୍ଷିଣତୋଽହମୁତ୍ତରତୋଽହମେଵେଦଂ ସର୍ଵମିତି ॥ ୭.୨୫.୧ ॥
ଅଥାତ ଆତ୍ମାଦେଶ ଏଵାତ୍ମୈଵାଧସ୍ତାଦାତ୍ମୋପରିଷ୍ଟାଦାତ୍ମା ପଶ୍ଚାଦାତ୍ମା ପୁରସ୍ତାଦାତ୍ମା ଦକ୍ଷିଣତ ଆତ୍ମୋତ୍ତରତ ଆତ୍ମୈଵେଦଂ ସର୍ଵମିତି ସ ଵା ଏଷ ଏଵଂ ପଶ୍ଯନ୍ନେଵଂ ମନ୍ଵାନ ଏଵଂ ଵିଜାନନ୍ନାତ୍ମରତିରାତ୍ମକ୍ରୀଡ ଆତ୍ମମିଥୁନ ଆତ୍ମାନନ୍ଦଃ ସ ସ୍ଵରାଡ୍ଭଵତି ତସ୍ଯ ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ କାମଚାରୋ ଭଵତି ଅଥ ଯେଽନ୍ଯଥାତୋ ଵିଦୁରନ୍ଯରାଜାନସ୍ତେ କ୍ଷଯ୍ଯଲୋକା ଭଵନ୍ତି ତେଷାଂ ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷ୍ଵକାମଚାରୋ ଭଵତି ॥ ୭.୨୫.୨ ॥ ॥ ଇତି ପଞ୍ଚଵିଂଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ତସ୍ଯ ହ ଵା ଏତସ୍ଯୈଵଂ ପଶ୍ଯତ ଏଵଂ ମନ୍ଵାନସ୍ଯୈଵଂ ଵିଜାନତ ଆତ୍ମତଃ ପ୍ରାଣ ଆତ୍ମତ ଆଶାତ୍ମତଃ ସ୍ମର ଆତ୍ମତ ଆକାଶ ଆତ୍ମତସ୍ତେଜ ଆତ୍ମତ ଆପ ଆତ୍ମତ ଆଵିର୍ଭାଵତିରୋଭାଵାଵାତ୍ମତୋଽନ୍ନମାତ୍ମତୋ ବଲମାତ୍ମତୋ ଵିଜ୍ଞାନମାତ୍ମତୋ ଧ୍ଯାନମାତ୍ମତଶ୍ଚିତ୍ତମାତ୍ମତଃ ସଂକଲ୍ପ ଆତ୍ମତୋ ମନ ଆତ୍ମତୋ ଵାଗାତ୍ମତୋ ନାମାତ୍ମତୋ ମନ୍ତ୍ରା ଆତ୍ମତଃ କର୍ମାଣ୍ଯାତ୍ମତ ଏଵେଦଂସର୍ଵମିତି ॥ ୭.୨୬.୧ ॥
ତଦେଷ ଶ୍ଲୋକୋ ନ ପଶ୍ଯୋ ମୃତ୍ଯୁଂ ପଶ୍ଯତି ନ ରୋଗଂ ନୋତ ଦୁଃଖତାଂ ସର୍ଵଂ ହ ପଶ୍ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସର୍ଵମାପ୍ନୋତି ସର୍ଵଶ ଇତି ସ ଏକଧା ଭଵତି ତ୍ରିଧା ଭଵତି ପଞ୍ଚଧା ସପ୍ତଧା ନଵଧା ଚୈଵ ପୁନଶ୍ଚୈକାଦଶଃ ସ୍ମୃତଃ ଶତଂ ଚ ଦଶ ଚୈକଶ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି ଚ ଵିଂଶତିରାହାରଶୁଦ୍ଧୌ ସତ୍ତ୍ଵଶୁଦ୍ଧୌ ଧ୍ରୁଵା ସ୍ମୃତିଃ ସ୍ମୃତିଲମ୍ଭେ ସର୍ଵଗ୍ରନ୍ଥୀନାଂ ଵିପ୍ରମୋକ୍ଷସ୍ତସ୍ମୈ ମୃଦିତକଷାଯାଯ ତମସସ୍ପାରଂ ଦର୍ଶଯତି ଭଗଵାନ୍ସନତ୍କୁମାରସ୍ତଂ ସ୍କନ୍ଦ ଇତ୍ଯାଚକ୍ଷତେ ତଂ ସ୍କନ୍ଦ ଇତ୍ଯାଚକ୍ଷତେ ॥ ୭.୨୬.୨ ॥ ॥ ଇତି ଷଡ୍ଵିଂଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥ ॥ ଇତି ସପ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥
॥ ଅଷ୍ଟମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥ ଅଥ ଯଦିଦମସ୍ମିନ୍ବ୍ରହ୍ମପୁରେ ଦହରଂ ପୁଣ୍ଡରୀକଂ ଵେଶ୍ମ ଦହରୋଽସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରାକାଶସ୍ତସ୍ମିନ୍ଯଦନ୍ତସ୍ତଦନ୍ଵେଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ତଦ୍ଵାଵ ଵିଜିଜ୍ଞାସିତଵ୍ଯମିତି ॥ ୮.୧.୧ ॥
ତଂ ଚେଦ୍ବ୍ରୂଯୁର୍ଯଦିଦମସ୍ମିନ୍ବ୍ରହ୍ମପୁରେ ଦହରଂ ପୁଣ୍ଡରୀକଂ ଵେଶ୍ମ ଦହରୋଽସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରାକାଶଃ କିଂ ତଦତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ ଯଦନ୍ଵେଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଯଦ୍ଵାଵ ଵିଜିଜ୍ଞାସିତଵ୍ଯମିତି ସ ବ୍ରୂଯାତ୍ ॥ ୮.୧.୨ ॥
