సమాస పహిలా : సిద్ధాంతనిరూపణ ॥ శ్రీరామసమర్థ ॥
సమాస దుసరా : చత్వారదేవనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస తిసరా : శికవణ నిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస చవథా : సారవివేకనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస పాంచవా : రాజకారణ నిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస సహావా : మహంత లక్షణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస సాతవా : చంచళ నదీఈ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస ఆఠవా : అంతరాత్మావివరణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస నవావా : ఉపదేశ నిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస దహావా : నిస్పృహ వర్తణూక ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస పహిలా : సిద్ధాంతనిరూపణ ॥ శ్రీరామసమర్థ ॥
ఆకాశాపాసూన వాయో హోతో । హా తోం ప్రత్యయే యేతో ।
వాయోపాసూన అగ్నీ జో తో । సావధ ఐకా ॥ ౧ ॥
వాయోపాసూన అగ్నీ జో తో । సావధ ఐకా ॥ ౧ ॥
వాయోచీ కఠీణ ఘిసణీ । తేథేం నిర్మాణ జాలా వన్హీ ।
మంద వాయో సీతళ పాణీ । తేథుని జాలేం ॥ ౨ ॥
మంద వాయో సీతళ పాణీ । తేథుని జాలేం ॥ ౨ ॥
ఆపాపాసూన జాలీ పృథ్వీ । తే నానా బీజరూప జాణావీ ।
బీజాపాసూన ఉత్పత్తి వ్హావీ । హా స్వభావచి ఆహే ॥ ౩ ॥
బీజాపాసూన ఉత్పత్తి వ్హావీ । హా స్వభావచి ఆహే ॥ ౩ ॥
ముళీం సృష్టీ కల్పనేచీ । కల్పనా ఆహే ముళీంచీ ।
జయేపాసూన దేవత్రయాచీ । కాయా జాలీ ॥ ౪ ॥
జయేపాసూన దేవత్రయాచీ । కాయా జాలీ ॥ ౪ ॥
నిశ్చళామధేం చంచళ । తే చి కల్పనా కేవళ ।
అష్టధా ప్రకృతీచేం మూళ । కల్పనారూప ॥ ౫ ॥
అష్టధా ప్రకృతీచేం మూళ । కల్పనారూప ॥ ౫ ॥
కల్పనా తేచి అష్టధా ప్రకృతి । అష్టధా తేచి కల్పనాముర్తీ ।
ముళాగ్రాపాసూన ఉత్పత్తి । అష్టధా జాణావీ ॥ ౬ ॥
ముళాగ్రాపాసూన ఉత్పత్తి । అష్టధా జాణావీ ॥ ౬ ॥
పాంచ భూతేం తీన గుణ । ఆఠ జాలీం దోనీ మిళోన ।
మ్హణౌని అష్టధా ప్రకృతి జాణ । బోలిజేతే ॥ ౭ ॥
మ్హణౌని అష్టధా ప్రకృతి జాణ । బోలిజేతే ॥ ౭ ॥
ముళీం కల్పనారూప జాలీ । పుఢేం తేచి ఫాపావలీ ।
కేవళ జడత్వాస ఆలీ । సృష్టిరూపేం ॥ ౮ ॥
కేవళ జడత్వాస ఆలీ । సృష్టిరూపేం ॥ ౮ ॥
ముళీం జాలీ తే మూళమాయా । త్రిగుణ జాలే తే గుణమాయా ।
జడత్వ పావలీ తే అవిద్యా మాయా । సృష్టిరూపేం ॥ ౯ ॥
జడత్వ పావలీ తే అవిద్యా మాయా । సృష్టిరూపేం ॥ ౯ ॥
పుఢేం చ్యారీ ఖాణీ జాల్యా । చ్యారీ వాణీ విస్తారల్యా ।
నానా యోనీ ప్రగటల్యా । నానా వేక్తీ ॥ ౧౦ ॥
నానా యోనీ ప్రగటల్యా । నానా వేక్తీ ॥ ౧౦ ॥
ఐసీ జాలీ ఉభారణీ । ఆతాం ఐకా సంవ్హారణీ ।
మాగీల దశకీం విశద కరూని । బోలిలేం అసే ॥ ౧౧ ॥
మాగీల దశకీం విశద కరూని । బోలిలేం అసే ॥ ౧౧ ॥
పరంతు ఆతాం సంకళిత । బోలిజేల సంవ్హారసంకేత ।
శ్రోతే వక్తే యేథేం చిత్త । దేఊన ఐకా ॥ ౧౨ ॥
శ్రోతే వక్తే యేథేం చిత్త । దేఊన ఐకా ॥ ౧౨ ॥
శత వరుషేం అనావృష్టి । తేథేం ఆటేల జీవసృష్టి ।
ఐశా కల్పాంతాచ్యా గోష్టీ । శాస్త్రీం నిరోపిల్యా ॥ ౧౩ ॥
ఐశా కల్పాంతాచ్యా గోష్టీ । శాస్త్రీం నిరోపిల్యా ॥ ౧౩ ॥
బారాకళీం తపే సూర్య । తేణేం పృథ్వీచీ రక్శా హోయే ।
మగ తే రక్శా విరోన జాయే । జళాంతరీం ॥ ౧౪ ॥
మగ తే రక్శా విరోన జాయే । జళాంతరీం ॥ ౧౪ ॥
తేం జళ శోషీ వైశ్వానరు । వన్హీ ఝడపీ సమీరు ।
సమీర వితుళే నిరాకారు । జైసేం తైసేం ॥ ౧౫ ॥
సమీర వితుళే నిరాకారు । జైసేం తైసేం ॥ ౧౫ ॥
ఐసీ సృష్టిసంహారణీ జాలీ । మాగాం విస్తారేం బోలిలీ ।
మాయానిరాసేం ఉరలీ । స్వరూపస్థితి ॥ ౧౬ ॥
మాయానిరాసేం ఉరలీ । స్వరూపస్థితి ॥ ౧౬ ॥
తేథేం జీవశివ పిండబ్రహ్మాండ । అటోన గేలేం థోతాండ ।
మాయేఅవిద్యేచేం బండ । వితళోన గేలేం ॥ ౧౭ ॥
మాయేఅవిద్యేచేం బండ । వితళోన గేలేం ॥ ౧౭ ॥
వివేకేంచి బోలిలా క్శయే । మ్హణోని వివేకప్రళయే ।
వివేకీ జాణతీ కాయే । మూర్ఖాస కళే ॥ ౧౮ ॥
వివేకీ జాణతీ కాయే । మూర్ఖాస కళే ॥ ౧౮ ॥
సృష్టి శోధితాం సకళ । యేక చంచళ యేక నిశ్చళ ।
చంచళాస కర్తా చంచళ । చంచళరూపీ ౧౯ ॥
చంచళాస కర్తా చంచళ । చంచళరూపీ ౧౯ ॥
జో సకళ శరీరీం వర్తే । సకల కర్తుత్వాస ప్రవర్తే ।
కరూన అకర్తా హా వర్తే । శబ్ద జయా ॥ ౨౦ ॥
కరూన అకర్తా హా వర్తే । శబ్ద జయా ॥ ౨౦ ॥
రావ రంక బ్రహ్మాదిక । సకళాంమధేం వర్తే యేక ।
నానా శరీరేం చాళక । ఇంద్రియేంద్వారేం ॥ ౨౧ ॥
నానా శరీరేం చాళక । ఇంద్రియేంద్వారేం ॥ ౨౧ ॥
త్యాస పరమాత్మా బోలతీ । సకళ కర్తా ఐసేం జాణతీ ।
పరి తో నాసేల ప్రచితీ । వివేకేం పాహావీ ॥ ౨౨ ॥
పరి తో నాసేల ప్రచితీ । వివేకేం పాహావీ ॥ ౨౨ ॥
జో స్వానామధేం గురుగురితో । జో సూకరాంమధేం కురుకురితో ।
గాఢవీం భరోన భుంకతో । ఆటాహాస్యేం ॥ ౨౩ ॥
గాఢవీం భరోన భుంకతో । ఆటాహాస్యేం ॥ ౨౩ ॥
లోక నానా దేహ దేఖతీ । వివేకీ దేహాంత పాహాతీ ।
పండిత సమదర్శనేం ఘేతీ । యేణేం ప్రకారేం ॥ ౨౪ ॥
పండిత సమదర్శనేం ఘేతీ । యేణేం ప్రకారేం ॥ ౨౪ ॥
॥ శ్లోక ॥
విద్యావినయసంపన్నే బ్రాహ్మణే గవి హస్తిని ।
శుని చైవ శ్వపాకే చ పండితాః సమదర్శినః ॥
శుని చైవ శ్వపాకే చ పండితాః సమదర్శినః ॥
దేహ పాహాతాం వేగళాలే । పరంతు అంతర యేకచి జాలేం ।
ప్రాణీమాత్ర దేఖిలేం । యేకాంతరేం ॥ ౨౫ ॥
ప్రాణీమాత్ర దేఖిలేం । యేకాంతరేం ॥ ౨౫ ॥
అనేక ప్రాణీ నిర్మాణ హోతీ । పరీ యేకచి కళా వర్తతీ ।
తయే నాంవ జగజ్జోతీ । జాణతీకళా ॥ ౨౬ ॥
తయే నాంవ జగజ్జోతీ । జాణతీకళా ॥ ౨౬ ॥
శ్రోత్రీం నానా శబ్ద జాణే । త్వచేమధేం సీతోష్ణ జాణే ।
చక్షుమధేం పాహోం జాణే । నానా పదార్థ ॥ ౨౭ ॥
చక్షుమధేం పాహోం జాణే । నానా పదార్థ ॥ ౨౭ ॥
రసనేమధేం రస జాణే । ఘ్రాణామధేం వాస తో జాణే ।
కర్మైంద్రియామధేం జాణే । నానా విషయస్వాద ॥ ౨౮ ॥
కర్మైంద్రియామధేం జాణే । నానా విషయస్వాద ॥ ౨౮ ॥
సూక్శ్మ రూపేం స్థూళ రక్శీ । నానా సుఖదుఃఖేం పరీక్శీ ।
త్యాస మ్హణతీ అంతరసాక్శీ । అంతరాత్మా ॥ ౨౯ ॥
త్యాస మ్హణతీ అంతరసాక్శీ । అంతరాత్మా ॥ ౨౯ ॥
ఆత్మా అంతరాత్మా విశ్వాత్మా । చైతన్య సర్వాత్మా సుక్శ్మాత్మా ।
జీవాత్మా శివాత్మా పరమాత్మా । ద్రష్టా సాక్శీ సత్తారూప ॥ ౩౦ ॥
జీవాత్మా శివాత్మా పరమాత్మా । ద్రష్టా సాక్శీ సత్తారూప ॥ ౩౦ ॥
