The Guru

śrī dāsabodha adhyāya 11

(Dasbodh Dashak 11 in English (IAST))

Samartha Ramdas

Also known as Dasbodh · Dasbodh adhyay 11 · Shri Dasbodh

Dasbodh Dashak 11. The Dasbodh of Samartha Ramdas, spoken in the caves at Shivthar Ghal and set down by his disciple Kalyan Swami. Cast as a dialogue between guru and disciple across twenty dashaks, each of ten samasas, it moves from the discipline of listening through discrimination between the real and the unreal to the nature of the Self — practical throughout, and addressed to people living in the world. This dashak is named in its colophon for निरूपण.

#of 321
samāsa pahilā : siddhāṃtanirūpaṇa || śrīrāmasamartha ||
samāsa dusarā : catvāradevanirūpaṇa || śrīrāma ||
samāsa tisarā : śikavaṇa nirūpaṇa || śrīrāma ||
samāsa cavathā : sāravivekanirūpaṇa || śrīrāma ||
samāsa pāṃcavā : rājakāraṇa nirūpaṇa || śrīrāma ||
samāsa sahāvā : mahaṃta lakṣaṇa || śrīrāma ||
samāsa sātavā : caṃcal̤a nadīī || śrīrāma ||
samāsa āṭhavā : aṃtarātmāvivaraṇa || śrīrāma ||
samāsa navāvā : upadeśa nirūpaṇa || śrīrāma ||
samāsa dahāvā : nispṛha vartaṇūka || śrīrāma ||
samāsa pahilā : siddhāṃtanirūpaṇa || śrīrāmasamartha ||
ākāśāpāsūna vāyo hoto | hā toṃ pratyaye yeto |
vāyopāsūna agnī jo to | sāvadha aikā || 1 ||
vāyocī kaṭhīṇa ghisaṇī | tetheṃ nirmāṇa jālā vanhī |
maṃda vāyo sītal̤a pāṇī | tethuni jāleṃ || 2 ||
āpāpāsūna jālī pṛthvī | te nānā bījarūpa jāṇāvī |
bījāpāsūna utpatti vhāvī | hā svabhāvaci āhe || 3 ||
mul̤īṃ sṛṣṭī kalpanecī | kalpanā āhe mul̤īṃcī |
jayepāsūna devatrayācī | kāyā jālī || 4 ||
niścal̤āmadheṃ caṃcal̤a | te ci kalpanā keval̤a |
aṣṭadhā prakṛtīceṃ mūl̤a | kalpanārūpa || 5 ||
kalpanā teci aṣṭadhā prakṛti | aṣṭadhā teci kalpanāmurtī |
mul̤āgrāpāsūna utpatti | aṣṭadhā jāṇāvī || 6 ||
pāṃca bhūteṃ tīna guṇa | āṭha jālīṃ donī mil̤ona |
mhaṇauni aṣṭadhā prakṛti jāṇa | bolijete || 7 ||
mul̤īṃ kalpanārūpa jālī | puḍheṃ teci phāpāvalī |
keval̤a jaḍatvāsa ālī | sṛṣṭirūpeṃ || 8 ||
mul̤īṃ jālī te mūl̤amāyā | triguṇa jāle te guṇamāyā |
jaḍatva pāvalī te avidyā māyā | sṛṣṭirūpeṃ || 9 ||
puḍheṃ cyārī khāṇī jālyā | cyārī vāṇī vistāralyā |
nānā yonī pragaṭalyā | nānā vektī || 10 ||
aisī jālī ubhāraṇī | ātāṃ aikā saṃvhāraṇī |
māgīla daśakīṃ viśada karūni | bolileṃ ase || 11 ||
paraṃtu ātāṃ saṃkal̤ita | bolijela saṃvhārasaṃketa |
śrote vakte yetheṃ citta | deūna aikā || 12 ||
śata varuṣeṃ anāvṛṣṭi | tetheṃ āṭela jīvasṛṣṭi |
aiśā kalpāṃtācyā goṣṭī | śāstrīṃ niropilyā || 13 ||
bārākal̤īṃ tape sūrya | teṇeṃ pṛthvīcī rakśā hoye |
maga te rakśā virona jāye | jal̤āṃtarīṃ || 14 ||
teṃ jal̤a śoṣī vaiśvānaru | vanhī jhaḍapī samīru |
samīra vitul̤e nirākāru | jaiseṃ taiseṃ || 15 ||
aisī sṛṣṭisaṃhāraṇī jālī | māgāṃ vistāreṃ bolilī |
māyānirāseṃ uralī | svarūpasthiti || 16 ||
tetheṃ jīvaśiva piṃḍabrahmāṃḍa | aṭona geleṃ thotāṃḍa |
māyeavidyeceṃ baṃḍa | vital̤ona geleṃ || 17 ||
vivekeṃci bolilā kśaye | mhaṇoni vivekapral̤aye |
vivekī jāṇatī kāye | mūrkhāsa kal̤e || 18 ||
sṛṣṭi śodhitāṃ sakal̤a | yeka caṃcal̤a yeka niścal̤a |
caṃcal̤āsa kartā caṃcal̤a | caṃcal̤arūpī 19 ||
jo sakal̤a śarīrīṃ varte | sakala kartutvāsa pravarte |
karūna akartā hā varte | śabda jayā || 20 ||
rāva raṃka brahmādika | sakal̤āṃmadheṃ varte yeka |
nānā śarīreṃ cāl̤aka | iṃdriyeṃdvāreṃ || 21 ||
tyāsa paramātmā bolatī | sakal̤a kartā aiseṃ jāṇatī |
pari to nāsela pracitī | vivekeṃ pāhāvī || 22 ||
jo svānāmadheṃ gurugurito | jo sūkarāṃmadheṃ kurukurito |
gāḍhavīṃ bharona bhuṃkato | āṭāhāsyeṃ || 23 ||
loka nānā deha dekhatī | vivekī dehāṃta pāhātī |
paṃḍita samadarśaneṃ ghetī | yeṇeṃ prakāreṃ || 24 ||
|| śloka ||
vidyāvinayasaṃpanne brāhmaṇe gavi hastini |
śuni caiva śvapāke ca paṃḍitāḥ samadarśinaḥ ||
deha pāhātāṃ vegal̤āle | paraṃtu aṃtara yekaci jāleṃ |
prāṇīmātra dekhileṃ | yekāṃtareṃ || 25 ||
aneka prāṇī nirmāṇa hotī | parī yekaci kal̤ā vartatī |
taye nāṃva jagajjotī | jāṇatīkal̤ā || 26 ||
śrotrīṃ nānā śabda jāṇe | tvacemadheṃ sītoṣṇa jāṇe |
