The Guru

শ্ৰী দাসবোধ অধ্যায 12

(Dasbodh Dashak 12 in Assamese)

Samartha Ramdas

Also known as Dasbodh · Dasbodh adhyay 12 · Shri Dasbodh

Dasbodh Dashak 12. The Dasbodh of Samartha Ramdas, spoken in the caves at Shivthar Ghal and set down by his disciple Kalyan Swami. Cast as a dialogue between guru and disciple across twenty dashaks, each of ten samasas, it moves from the discipline of listening through discrimination between the real and the unreal to the nature of the Self — practical throughout, and addressed to people living in the world. This dashak is named in its colophon for उत्तमपुरुषनिरूपण.

#of 324
সমাস পহিলা : ৱিমল় লক্ষণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
সমাস দুসৰা : প্ৰত্যযনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
সমাস তিসৰা : ভক্তনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
সমাস চৌথা : ৱিৱেকৱৈৰাগ্যনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
সমাস পাংচৱা : আত্মনিৱেদন ॥ শ্ৰীৰাম ॥
সমাস সহাৱা : সৃষ্টিক্ৰমনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
সমাস সাতৱা : ৱিষযত্যাগ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
সমাস আঠৱা : কাল়ৰূপনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
সমাস নৱৱা : যত্নশিকৱণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
সমাস দহাৱা : উত্তমপুৰুষহ্নিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
সমাস পহিলা : ৱিমল় লক্ষণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
আধী প্ৰপংচ কৰাৱা নেটকা । মগ ঘ্যাৱেং পৰমাৰ্থৱিৱেকা ।
যেথেং আল়স কৰূং নকা । ৱিৱেকী হো ॥ ১ ॥
প্ৰপংচ সাংডূন পৰমাৰ্থ কৰাল । তেণেং তুম্হী কষ্টী ৱ্হাল ।
প্ৰপংচ পৰমাৰ্থ চালৱাল । তৰী তুম্হী ৱিৱেকী ॥ ২ ॥
প্ৰপংচ সাংডূন পৰমাৰ্থ কেলা । তৰী অন্ন মিল়েনা খাযালা ।
মগ তযা কৰংট্যালা । পৰমাৰ্থ কৈংচা ॥ ৩ ॥
পৰমাৰ্থ সাংডূন প্ৰপংচ কৰিসী । তৰী তূং যেমযাতনা ভোগিসী ।
অংতীং পৰম কষ্টী হোসী । যেমযাতনা ভোগিতাং ॥ ৪ ॥
সাহেবকামাস নাহীং গেলা । গৃহীংচ সুৰৱডোন বৈসলা ।
তৰী সাহেব কুটীল তযালা । পাহাতী লোক ॥ ৫ ॥
তেৱ্হাং মহত্ৱচি গেলেং । দুৰ্জনাচেং হাসেং জালেং ।