వికారామధీల వికారీ । అఖండ నానా వికార కరీ ।
తయాస వస్తు మ్హణతీ భికారీ । పరమ హీన ॥ ౩౧ ॥
తయాస వస్తు మ్హణతీ భికారీ । పరమ హీన ॥ ౩౧ ॥
సర్వ యేకచి దిసతీ । అవఘా యేకంకార కరితీ ।
తే అవఘీ మాఈక స్థితీ । చంచళామధేం ॥ ౩౨ ॥
తే అవఘీ మాఈక స్థితీ । చంచళామధేం ॥ ౩౨ ॥
చంచళ మాయా తే మాఈక । నిశ్చళ పరబ్రహ్మ యేక ।
నిత్యానిత్యవివేక । యాకారణే ॥ ౩౩ ॥
నిత్యానిత్యవివేక । యాకారణే ॥ ౩౩ ॥
జాతో జీవ తో ప్రాణ । నేణే జీవ తో అజ్ఞాన ।
జన్మతో జీవ తో జాణ । వాసనాత్మక ॥ ౩౪ ॥
జన్మతో జీవ తో జాణ । వాసనాత్మక ॥ ౩౪ ॥
ఐక్య జీవ తో బ్రహ్మాంశ । జేథేం పిండబ్రహ్మాండనిరాస ।
యేథేం సాంగితలే విశేష । చత్వార జీవ ॥ ౩౫ ॥
యేథేం సాంగితలే విశేష । చత్వార జీవ ॥ ౩౫ ॥
అసో హేం అవఘేం చంచళ । చంచళ జాఈల సకళ ।
నిశ్చళ తేం నిశ్చళ । ఆదిఅంతీం ॥ ౩౬ ॥
నిశ్చళ తేం నిశ్చళ । ఆదిఅంతీం ॥ ౩౬ ॥
ఆద్య మధ్య అవసాన । జే వస్తు సమసమాన ।
నిర్వికారీ నిర్గుణ నిరంజన । నిఃసంగ నిఃప్రపంచ ॥ ౩౭ ॥
నిర్వికారీ నిర్గుణ నిరంజన । నిఃసంగ నిఃప్రపంచ ॥ ౩౭ ॥
ఉపాధీనిరాసేం తత్వతా । జీవశివాస ఐక్యతా ।
వివంచూన పాహోం జాతాం । ఉపాధి కైంచీ ॥ ౩౮ ॥
వివంచూన పాహోం జాతాం । ఉపాధి కైంచీ ॥ ౩౮ ॥
అసో జాణణేం తితుకేం జ్ఞాన । పరంతు హోతేం విజ్ఞాన ।
మనేం వోళఖావేం ఉన్మన । కోణ్యా ప్రకారేం ॥ ౩౯ ॥
మనేం వోళఖావేం ఉన్మన । కోణ్యా ప్రకారేం ॥ ౩౯ ॥
వృత్తిస న కళే నివృత్తి । గుణాస కైంచీ నిర్గుణప్రాప్తీ ।
గుణాతీత సాధక సంతీం । వివేకేం కేలేం ॥ ౪౦ ॥
గుణాతీత సాధక సంతీం । వివేకేం కేలేం ॥ ౪౦ ॥
శ్రవణాపరీస మనన సార । మననేం కళే సారాసార ।
నిజధ్యాసేం సాక్శాత్కార । నిఃసంగ వస్తు ॥ ౪౧ ॥
నిజధ్యాసేం సాక్శాత్కార । నిఃసంగ వస్తు ॥ ౪౧ ॥
నిర్గుణీం జే అనన్యతా । తేచి ముక్తి సాయోజ్యతా ।
లక్శ్యాంశ వాచ్యాంశ ఆతాం । పురే జాలా ॥ ౪౨ ॥
లక్శ్యాంశ వాచ్యాంశ ఆతాం । పురే జాలా ॥ ౪౨ ॥
అలక్శీం రాహిలేం లక్శ । సిద్ధాంతీం కైంచా పూర్వపక్శ ।
అప్రత్యక్శాస కైంచేం ప్రత్యక్శ । అసోన నాహీం ॥ ౪౩ ॥
అప్రత్యక్శాస కైంచేం ప్రత్యక్శ । అసోన నాహీం ॥ ౪౩ ॥
అసోన మాఈక ఉపాధీ । తేచి సహజసమాధీ ।
శ్రవణేం బళావీ బుద్ధీ । నిశ్చయాచీ ॥ ౪౪ ॥
శ్రవణేం బళావీ బుద్ధీ । నిశ్చయాచీ ॥ ౪౪ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే సిద్ధాంతనిరూపణనామ సమాస పహిలా ॥
సమాస దుసరా : చత్వారదేవనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
యేక నిశ్చళ యేక చంచళ । చంచళీం గుంతలేం సకళ ।
నిశ్చళ తేం నిశ్చళ । జైసేం తైసేం ॥ ౧ ॥
నిశ్చళ తేం నిశ్చళ । జైసేం తైసేం ॥ ౧ ॥
పాహే నిశ్చళాచా వివేక । ఐసా లక్శాంమధేం యేక ।
నిశ్చళాఐసా నిశ్చయాత్మక । నిశ్చళచి తో ॥ ౨ ॥
నిశ్చళాఐసా నిశ్చయాత్మక । నిశ్చళచి తో ॥ ౨ ॥
యా నిశ్చళాచ్యా గోష్టీ సాంగతీ । పున్హాం చంచళాకడే ధాంవతీ ।
చంచళచక్రీం నిఘోన జాతీ । ఐసే థోడే ॥ ౩ ॥
చంచళచక్రీం నిఘోన జాతీ । ఐసే థోడే ॥ ౩ ॥
చంచళీం చంచళ జన్మలేం । చంచళాచి మధేం వాఢలేం ।
అవఘేం చంచళచి బింబలేం । జన్మవరీ ॥ ౪ ॥
అవఘేం చంచళచి బింబలేం । జన్మవరీ ॥ ౪ ॥
పృథ్వీ అవఘీ చంచళాకడే । కరణేం తితుకేం చంచళీం ఘడే ।
చంచళ సాండూన నిశ్చళీం పవాడే । ఐసా కైంచా ॥ ౫ ॥
చంచళ సాండూన నిశ్చళీం పవాడే । ఐసా కైంచా ॥ ౫ ॥
చంచళ కాంహీం నిశ్చళేనా । నిశ్చళ కదాపీ చళేనా ।
నిత్యానిత్యవివేకేం జనా । ఉమజే కాంహీం ॥ ౬ ॥
నిత్యానిత్యవివేకేం జనా । ఉమజే కాంహీం ॥ ౬ ॥
కాంహీం ఉమజలేం తరీ నుమజే । కాంహీం సమజలేం తరీ న సమజే ।
కాంహీం బుఝే తరీ నిర్బుజే । కించిత మాత్ర ॥ ౭ ॥
కాంహీం బుఝే తరీ నిర్బుజే । కించిత మాత్ర ॥ ౭ ॥
సందేహ అనుమాన ఆణీ భ్రమ । అవఘా చంచళామధేం శ్రమ ।
నిశ్చళీం కదా నాహీం వర్మ । సమజలేం పాహిజే ॥ ౮ ॥
నిశ్చళీం కదా నాహీం వర్మ । సమజలేం పాహిజే ॥ ౮ ॥
చంచళాకరీ తితుకీ మాయా । మాఈక జాలే విలయా ।
లహాన థోర మ్హణావయా । కార్య నాహీం ॥ ౯ ॥
లహాన థోర మ్హణావయా । కార్య నాహీం ॥ ౯ ॥
సగట మాయా విస్తారలీ । అష్టధా ప్రకృతి ఫాంపావలీ ।
చిత్రవిచిత్ర వికారలీ । నానా రూపేం ॥ ౧౦ ॥
చిత్రవిచిత్ర వికారలీ । నానా రూపేం ॥ ౧౦ ॥
నానా ఉత్పత్తీ నానా వికార । నానా ప్రాణీ లాహాన థోర ।
నానా పదార్థ మకార । నానా రూపేం ॥ ౧౧ ॥
నానా పదార్థ మకార । నానా రూపేం ॥ ౧౧ ॥
వికారవంత వికారలేం । సూక్శ్మ జడత్వా ఆలేం ।
అమర్యాద దిసోం లాగలేం । కాంహీంచాబాహీం ॥ ౧౨ ॥
అమర్యాద దిసోం లాగలేం । కాంహీంచాబాహీం ॥ ౧౨ ॥
మగ నానా శరీరేం నిర్మాణ జాలీం । నానా నామాభిధానేం ఠేవిలీం ।
భాషా పరత్వేం కళోం ఆలీం । కాహీం కాంహీం ॥ ౧౩ ॥
భాషా పరత్వేం కళోం ఆలీం । కాహీం కాంహీం ॥ ౧౩ ॥
మగ నానా రీతి నానా దండక । ఆచార యేకాహూన యేక ।
వర్తోం లాగలే సకళ లోక । లోకాచారేం ॥ ౧౪ ॥
వర్తోం లాగలే సకళ లోక । లోకాచారేం ॥ ౧౪ ॥
అష్టధా ప్రకృతీచీం శరీరేం । నిర్మాణ జాలీం లాహానథోరేం ।
పుఢేం ఆపులాల్యా ప్రకారేం । వర్తోం లాగతీ ॥ ౧౫ ॥
పుఢేం ఆపులాల్యా ప్రకారేం । వర్తోం లాగతీ ॥ ౧౫ ॥
నానా మత్తేం నిర్మాణ జాలీం । నానా పాషాండేం వాఢలీం ।
నానా ప్రకారీచీం ఉఠిలీం ॥ నానా బండేం ॥
నానా ప్రకారీచీం ఉఠిలీం ॥ నానా బండేం ॥
౧౬ ॥ జైసా ప్రవాహ పడిలా । తైసాచ లోక చాలిలా ।
కోణ వారీల కోణాలా । యేక నాహీం ॥ ౧౭ ॥
కోణ వారీల కోణాలా । యేక నాహీం ॥ ౧౭ ॥
పృథ్వీచా జాలా గళాంఠా । యేకాహూన యేక మోఠా ।
కోణ ఖరా కోణ ఖోటా । కోణ జాణే ॥ ౧౮ ॥
కోణ ఖరా కోణ ఖోటా । కోణ జాణే ॥ ౧౮ ॥
ఆచార బహుకాచేంత పడిలా । కిత్యేక పోటాసాఠీం బుడాలా ।
అవఘా వరపంగచి జాలా । సాభిమానేం ॥ ౧౯ ॥
అవఘా వరపంగచి జాలా । సాభిమానేం ॥ ౧౯ ॥
దేవ జాలే ఉదండ । దేవాంచేం మాండలేం భండ ।
భూతాదేవతాంచేం థోతాండ । యేకచి జాలేం ॥ ౨౦ ॥
భూతాదేవతాంచేం థోతాండ । యేకచి జాలేం ॥ ౨౦ ॥
ముఖ్య దేవ తో కళేనా । కాశాస కాంహీంచ మిళేనా ।
యేకాస యేక వళేనా । అనావర ॥ ౨౧ ॥
యేకాస యేక వళేనా । అనావర ॥ ౨౧ ॥
ఐసా నాసలా విచార । కోణ పాహాతో సారాసార ।
కైచా లహాన కైంచా థోర । కళేచినా ॥ ౨౨ ॥
కైచా లహాన కైంచా థోర । కళేచినా ॥ ౨౨ ॥
శాస్త్రాంచా బాజార భరలా । దేవాంచా గల్బలా జాలా ।
లోక కామనేచ్యా వ్రతాలా । ఝోంబోన పడతీ ॥ ౨౩ ॥