ଯାଵାନ୍ଵା ଅଯମାକାଶସ୍ତାଵାନେଷୋଽନ୍ତର୍ହୃଦଯ ଅକାଶ ଉଭେ ଅସ୍ମିନ୍ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଅନ୍ତରେଵ ସମାହିତେ ଉଭାଵଗ୍ନିଶ୍ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚ ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସାଵୁଭୌ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଯଚ୍ଚାସ୍ଯେହାସ୍ତି ଯଚ୍ଚ ନାସ୍ତି ସର୍ଵଂ ତଦସ୍ମିନ୍ସମାହିତମିତି ॥ ୮.୧.୩ ॥
ତଂ ଚେଦ୍ବ୍ରୂଯୁରସ୍ମିଂଶ୍ଚେଦିଦଂ ବ୍ରହ୍ମପୁରେ ସର୍ଵଂ ସମାହିତଂ ସର୍ଵାଣି ଚ ଭୂତାନି ସର୍ଵେ ଚ କାମା ଯଦୈତଜ୍ଜରା ଵାପ୍ନୋତି ପ୍ରଧ୍ଵଂସତେ ଵା କିଂ ତତୋଽତିଶିଷ୍ଯତ ଇତି ॥ ୮.୧.୪ ॥
ସ ବ୍ରୂଯାତ୍ନାସ୍ଯ ଜରଯୈତଜ୍ଜୀର୍ଯତି ନ ଵଧେନାସ୍ଯ ହନ୍ଯତ ଏତତ୍ସତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମପୁରମସ୍ମିକାମାଃ ସମାହିତାଃ ଏଷ ଆତ୍ମାପହତପାପ୍ମା ଵିଜରୋ ଵିମୃତ୍ଯୁର୍ଵିଶୋକୋ ଵିଜିଘତ୍ସୋଽପିପାସଃ ସତ୍ଯକାମଃ ସତ୍ଯସଂକଲ୍ପୋ ଯଥା ହ୍ଯେଵେହ ପ୍ରଜା ଅନ୍ଵାଵିଶନ୍ତି ଯଥାନୁଶାସନମ୍ ଯଂ ଯମନ୍ତମଭିକାମା ଭଵନ୍ତି ଯଂ ଜନପଦଂ ଯଂ କ୍ଷେତ୍ରଭାଗଂ ତଂ ତମେଵୋପଜୀଵନ୍ତି ॥ ୮.୧.୫ ॥
ତଦ୍ଯଥେହ କର୍ମଜିତୋ ଲୋକଃ କ୍ଷୀଯତ ଏଵମେଵାମୁତ୍ର ପୁଣ୍ଯଜିତୋ ଲୋକଃ କ୍ଷୀଯତେ ତଦ୍ଯ ଇହାତ୍ମାନମନୁଵିଦ୍ଯ ଵ୍ରଜନ୍ତ୍ଯେତାଂଶ୍ଚ ସତ୍ଯାନ୍କାମାଂସ୍ତେଷାଂ ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷ୍ଵକାମଚାରୋ ଭଵତ୍ଯଥ ଯ ଇହାତ୍ମାନମନିଵୁଦ୍ଯ ଵ୍ରଜନ୍ତ୍ଯେତଂଶ୍ଚ ସତ୍ଯାନ୍କାମାଂସ୍ତେଷାଂ ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ କାମଚାରୋ ଭଵତି ॥ ୮.୧.୬ ॥ ॥ ଇତି ପ୍ରଥମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ସ ଯଦି ପିତୃଲୋକକାମୋ ଭଵତି ସଂକଲ୍ପାଦେଵାସ୍ଯ ପିତରଃ ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତେନ ପିତୃଲୋକେନ ସମ୍ପନ୍ନୋ ମହୀଯତେ ॥ ୮.୨.୧ ॥
ଅଥ ଯଦି ମାତୃଲୋକକାମୋ ଭଵତି ସଂକଲ୍ପାଦେଵାସ୍ଯ ମାତରଃ ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତେନ ମାତୃଲୋକେନ ସମ୍ପନ୍ନୋ ମହୀଯତେ ॥ ୮.୨.୨ ॥
ଅଥ ଯଦି ଭ୍ରାତୃଲୋକକାମୋ ଭଵତି ସଂକଲ୍ପାଦେଵାସ୍ଯ ଭ୍ରାତରଃ ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତେନ ଭ୍ରାତୃଲୋକେନ ସମ୍ପନ୍ନୋ ମହୀଯତେ ॥ ୮.୨.୩ ॥
ଅଥ ଯଦି ସ୍ଵସୃଲୋକକାମୋ ଭଵତି ସଂକଲ୍ପାଦେଵାସ୍ଯ ସ୍ଵସାରଃ ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତେନ ସ୍ଵସୃଲୋକେନ ସମ୍ପନ୍ନୋ ମହୀଯତେ ॥ ୮.୨.୪ ॥
ଅଥ ଯଦି ସଖିଲୋକକାମୋ ଭଵତି ସଂକଲ୍ପାଦେଵାସ୍ଯ ସଖାଯଃ ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତେନ ସଖିଲୋକେନ ସମ୍ପନ୍ନୋ ମହୀଯତେ ॥ ୮.୨.୫ ॥
ଅଥ ଯଦି ଗନ୍ଧମାଲ୍ଯଲୋକକାମୋ ଭଵତି ସଂକଲ୍ପାଦେଵାସ୍ଯ ଗନ୍ଧମାଲ୍ଯେ ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠତସ୍ତେନ ଗନ୍ଧମାଲ୍ଯଲୋକେନ ସମ୍ପନ୍ନୋ ମହୀଯତେ ॥ ୮.୨.୬ ॥
ଅଥ ଯଦ୍ଯନ୍ନପାନଲୋକକାମୋ ଭଵତି ସଂକଲ୍ପାଦେଵାସ୍ଯାନ୍ନପାନେ ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠତସ୍ତେନାନ୍ନପାନଲୋକେନ ସମ୍ପନ୍ନୋ ମହୀଯତେ ॥ ୮.୨.୭ ॥
ଅଥ ଯଦି ଗୀତଵାଦିତ୍ରଲୋକକାମୋ ଭଵତି ସଂକଲ୍ପାଦେଵାସ୍ଯ ଗୀତଵାଦିତ୍ରେ ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠତସ୍ତେନ ଗୀତଵାଦିତ୍ରଲୋକେନ ସମ୍ପନ୍ନୋ ମହୀଯତେ ॥ ୮.୨.୮ ॥