দুঃখ উদংড ভোগিলেং । আপুল্যা জীৱেং ॥ ৬ ॥
তৈসেচি হোণাৰ অংতীং । ম্হণোন ভজাৱেং ভগৱংতীং ।
পৰমাৰ্থাচী প্ৰচিতী । ৰোকডী ঘ্যাৱী ॥ ৭ ॥
সংসাৰীং অসতাং মুক্ত । তোচি জাণাৱা সংযুক্ত ।
অখংড পাহে যুক্তাযুক্ত । ৱিচাৰণা হে ॥ ৮ ॥
প্ৰপংচী তো সাৱধান । তো পৰমাৰ্থ কৰীল জাণ ।
প্ৰপংচীং জো অপ্ৰমাণ । তো পৰমাৰ্থীং খোটা ॥ ৯ ॥
ম্হণৌন সাৱধপণেং । প্ৰপংচ পৰমাৰ্থ চালৱণেং ।
ঐসেং ন কৰিতা ভোগণেং । নানা দুঃখেং ॥ ১০ ॥
পৰ্ণাল়ি পাহোন উচলে । জীৱসৃষ্টি ৱিৱেকেং চালে ।
আণি পুৰুষ হোঊন ভ্ৰমলে । যাসী কায ম্হণাৱেং ॥ ১১ ॥
ম্হণৌন অসাৱী দীৰ্ঘ সূচনা । অখংড কৰাৱী চাল়ণা ।
পুঢীল হোণাৰ অনুমানা । আণূন সোডাৱেং ॥ ১২ ॥
সুখী অসতো খবৰ্দাৰ । দুঃখী হোতো বেখবৰ ।
ঐসা হা লোকিক ৱিচাৰ । দিসতচি আহে ॥ ১৩ ॥
ম্হণৌন সৰ্ৱসাৱধান । ধন্য তযাচেং মহিমান ।
জনীং ৰাখে সমাধান । তোচি যেক ॥ ১৪ ॥
চাল়ণেচা আল়স কেলা । তৰী অৱচিতা পডেল ঘালা ।
তে ৱেল়ে সাৱৰাযালা । অৱকাশ কৈংচা ॥ ১৫ ॥
ম্হণৌন দীৰ্ঘসূচনেচে লোক । ত্যাংচা পাহাৱা ৱিৱেক ।
লোকাংকৰিতা লোক । শাহাণে হোতী ॥ ১৬ ॥
পৰী তে শাহাণে ৱোল়খাৱে । গুণৱংতাচে গুণ ঘ্যাৱে ।
অৱগুণ দেখোন সাংডাৱে । জনামধেং ॥ ১৭ ॥
মনুষ্য পাৰখূং ৰাহেনা । আণি কোণাচেং মন তোডীনা ।
মনুষ্যমাত্ৰ অনুমানা । আণূন পাহে ॥ ১৮ ॥
দিসে সকল়াংস সাৰিখা । পাহাতাং ৱিৱেকী নেটকা ।
কামী নিকামী লোকাং । বৰেং পাহে ॥ ১৯ ॥
জাণোন পাহিজেত সৰ্ৱ । হেংচি তযাচেং অপূৰ্ৱ ।
জ্যাচে ত্যাপৰী গৌৰৱ । ৰাখোং জাণে ॥ ২০ ॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে ৱিমল়লক্ষণনাম সমাস পহিলা
॥
সমাস দুসৰা : প্ৰত্যযনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
ঐকা সংসাৰাসী আলে হো । স্ত্ৰী পুৰুষ নিস্পৃহ হো ।
সুচিতপণেং পাহো । অৰ্থাংতৰ ॥ ১ ॥
কাযে ম্হণতে ৱাসনা । কাযে কল্পিতে কল্পনা ।
অংতৰীংচে তৰংগ নানা । প্ৰকাৰেং উঠতী ॥ ২ ॥
বৰেং খাৱেং বৰেং জেৱাৱেং । বৰেং ল্যাৱেং বৰেং নেসাৱেং ।
মনাসাৰিখেং অসাৱেং । সকল় কাংহীং ॥ ৩ ॥
ঐসেং আহে মনোগত । তৰী তেং কাংহীংচ ন হোত ।
বৰেং কৰিতাং অকস্মাত । ৱাঈট হোতেং ॥ ৪ ॥
যেক সুখী যেক দুঃখী । প্ৰত্যক্ষ ৱৰ্ততেং লোকীং ।
কষ্টী হোঊনিযাং সেখীং । প্ৰাৰব্ধাৱৰী ঘালিতী ॥ ৫ ॥
অচুক যেত্ন কৰৱেনা । ম্হণৌন কেলেং তেং সজেনা ।
আপলা অৱগুণ জাণৱেনা । কাংহীং কেল্যাং ॥ ৬ ॥