cakṣumadheṃ pāhoṃ jāṇe | nānā padārtha || 27 ||
rasanemadheṃ rasa jāṇe | ghrāṇāmadheṃ vāsa to jāṇe |
karmaiṃdriyāmadheṃ jāṇe | nānā viṣayasvāda || 28 ||
sūkśma rūpeṃ sthūl̤a rakśī | nānā sukhaduḥkheṃ parīkśī |
tyāsa mhaṇatī aṃtarasākśī | aṃtarātmā || 29 ||
ātmā aṃtarātmā viśvātmā | caitanya sarvātmā sukśmātmā |
jīvātmā śivātmā paramātmā | draṣṭā sākśī sattārūpa || 30 ||
vikārāmadhīla vikārī | akhaṃḍa nānā vikāra karī |
tayāsa vastu mhaṇatī bhikārī | parama hīna || 31 ||
sarva yekaci disatī | avaghā yekaṃkāra karitī |
te avaghī māīka sthitī | caṃcal̤āmadheṃ || 32 ||
caṃcal̤a māyā te māīka | niścal̤a parabrahma yeka |
nityānityaviveka | yākāraṇe || 33 ||
jāto jīva to prāṇa | neṇe jīva to ajñāna |
janmato jīva to jāṇa | vāsanātmaka || 34 ||
aikya jīva to brahmāṃśa | jetheṃ piṃḍabrahmāṃḍanirāsa |
yetheṃ sāṃgitale viśeṣa | catvāra jīva || 35 ||
aso heṃ avagheṃ caṃcal̤a | caṃcal̤a jāīla sakal̤a |
niścal̤a teṃ niścal̤a | ādiaṃtīṃ || 36 ||
ādya madhya avasāna | je vastu samasamāna |
nirvikārī nirguṇa niraṃjana | niḥsaṃga niḥprapaṃca || 37 ||
upādhīnirāseṃ tatvatā | jīvaśivāsa aikyatā |
vivaṃcūna pāhoṃ jātāṃ | upādhi kaiṃcī || 38 ||
aso jāṇaṇeṃ titukeṃ jñāna | paraṃtu hoteṃ vijñāna |
maneṃ vol̤akhāveṃ unmana | koṇyā prakāreṃ || 39 ||
vṛttisa na kal̤e nivṛtti | guṇāsa kaiṃcī nirguṇaprāptī |
guṇātīta sādhaka saṃtīṃ | vivekeṃ keleṃ || 40 ||
śravaṇāparīsa manana sāra | mananeṃ kal̤e sārāsāra |
nijadhyāseṃ sākśātkāra | niḥsaṃga vastu || 41 ||
nirguṇīṃ je ananyatā | teci mukti sāyojyatā |
lakśyāṃśa vācyāṃśa ātāṃ | pure jālā || 42 ||
alakśīṃ rāhileṃ lakśa | siddhāṃtīṃ kaiṃcā pūrvapakśa |
apratyakśāsa kaiṃceṃ pratyakśa | asona nāhīṃ || 43 ||
asona māīka upādhī | teci sahajasamādhī |
śravaṇeṃ bal̤āvī buddhī | niścayācī || 44 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde siddhāṃtanirūpaṇanāma samāsa pahilā ||
samāsa dusarā : catvāradevanirūpaṇa || śrīrāma ||
yeka niścal̤a yeka caṃcal̤a | caṃcal̤īṃ guṃtaleṃ sakal̤a |
niścal̤a teṃ niścal̤a | jaiseṃ taiseṃ || 1 ||
pāhe niścal̤ācā viveka | aisā lakśāṃmadheṃ yeka |
niścal̤āaisā niścayātmaka | niścal̤aci to || 2 ||
yā niścal̤ācyā goṣṭī sāṃgatī | punhāṃ caṃcal̤ākaḍe dhāṃvatī |
caṃcal̤acakrīṃ nighona jātī | aise thoḍe || 3 ||
caṃcal̤īṃ caṃcal̤a janmaleṃ | caṃcal̤āci madheṃ vāḍhaleṃ |
avagheṃ caṃcal̤aci biṃbaleṃ | janmavarī || 4 ||
pṛthvī avaghī caṃcal̤ākaḍe | karaṇeṃ titukeṃ caṃcal̤īṃ ghaḍe |
caṃcal̤a sāṃḍūna niścal̤īṃ pavāḍe | aisā kaiṃcā || 5 ||
caṃcal̤a kāṃhīṃ niścal̤enā | niścal̤a kadāpī cal̤enā |
nityānityavivekeṃ janā | umaje kāṃhīṃ || 6 ||
kāṃhīṃ umajaleṃ tarī numaje | kāṃhīṃ samajaleṃ tarī na samaje |
kāṃhīṃ bujhe tarī nirbuje | kiṃcita mātra || 7 ||
saṃdeha anumāna āṇī bhrama | avaghā caṃcal̤āmadheṃ śrama |
niścal̤īṃ kadā nāhīṃ varma | samajaleṃ pāhije || 8 ||
caṃcal̤ākarī titukī māyā | māīka jāle vilayā |
lahāna thora mhaṇāvayā | kārya nāhīṃ || 9 ||
sagaṭa māyā vistāralī | aṣṭadhā prakṛti phāṃpāvalī |
citravicitra vikāralī | nānā rūpeṃ || 10 ||
nānā utpattī nānā vikāra | nānā prāṇī lāhāna thora |
nānā padārtha makāra | nānā rūpeṃ || 11 ||
vikāravaṃta vikāraleṃ | sūkśma jaḍatvā āleṃ |
amaryāda disoṃ lāgaleṃ | kāṃhīṃcābāhīṃ || 12 ||
maga nānā śarīreṃ nirmāṇa jālīṃ | nānā nāmābhidhāneṃ ṭhevilīṃ |
bhāṣā paratveṃ kal̤oṃ ālīṃ | kāhīṃ kāṃhīṃ || 13 ||
maga nānā rīti nānā daṃḍaka | ācāra yekāhūna yeka |
vartoṃ lāgale sakal̤a loka | lokācāreṃ || 14 ||
aṣṭadhā prakṛtīcīṃ śarīreṃ | nirmāṇa jālīṃ lāhānathoreṃ |
puḍheṃ āpulālyā prakāreṃ | vartoṃ lāgatī || 15 ||
nānā matteṃ nirmāṇa jālīṃ | nānā pāṣāṃḍeṃ vāḍhalīṃ |
nānā prakārīcīṃ uṭhilīṃ || nānā baṃḍeṃ ||
16 || jaisā pravāha paḍilā | taisāca loka cālilā |
koṇa vārīla koṇālā | yeka nāhīṃ || 17 ||
pṛthvīcā jālā gal̤āṃṭhā | yekāhūna yeka moṭhā |
koṇa kharā koṇa khoṭā | koṇa jāṇe || 18 ||
ācāra bahukāceṃta paḍilā | kityeka poṭāsāṭhīṃ buḍālā |
avaghā varapaṃgaci jālā | sābhimāneṃ || 19 ||
deva jāle udaṃḍa | devāṃceṃ māṃḍaleṃ bhaṃḍa |