లోక కామనేచ్యా వ్రతాలా । ఝోంబోన పడతీ ॥ ౨౩ ॥
ఐసేం అవఘేం నాసలేం । సత్యాసత్య హారపలేం ।
అవఘేం అనాయేక జాలేం । చహూంకడే ॥ ౨౪ ॥
అవఘేం అనాయేక జాలేం । చహూంకడే ॥ ౨౪ ॥
మతామతాంచా గల్బలా । కోణీ పుసేనా కోణాలా ।
జో జే మతీం సాంపడలా । తయాస తేంచి థోర ॥ ౨౫ ॥
జో జే మతీం సాంపడలా । తయాస తేంచి థోర ॥ ౨౫ ॥
అసత్యాచా అభిమాన । తేణేం పావిజే పతన ।
మ్హణోనియాం జ్ఞాతే జన । సత్య శోధితీ ॥ ౨౬ ॥
మ్హణోనియాం జ్ఞాతే జన । సత్య శోధితీ ॥ ౨౬ ॥
లోక వర్తతీ సకళ । తేం జ్ఞాత్యాస కరతళామళ ।
ఆతాం ఏఇకా కేవళ । వివేకీ హో ॥ ౨౭ ॥
ఆతాం ఏఇకా కేవళ । వివేకీ హో ॥ ౨౭ ॥
లోక కోణ్యా పంథేం జాతీ । ఆణి కోణ్యా దేవాస భజతీ ।
ఐసీ హే రోకడీ ప్రచితీ । సావధ ఐకా ॥ ౨౮ ॥
ఐసీ హే రోకడీ ప్రచితీ । సావధ ఐకా ॥ ౨౮ ॥
మృత్తికా ధాతు పాషాణాదిక । ఐసియా ప్రతిమా అనేక ।
బహుతేక లోకాంచా దండక । ప్రతిమాదేవీం ॥ ౨౯ ॥
బహుతేక లోకాంచా దండక । ప్రతిమాదేవీం ॥ ౨౯ ॥
నానా దేవాంచే అవతార । చరిత్రేం ఐకతీ యేక నర ।
జప ధ్యాన నిరంతర । కరితీ పూజా ॥ ౩౦ ॥
జప ధ్యాన నిరంతర । కరితీ పూజా ॥ ౩౦ ॥
యేక సకళాంచా అంతరాత్మా । విశ్వీం వర్తే జో విశ్వాత్మా ।
ద్రష్టా సాక్శీ జ్ఞానాత్మా । మానితీ యేక ॥ ౩౧ ॥
ద్రష్టా సాక్శీ జ్ఞానాత్మా । మానితీ యేక ॥ ౩౧ ॥
యేక తే నిర్మళ నిశ్చళ । కదాపీ నవ్హేతి చంచళ ।
అనన్యభావేం కేవళ । వస్తుచ తే ॥ ౩౨ ॥
అనన్యభావేం కేవళ । వస్తుచ తే ॥ ౩౨ ॥
యేక నానా ప్రతిమా । దుసరా అవతారమహిమా ।
తిసరా తో అంతరాత్మా । చౌథా తో నిర్వికారీ ॥ ౩౩ ॥
తిసరా తో అంతరాత్మా । చౌథా తో నిర్వికారీ ॥ ౩౩ ॥
ఐసే హే చత్వార దేవ । సృష్టీమధీల స్వభావ ।
యావేగళా అంతర్భావ । కోఠేంచి నాహీం ॥ ౩౪ ॥
యావేగళా అంతర్భావ । కోఠేంచి నాహీం ॥ ౩౪ ॥
అవఘేం యేకచి మానితీ । తే సాక్శ దేవ జాణతీ ।
పరంతు అష్టధా ప్రకృతి । వోళఖిలీ పాహిజే ॥ ౩౫ ॥
పరంతు అష్టధా ప్రకృతి । వోళఖిలీ పాహిజే ॥ ౩౫ ॥
ప్రకృతీమధీల దేవ । తో ప్రకృతీచా స్వభావ ।
భావాతీత మాహానభావ । వివేకేం జాణావా ॥ ౩౬ ॥
భావాతీత మాహానభావ । వివేకేం జాణావా ॥ ౩౬ ॥
జో నిర్మళాస ధ్యాఈల । తో నిర్మళచి హోఈల ।
జో జయాస భజేల । తో తద్రూప జాణావా ॥ ౩౭ ॥
జో జయాస భజేల । తో తద్రూప జాణావా ॥ ౩౭ ॥
క్శీర నీర నివడితీ । తే రాజహంస బోలిజేతీ ।
సారాసార జాణతీ । తే మాహానభావ ॥ ౩౮ ॥
సారాసార జాణతీ । తే మాహానభావ ॥ ౩౮ ॥
అరే జో చంచళాస ధ్యాఈల । తో సహజచి చళేల ।
జో నిశ్చళాస భజేల । తో నిశ్చళచి ॥ ౩౯ ॥
జో నిశ్చళాస భజేల । తో నిశ్చళచి ॥ ౩౯ ॥
ప్రకృతీసారిఖేం చాలావేం । పరీ అంతరీం శాశ్వత వోళఖావేం ।
సత్య హోఊన వర్తావేం । లోకాంఐసేం ॥ ౪౦ ॥
సత్య హోఊన వర్తావేం । లోకాంఐసేం ॥ ౪౦ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే చత్వారదేవనిరూపణనామ సమాస దుసరా ॥
సమాస తిసరా : శికవణ నిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
బహుతాం జన్మాంచా సేవట । నరదేహ సాంపడే అవచట ।
యేథేం వర్తావేం చోఖట । నితిన్యాయేం ॥ ౧ ॥
యేథేం వర్తావేం చోఖట । నితిన్యాయేం ॥ ౧ ॥
ప్రపంచ కరావా నేమక । పాహావా పరమార్థవివేక ।
జేణేంకరితాం ఉభయ లోక । సంతుష్ట హోతీ ॥ ౨ ॥
జేణేంకరితాం ఉభయ లోక । సంతుష్ట హోతీ ॥ ౨ ॥
శత వరుషేం వయ నేమిలేం । త్యాంత బాళపణ నేణతాం గేలేం ।
తారుణ్య అవఘేం వేచలేం । విషయాంకడే ॥ ౩ ॥
తారుణ్య అవఘేం వేచలేం । విషయాంకడే ॥ ౩ ॥
వృద్ధపణీం నానా రోగ । భోగణేం లాగే కర్మభోగ ।
ఆతాం భగవంతాచా యోగ । కోణే వేళే ॥ ౪ ॥
ఆతాం భగవంతాచా యోగ । కోణే వేళే ॥ ౪ ॥
రాజిక దేవిక ఉదేగ చింతా । అన్న వస్త్ర దేహమమతా ।
నానా ప్రసంగేం అవచితా । జన్మ గేలా ॥ ౫ ॥
నానా ప్రసంగేం అవచితా । జన్మ గేలా ॥ ౫ ॥
లోక మరమరోం జాతీ । వడిలేం గేలీం హే ప్రచితీ ।
జాణత జాణత నిశ్చితీ । కాయే మానిలేం ॥ ౬ ॥
జాణత జాణత నిశ్చితీ । కాయే మానిలేం ॥ ౬ ॥
అగ్న గృహాసీ లాగలా । ఆణి సావకాస నిజేలా ।
తో కైసా మ్హణావా భలా । ఆత్మహత్యారా ॥ ౭ ॥
తో కైసా మ్హణావా భలా । ఆత్మహత్యారా ॥ ౭ ॥
పుణ్యమార్గ అవఘా బుడాలా । పాపసంగ్రహ ఉదండ జాలా ।
యేమయాతనేచా ఝోలా । కఠీణ ఆహే ॥ ౮ ॥
యేమయాతనేచా ఝోలా । కఠీణ ఆహే ॥ ౮ ॥
తరీ ఆతాం ఐసేం న కరావేం । బహుత వివేకేం వర్తావేం ॥
ఇక లోక పరత్ర సాధావేం । దోహీకడే ॥ ౯ ॥
ఆళసాచేం ఫళ రోకడేం । జాంభయా దేఊన నిద్రా పడే ।
సుఖ మ్హణౌన ఆవడే । ఆళసీ లోకాం ॥ ౧౦ ॥
సుఖ మ్హణౌన ఆవడే । ఆళసీ లోకాం ॥ ౧౦ ॥
సాక్శేప కరితాం కష్టతీ । పరంతు పుఢేం సురవాడతీ ।
ఖాతీ జేవితీ సుఖీ హోతీ । యేత్నేంకరూనీ ॥ ౧౧ ॥
ఖాతీ జేవితీ సుఖీ హోతీ । యేత్నేంకరూనీ ॥ ౧౧ ॥
ఆళస ఉదాస నాగవణా । ఆళస ప్రేత్నబుడవణా ।
ఆళసేం కరంటపణాచ్యా ఖుణా । ప్రగట కరితీ ॥ ౧౨ ॥
ఆళసేం కరంటపణాచ్యా ఖుణా । ప్రగట కరితీ ॥ ౧౨ ॥
మ్హణౌన ఆళస నసావా । తరీచ పావిజే వైభవా ।
అరత్రీం పరత్రీం జీవా । సమాధాన ॥ ౧౩ ॥
అరత్రీం పరత్రీం జీవా । సమాధాన ॥ ౧౩ ॥
ప్రేత్న కరావా తో కోణ । హేంచి ఐకా నిరూపణ ।
సావధ కరూన అంతఃకరణ । నిమిష్య యేక ॥ ౧౪ ॥
సావధ కరూన అంతఃకరణ । నిమిష్య యేక ॥ ౧౪ ॥
ప్రాతఃకాళీ ఉఠావేం । కాంహీం పాఠాంతర కరావే ।
యేథానశక్తీ ఆఠవావేం సర్వోత్తమాసీ ॥ ౧౫ ॥
యేథానశక్తీ ఆఠవావేం సర్వోత్తమాసీ ॥ ౧౫ ॥
మగ దిశేకడే జావేం । జే కోణాసిచ నవ్హే ఠావేం ।
శౌచ్య ఆచ్మన కరావేం । నిర్మళ జళేం ॥ ౧౬ ॥
శౌచ్య ఆచ్మన కరావేం । నిర్మళ జళేం ॥ ౧౬ ॥
ముఖమార్జన ప్రాతఃస్నాన । సంధ్యా తర్పణ దేవతార్చన ।
పుఢేం వైశ్యదేవౌపాసన । యేథాసాంగ ॥ ౧౭ ॥
పుఢేం వైశ్యదేవౌపాసన । యేథాసాంగ ॥ ౧౭ ॥
కాంహీం ఫళాహార ఘ్యావ । మగ సంసారధాందా కరావా ।
సుశబ్దేం రాజీ రాఖావా । సకళ లోక ॥ ౧౮ ॥
సుశబ్దేం రాజీ రాఖావా । సకళ లోక ॥ ౧౮ ॥
జ్యా జ్యాచా జో వ్యాపార । తేథేం అసావే ఖబర్దార ।
దుశ్చితపణేం తరీ పోర । వేఢా లావీ ॥ ౧౯ ॥
దుశ్చితపణేం తరీ పోర । వేఢా లావీ ॥ ౧౯ ॥
చుకే ఠకే విసరే సాండీ । ఆఠవణ జాలియాం చర్ఫడీ ।
దుశ్చిత ఆళసాచీ రకడీ । ప్రచిత పాహా ॥ ౨౦ ॥
దుశ్చిత ఆళసాచీ రకడీ । ప్రచిత పాహా ॥ ౨౦ ॥
యాకారణేం సావధాన । యేకాగ్ర అసావేం మన ।
తరీ మగ జేవితాం భోజన । గోడ వాటే॥ ౨౧ ॥
తరీ మగ జేవితాం భోజన । గోడ వాటే॥ ౨౧ ॥
పుఢేం భోజన జాలియాంవరీ । కాంహీం వాచీ చర్చా కరీ ।