জো আপলা আপণ নেণে । তো দুসৰ্যাচেং কাযে জাণে ।
ন্যাযে সাংডিতাং দৈন্যৱাণে । হোতী লোক ॥ ৭ ॥
লোকাংচে মনোগত কল়েনা । লোকাংসাৰিখেং ৱৰ্তৱেনা ।
মূৰ্খপণেং লোকীং নানা । কল়হ উঠতী ॥ ৮ ॥
মগ তে কল়ো ৱাঢতী । পৰস্পৰেং কষ্টী হোতী ।
প্ৰেত্ন ৰাহাতাং অংতীং । শ্ৰমচি হোযেং ॥ ৯ ॥
ঐসী নৱ্হে ৱৰ্তণুক । পৰিক্ষাৱে নানা লোক ।
সমজলেং পাহিজে নেমক । জ্যাচেং ত্যাপৰী ॥ ১০ ॥
শব্দ পৰীক্ষা অংতৰপৰীক্ষা । কাংহীং যেক কল়ে দক্ষা ।
মনোগত নতদ্ৰক্ষা । কায কল়ে ॥ ১১ ॥
দুসৰ্যাস শব্দ ঠেৱণেং । আপলা কৈপক্ষ ঘেণেং ।
পাহোং জাতাং লোকিক লক্ষণেং । বহুতেক ঐসীং ॥ ১২ ॥
লোকীং বৰেং ম্হণাযাকাৰণেং । ভল্যাস লাগতেং সোসণেং ।
ন সোসিতাং ভংডৱাণেং । সহজচি হোযে ॥ ১৩ ॥
আপণাস জেং মানেনা । তেথেং কদাপি ৰাহাৱেনা ।
উৰী তোডূন জাৱেনা । কোণীযেকেং ॥ ১৪ ॥
বোলতো খৰেং চালতো খৰেং । ত্যাস মানিতী লহানথোৰেং ।
ন্যাযে অন্যাযে পৰস্পৰেং । সহজচি কল়ে ॥ ১৫ ॥
লোকাংস কল়েনা তংৱৰী । ৱিৱেকেং ক্ষ্মা জো ন কৰী ।
তেণেংকৰিতাং বৰাবৰী । হোত জাতে ॥ ১৬ ॥
জংৱৰী চংদন ঝিজেনা । তংৱ তো সুগংধ কল়েনা ।
চংদন আণি ৱৃক্ষ নানা । সগট হোতী ॥ ১৭ ॥
জংৱ উত্তম গুণ ন কল়ে । তোং যা জনাস কাযে কল়ে ।
উত্তম গুণ দেখতাং নিৱল়ে । জগদাংতৰ ॥ ১৮ ॥
জগদাংতৰ নিৱল়ত গেলেং । জগদাংতৰী সখ্য জালেং ।
মগ জাণাৱেং ৱোল়লে । ৱিশ্ৱজন ॥ ১৯ ॥
জনীংজনাৰ্দন ৱোল়লা । তৰী কাযে উণেং তযালা ।
ৰাজী ৰাখাৱেং সকল়াংলা । কঠীণ আহে ॥ ২০ ॥
পেৰিলেং তেং উগৱতেং । উসিণেং দ্যাৱেং ঘ্যাৱেং লাগতেং ।
ৱৰ্ম কাঢিতাং ভংগতেং । পৰাংতৰ ॥ ২১ ॥
লোকীকীং বৰেপণ কেলেং । তেণেং সৌখ্য ৱাঢলেং ।
উত্তৰাসাৰিখেং আলেং । প্ৰত্যোত্তৰ ॥ ২২ ॥
হেং আৱঘেং আপণাংপাসীং । যেথেং বোল নাহীং জনাসী ।
সিকৱাৱেং আপল্যা মনাসী । ক্ষণক্ষণা ॥ ২৩ ॥
খল় দুৰ্জন ভেটলা । ক্ষমেচা ধীৰ বুডালা ।
তৰী মোনেংচি স্থল়ত্যাগ কেলা । পাহিজে সাধকেং ॥ ২৪ ॥
লোক নানা পৰীক্ষা জাণতী । অংতৰপৰীক্ষা নেণতী ।
তেণেং প্ৰাণী কৰংটে হোতী । সংদেহ নাহীং ॥ ২৫ ॥
আপণাস আহে মৰণ । ম্হণৌন ৰাখাৱেং বৰেংপণ ।
কঠিণ আহে লক্ষণ । ৱিৱেকাচেং ॥ ২৬ ॥
থোৰ লাহান সমান । আপলে পাৰিখে সকল় জন ।
চঢতেং ৱাঢতেং সনেধান । কৰিতাং বৰেং ॥ ২৭ ॥
বৰেং কৰিতাং বৰেং হোতেং । হেং তোং প্ৰত্যযাস যেতেং ।
আতাং পুঢেং সাংগাৱেং তেং । কোণাস কাযে ॥ ২৮ ॥
হৰিকথানিৰূপণ । বৰেপণেং ৰাজকাৰণ ।
প্ৰসংগ পাহিল্যাৱিণ । সকল় খোটেং ॥ ২৯ ॥