ଅଥ ଯଦି ସ୍ତ୍ରୀଲୋକକାମୋ ଭଵତି ସଂକଲ୍ପାଦେଵାସ୍ଯ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତେନ ସ୍ତ୍ରୀଲୋକେନ ସମ୍ପନ୍ନୋ ମହୀଯତେ ॥ ୮.୨.୯ ॥
ଯଂ ଯମନ୍ତମଭିକାମୋ ଭଵତି ଯଂ କାମଂ କାମଯତେ ସୋଽସ୍ଯ ସଂକଲ୍ପାଦେଵ ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠତି ତେନ ସମ୍ପନ୍ନୋ ମହୀଯତେ ॥ ୮.୨.୧୦ ॥ ॥ ଇତି ଦ୍ଵିତୀଯଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ତ ଇମେ ସତ୍ଯାଃ କାମା ଅନୃତାପିଧାନାସ୍ତେଷାଂ ସତ୍ଯାନାଂ ସତାମନୃତମପିଧାନଂ ଯୋ ଯୋ ହ୍ଯସ୍ଯେତଃ ପ୍ରୈତି ନ ତମିହ ଦର୍ଶନାଯ ଲଭତେ ॥ ୮.୩.୧ ॥
ଅଥ ଯେ ଚାସ୍ଯେହ ଜୀଵା ଯେ ଚ ପ୍ରେତା ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦିଚ୍ଛନ୍ନ ଲଭତେ ସର୍ଵଂ ତଦତ୍ର ଗତ୍ଵା ଵିନ୍ଦତେଽତ୍ର ହ୍ଯସ୍ଯୈତେ ସତ୍ଯାଃ କାମା ଅନୃତାପିଧାନାସ୍ତଦ୍ଯଥାପି ହିରଣ୍ଯନିଧିଂ ନିହିତମକ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞା ଉପର୍ଯୁପରି ସଞ୍ଚରନ୍ତୋ ନ ଵିନ୍ଦେଯୁରେଵମେଵେମାଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଜା ଅହରହର୍ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯ ଏତଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ନ ଵିନ୍ଦନ୍ତ୍ଯନୃତେନ ହି ପ୍ରତ୍ଯୂଢାଃ ॥ ୮.୩.୨ ॥
ସ ଵା ଏଷ ଆତ୍ମା ହୃଦି ତସ୍ଯୈତଦେଵ ନିରୁକ୍ତଂ ହୃଦ୍ଯଯମିତି ତସ୍ମାଦ୍ଧୃଦଯମହରହର୍ଵା ଏଵଂଵିତ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ ଲୋକମେତି ॥ ୮.୩.୩ ॥
ଅଥ ଯ ଏଷ ସମ୍ପ୍ରସାଦୋଽସ୍ମାଚ୍ଛରୀରାତ୍ସମୁତ୍ଥାଯ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିରୁପସମ୍ପଦ୍ଯ ସ୍ଵେନ ରୂପେଣାଭିନିଷ୍ପଦ୍ଯତ ଏଷ ଆତ୍ମେତି ହୋଵାଚୈତଦମୃତମଭଯମେତଦ୍ବ୍ରହ୍ମେତି ତସ୍ଯ ହ ଵା ଏତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ନାମ ସତ୍ଯମିତି ॥ ୮.୩.୪ ॥
ତାନି ହ ଵା ଏତାନି ତ୍ରୀଣ୍ଯକ୍ଷରାଣି ସତୀଯମିତି ତଦ୍ଯତ୍ସତ୍ତଦମୃତମଥ ଯତ୍ତି ତନ୍ମର୍ତ୍ଯମଥ ଯଦ୍ଯଂ ତେନୋଭେ ଯଚ୍ଛତି ଯଦନେନୋଭେ ଯଚ୍ଛତି ତସ୍ମାଦ୍ଯମହରହର୍ଵା ଏଵଂଵିତ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ ଲୋକମେତି ॥ ୮.୩.୫ ॥ ॥ ଇତି ତୃତୀଯଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ଯ ଆତ୍ମା ସ ସେତୁର୍ଧୃତିରେଷାଂ ଲୋକାନାମସଂଭେଦାଯ ନୈତଂ ସେତୁମହୋରାତ୍ରେ ତରତୋ ନ ଜରା ନ ମୃତ୍ଯୁର୍ନ ଶୋକୋ ନ ସୁକୃତଂ ନ ଦୁଷ୍କୃତଂ ସର୍ଵେ ପାପ୍ମାନୋଽତୋ ନିଵର୍ତନ୍ତେଽପହତପାପ୍ମା ହ୍ଯେଷ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଃ ॥ ୮.୪.୧ ॥
ତସ୍ମାଦ୍ଵା ଏତଂ ସେତୁଂ ତୀର୍ତ୍ଵାନ୍ଧଃ ସନ୍ନନନ୍ଧୋ ଭଵତି ଵିଦ୍ଧଃ ସନ୍ନଵିଦ୍ଧୋ ଭଵତ୍ଯୁପତାପୀ ସନ୍ନନୁପତାପୀ ଭଵତି ତସ୍ମାଦ୍ଵା ଏତଂ ସେତୁଂ ତୀର୍ତ୍ଵାପି ନକ୍ତମହରେଵାଭିନିଷ୍ପଦ୍ଯତେ ସକୃଦ୍ଵିଭାତୋ ହ୍ଯେଵୈଷ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଃ ॥ ୮.୪.୨ ॥