bhūtādevatāṃceṃ thotāṃḍa | yekaci jāleṃ || 20 ||
mukhya deva to kal̤enā | kāśāsa kāṃhīṃca mil̤enā |
yekāsa yeka val̤enā | anāvara || 21 ||
aisā nāsalā vicāra | koṇa pāhāto sārāsāra |
kaicā lahāna kaiṃcā thora | kal̤ecinā || 22 ||
śāstrāṃcā bājāra bharalā | devāṃcā galbalā jālā |
loka kāmanecyā vratālā | jhoṃbona paḍatī || 23 ||
aiseṃ avagheṃ nāsaleṃ | satyāsatya hārapaleṃ |
avagheṃ anāyeka jāleṃ | cahūṃkaḍe || 24 ||
matāmatāṃcā galbalā | koṇī pusenā koṇālā |
jo je matīṃ sāṃpaḍalā | tayāsa teṃci thora || 25 ||
asatyācā abhimāna | teṇeṃ pāvije patana |
mhaṇoniyāṃ jñāte jana | satya śodhitī || 26 ||
loka vartatī sakal̤a | teṃ jñātyāsa karatal̤āmal̤a |
ātāṃ eikā keval̤a | vivekī ho || 27 ||
loka koṇyā paṃtheṃ jātī | āṇi koṇyā devāsa bhajatī |
aisī he rokaḍī pracitī | sāvadha aikā || 28 ||
mṛttikā dhātu pāṣāṇādika | aisiyā pratimā aneka |
bahuteka lokāṃcā daṃḍaka | pratimādevīṃ || 29 ||
nānā devāṃce avatāra | caritreṃ aikatī yeka nara |
japa dhyāna niraṃtara | karitī pūjā || 30 ||
yeka sakal̤āṃcā aṃtarātmā | viśvīṃ varte jo viśvātmā |
draṣṭā sākśī jñānātmā | mānitī yeka || 31 ||
yeka te nirmal̤a niścal̤a | kadāpī navheti caṃcal̤a |
ananyabhāveṃ keval̤a | vastuca te || 32 ||
yeka nānā pratimā | dusarā avatāramahimā |
tisarā to aṃtarātmā | cauthā to nirvikārī || 33 ||
aise he catvāra deva | sṛṣṭīmadhīla svabhāva |
yāvegal̤ā aṃtarbhāva | koṭheṃci nāhīṃ || 34 ||
avagheṃ yekaci mānitī | te sākśa deva jāṇatī |
paraṃtu aṣṭadhā prakṛti | vol̤akhilī pāhije || 35 ||
prakṛtīmadhīla deva | to prakṛtīcā svabhāva |
bhāvātīta māhānabhāva | vivekeṃ jāṇāvā || 36 ||
jo nirmal̤āsa dhyāīla | to nirmal̤aci hoīla |
jo jayāsa bhajela | to tadrūpa jāṇāvā || 37 ||
kśīra nīra nivaḍitī | te rājahaṃsa bolijetī |
sārāsāra jāṇatī | te māhānabhāva || 38 ||
are jo caṃcal̤āsa dhyāīla | to sahajaci cal̤ela |
jo niścal̤āsa bhajela | to niścal̤aci || 39 ||
prakṛtīsārikheṃ cālāveṃ | parī aṃtarīṃ śāśvata vol̤akhāveṃ |
satya hoūna vartāveṃ | lokāṃaiseṃ || 40 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde catvāradevanirūpaṇanāma samāsa dusarā ||
samāsa tisarā : śikavaṇa nirūpaṇa || śrīrāma ||
bahutāṃ janmāṃcā sevaṭa | naradeha sāṃpaḍe avacaṭa |
yetheṃ vartāveṃ cokhaṭa | nitinyāyeṃ || 1 ||
prapaṃca karāvā nemaka | pāhāvā paramārthaviveka |
jeṇeṃkaritāṃ ubhaya loka | saṃtuṣṭa hotī || 2 ||
śata varuṣeṃ vaya nemileṃ | tyāṃta bāl̤apaṇa neṇatāṃ geleṃ |
tāruṇya avagheṃ vecaleṃ | viṣayāṃkaḍe || 3 ||
vṛddhapaṇīṃ nānā roga | bhogaṇeṃ lāge karmabhoga |
ātāṃ bhagavaṃtācā yoga | koṇe vel̤e || 4 ||
rājika devika udega ciṃtā | anna vastra dehamamatā |
nānā prasaṃgeṃ avacitā | janma gelā || 5 ||
loka maramaroṃ jātī | vaḍileṃ gelīṃ he pracitī |
jāṇata jāṇata niścitī | kāye mānileṃ || 6 ||
agna gṛhāsī lāgalā | āṇi sāvakāsa nijelā |
to kaisā mhaṇāvā bhalā | ātmahatyārā || 7 ||
puṇyamārga avaghā buḍālā | pāpasaṃgraha udaṃḍa jālā |
yemayātanecā jholā | kaṭhīṇa āhe || 8 ||
tarī ātāṃ aiseṃ na karāveṃ | bahuta vivekeṃ vartāveṃ ||
ika loka paratra sādhāveṃ | dohīkaḍe || 9 ||
āl̤asāceṃ phal̤a rokaḍeṃ | jāṃbhayā deūna nidrā paḍe |
sukha mhaṇauna āvaḍe | āl̤asī lokāṃ || 10 ||
sākśepa karitāṃ kaṣṭatī | paraṃtu puḍheṃ suravāḍatī |
khātī jevitī sukhī hotī | yetneṃkarūnī || 11 ||
āl̤asa udāsa nāgavaṇā | āl̤asa pretnabuḍavaṇā |
āl̤aseṃ karaṃṭapaṇācyā khuṇā | pragaṭa karitī || 12 ||
mhaṇauna āl̤asa nasāvā | tarīca pāvije vaibhavā |
aratrīṃ paratrīṃ jīvā | samādhāna || 13 ||
pretna karāvā to koṇa | heṃci aikā nirūpaṇa |
sāvadha karūna aṃtaḥkaraṇa | nimiṣya yeka || 14 ||
prātaḥkāl̤ī uṭhāveṃ | kāṃhīṃ pāṭhāṃtara karāve |
yethānaśaktī āṭhavāveṃ sarvottamāsī || 15 ||
maga diśekaḍe jāveṃ | je koṇāsica navhe ṭhāveṃ |
śaucya ācmana karāveṃ | nirmal̤a jal̤eṃ || 16 ||
mukhamārjana prātaḥsnāna | saṃdhyā tarpaṇa devatārcana |
puḍheṃ vaiśyadevaupāsana | yethāsāṃga || 17 ||
kāṃhīṃ phal̤āhāra ghyāva | maga saṃsāradhāṃdā karāvā |
suśabdeṃ rājī rākhāvā | sakal̤a loka || 18 ||
jyā jyācā jo vyāpāra | tetheṃ asāve khabardāra |