యేకాంతీం జాఊన వివరీ । నానా గ్రంథ ॥ ౨౨ ॥
యేకాంతీం జాఊన వివరీ । నానా గ్రంథ ॥ ౨౨ ॥
తరీచ ప్రాణీ శాహాణా హోతో । నాహీంతరీ మూర్ఖచి రాహాతో ।
లోక ఖాతీ ఆపణ పాహాతో । దైన్యవాణా ॥ ౨౩ ॥
లోక ఖాతీ ఆపణ పాహాతో । దైన్యవాణా ॥ ౨౩ ॥
ఐక సదేవపణాచేం లక్శణ । రికామ్యా జాఊం నేదీ యేక క్శణ ।
ప్రపంచవేవసాయాచేం జ్ఞాన । బరేం పాహే ॥ ౨౪ ॥
ప్రపంచవేవసాయాచేం జ్ఞాన । బరేం పాహే ॥ ౨౪ ॥
కాంహీం మేళవీ మగ జేవీ । గుంతల్యా లోకాంస ఉగవీ ।
శరీర కారణీం లావీ । కాంహీం తరీ ॥ ౨౫ ॥
శరీర కారణీం లావీ । కాంహీం తరీ ॥ ౨౫ ॥
కాంహీం ధర్మచర్చా పురాణ । హరీకథా నిరూపణ ।
వాయాం జఊం నేదీ క్శణ । దోహీంకడే ॥ ౨౬ ॥
వాయాం జఊం నేదీ క్శణ । దోహీంకడే ॥ ౨౬ ॥
ఐసా జో సర్వసావధ । త్యాస కైంచా అసేల ఖేద ।
వివేకేం తుటలా సమంధ । దేహబుద్ధీచా ॥ ౨౭ ॥
వివేకేం తుటలా సమంధ । దేహబుద్ధీచా ॥ ౨౭ ॥
ఆహే తితుకేం దేవాచేం । ఐసేం వర్తణేం నిశ్చయాచేం ।
మూళ తుటేం ఉద్వేగాచేం । యేణేం రీతీం ॥ ౨౮ ॥
మూళ తుటేం ఉద్వేగాచేం । యేణేం రీతీం ॥ ౨౮ ॥
ప్రపంచీం పాహిజే సువర్ణ । పరమార్థీం పంచికర్ణ ।
మాహావాక్యాచేం వివరణ । కరితాం సుటే ॥ ౨౯ ॥
మాహావాక్యాచేం వివరణ । కరితాం సుటే ॥ ౨౯ ॥
కర్మ ఉపాసనా ఆణి జ్ఞాన । యేణేం రాహే సమాధాన ।
పరమార్థాచేం జేం సాధన । తేంచి ఐకత జావేం ॥ ౩౦ ॥
పరమార్థాచేం జేం సాధన । తేంచి ఐకత జావేం ॥ ౩౦ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే సికవణనిరూపణనామ సమాస తీసరా ॥
సమాస చవథా : సారవివేకనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
బ్రహ్మ మ్హణిజే నిరాకార । గగనాసారిఖా విచార ।
వికార నాహీం నిర్వికార । తేంచి బ్రహ్మ ॥ ౧ ॥
వికార నాహీం నిర్వికార । తేంచి బ్రహ్మ ॥ ౧ ॥
బ్రహ్మ మ్హణిజే నిశ్చళ । అంతరాత్మా తో చంచళ ।
ద్రష్టా సాక్శీ కేవళ । బోలిజే తయా ॥ ౨ ॥
ద్రష్టా సాక్శీ కేవళ । బోలిజే తయా ॥ ౨ ॥
తో అంతరాత్మా మ్హణిజే దేవ । త్యాచా చంచళ స్వభావ ।
పాళితాహే సకళ జీవ । అంతరీ వసోనీ ॥ ౩ ॥
పాళితాహే సకళ జీవ । అంతరీ వసోనీ ॥ ౩ ॥
త్యావేగళే జడ పదార్థ । తేణేంవీణ దేహ వేర్థ ।
తేణేంచి కళే పరమార్థ । సకళ కాంహీ ॥ ౪ ॥
తేణేంచి కళే పరమార్థ । సకళ కాంహీ ॥ ౪ ॥
కర్మమార్గ ఉపాసనా మార్గ । జ్ఞానమార్గ సిద్ధాంతమార్గ ।
ప్రవృత్తిమార్గ నివృత్తిమార్గ । దేవచీ చాలవీ ॥ ౫ ॥
ప్రవృత్తిమార్గ నివృత్తిమార్గ । దేవచీ చాలవీ ॥ ౫ ॥
చంచళేవిణ నిశ్చళ కళేనా । చంచళ తరీ స్థిరావేనా ।
ఐసేం హే విచార నానా । బరే పాహా ॥ ౬ ॥
ఐసేం హే విచార నానా । బరే పాహా ॥ ౬ ॥
చంచళనిశ్చళాచీ సంధీ । తేథేం భాంబావతే బుద్ధి ।
కర్మమార్గాచే జే విధీ । తే మగ ఐలికడే ॥ ౭ ॥
కర్మమార్గాచే జే విధీ । తే మగ ఐలికడే ॥ ౭ ॥
దేవ యా సకళాంచే మూళ । దేవాస మూళ నా డాళ ।
పరబ్రహ్మ తేం నిశ్చళ । నిర్వికారీ ॥ ౮ ॥
పరబ్రహ్మ తేం నిశ్చళ । నిర్వికారీ ॥ ౮ ॥
నిర్వికారీ ఆణి వికారీ। యేక మ్హణేల తో భికారీ ।
విచారాచీ హోతే వారీ । దేఖతదేఖతాం ॥ ౯ ॥
విచారాచీ హోతే వారీ । దేఖతదేఖతాం ॥ ౯ ॥
సకళ పరమార్థాస మూళ । పంచీకర్ణ మాహావాక్య కేవళ ।
తేంచీ కరావేం ప్రాంజళ । పునఃపున్హాం ॥ ౧౦ ॥
తేంచీ కరావేం ప్రాంజళ । పునఃపున్హాం ॥ ౧౦ ॥
పహిలా దేహ స్థూళకాయా । ఆఠవా దేహ మూళమాయా ।
అష్ట దేహ నిర్శలియాం । వికార కైంచా ॥ ౧౧ ॥
అష్ట దేహ నిర్శలియాం । వికార కైంచా ॥ ౧౧ ॥
యాకారణేం వికారీ । సాచాఐసీ బాజీగరీ ।
యేక సమజే యేక ఖరీ । మానితాహే ॥ ౧౨ ॥
యేక సమజే యేక ఖరీ । మానితాహే ॥ ౧౨ ॥
ఉత్పత్తి స్థితీ సంవ్హార । యావేగళా నిర్వికార ।
కళాయాసాఠీం సారాసార । విచార కేలా ॥ ౧౩ ॥
కళాయాసాఠీం సారాసార । విచార కేలా ॥ ౧౩ ॥
సార అసార దోనీ యేక । తేథేం కైంచా ఉరలా వివేక ।
పరిక్శా నేణతీ తంక । పాపీ కరంటే ॥ ౧౪ ॥
పరిక్శా నేణతీ తంక । పాపీ కరంటే ॥ ౧౪ ॥
జో యేకచి విస్తారలా । తో అంతరాత్మా బోలిలా ।
నానా వికారీం వికారలా । నిర్వికారీ నవ్హే ॥ ౧౫ ॥
నానా వికారీం వికారలా । నిర్వికారీ నవ్హే ॥ ౧౫ ॥
ఐసేం ప్రగటచి ఆహే । ఆపుల్యా ప్రత్యయేం పాహే ।
కాయ రాహే కాయ న రాహే । హేం కళేనా ॥ ౧౬ ॥
కాయ రాహే కాయ న రాహే । హేం కళేనా ॥ ౧౬ ॥
జేం అఖండ హోత జాతేం । జేం సర్వదా సంవ్హారతేం ।
రోకడేం ప్రచితీస యేతేం । జనామధేం ॥ ౧౭ ॥
రోకడేం ప్రచితీస యేతేం । జనామధేం ॥ ౧౭ ॥
యేక రడే యేక చర్ఫడీ । యేకాంచీ ధరీ నరడీ ।
యేకమేకాం ఝోంబతీ బరాడీ । దుకళ్ళలే జైసే ॥ ౧౮ ॥
యేకమేకాం ఝోంబతీ బరాడీ । దుకళ్ళలే జైసే ॥ ౧౮ ॥
నాహీం న్యావే నాహిం నీతి । ఐసే హే లోక వర్తతీ ।
ఆణి అవఘేంచ సార మ్హణతీ । వివేకహీన ॥ ౧౯ ॥
ఆణి అవఘేంచ సార మ్హణతీ । వివేకహీన ॥ ౧౯ ॥
ధోండే సాండూన సోనేం ఘ్యావేం । మాతీ సాండూన అన్న ఖావేం ।
ఆణి ఆవఘేంచి సార మ్హణావేం । బాష్కళపణేం ॥ ౨౦ ॥
ఆణి ఆవఘేంచి సార మ్హణావేం । బాష్కళపణేం ॥ ౨౦ ॥
మ్హణౌని హా విచార కరావా । సత్యమార్గ తోచి ధరావా ।
లాభ జాణోన ఘ్యావా । వివేకాచా ॥ ౨౧ ॥
లాభ జాణోన ఘ్యావా । వివేకాచా ॥ ౨౧ ॥
సారగార యేకచి సరీ । తేథేం పరీక్శేస కైంచీ ఉరీ ।
యాకారణేం చతురీం । పరీక్శా కరావీ ॥ ౨౨ ॥
యాకారణేం చతురీం । పరీక్శా కరావీ ॥ ౨౨ ॥
జేథేం పరీక్శేచా అభావ । తేథేం దే ఘావ ఘే ఘావ ।
సగట సారిఖా స్వభావ । లౌందపణాచా ॥ ౨౩ ॥
సగట సారిఖా స్వభావ । లౌందపణాచా ॥ ౨౩ ॥
ఘేవ యే తేంచి ఘ్యావేం । ఘేవ న యే తేం సోండావేం ।
ఉంచ నీచ వోళఖావేం । త్యా నావ జ్ఞాన ॥ ౨౪ ॥
ఉంచ నీచ వోళఖావేం । త్యా నావ జ్ఞాన ॥ ౨౪ ॥
సంసారసాంతేస ఆలే । యేక లాభేం అమర జాలే ।
యేక తే కరంటే ఠకలే । ముదల గేలేం ॥ ౨౫ ॥
యేక తే కరంటే ఠకలే । ముదల గేలేం ॥ ౨౫ ॥
జాణత్యానేం ఐసేం న కరావేం । సార తేంచి శోధూన ఘ్యావేం ।
అసార తేం జాణోన త్యాగావేం । వమక జైసేం ॥ ౨౬ ॥
అసార తేం జాణోన త్యాగావేం । వమక జైసేం ॥ ౨౬ ॥
తేం వమక కరీ ప్రాశన । తరీ తేం స్వానాచేం లక్శణ ।
తేథేం సుచిస్మంత బ్రాహ్మణ । కాయ కరీ ॥ ౨౭ ॥
తేథేం సుచిస్మంత బ్రాహ్మణ । కాయ కరీ ॥ ౨౭ ॥
జేహి।మ్ జైసేం సంచిత కేలేం । తయాస తైసేంచి ఘడలేం ।
జేం అభ్యాసీం పడోన జడలేం । తేం తోం సుటేనా ॥ ౨౮ ॥
జేం అభ్యాసీం పడోన జడలేం । తేం తోం సుటేనా ॥ ౨౮ ॥