ତଦ୍ଯ ଏଵୈତଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣାନୁଵିନ୍ଦନ୍ତି ତେଷାମେଵୈଷ ବ୍ରହ୍ମଲୋକସ୍ତେଷାଂ ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ କାମଚାରୋ ଭଵତି ॥ ୮.୪.୩ ॥ ॥ ଇତି ଚତୁର୍ଥଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ଯଦ୍ଯଜ୍ଞ ଇତ୍ଯାଚକ୍ଷତେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମେଵ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ହ୍ଯେଵ ଯୋ ଜ୍ଞାତା ତଂ ଵିନ୍ଦତେଽଥ ଯଦିଷ୍ଟମିତ୍ଯାଚକ୍ଷତେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମେଵ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ହ୍ଯେଵେଷ୍ଟ୍ଵାତ୍ମାନମନୁଵିନ୍ଦତେ ॥ ୮.୫.୧ ॥
ଅଥ ଯତ୍ସତ୍ତ୍ରାଯଣମିତ୍ଯାଚକ୍ଷତେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମେଵ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ହ୍ଯେଵ ସତ ଆତ୍ମନସ୍ତ୍ରାଣଂ ଵିନ୍ଦତେଽଥ ଯନ୍ମୌନମିତ୍ଯାଚକ୍ଷତେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମେଵ ତବ୍ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ହ୍ଯେଵାତ୍ମାନମନୁଵିଦ୍ଯ ମନୁତେ ଽ॥ ୮.୫.୨ ॥
ଅଥ ଯଦନାଶକାଯନମିତ୍ଯାଚକ୍ଷତେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମେଵ ତଦେଷ ହ୍ଯାତ୍ମା ନ ନଶ୍ଯତି ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣାନୁଵିନ୍ଦତେଽଥ ଯଦରଣ୍ଯାଯନମିତ୍ଯାଚକ୍ଷତେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମେଵ ତଦରଶ୍ଚ ହ ଵୈ ଣ୍ଯଶ୍ଚାର୍ଣଵୌ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ତୃତୀଯସ୍ଯାମିତୋ ଦିଵି ତଦୈରଂ ମଦୀଯଂ ସରସ୍ତଦଶ୍ଵତ୍ଥଃ ସୋମସଵନସ୍ତଦପରାଜିତା ପୂର୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରଭୁଵିମିତଂ ହିରଣ୍ମଯମ୍ ॥ ୮.୫.୩ ॥
ତଦ୍ଯ ଏଵୈତଵରଂ ଚ ଣ୍ଯଂ ଚାର୍ଣଵୌ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣାନୁଵିନ୍ଦନ୍ତି ତେଷାମେଵୈଷ ବ୍ରହ୍ମଲୋକସ୍ତେଷାଂ ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ କାମଚାରୋ ଭଵତି ॥ ୮.୫.୪ ॥ ॥ ଇତି ପଞ୍ଚମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ଯା ଏତା ହୃଦଯସ୍ଯ ନାଡ୍ଯସ୍ତାଃ ପିଙ୍ଗଲସ୍ଯାଣିମ୍ନସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଶୁକ୍ଲସ୍ଯ ନୀଲସ୍ଯ ପୀତସ୍ଯ ଲୋହିତସ୍ଯେତ୍ଯସୌ ଵା ଆଦିତ୍ଯଃ ପିଙ୍ଗଲ ଏଷ ଶୁକ୍ଲ ଏଷ ନୀଲ ଏଷ ପୀତ ଏଷ ଲୋହିତଃ ॥ ୮.୬.୧ ॥
ତଦ୍ଯଥା ମହାପଥ ଆତତ ଉଭୌ ଗ୍ରାମୌ ଗଚ୍ଛତୀମଂ ଚାମୁଂ ଚୈଵମେଵୈତା ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ ରଶ୍ମଯ ଉଭୌ ଲୋକୌ ଗଚ୍ଛନ୍ତୀମଂ ଚାମୁଂ ଚାମୁଷ୍ମାଦାଦିତ୍ଯାତ୍ପ୍ରତାଯନ୍ତେ ତା ଆସୁ ନାଡୀଷୁ ସୃପ୍ତା ଆଭ୍ଯୋ ନାଡୀଭ୍ଯଃ ପ୍ରତାଯନ୍ତେ ତେଽମୁଷ୍ମିନ୍ନାଦିତ୍ଯେ ସୃପ୍ତାଃ ॥ ୮.୬.୨ ॥
ତଦ୍ଯତ୍ରୈତତ୍ସୁପ୍ତଃ ସମସ୍ତ୍ଃ ସମ୍ପ୍ରସନ୍ନଃ ସ୍ଵପ୍ନଂ ନ ଵିଜାନାତ୍ଯାସୁ ତଦା ନାଡୀଷୁ ସୃପ୍ତୋ ଭଵତି ତଂ ନ କଶ୍ଚନ ପାପ୍ମା ସ୍ପୃଶତି ତେଜସା ହି ତଦା ସମ୍ପନ୍ନୋ ଭଵତି ॥ ୮.୬.୩ ॥