duścitapaṇeṃ tarī pora | veḍhā lāvī || 19 ||
cuke ṭhake visare sāṃḍī | āṭhavaṇa jāliyāṃ carphaḍī |
duścita āl̤asācī rakaḍī | pracita pāhā || 20 ||
yākāraṇeṃ sāvadhāna | yekāgra asāveṃ mana |
tarī maga jevitāṃ bhojana | goḍa vāṭe|| 21 ||
puḍheṃ bhojana jāliyāṃvarī | kāṃhīṃ vācī carcā karī |
yekāṃtīṃ jāūna vivarī | nānā graṃtha || 22 ||
tarīca prāṇī śāhāṇā hoto | nāhīṃtarī mūrkhaci rāhāto |
loka khātī āpaṇa pāhāto | dainyavāṇā || 23 ||
aika sadevapaṇāceṃ lakśaṇa | rikāmyā jāūṃ nedī yeka kśaṇa |
prapaṃcavevasāyāceṃ jñāna | bareṃ pāhe || 24 ||
kāṃhīṃ mel̤avī maga jevī | guṃtalyā lokāṃsa ugavī |
śarīra kāraṇīṃ lāvī | kāṃhīṃ tarī || 25 ||
kāṃhīṃ dharmacarcā purāṇa | harīkathā nirūpaṇa |
vāyāṃ jaūṃ nedī kśaṇa | dohīṃkaḍe || 26 ||
aisā jo sarvasāvadha | tyāsa kaiṃcā asela kheda |
vivekeṃ tuṭalā samaṃdha | dehabuddhīcā || 27 ||
āhe titukeṃ devāceṃ | aiseṃ vartaṇeṃ niścayāceṃ |
mūl̤a tuṭeṃ udvegāceṃ | yeṇeṃ rītīṃ || 28 ||
prapaṃcīṃ pāhije suvarṇa | paramārthīṃ paṃcikarṇa |
māhāvākyāceṃ vivaraṇa | karitāṃ suṭe || 29 ||
karma upāsanā āṇi jñāna | yeṇeṃ rāhe samādhāna |
paramārthāceṃ jeṃ sādhana | teṃci aikata jāveṃ || 30 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde sikavaṇanirūpaṇanāma samāsa tīsarā ||
samāsa cavathā : sāravivekanirūpaṇa || śrīrāma ||
brahma mhaṇije nirākāra | gaganāsārikhā vicāra |
vikāra nāhīṃ nirvikāra | teṃci brahma || 1 ||
brahma mhaṇije niścal̤a | aṃtarātmā to caṃcal̤a |
draṣṭā sākśī keval̤a | bolije tayā || 2 ||
to aṃtarātmā mhaṇije deva | tyācā caṃcal̤a svabhāva |
pāl̤itāhe sakal̤a jīva | aṃtarī vasonī || 3 ||
tyāvegal̤e jaḍa padārtha | teṇeṃvīṇa deha vertha |
teṇeṃci kal̤e paramārtha | sakal̤a kāṃhī || 4 ||
karmamārga upāsanā mārga | jñānamārga siddhāṃtamārga |
pravṛttimārga nivṛttimārga | devacī cālavī || 5 ||
caṃcal̤eviṇa niścal̤a kal̤enā | caṃcal̤a tarī sthirāvenā |
aiseṃ he vicāra nānā | bare pāhā || 6 ||
caṃcal̤aniścal̤ācī saṃdhī | tetheṃ bhāṃbāvate buddhi |
karmamārgāce je vidhī | te maga ailikaḍe || 7 ||
deva yā sakal̤āṃce mūl̤a | devāsa mūl̤a nā ḍāl̤a |
parabrahma teṃ niścal̤a | nirvikārī || 8 ||
nirvikārī āṇi vikārī| yeka mhaṇela to bhikārī |
vicārācī hote vārī | dekhatadekhatāṃ || 9 ||
sakal̤a paramārthāsa mūl̤a | paṃcīkarṇa māhāvākya keval̤a |
teṃcī karāveṃ prāṃjal̤a | punaḥpunhāṃ || 10 ||
pahilā deha sthūl̤akāyā | āṭhavā deha mūl̤amāyā |
aṣṭa deha nirśaliyāṃ | vikāra kaiṃcā || 11 ||
yākāraṇeṃ vikārī | sācāaisī bājīgarī |
yeka samaje yeka kharī | mānitāhe || 12 ||
utpatti sthitī saṃvhāra | yāvegal̤ā nirvikāra |
kal̤āyāsāṭhīṃ sārāsāra | vicāra kelā || 13 ||
sāra asāra donī yeka | tetheṃ kaiṃcā uralā viveka |
parikśā neṇatī taṃka | pāpī karaṃṭe || 14 ||
jo yekaci vistāralā | to aṃtarātmā bolilā |
nānā vikārīṃ vikāralā | nirvikārī navhe || 15 ||
aiseṃ pragaṭaci āhe | āpulyā pratyayeṃ pāhe |
kāya rāhe kāya na rāhe | heṃ kal̤enā || 16 ||
jeṃ akhaṃḍa hota jāteṃ | jeṃ sarvadā saṃvhārateṃ |
rokaḍeṃ pracitīsa yeteṃ | janāmadheṃ || 17 ||
yeka raḍe yeka carphaḍī | yekāṃcī dharī naraḍī |
yekamekāṃ jhoṃbatī barāḍī | dukal̤l̤ale jaise || 18 ||
nāhīṃ nyāve nāhiṃ nīti | aise he loka vartatī |
āṇi avagheṃca sāra mhaṇatī | vivekahīna || 19 ||
dhoṃḍe sāṃḍūna soneṃ ghyāveṃ | mātī sāṃḍūna anna khāveṃ |
āṇi āvagheṃci sāra mhaṇāveṃ | bāṣkal̤apaṇeṃ || 20 ||
mhaṇauni hā vicāra karāvā | satyamārga toci dharāvā |
lābha jāṇona ghyāvā | vivekācā || 21 ||
sāragāra yekaci sarī | tetheṃ parīkśesa kaiṃcī urī |
yākāraṇeṃ caturīṃ | parīkśā karāvī || 22 ||
jetheṃ parīkśecā abhāva | tetheṃ de ghāva ghe ghāva |
sagaṭa sārikhā svabhāva | lauṃdapaṇācā || 23 ||
gheva ye teṃci ghyāveṃ | gheva na ye teṃ soṃḍāveṃ |
uṃca nīca vol̤akhāveṃ | tyā nāva jñāna || 24 ||
saṃsārasāṃtesa āle | yeka lābheṃ amara jāle |
yeka te karaṃṭe ṭhakale | mudala geleṃ || 25 ||
jāṇatyāneṃ aiseṃ na karāveṃ | sāra teṃci śodhūna ghyāveṃ |
asāra teṃ jāṇona tyāgāveṃ | vamaka jaiseṃ || 26 ||
teṃ vamaka karī prāśana | tarī teṃ svānāceṃ lakśaṇa |
tetheṃ sucismaṃta brāhmaṇa | kāya karī || 27 ||