యేక దివ్యాన్నేం భక్శితీ । యేక విష్ఠా సావడితీ ।
ఆపుల్యా వడిలాంచా ఘేతీ । సాభిమాన ॥ ౨౯ ॥
ఆపుల్యా వడిలాంచా ఘేతీ । సాభిమాన ॥ ౨౯ ॥
అసో వివేకేవిణ । బోలణేం తితుకా సీణ ।
కోణీయేకేం శ్రవణ మనన । కేలేంచి కరావేం ॥ ౩౦ ॥
కోణీయేకేం శ్రవణ మనన । కేలేంచి కరావేం ॥ ౩౦ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే సారవివేకనిరూపణనామ సమాస చౌథా ॥
సమాస పాంచవా : రాజకారణ నిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
కర్మ కేలేంచి కరావేం । ధ్యాన ధరిలేంచి ధరావేం ।
వివరలేంచి వివరావేం । పున్హా నిరూపణ ॥ ౧ ॥
వివరలేంచి వివరావేం । పున్హా నిరూపణ ॥ ౧ ॥
తైసేం ఆమ్హాంస ఘడలేం । బోలిలేంచి బోలణేం పడిలేం ।
కాం జేం బిఘడలేంచి ఘడలేం । పాహిజే సమాధాన ॥ ౨ ॥
కాం జేం బిఘడలేంచి ఘడలేం । పాహిజే సమాధాన ॥ ౨ ॥
అనన్య రాహే సముదావ । ఇతర జనాస ఉపజే భావ ।
ఐసా ఆహే అభిప్రావ । ఉపాయాచా ॥ ౩ ॥
ఐసా ఆహే అభిప్రావ । ఉపాయాచా ॥ ౩ ॥
ముఖ్య హరికథా నిరూపణ । దుసరేం తేం రాజకరణ ।
తిసరేం తేం సావధపణ । సర్వవిషఈం ॥ ౪ ॥
తిసరేం తేం సావధపణ । సర్వవిషఈం ॥ ౪ ॥
చౌథా అత్యంత సాక్శప । ఫేడావే నానా ఆక్శప ।
అన్యాయే థోర అథవా అల్ప । క్శ్మా కరీత జావే ॥ ౫ ॥
అన్యాయే థోర అథవా అల్ప । క్శ్మా కరీత జావే ॥ ౫ ॥
జాణావేం పరాచేం అంతర । ఉదాసీనతా నిరంతర ।
నీతిన్యాయాసి అంతర । పడోంచ నేదావేం ॥ ౬ ॥
నీతిన్యాయాసి అంతర । పడోంచ నేదావేం ॥ ౬ ॥
సంకేతేం లోక వేధావా । యేకూనయేక బోధావా ।
ప్రపంచహి సావరావా । యేథానశక్త్యా ॥ ౭ ॥
ప్రపంచహి సావరావా । యేథానశక్త్యా ॥ ౭ ॥
ప్రపంచసమయో వోళఖావా । ధీర బహుత అసావా ।
సంమంధ పడోం నేదావా । అతి పరీ తయాచా ॥ ౮ ॥
సంమంధ పడోం నేదావా । అతి పరీ తయాచా ॥ ౮ ॥
ఉపాధీసీ విస్తారావేం । ఉపాధీంత న సంపడావేం ।
నీచత్వ పహిలేంచ ఘ్యావేం । ఆణి మూర్ఖపణ ॥ ౯ ॥
నీచత్వ పహిలేంచ ఘ్యావేం । ఆణి మూర్ఖపణ ॥ ౯ ॥
దోష దేఖోన ఝాంకావే। అవగుణ అఖండ న బోలావే ।
దుర్జన సాంపడోన సోడావే । పరోపకార కరూనీ ॥ ౧౦ ॥
దుర్జన సాంపడోన సోడావే । పరోపకార కరూనీ ॥ ౧౦ ॥
తఱ్హే భరోంచ నయే । సుచావే నానా ఉపాయే ।
నవ్హే తేంచి కరావేం కాయేం । దీర్ఘ ప్రేత్నేం ॥ ౧౧ ॥
నవ్హే తేంచి కరావేం కాయేం । దీర్ఘ ప్రేత్నేం ॥ ౧౧ ॥
ఫడ నాసోంచి నేదావా । పడిలా ప్రసంగ సాంవరావా ।
అతివాద న కరావా । కోణీయేకాసీ ॥ ౧౨ ॥
అతివాద న కరావా । కోణీయేకాసీ ॥ ౧౨ ॥
దుసర్యాచేం అభిష్ట జాణావేం । బహుతాంచేం బహుత సోసావేం ।
న సోసే తరీ జావేం । దిగాంతరాప్రతీ ॥ ౧౩ ॥
న సోసే తరీ జావేం । దిగాంతరాప్రతీ ॥ ౧౩ ॥
దుఖః దుసర్యాచేం జాణావేం । ఐకోన తరీ వాంటూన ఘ్యావేం ।
బరేం వాఈట సోసావేం । సముదాయాచేం ॥ ౧౪ ॥
బరేం వాఈట సోసావేం । సముదాయాచేం ॥ ౧౪ ॥
అపార అసావేం పాఠాంతర । సన్నిధచి అసావా విచార ।
సదా సర్వదా తత్పర । పరోపకారాసీ ॥ ౧౫ ॥
సదా సర్వదా తత్పర । పరోపకారాసీ ॥ ౧౫ ॥
శాంతీ కరూన కరవావీ । తఱ్హే సాండూన సాండవావీ ।
క్రియా కరూన కరవావీ । బహుతాంకరవీం ॥ ౧౬ ॥
క్రియా కరూన కరవావీ । బహుతాంకరవీం ॥ ౧౬ ॥
కరణేం అసేల అపాయే । తరీ బోలోన దాఖఊం నయే ।
పరస్పరేంచి ప్రత్యయే । ప్రచితీస ఆణావా ॥ ౧౭ ॥
పరస్పరేంచి ప్రత్యయే । ప్రచితీస ఆణావా ॥ ౧౭ ॥
జో బహుతాంచే సోసీన । త్యాస బహుతేక లోక మిళేనా ।
బహుత సోసితాం ఉరేనా । మహత్వ ఆపులేం ॥ ౧౮ ॥
బహుత సోసితాం ఉరేనా । మహత్వ ఆపులేం ॥ ౧౮ ॥
రాజకారణ బహుత కరావేం । పరంతు కళోంచ నేదావేం ।
పరపీడేవరీ నసావేం । అంతఃకరణ ॥ ౧౯ ॥
పరపీడేవరీ నసావేం । అంతఃకరణ ॥ ౧౯ ॥
లోక పారఖూన సాండావే । రాజకారణేం అభిమాన ఝాడావే ।
పున్హా మేళఊన ఘ్యావేం । దురీల దోరే ॥ ౨౦ ॥
పున్హా మేళఊన ఘ్యావేం । దురీల దోరే ॥ ౨౦ ॥
హిరవటాసీ దురీ ధరావేం । కచరటాసీ న బోలావేం ।
సమంధ పడతా సోడూన జావేం । యేకీకడే ॥ ౨౧ ॥
సమంధ పడతా సోడూన జావేం । యేకీకడే ॥ ౨౧ ॥
ఐసేం అసో రాజకారణ । సాంగతాం తేం అసాధారణ ।
సుచిత అస్తాం అంతఃకరణ । రాజకారణ జాణే ॥ ౨౨ ॥
సుచిత అస్తాం అంతఃకరణ । రాజకారణ జాణే ॥ ౨౨ ॥
వృక్షీం రూఢాసీ ఉచలావేం । యుద్ధకర్త్యాస ఢకలూన ద్యావేం ।
కారబారాచేం సాంగావేం । ఆంగ కైసేం ॥ ౨౩ ॥
కారబారాచేం సాంగావేం । ఆంగ కైసేం ॥ ౨౩ ॥
పాహాతాం తరీ సాంపడేనా । కీర్తి కరూం తరీ రాహేనా ।
ఆలేం వైభవ అభిళాసీనా । కాంహీం కేల్యాం ॥ ౨౪ ॥
ఆలేం వైభవ అభిళాసీనా । కాంహీం కేల్యాం ॥ ౨౪ ॥
యేకాంచీ పాఠీ రాఖణేం । యేకాంస దేఖో న సకణేం ।
ఐసీం నవ్హేత కీం లక్షణేం । చాతుర్యాచీం ॥ ౨౫ ॥
ఐసీం నవ్హేత కీం లక్షణేం । చాతుర్యాచీం ॥ ౨౫ ॥
న్యాయ బోలతాంహి మానేనా । హిత తేంచి న యే మనా ।
యేథేం కాంహీంచ చాలేనా । త్యాగేంవీణ ॥ ౨౬ ॥
యేథేం కాంహీంచ చాలేనా । త్యాగేంవీణ ॥ ౨౬ ॥
శ్రోతీం కళోన ఆక్షేపిలేం । మ్హణౌన బోలిలేంచి బోలిలేం ।
న్యూనపూర్ణ క్ష్మా కేలేం । పాహిజే శ్రోతీం ॥ ౨౭ ॥
న్యూనపూర్ణ క్ష్మా కేలేం । పాహిజే శ్రోతీం ॥ ౨౭ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే రాజకారణనిరూపణనామ సమాస పాంచవా ॥
సమాస సహావా : మహంత లక్షణ ॥ శ్రీరామ ॥
శుద్ధ నేటకేం ల్యాహావేం । లేహోన శుద్ధ శోధావేం ।
శోధూన శుద్ధ వాచావేం । చుకోం నయే ॥ ౧ ॥
శోధూన శుద్ధ వాచావేం । చుకోం నయే ॥ ౧ ॥
విశ్కళిత మాత్రుకా నేమస్త కరావ్యా । ధాట్యా జాణోన సదృఢ ధరావ్యా ।
రంగ రాఖోన భరావ్యా । నానా కథా ॥ ౨ ॥
రంగ రాఖోన భరావ్యా । నానా కథా ॥ ౨ ॥
జాణాయాచేం సాంగతాం న యే । సాంగాయాచేం నేమస్త న యే ।
సమజల్యావిణ కాంహీంచ న యే । కోణీయేక ॥ ౩ ॥
సమజల్యావిణ కాంహీంచ న యే । కోణీయేక ॥ ౩ ॥
హరికథా నిరూపణ । నేమస్తపణేం రాజకారణ ।
వర్తాయాచేం లక్షణ । తేంహి అసావేం ॥ ౪ ॥
వర్తాయాచేం లక్షణ । తేంహి అసావేం ॥ ౪ ॥
పుసోం జాణే సాంగోం జాణే । అర్థాంతర కరూం జాణే ।
సకళికాంచేం రాఖోం జాణే । సమాధాన ॥ ౫ ॥
సకళికాంచేం రాఖోం జాణే । సమాధాన ॥ ౫ ॥
దీర్ఘ సూచనా ఆధీం కళే । సావధపణేం తర్క ప్రబళే ।
జాణజాణోని నివళే । యేథాయోగ్య ॥ ౬ ॥
జాణజాణోని నివళే । యేథాయోగ్య ॥ ౬ ॥
ఐసా జాణే జో సమస్త । తోచి మహంత బుద్ధిమంత ।
యావేగళేం అంతవంత । సకళ కాంహీం ॥ ౭ ॥
యావేగళేం అంతవంత । సకళ కాంహీం ॥ ౭ ॥
తాళవేళ తానమానేం । ప్రబంద కవితా జాడ వచనేం ।
మజ్యాలసీ నానా చిన్హేం । సుచతీ తయా ॥ ౮ ॥