ଅଥ ଯତ୍ରୈତଦବଲିମାନଂ ନୀତୋ ଭଵତି ତମଭିତ ଆସୀନା ଆହୁର୍ଜାନାସି ମାଂ ଜାନାସି ମାମିତି ସ ଯାଵଦସ୍ମାଚ୍ଛରୀରାଦନୁତ୍କ୍ରାନ୍ତୋ ଭଵତି ତାଵଜ୍ଜାନାତି ॥ ୮.୬.୪ ॥
ଅଥ ଯତ୍ରୈତଦସ୍ମାଚ୍ଛରୀରାଦୁତ୍କ୍ରାମତ୍ଯଥୈତୈରେଵ ରଶ୍ମିଭିରୂର୍ଧ୍ଵମାକ୍ରମତେ ସ ଓମିତି ଵା ହୋଦ୍ଵା ମୀଯତେ ସ ଯାଵତ୍କ୍ଷିପ୍ଯେନ୍ମନସ୍ତାଵଦାଦିତ୍ଯଂ ଗଚ୍ଛତ୍ଯେତଦ୍ଵୈ ଖଲୁ ଲୋକଦ୍ଵାରଂ ଵିଦୁଷାଂ ପ୍ରପଦନଂ ନିରୋଧୋଽଵିଦୁଷାମ୍ ॥ ୮.୬.୫ ॥
ତଦେଷ ଶ୍ଲୋକଃ । ଶତଂ ଚୈକା ଚ ହୃଦଯସ୍ଯ ନାଡ୍ଯସ୍ତାସାଂ ମୂର୍ଧାନମଭିନିଃସୃତୈକା । ତଯୋର୍ଧ୍ଵମାଯନ୍ନମୃତତ୍ଵମେତି ଵିଷ୍ଵଙ୍ଙନ୍ଯା ଉତ୍କ୍ରମଣେ ଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ୍କ୍ରମଣେ ଭଵନ୍ତି ॥ ୮.୬.୬ ॥ ॥ ଇତି ଷଷ୍ଠଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଯ ଆତ୍ମାପହତପାପ୍ମା ଵିଜରୋ ଵିମୃତ୍ଯୁର୍ଵିଶୋକୋ ଵିଜିଘତ୍ସୋଽପିପାସଃ ସତ୍ଯକାମଃ ସତ୍ଯସଂକଲ୍ପଃ ସୋଽନ୍ଵେଷ୍ଟଵ୍ଯଃ ସ ଵିଜିଜ୍ଞାସିତଵ୍ଯଃ ସ ସର୍ଵାଂଶ୍ଚ ଲୋକାନାପ୍ନୋତି ସର୍ଵାଂଶ୍ଚ କାମାନ୍ଯସ୍ତମାତ୍ମାନମନୁଵିଦ୍ଯ ଵିଜାନାତୀତି ହ ପ୍ରଜାପତିରୁଵାଚ ॥ ୮.୭.୧ ॥
ତଦ୍ଧୋଭଯେ ଦେଵାସୁରା ଅନୁବୁବୁଧିରେ ତେ ହୋଚୁର୍ହନ୍ତ ତମାତ୍ମାନମନ୍ଵେଚ୍ଛାମୋ ଯମାତ୍ମାନମନ୍ଵିଷ୍ଯ ସର୍ଵାଂଶ୍ଚ ଲୋକାନାପ୍ନୋତି ସର୍ଵାଂଶ୍ଚ କାମାନିତୀନ୍ଦ୍ରୋ ହୈଵ ଦେଵାନାମଭିପ୍ରଵଵ୍ରାଜ ଵିରୋଚନୋଽସୁରାଣାଂ ତୌ ହାସଂଵିଦାନାଵେଵ ସମିତ୍ପାଣୀ ପ୍ରଜାପତିସକାଶମାଜଗ୍ମତୁଃ ॥ ୮.୭.୨ ॥
ତୌ ହ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶତଂ ଵର୍ଷାଣି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମୂଷତୁସ୍ତୌ ହ ପ୍ରଜାପତିରୁଵାଚ କିମିଚ୍ଛନ୍ତାଵାସ୍ତମିତି ତୌ ହୋଚତୁର୍ଯ ଆତ୍ମାପହତପାପ୍ମା ଵିଜରୋ ଵିମୃତ୍ଯୁର୍ଵିଶୋକୋ ଵିଜିଘତ୍ସୋଽପିପାସଃ ସତ୍ଯକାମଃ ସତ୍ଯସଂକଲ୍ପଃ ସୋଽନ୍ଵେଷ୍ଟଵ୍ଯଃ ସ ଵିଜିଜ୍ଞାସିତଵ୍ଯଃ ସ ସର୍ଵାଂଶ୍ଚ ଲୋକାନାପ୍ନୋତି ସର୍ଵାଂଶ୍ଚ କାମାନ୍ଯସ୍ତମାତ୍ମାନମନୁଵିଦ୍ଯ ଵିଜାନାତୀତି ଭଗଵତୋ ଵଚୋ ଵେଦଯନ୍ତେ ତମିଚ୍ଛନ୍ତାଵଵାସ୍ତମିତି ॥ ୮.୭.୩ ॥
ତୌ ହ ପ୍ରଜାପତିରୁଵାଚ ଯ ଏଷୋଽକ୍ଷିଣି ପୁରୁଷୋ ଦୃଶ୍ଯତ ଏଷ ଆତ୍ମେତି ହୋଵାଚୈତଦମୃତମଭଯମେତଦ୍ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯଥ ଯୋଽଯଂ ଭଗଵୋଽପ୍ସୁ ପରିଖ୍ଯାଯତେ ଯଶ୍ଚାଯମାଦର୍ଶେ କତମ ଏଷ ଇତ୍ଯେଷ ଉ ଏଵୈଷୁ ସର୍ଵେଷ୍ଵନ୍ତେଷୁ ପରିଖ୍ଯାଯତ ଇତି ହୋଵାଚ ॥ ୮.୭.୪ ॥ ॥ ଇତି ସପ୍ତମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଉଦଶରାଵ ଆତ୍ମାନମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଯଦାତ୍ମନୋ ନ ଵିଜାନୀଥସ୍ତନ୍ମେ ପ୍ରବ୍ରୂତମିତି ତୌ ହୋଦଶରାଵେଽଵେକ୍ଷାଂଚକ୍ରାତେ ତୌ ହ ପ୍ରଜାପତିରୁଵାଚ କିଂ ପଶ୍ଯଥ ଇତି ତୌ ହୋଚତୁଃ ସର୍ଵମେଵେଦମାଵାଂ ଭଗଵ ଆତ୍ମାନଂ ପଶ୍ଯାଵ ଆ ଲୋମଭ୍ଯଃ ଆ ନଖେଭ୍ଯଃ ପ୍ରତିରୂପମିତି ॥ ୮.୮.୧ ॥
ତୌ ହ ପ୍ରଜାପତିରୁଵାଚ ସାଧ୍ଵଲଂକୃତୌ ସୁଵସନୌ ପରିଷ୍କୃତୌ ଭୂତ୍ଵୋଦଶରାଵେଽଵେକ୍ଷେଥାମିତି ତୌ ହ ସାଧ୍ଵଲଂକୃତୌ ସୁଵସନୌ ପରିଷ୍କୃତୌ ଭୂତ୍ଵୋଦଶରାଵେଽଵେକ୍ଷାଂଚକ୍ରାତେ ତୌ ହ ପ୍ରଜାପତିରୁଵାଚ କିଂ ପଶ୍ଯଥ ଇତି ॥ ୮.୮.୨ ॥