jehi|m jaiseṃ saṃcita keleṃ | tayāsa taiseṃci ghaḍaleṃ |
jeṃ abhyāsīṃ paḍona jaḍaleṃ | teṃ toṃ suṭenā || 28 ||
yeka divyānneṃ bhakśitī | yeka viṣṭhā sāvaḍitī |
āpulyā vaḍilāṃcā ghetī | sābhimāna || 29 ||
aso vivekeviṇa | bolaṇeṃ titukā sīṇa |
koṇīyekeṃ śravaṇa manana | keleṃci karāveṃ || 30 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde sāravivekanirūpaṇanāma samāsa cauthā ||
samāsa pāṃcavā : rājakāraṇa nirūpaṇa || śrīrāma ||
karma keleṃci karāveṃ | dhyāna dharileṃci dharāveṃ |
vivaraleṃci vivarāveṃ | punhā nirūpaṇa || 1 ||
taiseṃ āmhāṃsa ghaḍaleṃ | bolileṃci bolaṇeṃ paḍileṃ |
kāṃ jeṃ bighaḍaleṃci ghaḍaleṃ | pāhije samādhāna || 2 ||
ananya rāhe samudāva | itara janāsa upaje bhāva |
aisā āhe abhiprāva | upāyācā || 3 ||
mukhya harikathā nirūpaṇa | dusareṃ teṃ rājakaraṇa |
tisareṃ teṃ sāvadhapaṇa | sarvaviṣaīṃ || 4 ||
cauthā atyaṃta sākśapa | pheḍāve nānā ākśapa |
anyāye thora athavā alpa | kśmā karīta jāve || 5 ||
jāṇāveṃ parāceṃ aṃtara | udāsīnatā niraṃtara |
nītinyāyāsi aṃtara | paḍoṃca nedāveṃ || 6 ||
saṃketeṃ loka vedhāvā | yekūnayeka bodhāvā |
prapaṃcahi sāvarāvā | yethānaśaktyā || 7 ||
prapaṃcasamayo vol̤akhāvā | dhīra bahuta asāvā |
saṃmaṃdha paḍoṃ nedāvā | ati parī tayācā || 8 ||
upādhīsī vistārāveṃ | upādhīṃta na saṃpaḍāveṃ |
nīcatva pahileṃca ghyāveṃ | āṇi mūrkhapaṇa || 9 ||
doṣa dekhona jhāṃkāve| avaguṇa akhaṃḍa na bolāve |
durjana sāṃpaḍona soḍāve | paropakāra karūnī || 10 ||
taṟhe bharoṃca naye | sucāve nānā upāye |
navhe teṃci karāveṃ kāyeṃ | dīrgha pretneṃ || 11 ||
phaḍa nāsoṃci nedāvā | paḍilā prasaṃga sāṃvarāvā |
ativāda na karāvā | koṇīyekāsī || 12 ||
dusaryāceṃ abhiṣṭa jāṇāveṃ | bahutāṃceṃ bahuta sosāveṃ |
na sose tarī jāveṃ | digāṃtarāpratī || 13 ||
dukhaḥ dusaryāceṃ jāṇāveṃ | aikona tarī vāṃṭūna ghyāveṃ |
bareṃ vāīṭa sosāveṃ | samudāyāceṃ || 14 ||
apāra asāveṃ pāṭhāṃtara | sannidhaci asāvā vicāra |
sadā sarvadā tatpara | paropakārāsī || 15 ||
śāṃtī karūna karavāvī | taṟhe sāṃḍūna sāṃḍavāvī |
kriyā karūna karavāvī | bahutāṃkaravīṃ || 16 ||
karaṇeṃ asela apāye | tarī bolona dākhaūṃ naye |
paraspareṃci pratyaye | pracitīsa āṇāvā || 17 ||
jo bahutāṃce sosīna | tyāsa bahuteka loka mil̤enā |
bahuta sositāṃ urenā | mahatva āpuleṃ || 18 ||
rājakāraṇa bahuta karāveṃ | paraṃtu kal̤oṃca nedāveṃ |
parapīḍevarī nasāveṃ | aṃtaḥkaraṇa || 19 ||
loka pārakhūna sāṃḍāve | rājakāraṇeṃ abhimāna jhāḍāve |
punhā mel̤aūna ghyāveṃ | durīla dore || 20 ||
hiravaṭāsī durī dharāveṃ | kacaraṭāsī na bolāveṃ |
samaṃdha paḍatā soḍūna jāveṃ | yekīkaḍe || 21 ||
aiseṃ aso rājakāraṇa | sāṃgatāṃ teṃ asādhāraṇa |
sucita astāṃ aṃtaḥkaraṇa | rājakāraṇa jāṇe || 22 ||
vṛkṣīṃ rūḍhāsī ucalāveṃ | yuddhakartyāsa ḍhakalūna dyāveṃ |
kārabārāceṃ sāṃgāveṃ | āṃga kaiseṃ || 23 ||
pāhātāṃ tarī sāṃpaḍenā | kīrti karūṃ tarī rāhenā |
āleṃ vaibhava abhil̤āsīnā | kāṃhīṃ kelyāṃ || 24 ||
yekāṃcī pāṭhī rākhaṇeṃ | yekāṃsa dekho na sakaṇeṃ |
aisīṃ navheta kīṃ lakṣaṇeṃ | cāturyācīṃ || 25 ||
nyāya bolatāṃhi mānenā | hita teṃci na ye manā |
yetheṃ kāṃhīṃca cālenā | tyāgeṃvīṇa || 26 ||
śrotīṃ kal̤ona ākṣepileṃ | mhaṇauna bolileṃci bolileṃ |
nyūnapūrṇa kṣmā keleṃ | pāhije śrotīṃ || 27 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde rājakāraṇanirūpaṇanāma samāsa pāṃcavā ||
samāsa sahāvā : mahaṃta lakṣaṇa || śrīrāma ||
śuddha neṭakeṃ lyāhāveṃ | lehona śuddha śodhāveṃ |
śodhūna śuddha vācāveṃ | cukoṃ naye || 1 ||
viśkal̤ita mātrukā nemasta karāvyā | dhāṭyā jāṇona sadṛḍha dharāvyā |
raṃga rākhona bharāvyā | nānā kathā || 2 ||
jāṇāyāceṃ sāṃgatāṃ na ye | sāṃgāyāceṃ nemasta na ye |
samajalyāviṇa kāṃhīṃca na ye | koṇīyeka || 3 ||
harikathā nirūpaṇa | nemastapaṇeṃ rājakāraṇa |
vartāyāceṃ lakṣaṇa | teṃhi asāveṃ || 4 ||
pusoṃ jāṇe sāṃgoṃ jāṇe | arthāṃtara karūṃ jāṇe |
sakal̤ikāṃceṃ rākhoṃ jāṇe | samādhāna || 5 ||
dīrgha sūcanā ādhīṃ kal̤e | sāvadhapaṇeṃ tarka prabal̤e |
jāṇajāṇoni nival̤e | yethāyogya || 6 ||
aisā jāṇe jo samasta | toci mahaṃta buddhimaṃta |