మజ్యాలసీ నానా చిన్హేం । సుచతీ తయా ॥ ౮ ॥
జో యేకాంతాస తత్పర । ఆధీం కరీ పాఠాంతర ।
అథవా శోధీ అర్థాంతర । గ్రంథగర్భీంచేం ॥ ౯ ॥
అథవా శోధీ అర్థాంతర । గ్రంథగర్భీంచేం ॥ ౯ ॥
ఆధీంచ సికోన జో సికవీ । తోచి పావే శ్రేష్ఠ పదవీ ।
గుంతల్యా లోకాంస ఉగవీ । వివేకబళేం ॥ ౧౦ ॥
గుంతల్యా లోకాంస ఉగవీ । వివేకబళేం ॥ ౧౦ ॥
అక్షర సుందర వాచణేం సుందర । బోలణేం సుందర చాలణేం సుందర ।
భక్తి జ్ఞాన వైరాగ్య సుందర । కరూన దావీ ॥ ౧౧ ॥
భక్తి జ్ఞాన వైరాగ్య సుందర । కరూన దావీ ॥ ౧౧ ॥
జయాస యేత్నచి ఆవడే । నానా ప్రసంగీం పవాడే ।
ధీటపణేం ప్రగటే దడే । ఐసా నవ్హే ॥ ౧౨ ॥
ధీటపణేం ప్రగటే దడే । ఐసా నవ్హే ॥ ౧౨ ॥
సాంకడీమధేం వర్తోం జాణే । ఉపాధీమధేం మిళోం జాణే ।
అలిప్తపణేం రాఖోం జాణే । ఆపణాసీ ॥ ౧౩ ॥
అలిప్తపణేం రాఖోం జాణే । ఆపణాసీ ॥ ౧౩ ॥
ఆహే తరీ సర్వాం ఠాఈం । పాహోం జాతాం కోఠేంచి నాహీం ।
జైసా అంతరాత్మా ఠాఈంచా ఠాఈం । గుప్త జాలా ॥ ౧౪ ॥
జైసా అంతరాత్మా ఠాఈంచా ఠాఈం । గుప్త జాలా ॥ ౧౪ ॥
త్యావేగళేం కాంహీంచ నసే । పాహోం జాతాం తో న దిసే ।
న దిసోన వర్తవీతసే । ప్రాణీమాత్రాంసీ ॥ ౧౫ ॥
న దిసోన వర్తవీతసే । ప్రాణీమాత్రాంసీ ॥ ౧౫ ॥
తైసాచ హాహి నానాపరీ । బహుత జనాస శాహాణే కరీ ।
నానా విద్యా త్యా వివరీ । స్థూళ సూక్ష్మా ॥ ౧౬ ॥
నానా విద్యా త్యా వివరీ । స్థూళ సూక్ష్మా ॥ ౧౬ ॥
ఆపణాకరితాం శాహాణే హోతీ । తే సహజచి సోయే ధరితీ ।
జాణతేపణాచీ మహంతీ । ఐసీ అసే ॥ ౧౭ ॥
జాణతేపణాచీ మహంతీ । ఐసీ అసే ॥ ౧౭ ॥
రాఖోం జాణేం నీతిన్యాయ । న కరీ న కరవీ అన్యాయే ।
కఠీణ ప్రసంగీం ఉపాయే । కరూం జాణే ॥ ౧౮ ॥
కఠీణ ప్రసంగీం ఉపాయే । కరూం జాణే ॥ ౧౮ ॥
ఐసా పురుష ధారణేచా । తోచి ఆధార బహుతాంచా ।
దాస మ్హణే రఘునాథాచా । గుణ ఘ్యావా ॥ ౧౯ ॥
దాస మ్హణే రఘునాథాచా । గుణ ఘ్యావా ॥ ౧౯ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే మహంతలక్షణనిరూపణనామ సమాస సహావా ॥
సమాస సాతవా : చంచళ నదీఈ ॥ శ్రీరామ ॥
చంచళ నదీ గుప్త గంగా । స్మరణేం పావన కరీం జగా ।
ప్రచిత రోకడీ పాహా గా । అన్యథా నవ్హే ॥ ౧ ॥
ప్రచిత రోకడీ పాహా గా । అన్యథా నవ్హే ॥ ౧ ॥
కేవళ అచంచళీం నిర్మాణ జాలీ । అధోముఖేం బళేం చాలిలీ ।
అఖండ వాహే పరీ దేఖిలీ । నాహీంచ కోణీం ॥ ౨ ॥
అఖండ వాహే పరీ దేఖిలీ । నాహీంచ కోణీం ॥ ౨ ॥
వళణేం వాంకాణేం భోవరే । ఉకళ్యా తరంగ ఝరే ।
లాదా లాటా కాతరే । ఠాఈం ఠాఈం ॥ ౩ ॥
లాదా లాటా కాతరే । ఠాఈం ఠాఈం ॥ ౩ ॥
శుష్క జళాచే చళాళ । ధారా ధబాబే ఖళాళ ।
చిపళ్యా చళక్యా భళాళ । చపళ పాణీ ॥ ౪ ॥
చిపళ్యా చళక్యా భళాళ । చపళ పాణీ ॥ ౪ ॥
ఫేణ ఫుగే హేలావే । సైరావైరా ఉదక ధావే ।
థేంబ ఫుఈ మోజావే । అణురేణు కితీ ॥ ౫ ॥
థేంబ ఫుఈ మోజావే । అణురేణు కితీ ॥ ౫ ॥
వోసాణే వాహతీ ఉదండ । ఝోతావే దర్కుటే దగడ ।
ఖడకేం బేటేం ఆడ । వళసా ఉఠే ॥ ౬ ॥
ఖడకేం బేటేం ఆడ । వళసా ఉఠే ॥ ౬ ॥
మృద భూమీ తుటోన గేల్యా । కఠీణ తైశ్యాచి రాహిల్యా ।
ఠాఈం ఠాఈం ఉదండ పాహిల్యా । సృష్టీమధేం ॥ ౭ ॥
ఠాఈం ఠాఈం ఉదండ పాహిల్యా । సృష్టీమధేం ॥ ౭ ॥
యేక తే వాహతచి గేలే । యేక వళశామధేం పడిలే ।
యేక సాంకడీంత ఆడకలే । అధోముఖ ॥ ౮ ॥
యేక సాంకడీంత ఆడకలే । అధోముఖ ॥ ౮ ॥
యేక ఆపటఆపటోంచ గేలీ । యేక చిరడచిర్దోంచ మేలీం ।
కితీయేక తే ఫుగలీం । పాణీ భరలేం ॥ ౯ ॥
కితీయేక తే ఫుగలీం । పాణీ భరలేం ॥ ౯ ॥
యేక బళాచే నివడలే । తే పోహతచి ఉగమాస గేలే ।
ఉగమదర్శనేం పవిత్ర జాలే । తీర్థరూప ॥ ౧౦ ॥
ఉగమదర్శనేం పవిత్ర జాలే । తీర్థరూప ॥ ౧౦ ॥
తేథేం బ్రహ్మాదికాంచీం భువనేం । బ్రహ్మాండదేవతాంచీం స్థానేం ।
ఉఫరాటీ గంగా పాహాతాం మిళణేం । సకళాంస తేథేం ॥ ౧౧ ॥
ఉఫరాటీ గంగా పాహాతాం మిళణేం । సకళాంస తేథేం ॥ ౧౧ ॥
త్యా జళాఐసేం నాహీ నిర్మళ । త్యా జళాఐసేం నాహీం చంచళ ।
ఆపోనారాయణ కేవళ । బోలిజే త్యాసీ ॥ ౧౨ ॥
ఆపోనారాయణ కేవళ । బోలిజే త్యాసీ ॥ ౧౨ ॥
మాహానదీ పరీ అంతరాళీం । ప్రత్యక్ష వాహే సర్వకాళీం ।
స్వర్గమృత్యుపాతాళీ । పసరలీ పాహా ॥ ౧౩ ॥
స్వర్గమృత్యుపాతాళీ । పసరలీ పాహా ॥ ౧౩ ॥
అధోర్ధ అష్టహి దిశా । తిచేం ఉదక కరీ వళసా ।
జాణతే జాణతీ జగదీశా । సారిఖీచ తే ॥ ౧౪ ॥
జాణతే జాణతీ జగదీశా । సారిఖీచ తే ॥ ౧౪ ॥
అనంత పాత్రీం ఉదక భరలేం । కోఠేం పాఝపాఝరోంచ గేలేం ।
కితీయేక తేం వేచలేం । సంసారాసీ ॥ ౧౫ ॥
కితీయేక తేం వేచలేం । సంసారాసీ ॥ ౧౫ ॥
యేక్యాసంగే తేం కడవట । యేక్యాసంగేం తేం గుళచట ।
యేక్యాసంగే తే తిఖట । తురట క్షార ॥ ౧౬ ॥
యేక్యాసంగే తే తిఖట । తురట క్షార ॥ ౧౬ ॥
జ్యా జ్యా పదార్థాస మిళే । తేథేం తద్రూపచి మిసళే ।
సఖోలే భూమీస తుంబళే । సఖోలపణేం ॥ ౧౭ ॥
సఖోలే భూమీస తుంబళే । సఖోలపణేం ॥ ౧౭ ॥
విషామధేం విషచి హోతేం । అమృతామధేం మిళోన జాతే ।
సుగంధీం సుగంధ తేం । దుర్గంధీం దుర్గంధ ॥ ౧౮ ॥
సుగంధీం సుగంధ తేం । దుర్గంధీం దుర్గంధ ॥ ౧౮ ॥
గుణీం అవగుణీం మిళే । జ్యాచేం త్యాపరీ నివళే ।
త్యా ఉదకాచా మహిమా న కళే । ఉదకేంవిణ ॥ ౧౯ ॥
త్యా ఉదకాచా మహిమా న కళే । ఉదకేంవిణ ॥ ౧౯ ॥
ఉదక వాహే అపరంపార । న కళే నదీ కీం సరోవర ।
జళవాస కరూన నర । రాహిలే కితీయేక ॥ ౨౦ ॥
జళవాస కరూన నర । రాహిలే కితీయేక ॥ ౨౦ ॥
ఉగమాపైలికడే గేలే । తేథేం పరతోన పాహిలేం ।
తంవ తేం పాణీచ ఆటలేం । కాంహీం నాహీం ॥ ౨౧ ॥
తంవ తేం పాణీచ ఆటలేం । కాంహీం నాహీం ॥ ౨౧ ॥
వృత్తిసున్య యోగేశ్వర । యాచా పాహావా విచార ।
దాస మ్హణే వారంవార । కితీ సాంగోం ॥ ౨౨ ॥
దాస మ్హణే వారంవార । కితీ సాంగోం ॥ ౨౨ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే చంచళ నదీఈనిరూపణనామ సమాస సాతవా ॥
సమాస ఆఠవా : అంతరాత్మావివరణ ॥ శ్రీరామ ॥
ఆతాం వందూం సకళకర్తా । సమస్త దేవాంచా జో భర్తా ।
త్యాచే భజనీం ప్రవర్తా । కోణీతరీ ॥ ౧ ॥
త్యాచే భజనీం ప్రవర్తా । కోణీతరీ ॥ ౧ ॥
తేణేంవిణ కార్య న చలే । పడిలేం పర్ణ తేంహి న హాలే ।
అవఘేం త్రైలోక్యేచి చాలే । జయాచేనీ ॥ ౨ ॥
అవఘేం త్రైలోక్యేచి చాలే । జయాచేనీ ॥ ౨ ॥
తో అంతరాత్మా సకళాంచా । దేవదానవమానవాంచా ।
చత్వారఖాణీచత్వారవాణీచా । ప్రవర్తకు ॥ ౩ ॥
చత్వారఖాణీచత్వారవాణీచా । ప్రవర్తకు ॥ ౩ ॥
తో యేకలాచి సకళాం ఘటీం । కరీ భిన్నభిన్నా రాహాటీ ।