ତୌ ହୋଚତୁର୍ଯଥୈଵେଦମାଵାଂ ଭଗଵଃ ସାଧ୍ଵଲଂକୃତୌ ସୁଵସନୌ ପରିଷ୍କୃତୌ ସ୍ଵ ଏଵମେଵେମୌ ଭଗଵଃ ସାଧ୍ଵଲଂକୃତୌ ସୁଵସନୌ ପରିଷ୍କୃତାଵିତ୍ଯେଷ ଆତ୍ମେତି ହୋଵାଚୈତଦମୃତମଭଯମେତଦ୍ବ୍ରହ୍ମେତି ତୌ ହ ଶାନ୍ତହୃଦଯୌ ପ୍ରଵଵ୍ରଜତୁଃ ॥ ୮.୮.୩ ॥
ତୌ ହାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପ୍ରଜାପତିରୁଵାଚାନୁପଲଭ୍ଯାତ୍ମାନମନନୁଵିଦ୍ଯ ଵ୍ରଜତୋ ଯତର ଏତଦୁପନିଷଦୋ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଦେଵା ଵାସୁରା ଵା ତେ ପରାଭଵିଷ୍ଯନ୍ତୀତି ସ ହ ଶାନ୍ତହୃଦଯ ଏଵ ଵିରୋଚନୋଽସୁରାଞ୍ଜଗାମ ତେଭ୍ଯୋ ହୈତାମୁପନିଷଦଂ ପ୍ରୋଵାଚାତ୍ମୈଵେହ ମହଯ୍ଯ ଆତ୍ମା ପରିଚର୍ଯ ଆତ୍ମାନମେଵେହ ମହଯନ୍ନାତ୍ମାନଂ ପରିଚରନ୍ନୁଭୌ ଲୋକାଵଵାପ୍ନୋତୀମଂ ଚାମୁଂ ଚେତି ॥ ୮.୮.୪ ॥
ତସ୍ମାଦପ୍ଯଦ୍ଯେହାଦଦାନମଶ୍ରଦ୍ଦଧାନମଯଜମାନମାହୁରାସୁରୋ ବତେତ୍ଯସୁରାଣାଂ ହ୍ଯେଷୋପନିଷତ୍ପ୍ରେତସ୍ଯ ଶରୀରଂ ଭିକ୍ଷଯା ଵସନେନାଲଂକାରେଣେତି ସଂସ୍କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯେତେନ ହ୍ଯମୁଂ ଲୋକଂ ଜେଷ୍ଯନ୍ତୋ ମନ୍ଯନ୍ତେ ॥ ୮.୮.୫ ॥ ॥ ଇତି ଅଷ୍ଟମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଅଥ ହେନ୍ଦ୍ରୋଽପ୍ରାପ୍ଯୈଵ ଦେଵାନେତଦ୍ଭଯଂ ଦଦର୍ଶ ଯଥୈଵ ଖଲ୍ଵଯମସ୍ମିଞ୍ଛରୀରେ ସାଧ୍ଵଲଂକୃତେ ସାଧ୍ଵଲଂକୃତୋ ଭଵତି ସୁଵସନେ ସୁଵସନଃ ପରିଷ୍କୃତେ ପରିଷ୍କୃତ ଏଵମେଵାଯମସ୍ମିନ୍ନନ୍ଧେଽନ୍ଧୋ ଭଵତି ସ୍ରାମେ ସ୍ରାମଃ ପରିଵୃକ୍ଣେ ପରିଵୃକ୍ଣୋଽସ୍ଯୈଵ ଶରୀରସ୍ଯ ନାଶମନ୍ଵେଷ ନଶ୍ଯତି ନାହମତ୍ର ଭୋଗ୍ଯଂ ପଶ୍ଯାମୀତି ॥ ୮.୯.୧ ॥
ସ ସମିତ୍ପାଣିଃ ପୁନରେଯାଯ ତଂ ହ ପ୍ରଜାପତିରୁଵାଚ ମଘଵନ୍ଯଚ୍ଛାନ୍ତହୃଦଯଃ ପ୍ରାଵ୍ରାଜୀଃ ସାର୍ଧଂ ଵିରୋଚନେନ କିମିଚ୍ଛନ୍ପୁନରାଗମ ଇତି ସ ହୋଵାଚ ଯଥୈଵ ଖଲ୍ଵଯଂ ଭଗଵୋଽସ୍ମିଞ୍ଛରୀରେ ସାଧ୍ଵଲଂକୃତେ ସାଧ୍ଵଲଂକୃତୋ ଭଵତି ସୁଵସନେ ସୁଵସନଃ ପରିଷ୍କୃତେ ପରିଷ୍କୃତ ଏଵମେଵାଯମସ୍ମିନ୍ନନ୍ଧେଽନ୍ଧୋ ଭଵତି ସ୍ରାମେ ସ୍ରାମଃ ପରିଵୃକ୍ଣେ ପରିଵୃକ୍ଣୋଽସ୍ଯୈଵ ଶରୀରସ୍ଯ ନାଶମନ୍ଵେଷ ନଶ୍ଯତି ନାହମତ୍ର ଭୋଗ୍ଯଂ ପଶ୍ଯାମୀତି ॥ ୮.୯.୨ ॥
ଏଵମେଵୈଷ ମଘଵନ୍ନିତି ହୋଵାଚୈତଂ ତ୍ଵେଵ ତେ ଭୂଯୋଽନୁଵ୍ଯାଖ୍ଯାସ୍ଯାମି ଵସାପରାଣି ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶତଂ ଵର୍ଷାଣୀତି ସ ହାପରାଣି ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶତଂ ଵର୍ଷାଣ୍ଯୁଵାସ ତସ୍ମୈ ହୋଵାଚ ॥ ୮.୯.୩ ॥ ॥ ଇତି ନଵମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଯ ଏଷ ସ୍ଵପ୍ନେ ମହୀଯମାନଶ୍ଚରତ୍ଯେଷ ଆତ୍ମେତି ହୋଵାଚୈତଦମୃତମଭଯମେତଦ୍ବ୍ରହ୍ମେତି ସ ହ ଶାନ୍ତହୃଦଯଃ ପ୍ରଵଵ୍ରାଜ ସ ହାପ୍ରାପ୍ଯୈଵ ଦେଵାନେତଦ୍ଭଯଂ ଦଦର୍ଶ ତଦ୍ଯଦ୍ଯପୀଦଂ ଶରୀରମନ୍ଧଂ ଭଵତ୍ଯନନ୍ଧଃ ସ ଭଵତି ଯଦି ସ୍ରାମମସ୍ରାମୋ ନୈଵୈଷୋଽସ୍ଯ ଦୋଷେଣ ଦୁଷ୍ଯତି ॥ ୮.୧୦.୧ ॥
ନ ଵଧେନାସ୍ଯ ହନ୍ଯତେ ନାସ୍ଯ ସ୍ରାମ୍ଯେଣ ସ୍ରାମୋ ଘ୍ନନ୍ତି ତ୍ଵେଵୈନଂ ଵିଚ୍ଛାଦଯନ୍ତୀଵାପ୍ରିଯଵେତ୍ତେଵ ଭଵତ୍ଯପି ରୋଦିତୀଵ ନାହମତ୍ର ଭୋଗ୍ଯଂ ପଶ୍ଯାମୀତି ॥ ୮.୧୦.୨ ॥
ସ ସମିତ୍ପାଣିଃ ପୁନରେଯାଯ ତଂ ହ ପ୍ରଜାପତିରୁଵାଚ ମଘଵନ୍ଯଚ୍ଛାନ୍ତହୃଦଯଃ ପ୍ରାଵ୍ରାଜୀଃ କିମିଚ୍ଛନ୍ପୁନରାଗମ ଇତି ସ ହୋଵାଚ ତଦ୍ଯଦ୍ଯପୀଦଂ ଭଗଵଃ ଶରୀରମନ୍ଧଂ ଭଵତ୍ଯନନ୍ଧଃ ସ ଭଵତି ଯଦି ସ୍ରାମମସ୍ରାମୋ ନୈଵୈଷୋଽସ୍ଯ ଦୋଷେଣ ଦୁଷ୍ଯତି ॥ ୮.୧୦.୩ ॥