yāvegal̤eṃ aṃtavaṃta | sakal̤a kāṃhīṃ || 7 ||
tāl̤avel̤a tānamāneṃ | prabaṃda kavitā jāḍa vacaneṃ |
majyālasī nānā cinheṃ | sucatī tayā || 8 ||
jo yekāṃtāsa tatpara | ādhīṃ karī pāṭhāṃtara |
athavā śodhī arthāṃtara | graṃthagarbhīṃceṃ || 9 ||
ādhīṃca sikona jo sikavī | toci pāve śreṣṭha padavī |
guṃtalyā lokāṃsa ugavī | vivekabal̤eṃ || 10 ||
akṣara suṃdara vācaṇeṃ suṃdara | bolaṇeṃ suṃdara cālaṇeṃ suṃdara |
bhakti jñāna vairāgya suṃdara | karūna dāvī || 11 ||
jayāsa yetnaci āvaḍe | nānā prasaṃgīṃ pavāḍe |
dhīṭapaṇeṃ pragaṭe daḍe | aisā navhe || 12 ||
sāṃkaḍīmadheṃ vartoṃ jāṇe | upādhīmadheṃ mil̤oṃ jāṇe |
aliptapaṇeṃ rākhoṃ jāṇe | āpaṇāsī || 13 ||
āhe tarī sarvāṃ ṭhāīṃ | pāhoṃ jātāṃ koṭheṃci nāhīṃ |
jaisā aṃtarātmā ṭhāīṃcā ṭhāīṃ | gupta jālā || 14 ||
tyāvegal̤eṃ kāṃhīṃca nase | pāhoṃ jātāṃ to na dise |
na disona vartavītase | prāṇīmātrāṃsī || 15 ||
taisāca hāhi nānāparī | bahuta janāsa śāhāṇe karī |
nānā vidyā tyā vivarī | sthūl̤a sūkṣmā || 16 ||
āpaṇākaritāṃ śāhāṇe hotī | te sahajaci soye dharitī |
jāṇatepaṇācī mahaṃtī | aisī ase || 17 ||
rākhoṃ jāṇeṃ nītinyāya | na karī na karavī anyāye |
kaṭhīṇa prasaṃgīṃ upāye | karūṃ jāṇe || 18 ||
aisā puruṣa dhāraṇecā | toci ādhāra bahutāṃcā |
dāsa mhaṇe raghunāthācā | guṇa ghyāvā || 19 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde mahaṃtalakṣaṇanirūpaṇanāma samāsa sahāvā ||
samāsa sātavā : caṃcal̤a nadīī || śrīrāma ||
caṃcal̤a nadī gupta gaṃgā | smaraṇeṃ pāvana karīṃ jagā |
pracita rokaḍī pāhā gā | anyathā navhe || 1 ||
keval̤a acaṃcal̤īṃ nirmāṇa jālī | adhomukheṃ bal̤eṃ cālilī |
akhaṃḍa vāhe parī dekhilī | nāhīṃca koṇīṃ || 2 ||
val̤aṇeṃ vāṃkāṇeṃ bhovare | ukal̤yā taraṃga jhare |
lādā lāṭā kātare | ṭhāīṃ ṭhāīṃ || 3 ||
śuṣka jal̤āce cal̤āl̤a | dhārā dhabābe khal̤āl̤a |
cipal̤yā cal̤akyā bhal̤āl̤a | capal̤a pāṇī || 4 ||
pheṇa phuge helāve | sairāvairā udaka dhāve |
theṃba phuī mojāve | aṇureṇu kitī || 5 ||
vosāṇe vāhatī udaṃḍa | jhotāve darkuṭe dagaḍa |
khaḍakeṃ beṭeṃ āḍa | val̤asā uṭhe || 6 ||
mṛda bhūmī tuṭona gelyā | kaṭhīṇa taiśyāci rāhilyā |
ṭhāīṃ ṭhāīṃ udaṃḍa pāhilyā | sṛṣṭīmadheṃ || 7 ||
yeka te vāhataci gele | yeka val̤aśāmadheṃ paḍile |
yeka sāṃkaḍīṃta āḍakale | adhomukha || 8 ||
yeka āpaṭaāpaṭoṃca gelī | yeka ciraḍacirdoṃca melīṃ |
kitīyeka te phugalīṃ | pāṇī bharaleṃ || 9 ||
yeka bal̤āce nivaḍale | te pohataci ugamāsa gele |
ugamadarśaneṃ pavitra jāle | tīrtharūpa || 10 ||
tetheṃ brahmādikāṃcīṃ bhuvaneṃ | brahmāṃḍadevatāṃcīṃ sthāneṃ |
upharāṭī gaṃgā pāhātāṃ mil̤aṇeṃ | sakal̤āṃsa tetheṃ || 11 ||
tyā jal̤āaiseṃ nāhī nirmal̤a | tyā jal̤āaiseṃ nāhīṃ caṃcal̤a |
āponārāyaṇa keval̤a | bolije tyāsī || 12 ||
māhānadī parī aṃtarāl̤īṃ | pratyakṣa vāhe sarvakāl̤īṃ |
svargamṛtyupātāl̤ī | pasaralī pāhā || 13 ||
adhordha aṣṭahi diśā | ticeṃ udaka karī val̤asā |
jāṇate jāṇatī jagadīśā | sārikhīca te || 14 ||
anaṃta pātrīṃ udaka bharaleṃ | koṭheṃ pājhapājharoṃca geleṃ |
kitīyeka teṃ vecaleṃ | saṃsārāsī || 15 ||
yekyāsaṃge teṃ kaḍavaṭa | yekyāsaṃgeṃ teṃ gul̤acaṭa |
yekyāsaṃge te tikhaṭa | turaṭa kṣāra || 16 ||
jyā jyā padārthāsa mil̤e | tetheṃ tadrūpaci misal̤e |
sakhole bhūmīsa tuṃbal̤e | sakholapaṇeṃ || 17 ||
viṣāmadheṃ viṣaci hoteṃ | amṛtāmadheṃ mil̤ona jāte |
sugaṃdhīṃ sugaṃdha teṃ | durgaṃdhīṃ durgaṃdha || 18 ||
guṇīṃ avaguṇīṃ mil̤e | jyāceṃ tyāparī nival̤e |
tyā udakācā mahimā na kal̤e | udakeṃviṇa || 19 ||
udaka vāhe aparaṃpāra | na kal̤e nadī kīṃ sarovara |
jal̤avāsa karūna nara | rāhile kitīyeka || 20 ||
ugamāpailikaḍe gele | tetheṃ paratona pāhileṃ |
taṃva teṃ pāṇīca āṭaleṃ | kāṃhīṃ nāhīṃ || 21 ||
vṛttisunya yogeśvara | yācā pāhāvā vicāra |
dāsa mhaṇe vāraṃvāra | kitī sāṃgoṃ || 22 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde caṃcal̤a nadīīnirūpaṇanāma samāsa sātavā ||
samāsa āṭhavā : aṃtarātmāvivaraṇa || śrīrāma ||
ātāṃ vaṃdūṃ sakal̤akartā | samasta devāṃcā jo bhartā |
tyāce bhajanīṃ pravartā | koṇītarī || 1 ||
teṇeṃviṇa kārya na cale | paḍileṃ parṇa teṃhi na hāle |