సకళ సృష్టీచీ గోష్టీ । కితీ మ్హణోన సాంగావీ ॥ ౪ ॥
సకళ సృష్టీచీ గోష్టీ । కితీ మ్హణోన సాంగావీ ॥ ౪ ॥
ఐసా జో గుప్తేశ్వర । త్యాస మ్హణావేం ఈశ్వర ।
సకళ ఐశ్వర్య థోర థోర । జయాచేని భోగితీ ॥ ౫ ॥
సకళ ఐశ్వర్య థోర థోర । జయాచేని భోగితీ ॥ ౫ ॥
ఐసా జేణేం వోళఖిలా । తో విశ్వంభరచి జాలా ।
సమాధీ సహజస్థితీలా । కోణ పుసే ॥ ౬ ॥
సమాధీ సహజస్థితీలా । కోణ పుసే ॥ ౬ ॥
అవఘేం త్రైలోక్య వివరావేం । తేవ్హాం వర్మ పడేల ఠావేం ।
ఆవచటేం ఘబాడ సిణావేం । నలగేచి కాంహీం ॥ ౭ ॥
ఆవచటేం ఘబాడ సిణావేం । నలగేచి కాంహీం ॥ ౭ ॥
పాహాతాం ఐసా కోణ ఆహే । జో అంతరాత్మా వివరోన పాహే ।
అల్ప స్వల్ప కళోన రాహే । సమాధానేం ॥ ౮ ॥
అల్ప స్వల్ప కళోన రాహే । సమాధానేం ॥ ౮ ॥
ఆరే హేం పాహిలేంచ పాహావేం । వివరలేంచి మాగుతేం వివరావేం ।
వాచిలేంచి వాచావేం । పున్హాపున్హా ॥ ౯ ॥
వాచిలేంచి వాచావేం । పున్హాపున్హా ॥ ౯ ॥
అంతరాత్మా కేవఢా కైసా । పాహాణారాచీ కోణ దశా ।
దేఖిల్యా ఐకిల్యా ఐసా । వివేక సాంగే ॥ ౧౦ ॥
దేఖిల్యా ఐకిల్యా ఐసా । వివేక సాంగే ॥ ౧౦ ॥
ఉదండ ఐకిలేం దేఖిలేం । అంతరాత్మ్యాస నవచే పురవిలేం ।
ప్రాణీ దేహధారీ బాఉలేం । కాయ జాణే ॥ ౧౧ ॥
ప్రాణీ దేహధారీ బాఉలేం । కాయ జాణే ॥ ౧౧ ॥
పూర్ణాస అపూర్ణ పురేనా । కాం జేం అఖండ వివరేనా ।
వివరతాం వివరతాం ఉరేనా । దేవావేగళా ॥ ౧౨ ॥
వివరతాం వివరతాం ఉరేనా । దేవావేగళా ॥ ౧౨ ॥
విభక్తపణేం నసావేం । తరీచ భక్త మ్హణవావేం ।
నాహీంతరీ వేర్థచి సిణావేం । ఖటాటోపేం ॥ ౧౩ ॥
నాహీంతరీ వేర్థచి సిణావేం । ఖటాటోపేం ॥ ౧౩ ॥
ఉగాచ ఘర పాహోన గేలా । ఘరధనీ నాహీం వోళఖిలా ।
రాజ్యామధూనచి ఆలా । పరీ రాజా నేణే ॥ ౧౪ ॥
రాజ్యామధూనచి ఆలా । పరీ రాజా నేణే ॥ ౧౪ ॥
దేహసంగేం విషయే భోగిలే । దేహసంగేం ప్రాణీ మిరవలేం ।
దేహధర్త్యాస చుకలేం । నవల మోఠేం ॥ ౧౫ ॥
దేహధర్త్యాస చుకలేం । నవల మోఠేం ॥ ౧౫ ॥
ఐసే లోక అవివేకీ । ఆణి మ్హణతీ ఆమ్హీ వివేకీ ।
బరేం జ్యాచీ జైసీ టాకీ । తైసేం కరావేం ॥ ౧౬ ॥
బరేం జ్యాచీ జైసీ టాకీ । తైసేం కరావేం ॥ ౧౬ ॥
మూర్ఖ అంతర రాఖోం నేణే । మ్హణౌన అసావేం శాహాణే ।
తే శాహాణేహి దైన్యవాణే । హోఊన గేలే ॥ ౧౭ ॥
తే శాహాణేహి దైన్యవాణే । హోఊన గేలే ॥ ౧౭ ॥
అంతరీం ఠేవణేం చుకలేం । దారోదారీం ధుండూం లాగలేం ।
తైసేం అజ్ఞానాస జాలేం । దేవ న కళే ॥ ౧౮ ॥
తైసేం అజ్ఞానాస జాలేం । దేవ న కళే ॥ ౧౮ ॥
యా దేవాచేం ధ్యాన కరీ । ఐసా కోణ సృష్టీవరీ ।
వృత్తీ యేకదేంసీ తర్తరీ । పవాడేల కోఠేం ॥ ౧౯ ॥
వృత్తీ యేకదేంసీ తర్తరీ । పవాడేల కోఠేం ॥ ౧౯ ॥
బ్రహ్మాండీం దాటలే ప్రాణీ । బహురూపేం బహువాణీ ।
భూగర్భీం ఆణి పాషాణీం । కితీయేక ॥ ౨౦ ॥
భూగర్భీం ఆణి పాషాణీం । కితీయేక ॥ ౨౦ ॥
ఇతుకే ఠాఈం పురవలా । అనేకీం యేకచి వర్తలా ।
గుప్త ఆణి ప్రగటలా । కితీయేక ॥ ౨౧ ॥
గుప్త ఆణి ప్రగటలా । కితీయేక ॥ ౨౧ ॥
చంచళేం న హోఈజే నిశ్చళ । ప్రచిత జాణావీ కేవళ ।
చంచళ తేం నవ్హే నిశ్చళ । పరబ్రహ్మ తేం ॥ ౨౨ ॥
చంచళ తేం నవ్హే నిశ్చళ । పరబ్రహ్మ తేం ॥ ౨౨ ॥
తత్వేం తత్వ జేవ్హాం ఉడే । తేవ్హాం దేహబుద్ధి ఝడే ।
నిర్మళ నిశ్చళ చహుంకడే । నిరంజన ॥ ౨౩ ॥
నిర్మళ నిశ్చళ చహుంకడే । నిరంజన ॥ ౨౩ ॥
ఆపణ కోణ కోఠేం కైంచా । ఐసా మార్గ వివేకచా ।
ప్రాణీ జో స్వయేం కాచా । త్యాస హేం కళేనా ॥ ౨౪ ॥
ప్రాణీ జో స్వయేం కాచా । త్యాస హేం కళేనా ॥ ౨౪ ॥
భల్యానేం వివేక ధరావా । దుస్తర సంసార తరావా ।
అవఘా వంశచి ఉధరావా । హరిభక్తీ కరూనీ ॥ ౨౫ ॥
అవఘా వంశచి ఉధరావా । హరిభక్తీ కరూనీ ॥ ౨౫ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే అంతరాత్మావివరణనిరూపణనామ సమాస ఆఠవా ॥
సమాస నవావా : ఉపదేశ నిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
ఆధీం కర్మాచా ప్రసంగ । కర్మ కేలేం పాహిజే సాంగ ।
కదాచిత పడిలే వ్యంగ । తరీ ప్రత్యవాయ ఘడే ॥ ౧ ॥
కదాచిత పడిలే వ్యంగ । తరీ ప్రత్యవాయ ఘడే ॥ ౧ ॥
మ్హణౌన కర్మ ఆరంభిలే । కాంహీంయేక సాంగ ఘడలేం ।
జేథజేథేం అంతర పడిలేం । తేథేం హరిస్మరణ కరావేం ॥ ౨ ॥
జేథజేథేం అంతర పడిలేం । తేథేం హరిస్మరణ కరావేం ॥ ౨ ॥
తరీ తో హరీ ఆహే కైసా । విచార పాహావా ఐసా ।
సంధేపూర్వీం జగదీశా । చోవిసాం నామీం స్మరవేం ॥ ౩ ॥
సంధేపూర్వీం జగదీశా । చోవిసాం నామీం స్మరవేం ॥ ౩ ॥
చోవీసనామీ సహస్త్రనామీ । అనంతనామీ తో అనామీ ।
తో కైసా ఆహే అంతర్యామీం । వివేకేం వోళఖావా ॥ ౪ ॥
తో కైసా ఆహే అంతర్యామీం । వివేకేం వోళఖావా ॥ ౪ ॥
బ్రాహ్మణ స్నానసంధ్యా కరూన ఆలా । మగ తో దేవార్చనాస బైసలా ।
యేథాసాంగ తో పూజిలా । ప్రతిమాదేవో ॥ ౫ ॥
యేథాసాంగ తో పూజిలా । ప్రతిమాదేవో ॥ ౫ ॥
నానా దేవాంచ్యా నానా ప్రతిమా । లోక పూజితీ ధరూన ప్రేమా ।
జ్యాచ్యా ప్రతిమా తో పరమాత్మా । కైసా ఆహే ॥ ౬ ॥
జ్యాచ్యా ప్రతిమా తో పరమాత్మా । కైసా ఆహే ॥ ౬ ॥
ఐసేం వోళఖిలేం పాహిజే । వోళఖోన భజన కీజే ।
జైసా సాహేబ నమస్కారిజే । వోళఖిల్యాఉపరీ ॥ ౭ ॥
జైసా సాహేబ నమస్కారిజే । వోళఖిల్యాఉపరీ ॥ ౭ ॥
తైసా పరమాత్మా పరమేశ్వర । బరా వోళఖావా పాహోన విచార ।
తరీచ పావిజే పార । భ్రమసాగరచా ॥ ౮ ॥
తరీచ పావిజే పార । భ్రమసాగరచా ॥ ౮ ॥
పూజా ఘేతాతీ ప్రతిమా । ఆంగా యేతో అంతరాత్మా ।
అవతారీ తరీ నిజధామా । యేఊన గేలే ॥ ౯ ॥
అవతారీ తరీ నిజధామా । యేఊన గేలే ॥ ౯ ॥
పరీ తే నిజరూపేం అసతీ । తేం నిజరూప తే జగజ్జోతీ ।
సత్వగుణ తయేస మ్హణతీ । జాణతీ కళా ॥ ౧౦ ॥
సత్వగుణ తయేస మ్హణతీ । జాణతీ కళా ॥ ౧౦ ॥
తయే కళేచే పోటీం । దేవ అసతీ కోట్యాన్-కోటీ ।
యా అనుభవాచ్యా గోష్టీ । ప్రత్యయేం పాహావ్యా ॥ ౧౧ ॥
యా అనుభవాచ్యా గోష్టీ । ప్రత్యయేం పాహావ్యా ॥ ౧౧ ॥
దేహపురామధేం ఈశ । మ్హణోన తయా నాంవ పురుష ।
జగామధేం జగదీశ । తైసా వోళఖావా ॥ ౧౨ ॥
జగామధేం జగదీశ । తైసా వోళఖావా ॥ ౧౨ ॥
జాణీవరూపేం జగదాంతరేం । ప్రస్తుత వర్తతీ శరీరేం ।
అంతఃకరణవిష్ణు యేణేం ప్రకారేం । వోళఖావా ॥ ౧౩ ॥
అంతఃకరణవిష్ణు యేణేం ప్రకారేం । వోళఖావా ॥ ౧౩ ॥
తో విష్ణు ఆహే జగదాంతరీం । తోచి ఆపులే అంతరీం ।
కర్తా భోక్తా చతురీం । అంతరాత్మా వోళఖావా ॥ ౧౪ ॥
కర్తా భోక్తా చతురీం । అంతరాత్మా వోళఖావా ॥ ౧౪ ॥