ନ ଵଧେନାସ୍ଯ ହନ୍ଯତେ ନାସ୍ଯ ସ୍ରାମ୍ଯେଣ ସ୍ରାମୋ ଘ୍ନନ୍ତି ତ୍ଵେଵୈନଂ ଵିଚ୍ଛାଦଯନ୍ତୀଵାପ୍ରିଯଵେତ୍ତେଵ ଭଵତ୍ଯପି ରୋଦିତୀଵ ନାହମତ୍ର ଭୋଗ୍ଯଂ ପଶ୍ଯାମୀତ୍ଯେଵମେଵୈଷ ମଘଵନ୍ନିତି ହୋଵାଚୈତଂ ତ୍ଵେଵ ତେ ଭୂଯୋଽନୁଵ୍ଯାଖ୍ଯାସ୍ଯାମି ଵସାପରାଣି ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶତଂ ଵର୍ଷାଣୀତି ସ ହାପରାଣି ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶତଂ ଵର୍ଷାଣ୍ଯୁଵାସ ତସ୍ମୈ ହୋଵାଚ ॥ ୮.୧୦.୪ ॥ ॥ ଇତି ଦଶମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ତଦ୍ଯତ୍ରୈତତ୍ସୁପ୍ତଃ ସମସ୍ତଃ ସମ୍ପ୍ରସନ୍ନଃ ସ୍ଵପ୍ନଂ ନ ଵିଜାନାତ୍ଯେଷ ଆତ୍ମେତି ହୋଵାଚୈତଦମୃତମଭଯମେତଦ୍ବ୍ରହ୍ମେତି ସ ହ ଶାନ୍ତହୃଦଯଃ ପ୍ରଵଵ୍ରାଜ ସ ହାପ୍ରାପ୍ଯୈଵ ଦେଵାନେତଦ୍ଭଯଂ ଦଦର୍ଶ ନାହ ଖଲ୍ଵଯମେଵଂ ସମ୍ପ୍ରତ୍ଯାତ୍ମାନଂ ଜାନାତ୍ଯଯମହମସ୍ମୀତି ନୋ ଏଵେମାନି ଭୂତାନି ଵିନାଶମେଵାପୀତୋ ଭଵତି ନାହମତ୍ର ଭୋଗ୍ଯଂ ପଶ୍ଯାମୀତି ॥ ୮.୧୧.୧ ॥
ସ ସମିତ୍ପାଣିଃ ପୁନରେଯାଯ ତଂ ହ ପ୍ରଜାପତିରୁଵାଚ ମଘଵନ୍ଯଚ୍ଛାନ୍ତହୃଦଯଃ ପ୍ରାଵ୍ରାଜୀଃ କିମିଚ୍ଛନ୍ପୁନରାଗମ ଇତି ସ ହୋଵାଚ ନାହ ଖଲ୍ଵଯଂ ଭଗଵ ଏଵଂ ସମ୍ପ୍ରତ୍ଯାତ୍ମାନଂ ଜାନାତ୍ଯଯମହମସ୍ମୀତି ନୋ ଏଵେମାନି ଭୂତାନି ଵିନାଶମେଵାପୀତୋ ଭଵତି ନାହମତ୍ର ଭୋଗ୍ଯଂ ପଶ୍ଯାମୀତି ॥ ୮.୧୧.୨ ॥
ଏଵମେଵୈଷ ମଘଵନ୍ନିତି ହୋଵାଚୈତଂ ତ୍ଵେଵ ତେ ଭୂଯୋଽନୁଵ୍ଯାଖ୍ଯାସ୍ଯାମି ନୋ ଏଵାନ୍ଯତ୍ରୈତସ୍ମାଦ୍ଵସାପରାଣି ପଞ୍ଚ ଵର୍ଷାଣୀତି ସ ହାପରାଣି ପଞ୍ଚ ଵର୍ଷାଣ୍ଯୁଵାସ ତାନ୍ଯେକଶତଂ ସମ୍ପେଦୁରେତତ୍ତଦ୍ଯଦାହୁରେକଶତଂ ହ ଵୈ ଵର୍ଷାଣି ମଘଵାନ୍ପ୍ରଜାପତୌ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମୁଵାସ ତସ୍ମୈ ହୋଵାଚ ॥ ୮.୧୧.୩ ॥ ॥ ଇତି ଏକାଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ମଘଵନ୍ମର୍ତ୍ଯଂ ଵା ଇଦଂ ଶରୀରମାତ୍ତଂ ମୃତ୍ଯୁନା ତଦସ୍ଯାମୃତସ୍ଯାଶରୀରସ୍ଯାତ୍ମନୋଽଧିଷ୍ଠାନମାତ୍ତୋ ଵୈ ସଶରୀରଃ ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯାଭ୍ଯାଂ ନ ଵୈ ସଶରୀରସ୍ଯ ସତଃ ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯଯୋରପହତିରସ୍ତ୍ଯଶରୀରଂ ଵାଵ ସନ୍ତଂ ନ ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯେ ସ୍ପୃଶତଃ ॥ ୮.୧୨.୧ ॥
ଅଶରୀରୋ ଵାଯୁରଭ୍ରଂ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସ୍ତନଯିତ୍ନୁରଶରୀରାଣ୍ଯେତାନି ତଦ୍ଯଥୈତାନ୍ଯମୁଷ୍ମାଦାକାଶାତ୍ସମୁତ୍ଥାଯ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିରୁପସମ୍ପଦ୍ଯ ସ୍ଵେନ ରୂପେଣାଭିନିଷ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ॥ ୮.୧୨.୨ ॥
ଏଵମେଵୈଷ ସମ୍ପ୍ରସାଦୋଽସ୍ମାଚ୍ଛରୀରାତ୍ସମୁତ୍ଥାଯ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିରୁପସମ୍ପଦ୍ଯ ସ୍ଵେନ ରୂପେଣାଭିନିଷ୍ପଦ୍ଯତେ ସ ଉତ୍ତମପୁରୁଷଃ ସ ତତ୍ର ପର୍ଯେତି ଜକ୍ଷତ୍କ୍ରୀଡନ୍ରମମାଣଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଵା ଯାନୈର୍ଵା ଜ୍ଞାତିଭିର୍ଵା ନୋପଜନଂ ସ୍ମରନ୍ନିଦଂ ଶରୀରଂ ସ ଯଥା ପ୍ରଯୋଗ୍ଯ ଆଚରଣେ ଯୁକ୍ତ ଏଵମେଵାଯମସ୍ମିଞ୍ଛରୀରେ ପ୍ରାଣୋ ଯୁକ୍ତଃ ॥ ୮.୧୨.୩ ॥