avagheṃ trailokyeci cāle | jayācenī || 2 ||
to aṃtarātmā sakal̤āṃcā | devadānavamānavāṃcā |
catvārakhāṇīcatvāravāṇīcā | pravartaku || 3 ||
to yekalāci sakal̤āṃ ghaṭīṃ | karī bhinnabhinnā rāhāṭī |
sakal̤a sṛṣṭīcī goṣṭī | kitī mhaṇona sāṃgāvī || 4 ||
aisā jo gupteśvara | tyāsa mhaṇāveṃ īśvara |
sakal̤a aiśvarya thora thora | jayāceni bhogitī || 5 ||
aisā jeṇeṃ vol̤akhilā | to viśvaṃbharaci jālā |
samādhī sahajasthitīlā | koṇa puse || 6 ||
avagheṃ trailokya vivarāveṃ | tevhāṃ varma paḍela ṭhāveṃ |
āvacaṭeṃ ghabāḍa siṇāveṃ | nalageci kāṃhīṃ || 7 ||
pāhātāṃ aisā koṇa āhe | jo aṃtarātmā vivarona pāhe |
alpa svalpa kal̤ona rāhe | samādhāneṃ || 8 ||
āre heṃ pāhileṃca pāhāveṃ | vivaraleṃci māguteṃ vivarāveṃ |
vācileṃci vācāveṃ | punhāpunhā || 9 ||
aṃtarātmā kevaḍhā kaisā | pāhāṇārācī koṇa daśā |
dekhilyā aikilyā aisā | viveka sāṃge || 10 ||
udaṃḍa aikileṃ dekhileṃ | aṃtarātmyāsa navace puravileṃ |
prāṇī dehadhārī bāuleṃ | kāya jāṇe || 11 ||
pūrṇāsa apūrṇa purenā | kāṃ jeṃ akhaṃḍa vivarenā |
vivaratāṃ vivaratāṃ urenā | devāvegal̤ā || 12 ||
vibhaktapaṇeṃ nasāveṃ | tarīca bhakta mhaṇavāveṃ |
nāhīṃtarī verthaci siṇāveṃ | khaṭāṭopeṃ || 13 ||
ugāca ghara pāhona gelā | gharadhanī nāhīṃ vol̤akhilā |
rājyāmadhūnaci ālā | parī rājā neṇe || 14 ||
dehasaṃgeṃ viṣaye bhogile | dehasaṃgeṃ prāṇī miravaleṃ |
dehadhartyāsa cukaleṃ | navala moṭheṃ || 15 ||
aise loka avivekī | āṇi mhaṇatī āmhī vivekī |
bareṃ jyācī jaisī ṭākī | taiseṃ karāveṃ || 16 ||
mūrkha aṃtara rākhoṃ neṇe | mhaṇauna asāveṃ śāhāṇe |
te śāhāṇehi dainyavāṇe | hoūna gele || 17 ||
aṃtarīṃ ṭhevaṇeṃ cukaleṃ | dārodārīṃ dhuṃḍūṃ lāgaleṃ |
taiseṃ ajñānāsa jāleṃ | deva na kal̤e || 18 ||
yā devāceṃ dhyāna karī | aisā koṇa sṛṣṭīvarī |
vṛttī yekadeṃsī tartarī | pavāḍela koṭheṃ || 19 ||
brahmāṃḍīṃ dāṭale prāṇī | bahurūpeṃ bahuvāṇī |
bhūgarbhīṃ āṇi pāṣāṇīṃ | kitīyeka || 20 ||
ituke ṭhāīṃ puravalā | anekīṃ yekaci vartalā |
gupta āṇi pragaṭalā | kitīyeka || 21 ||
caṃcal̤eṃ na hoīje niścal̤a | pracita jāṇāvī keval̤a |
caṃcal̤a teṃ navhe niścal̤a | parabrahma teṃ || 22 ||
tatveṃ tatva jevhāṃ uḍe | tevhāṃ dehabuddhi jhaḍe |
nirmal̤a niścal̤a cahuṃkaḍe | niraṃjana || 23 ||
āpaṇa koṇa koṭheṃ kaiṃcā | aisā mārga vivekacā |
prāṇī jo svayeṃ kācā | tyāsa heṃ kal̤enā || 24 ||
bhalyāneṃ viveka dharāvā | dustara saṃsāra tarāvā |
avaghā vaṃśaci udharāvā | haribhaktī karūnī || 25 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde aṃtarātmāvivaraṇanirūpaṇanāma samāsa āṭhavā ||
samāsa navāvā : upadeśa nirūpaṇa || śrīrāma ||
ādhīṃ karmācā prasaṃga | karma keleṃ pāhije sāṃga |
kadācita paḍile vyaṃga | tarī pratyavāya ghaḍe || 1 ||
mhaṇauna karma āraṃbhile | kāṃhīṃyeka sāṃga ghaḍaleṃ |
jethajetheṃ aṃtara paḍileṃ | tetheṃ harismaraṇa karāveṃ || 2 ||
tarī to harī āhe kaisā | vicāra pāhāvā aisā |
saṃdhepūrvīṃ jagadīśā | covisāṃ nāmīṃ smaraveṃ || 3 ||
covīsanāmī sahastranāmī | anaṃtanāmī to anāmī |
to kaisā āhe aṃtaryāmīṃ | vivekeṃ vol̤akhāvā || 4 ||
brāhmaṇa snānasaṃdhyā karūna ālā | maga to devārcanāsa baisalā |
yethāsāṃga to pūjilā | pratimādevo || 5 ||
nānā devāṃcyā nānā pratimā | loka pūjitī dharūna premā |
jyācyā pratimā to paramātmā | kaisā āhe || 6 ||
aiseṃ vol̤akhileṃ pāhije | vol̤akhona bhajana kīje |
jaisā sāheba namaskārije | vol̤akhilyāuparī || 7 ||
taisā paramātmā parameśvara | barā vol̤akhāvā pāhona vicāra |
tarīca pāvije pāra | bhramasāgaracā || 8 ||
pūjā ghetātī pratimā | āṃgā yeto aṃtarātmā |
avatārī tarī nijadhāmā | yeūna gele || 9 ||
parī te nijarūpeṃ asatī | teṃ nijarūpa te jagajjotī |
satvaguṇa tayesa mhaṇatī | jāṇatī kal̤ā || 10 ||
taye kal̤ece poṭīṃ | deva asatī koṭyān-koṭī |
yā anubhavācyā goṣṭī | pratyayeṃ pāhāvyā || 11 ||
dehapurāmadheṃ īśa | mhaṇona tayā nāṃva puruṣa |
jagāmadheṃ jagadīśa | taisā vol̤akhāvā || 12 ||
jāṇīvarūpeṃ jagadāṃtareṃ | prastuta vartatī śarīreṃ |
aṃtaḥkaraṇaviṣṇu yeṇeṃ prakāreṃ | vol̤akhāvā || 13 ||
to viṣṇu āhe jagadāṃtarīṃ | toci āpule aṃtarīṃ |