ఐకే దేఖే హుంగే చాఖే । జాణోన విచారేం ఓళఖే ।
కిత్యేక ఆపులే పారిఖే । జాణతాహే ॥ ౧౫ ॥
కిత్యేక ఆపులే పారిఖే । జాణతాహే ॥ ౧౫ ॥
యేకచీ జగాచా జివ్హాళా । పరీ దేహలోభాచా ఆడతాళా ।
దేహసమంధేం వేగళా । అభిమాన ధరీ ॥ ౧౬ ॥
దేహసమంధేం వేగళా । అభిమాన ధరీ ॥ ౧౬ ॥
ఉపజే వాఢే మరే మారీ । జైశా ఉచలతీ లహరీవరీ లహరీ ।
చంచళ సాగరీం భరోవరీ । త్రైలోక్య హోత జాతేం ॥ ౧౭ ॥
చంచళ సాగరీం భరోవరీ । త్రైలోక్య హోత జాతేం ॥ ౧౭ ॥
త్రైలోకా వర్తవితో యేక । మ్హణోన త్రిలోక్యనాయేక ।
ఐసా ప్రత్యయాచా వివేక । పాహానా కైసా ॥ ౧౮ ॥
ఐసా ప్రత్యయాచా వివేక । పాహానా కైసా ॥ ౧౮ ॥
ఐసా అంతరాత్మా బోలిలా । పరీ తోహి తత్వాంమధేం ఆలా ।
పుఢేం విచార పాహిజే కేలా । మాహావాక్యాచా ॥ ౧౯ ॥
పుఢేం విచార పాహిజే కేలా । మాహావాక్యాచా ॥ ౧౯ ॥
ఆధీం దేఖిలా దేహధారీ । మగ పాహావేం జగదాంతరీం ।
తయాచేనియాం ఉపరీ । పరబ్రహ్మ పావే ॥ ౨౦ ॥
తయాచేనియాం ఉపరీ । పరబ్రహ్మ పావే ॥ ౨౦ ॥
పరబ్రహ్మాచా విచార । హోతాం నివడే సారాసార ।
చంచళ జాఈల హా నిర్ధార । చుకేనా కీం ॥ ౨౧ ॥
చంచళ జాఈల హా నిర్ధార । చుకేనా కీం ॥ ౨౧ ॥
ఉత్పత్తి స్థితి సంవ్హార జాణ । త్యాహూన వేగళా నిరంజన ।
యేథేం జ్ఞానాచేం విజ్ఞాన । హోత ఆహే ॥ ౨౨ ॥
యేథేం జ్ఞానాచేం విజ్ఞాన । హోత ఆహే ॥ ౨౨ ॥
అష్టదేహ థానమాన । జాణోన జాలియాం నిర్శన ।
పుఢేం ఉరే నిరంజన । విమళ బ్రహ్మ ॥ ౨౩ ॥
పుఢేం ఉరే నిరంజన । విమళ బ్రహ్మ ॥ ౨౩ ॥
విచారేంచి అనన్య జాలా । పాహాణారావిణ ప్రత్యయ ఆలా ।
తేహి వృత్తి నివృత్తీలా । బరేం పాహా ॥ ౨౪ ॥
తేహి వృత్తి నివృత్తీలా । బరేం పాహా ॥ ౨౪ ॥
యేథేం రాహిలా వాచ్యాంశ । పాహోన సాండిలా లక్ష్యాంశ ।
లక్ష్యాంశాసారిసా వృత్తిలేశ । తోహి గేలా ॥ ౨౫ ॥
లక్ష్యాంశాసారిసా వృత్తిలేశ । తోహి గేలా ॥ ౨౫ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే ఉపదేశ నిరూపణనామ సమాస నవవా ॥
సమాస దహావా : నిస్పృహ వర్తణూక ॥ శ్రీరామ ॥
మూర్ఖ యేకదేసీ హోతో । చతుర సర్వత్ర పాహాతో ।
జైసా బహుధా హోఊన భోగితో । నానా సుఖేం ॥ ౧ ॥
జైసా బహుధా హోఊన భోగితో । నానా సుఖేం ॥ ౧ ॥
తోచి అంతరాత్మా మహంత । తో కాం హోఈల సంకోచిత ।
ప్రశస్త జాణతా సమస్త । విఖ్యాత యోగీ ॥ ౨ ॥
ప్రశస్త జాణతా సమస్త । విఖ్యాత యోగీ ॥ ౨ ॥
కర్తా భోక్తా తత్వతా । భూమండళీం సర్వ సత్తా ।
త్యావేగళా త్యాస జ్ఞాతా । పాహేసా కవణు ॥ ౩ ॥
త్యావేగళా త్యాస జ్ఞాతా । పాహేసా కవణు ॥ ౩ ॥
ఐసేం మహంతే అసావేం । సర్వ సార శోధూన ఘ్యావేం ।
పాహోం జాతాం న సాంపడావేం । యేకాయేకీ ॥ ౪ ॥
పాహోం జాతాం న సాంపడావేం । యేకాయేకీ ॥ ౪ ॥
కీర్తిరూపేం ఉదండ ఖ్యాత । జాణతీ లహాన థోర సమస్త ।
వేశ పాహాతాం శాశ్వత । యేకచి నాహీం ॥ ౫ ॥
వేశ పాహాతాం శాశ్వత । యేకచి నాహీం ॥ ౫ ॥
ప్రగట కీర్తి తే ఢళేనా । బహుత జనాస కళేనా ।
పాహోం జాతాం ఆడళేనా । కాయే కైసేం ॥ ౬ ॥
పాహోం జాతాం ఆడళేనా । కాయే కైసేం ॥ ౬ ॥
వేషభూషణ తే దూషణ । కీర్తిభూషణ తేం భూషణ ।
చాళణేవిణ యేక క్షణ । జాఊంచ నేదీ ॥ ౭ ॥
చాళణేవిణ యేక క్షణ । జాఊంచ నేదీ ॥ ౭ ॥
త్యాగీ వోళఖీచే జన । సర్వకాళ నిత్య నూతన ।
లోక శోధూన పాహాతీ మన । పరీ ఇచ్ఛా దిసేనా ॥ ౮ ॥
లోక శోధూన పాహాతీ మన । పరీ ఇచ్ఛా దిసేనా ॥ ౮ ॥
పుర్తేం కోణాకడే పాహేనా । పుర్తేం కోణాసీం బోలేనా ।
పుర్తేం యేకే స్థళీం రాహేనా । ఉఠోన జాతో ॥ ౯ ॥
పుర్తేం యేకే స్థళీం రాహేనా । ఉఠోన జాతో ॥ ౯ ॥
జాతేం స్థళ తేం సాంగేనా । సాంగితలేం తేథేం తరీ జాయేనా ।
ఆపులీ స్థితి అనుమానా । యేవోంచ జేదీ ॥ ౧౦ ॥
ఆపులీ స్థితి అనుమానా । యేవోంచ జేదీ ॥ ౧౦ ॥
లోకీం కేలేం తేం చుకావీ । లోకీ। మ్ భావిలేం తేం ఉలథవీ ।
లోకీం తర్కిలేం తేం దావీ । నిర్ఫల కరూనీ ॥ ౧౧ ॥
లోకీం తర్కిలేం తేం దావీ । నిర్ఫల కరూనీ ॥ ౧౧ ॥
లోకాంస పాహ్యాచా ఆదర । తేథేం యాచా అనాదర ।
లోక సర్వకాళ తత్పర । తేథేం యాచీ అనిఛ్యా ॥ ౧౨ ॥
లోక సర్వకాళ తత్పర । తేథేం యాచీ అనిఛ్యా ॥ ౧౨ ॥
ఏవం కల్పితాం కల్పేనా । న తర్కితాంహి తర్కేనా ।
కదపీ భావితాం భావేనా । యోగేశ్వర ॥ ౧౩ ॥
కదపీ భావితాం భావేనా । యోగేశ్వర ॥ ౧౩ ॥
ఐసేం అంతర సాంపడేనా । శరీర ఠాఈం పడేనా ।
క్షణయేక విశంభేనా । కథాకీర్తన ॥ ౧౪ ॥
క్షణయేక విశంభేనా । కథాకీర్తన ॥ ౧౪ ॥
లోక సంకల్ప వికల్ప కరితీ । తే అవఘేచి నిర్ఫళ హోతీ ।
జనాచీ జనా లాజవీ వృత్తి । తేవ్హాం యోగేశ్వర ॥ ౧౫ ॥
జనాచీ జనా లాజవీ వృత్తి । తేవ్హాం యోగేశ్వర ॥ ౧౫ ॥
బహుతీం శోధూన పాహిలేం । బహుతాంచ్యా మనాస ఆలేం ।
తరీ మగ జాణావేం సాధిలేం । మహత్కృత్య ॥ ౧౬ ॥
తరీ మగ జాణావేం సాధిలేం । మహత్కృత్య ॥ ౧౬ ॥
అఖండ యేకాం సేవావా । అభ్యాసచి కరీత జావా ।
కాళ సార్థకచి కరావా । జనాసహిత ॥ ౧౭ ॥
కాళ సార్థకచి కరావా । జనాసహిత ॥ ౧౭ ॥
ఉత్తమ గుణ తితులే ఘ్యావే । ఘేఊన జనాస సికవావే ।
ఉదండ సముదాయే కరావే । పరీ గుప్తరూపేం ॥ ౧౮ ॥
ఉదండ సముదాయే కరావే । పరీ గుప్తరూపేం ॥ ౧౮ ॥
అఖండ కామాచీ లగబగ । ఉపాసనేస లావావేం జగ ।
లోక సమజోన మగ । ఆజ్ఞా ఇఛితీ ॥ ౧౯ ॥
లోక సమజోన మగ । ఆజ్ఞా ఇఛితీ ॥ ౧౯ ॥
ఆధీం కష్ట మగ ఫళ । కష్టచి నాహీం తేం నిర్ఫళ ।
సాక్షేపేంవిణ కేవళ । వృథాపుష్ట ॥ ౨౦ ॥
సాక్షేపేంవిణ కేవళ । వృథాపుష్ట ॥ ౨౦ ॥
లోక బహుత శోధావే । త్యాంచే అధికార జాణావే ।
జాణజాణోన ధరావే । జవళీ దురీ ॥ ౨౧ ॥
జాణజాణోన ధరావే । జవళీ దురీ ॥ ౨౧ ॥
అధికారపరత్వేం కార్య హోతేం । అధికార నస్తాం వేర్థ జాతేం ।
జాణోని శోధావీం చిత్తేం । నానా ప్రకారేం ॥ ౨౨ ॥
జాణోని శోధావీం చిత్తేం । నానా ప్రకారేం ॥ ౨౨ ॥
అధికార పాహోన కార్య సాంగణేం । సాక్షేప పాహోన విశ్వాస ధరణేం ।
ఆపలా మగజ రాఖణేం । కాంహీతరీ ॥ ౨౩ ॥
ఆపలా మగజ రాఖణేం । కాంహీతరీ ॥ ౨౩ ॥
హేం ప్రచితీచేం బోలిలేం । ఆధీం కేలేం మగ సాంగితలేం ।
మానేల తరీ పాహిజే ఘేతలేం । కోణీయేకేం ॥ ౨౪ ॥
మానేల తరీ పాహిజే ఘేతలేం । కోణీయేకేం ॥ ౨౪ ॥
మహంతేం మహంత కరావే । యుక్తిబుద్ధీనేం భరావే ।
జాణతే కరూన విఖరావే । నానా దేసీం ॥ ౨౫ ॥
జాణతే కరూన విఖరావే । నానా దేసీం ॥ ౨౫ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే నిస్పృహ వర్తణూక నిరూపణనామ సమాస దహావా ॥
॥ దశక అకరావా సమాప్త ॥