ଅଥ ଯତ୍ରୈତଦାକାଶମନୁଵିଷଣ୍ଣଂ ଚକ୍ଷୁଃ ସ ଚାକ୍ଷୁଷଃ ପୁରୁଷୋ ଦର୍ଶନାଯ ଚକ୍ଷୁରଥ ଯୋ ଵେଦେଦଂ ଜିଘ୍ରାଣୀତି ସ ଆତ୍ମା ଗନ୍ଧାଯ ଘ୍ରାଣମଥ ଯୋ ଵେଦେଦମଭିଵ୍ଯାହରାଣୀତି ସ ଆତ୍ମାଭିଵ୍ଯାହାରାଯ ଵାଗଥ ଯୋ ଵେଦେଦଂ ଶୃଣଵାନୀତି ସ ଆତ୍ମା ଶ୍ରଵଣାଯ ଶ୍ରୋତ୍ରମ୍ ॥ ୮.୧୨.୪ ॥
ଅଥ ଯୋ ଵେଦେଦଂ ମନ୍ଵାନୀତି ସାତ୍ମା ମନୋଽସ୍ଯ ଦୈଵଂ ଚକ୍ଷୁଃ ସ ଵା ଏଷ ଏତେନ ଦୈଵେନ ଚକ୍ଷୁଷା ମନସୈତାନ୍କାମାନ୍ପଶ୍ଯନ୍ରମତେ ଯ ଏତେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ॥ ୮.୧୨.୫ ॥
ତଂ ଵା ଏତଂ ଦେଵା ଆତ୍ମାନମୁପାସତେ ତସ୍ମାତ୍ତେଷାଂ ସର୍ଵେ ଚ ଲୋକା ଆତ୍ତାଃ ସର୍ଵେ ଚ କାମାଃ ସ ସର୍ଵାଂଶ୍ଚ ଲୋକାନାପ୍ନୋତି ସର୍ଵାଂଶ୍ଚ କାମାନ୍ଯସ୍ତମାତ୍ମାନମନୁଵିଦ୍ଯ ଵିଜାନାତୀତି ହ ପ୍ର୍ଜାପତିରୁଵାଚ ପ୍ରଜାପତିରୁଵାଚ ॥ ୮.୧୨.୬ ॥ ॥ ଇତି ଦ୍ଵାଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଶ୍ଯାମାଚ୍ଛବଲଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ଶବଲାଚ୍ଛ୍ଯାମଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେଽଶ୍ଵ ଇଵ ରୋମାଣି ଵିଧୂଯ ପାପଂ ଚନ୍ଦ୍ର ଇଵ ରାହୋର୍ମୁଖାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯ ଧୂତ୍ଵା ଶରୀରମକୃତଂ କୃତାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଲୋକମଭିସଂଭଵାମୀତ୍ଯଭିସଂଭଵାମୀତି ॥ ୮.୧୩.୧ ॥ ॥ ଇତି ତ୍ରଯୋଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଆକାଶୋ ଵୈ ନାମ ନାମରୂପଯୋର୍ନିର୍ଵହିତା ତେ ଯଦନ୍ତରା ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ତଦମୃତଂ ସ ଆତ୍ମା ପ୍ରଜାପତେଃ ସଭାଂ ଵେଶ୍ମ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ଯଶୋଽହଂ ଭଵାମି ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଯଶୋ ରାଜ୍ଞାଂ ଯଶୋଵିଶାଂ ଯଶୋଽହମନୁପ୍ରାପତ୍ସି ସ ହାହଂ ଯଶସାଂ ଯଶଃ ଶ୍ଯେତମଦତ୍କମଦତ୍କଂ ଶ୍ଯେତଂ ଲିନ୍ଦୁ ମାଭିଗାଂ ଲିନ୍ଦୁ ମାଭିଗାମ୍ ॥ ୮.୧୪.୧ ॥ ॥ ଇତି ଚତୁର୍ଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ତଧୈତଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଜାପତଯୈ ଉଵାଚପ୍ରଜାପତିର୍ମନଵେ ମନୁଃ ପ୍ରଜାଭ୍ଯଃ ଆଚାର୍ଯକୁଲାଦ୍ଵେଦମଧୀତ୍ଯ ଯଥାଵିଧାନଂ ଗୁରୋଃ କର୍ମାତିଶେଷେଣାଭିସମାଵୃତ୍ଯ କୁଟୁମ୍ବେ ଶୁଚୌ ଦେଶେ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯମଧୀଯାନୋ ଧର୍ମିକାନ୍ଵିଦଧଦାତ୍ମନି ସର୍ଵୈନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ସମ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯାହିଂସନ୍ସର୍ଵ ଭୂତାନ୍ଯନ୍ଯତ୍ର ତୀର୍ଥେଭ୍ଯଃ ସ ଖଲ୍ଵେଵଂ ଵର୍ତଯନ୍ଯାଵଦାଯୁଷଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମଭିସମ୍ପଦ୍ଯତେ ନ ଚ ପୁନରାଵର୍ତତେ ନ ଚ ପୁନରାଵର୍ତତେ ॥ ୮.୧୫.୧ ॥ ॥ ଇତି ପଞ୍ଚଦଶଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥

Explore More