ৱিদ্যা উদংডচি সিকলা । প্ৰসংগমান চুকতচি গেলা ।
তৰী মগ তযে ৱিদ্যেলা । কোণ পুসে ॥ ৩০ ॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে প্ৰত্যযনিৰূপণনাম সমাস দুসৰা ॥
সমাস তিসৰা : ভক্তনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
পৃথ্ৱীমধেং বহুত লোক । তেংহি পাহাৱা ৱিৱেক ।
ইহলোক আণি পৰলোক । বৰা পাহাৱা॥ ১ ॥
ইহলোক সাধাযাকাৰণেং । জাণত্যাচী সংগতী ধৰণেং ।
পৰলোক সাধাযাকাৰণেং । সদ্গুৰু পাহিজে ॥ ২ ॥
সদ্গুৰুসী পায পুসাৱেং । হেংহি কল়েনা স্ৱভাৱেং ।
অনন্যভাৱেং যেকভাৱেং । দোনী গোষ্টী পুসাৱ্যা ॥ ৩ ॥
দোনী গোষ্টী ত্যা কোণ । দেৱ কোণ আপণ কোণ ।
যা গোষ্টীংচে ৱিৱৰণ । কেলেংচি কৰাৱেং ॥ ৪ ॥
আধীং মুখ্য দেৱ তো কোণ । মগ আপণ ভক্ত তো কোণ ।
পংচীকৰ্ণ মাহাৱাক্যৱিৱৰণ । কেলেংচি কৰাৱেং ॥ ৫ ॥
সকল় কেলিযাচেং ফল় । শাশ্ৱত ৱোল়খাৱেং নিশ্চল় ।
আপণ কোণ কা কেৱল় । শোধ ঘ্যাৱা ॥ ৬ ॥
সাৰাসাৰ ৱিচাৰ ঘেতাং । পদাস নাহীং শাশ্ৱততা ।
আধী কাৰণ ভগৱংতা । ৱোল়খিলেং পাহিজে ॥ ৭ ॥
নিশ্চল় চংচল় আণি জড । অৱঘা মাযেচা পৱাড ।
যামধেং ৱস্তু জাড । জাণাৰ নাহীং ॥ ৮ ॥
তেং পৰব্ৰহ্ম ধুংডাৱেং । ৱিৱেকেং ত্ৰৈলোক্য হিংডাৱেং ।
মাঈক ৱিচাৰ খংডাৱেং । পৰীক্ষৱংতীং ॥ ৯ ॥
খোটেং সাংডূন খৰেং ঘ্যাৱেং । পৰীক্ষৱংতীং পৰীক্ষাৱেং ।
মাযেচেং অৱঘেচি জাণাৱেং । ৰূপ মাঈক ॥ ১০ ॥
পংচভূতিক হে মাযা । মাঈক জাযে ৱিলযা ।
পিংডব্ৰহ্মাংড অষ্টকাযা । নসিৱংত ॥ ১১ ॥
দিসেল তিতুকেং নাসেল । উপজেল তিতুকেং মৰেল ।
ৰচেল তিতুকেং খচেল । ৰূপ মাযেচেং ॥ ১২ ॥
ৱাঢেল তিতুকেং মোডেল । যেঈল তিতুলেং জাঈল ।
ভূতাংস ভূত খাঈল । কল্পাংতকাল়ীং ॥ ১৩ ॥
দেহধাৰক তিতুকে নাসতী । হে তোং ৰোকডী প্ৰচিতী ।
মনুষ্যেংৱিণ উত্পত্তি । ৰেত কৈংচেং ॥ ১৪ ॥
অন্ন নস্তাং ৰেত কৈংচেং । ৱোষধী নস্তাং অন্ন কৈংচেং ।
ৱোষধীস জিণেং কৈংচেং । পৃথ্ৱী নস্তাং ॥ ১৫ ॥
আপ নস্তাং পৃথ্ৱী নাহীং । তেজ নস্তাং আপ নাহীং ।
ৱাযো নস্তাং তেজ নাহীং । ঐসেং জাণাৱেং ॥ ১৬ ॥
অংতৰাত্মা নস্তাং ৱাযো কৈংচা । ৱিকাৰ নস্তাং অংতৰাত্মা কৈংচা ।
নিৰ্ৱিকাৰীং ৱিকাৰ কৈংচা । বৰেং পাহা ॥ ১৭ ॥
পৃথ্ৱী নাহীং আপ নাহীং । তেজ নাহীং ৱাযো নাহীং ।
অংতৰাত্মা ৱিকাৰ নাহীং । নিৰ্ৱিকাৰীং ॥ ১৮ ॥
নিৰ্ৱিকাৰ জেং নিৰ্গুণ । তেচি শাশ্ৱতাচী খূণ ।
অষ্টধা প্ৰকৃতি সংপূৰ্ণ । নাসিৱংত ॥ ১৯ ॥