kartā bhoktā caturīṃ | aṃtarātmā vol̤akhāvā || 14 ||
aike dekhe huṃge cākhe | jāṇona vicāreṃ ol̤akhe |
kityeka āpule pārikhe | jāṇatāhe || 15 ||
yekacī jagācā jivhāl̤ā | parī dehalobhācā āḍatāl̤ā |
dehasamaṃdheṃ vegal̤ā | abhimāna dharī || 16 ||
upaje vāḍhe mare mārī | jaiśā ucalatī laharīvarī laharī |
caṃcal̤a sāgarīṃ bharovarī | trailokya hota jāteṃ || 17 ||
trailokā vartavito yeka | mhaṇona trilokyanāyeka |
aisā pratyayācā viveka | pāhānā kaisā || 18 ||
aisā aṃtarātmā bolilā | parī tohi tatvāṃmadheṃ ālā |
puḍheṃ vicāra pāhije kelā | māhāvākyācā || 19 ||
ādhīṃ dekhilā dehadhārī | maga pāhāveṃ jagadāṃtarīṃ |
tayāceniyāṃ uparī | parabrahma pāve || 20 ||
parabrahmācā vicāra | hotāṃ nivaḍe sārāsāra |
caṃcal̤a jāīla hā nirdhāra | cukenā kīṃ || 21 ||
utpatti sthiti saṃvhāra jāṇa | tyāhūna vegal̤ā niraṃjana |
yetheṃ jñānāceṃ vijñāna | hota āhe || 22 ||
aṣṭadeha thānamāna | jāṇona jāliyāṃ nirśana |
puḍheṃ ure niraṃjana | vimal̤a brahma || 23 ||
vicāreṃci ananya jālā | pāhāṇārāviṇa pratyaya ālā |
tehi vṛtti nivṛttīlā | bareṃ pāhā || 24 ||
yetheṃ rāhilā vācyāṃśa | pāhona sāṃḍilā lakṣyāṃśa |
lakṣyāṃśāsārisā vṛttileśa | tohi gelā || 25 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde upadeśa nirūpaṇanāma samāsa navavā ||
samāsa dahāvā : nispṛha vartaṇūka || śrīrāma ||
mūrkha yekadesī hoto | catura sarvatra pāhāto |
jaisā bahudhā hoūna bhogito | nānā sukheṃ || 1 ||
toci aṃtarātmā mahaṃta | to kāṃ hoīla saṃkocita |
praśasta jāṇatā samasta | vikhyāta yogī || 2 ||
kartā bhoktā tatvatā | bhūmaṃḍal̤īṃ sarva sattā |
tyāvegal̤ā tyāsa jñātā | pāhesā kavaṇu || 3 ||
aiseṃ mahaṃte asāveṃ | sarva sāra śodhūna ghyāveṃ |
pāhoṃ jātāṃ na sāṃpaḍāveṃ | yekāyekī || 4 ||
kīrtirūpeṃ udaṃḍa khyāta | jāṇatī lahāna thora samasta |
veśa pāhātāṃ śāśvata | yekaci nāhīṃ || 5 ||
pragaṭa kīrti te ḍhal̤enā | bahuta janāsa kal̤enā |
pāhoṃ jātāṃ āḍal̤enā | kāye kaiseṃ || 6 ||
veṣabhūṣaṇa te dūṣaṇa | kīrtibhūṣaṇa teṃ bhūṣaṇa |
cāl̤aṇeviṇa yeka kṣaṇa | jāūṃca nedī || 7 ||
tyāgī vol̤akhīce jana | sarvakāl̤a nitya nūtana |
loka śodhūna pāhātī mana | parī icchā disenā || 8 ||
purteṃ koṇākaḍe pāhenā | purteṃ koṇāsīṃ bolenā |
purteṃ yeke sthal̤īṃ rāhenā | uṭhona jāto || 9 ||
jāteṃ sthal̤a teṃ sāṃgenā | sāṃgitaleṃ tetheṃ tarī jāyenā |
āpulī sthiti anumānā | yevoṃca jedī || 10 ||
lokīṃ keleṃ teṃ cukāvī | lokī| m bhāvileṃ teṃ ulathavī |
lokīṃ tarkileṃ teṃ dāvī | nirphala karūnī || 11 ||
lokāṃsa pāhyācā ādara | tetheṃ yācā anādara |
loka sarvakāl̤a tatpara | tetheṃ yācī anichyā || 12 ||
evaṃ kalpitāṃ kalpenā | na tarkitāṃhi tarkenā |
kadapī bhāvitāṃ bhāvenā | yogeśvara || 13 ||
aiseṃ aṃtara sāṃpaḍenā | śarīra ṭhāīṃ paḍenā |
kṣaṇayeka viśaṃbhenā | kathākīrtana || 14 ||
loka saṃkalpa vikalpa karitī | te avagheci nirphal̤a hotī |
janācī janā lājavī vṛtti | tevhāṃ yogeśvara || 15 ||
bahutīṃ śodhūna pāhileṃ | bahutāṃcyā manāsa āleṃ |
tarī maga jāṇāveṃ sādhileṃ | mahatkṛtya || 16 ||
akhaṃḍa yekāṃ sevāvā | abhyāsaci karīta jāvā |
kāl̤a sārthakaci karāvā | janāsahita || 17 ||
uttama guṇa titule ghyāve | gheūna janāsa sikavāve |
udaṃḍa samudāye karāve | parī guptarūpeṃ || 18 ||
akhaṃḍa kāmācī lagabaga | upāsanesa lāvāveṃ jaga |
loka samajona maga | ājñā ichitī || 19 ||
ādhīṃ kaṣṭa maga phal̤a | kaṣṭaci nāhīṃ teṃ nirphal̤a |
sākṣepeṃviṇa keval̤a | vṛthāpuṣṭa || 20 ||
loka bahuta śodhāve | tyāṃce adhikāra jāṇāve |
jāṇajāṇona dharāve | javal̤ī durī || 21 ||
adhikāraparatveṃ kārya hoteṃ | adhikāra nastāṃ vertha jāteṃ |
jāṇoni śodhāvīṃ citteṃ | nānā prakāreṃ || 22 ||
adhikāra pāhona kārya sāṃgaṇeṃ | sākṣepa pāhona viśvāsa dharaṇeṃ |
āpalā magaja rākhaṇeṃ | kāṃhītarī || 23 ||
heṃ pracitīceṃ bolileṃ | ādhīṃ keleṃ maga sāṃgitaleṃ |
mānela tarī pāhije ghetaleṃ | koṇīyekeṃ || 24 ||
mahaṃteṃ mahaṃta karāve | yuktibuddhīneṃ bharāve |
jāṇate karūna vikharāve | nānā desīṃ || 25 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde nispṛha vartaṇūka nirūpaṇanāma samāsa dahāvā ||
|| daśaka akarāvā samāpta ||

Explore More