নাসিৱংত সমজোন পাহিলেং । তোং তেং অস্তাংচি নস্তেং জালেং ।
সাৰাসাৰেং কল়োং আলেং । সমাধান ॥ ২০ ॥
ৱিৱেকেং পাহিলা ৱিচাৰ । মনাস আলেং সাৰাসাৰ ।
যেণেংকৰিতাং ৱিচাৰ । সদৃঢ জালা ॥ ২১ ॥
শাশ্ৱত দেৱ তো নিৰ্গুণ । ঐসীং অংতৰীং বাণলী খূণ ।
দেৱ কল়লা মী কোণ । কল়লেং পাহিজে ॥ ২২ ॥
মী কোণ পাহিজে কল়লেং । দেহতত্ৱ তিতুকেং শোধিলেং ।
মনোৱৃত্তীচা ঠাঈং আলেং । মীতূংপণ ॥ ২৩ ॥
সকল় দেহাচা শোধ ঘেতাং । মীপণ দিসেনা পাহাতাং ।
মীতূংপণ হেং তত্ৱতা । তত্ৱীং মাৱল়লেং ॥ ২৪ ॥
দৃশ্য পদাৰ্থচি ৱোসৰে । তত্ৱেং তত্ৱ তেৱ্হাং সৰে ।
মীতূংপণ হেং কৈংচেং উৰে । তত্ৱতা ৱস্তু ॥ ২৫ ॥
পংচীকৰ্ণ তত্ৱৱিৱৰ্ণ । মাহাৱাক্যেং ৱস্তু আপণ ।
নিসংগপণেং নিৱেদন । কেলে পাহিজে ॥ ২৬ ॥
দেৱাভক্তাংচে মূল় । শোধূন পাহাতাং সকল় ।
উপাধিৱেগলা কেৱল় । নিৰোপাধী আত্মা ॥ ২৭ ॥
মীপণ তেং বুডালেং । ৱিৱেকেং ৱেগল়েপণ গেলেং ।
নিৱৃত্তিপদাস প্ৰাপ্ত জালেং । উন্মনীপদ ॥ ২৮ ॥
ৱিজ্ঞানীং ৰাহিলেং জ্ঞান । ধ্যেযে ৰাহিলেং ধ্যান ।
সকল় কাংহীং কাৰ্যাকাৰণ । পাহোন সাংডিলেং ॥ ২৯ ॥
জন্মমৰণাচেং চুকলেং । পাপ অৱঘেংচি বুডালেং ।
যেমযাতনেচেং জালেং । নিসংতান ॥ ৩০ ॥
নিৰ্বংদ অৱঘাচি তুটলা । ৱিচাৰেং মোক্ষ প্ৰাপ্ত জালা ।
জন্ম সাৰ্থকচি ৱাটলা । সকল় কাংহীং ॥ ৩১ ॥
নানা কিংত নিৱাৰলে । ধোকে অৱঘেচি তুটলে ।
জ্ঞানৱিৱেকেং পাৱন জালেং । বহুত লোক ॥ ৩২ ॥
পতিতপাৱনাচে দাস । তেহি পাৱন কৰিতী জগাস ।
ঐসী হে প্ৰচিত মনাস । বহুতাংচ্যা আলী ॥ ৩৩ ॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে ভক্তনিৰূপণনাম সমাস তিসৰা ॥
সমাস চৌথা : ৱিৱেকৱৈৰাগ্যনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
মহদ্ভাগ্য হাতাসী আলেং । পৰী ভোগূং নাহীং জাণিতলেং ।
তৈসেং ৱৈৰাগ্য উত্পন্ন জালেং । পৰী ৱিৱেক নাহীং ॥ ১ ॥
আদল়তেং আফল়তেং । কষ্টী হোতেং দুঃখী হোতেং ।
ঐকতেং দেখতে যেতেং । ৱৈৰাগ্য তেণেং ॥ ২ ॥
নানা প্ৰপংচাচ্যা ৱোঢী ॥ নানা সংকটেং সাংকডীং ।
সংসাৰ সাংডুনী দেশধডী । হোযে তেণেং ॥ ৩ ॥
তো চিংতেপাসূন সুটলা । পৰাধেনতেপাসুনি পল়ালা ।
দুঃখত্যাগেং মোকল়া জালা । ৰোগী জৈসা ॥ ৪ ॥
পৰী তো হোঊং নযে মোকাট । নষ্ট ভ্ৰষ্ট আণি চাট ।
সীমাচ নাহীং সৈৰাট । গুৰূং জৈংসেং ॥ ৫ ॥
ৱিৱেকেংৱিণ ৱৈৰাগ্যে কেলেং । তৰী অৱিৱেকেং অনৰ্থীং ঘাতলেং ।
অৱঘেং ৱেৰ্থচি গেলেং । দোহিংকডে ॥ ৬ ॥
না প্ৰপংচ না পৰমাৰ্থ । অৱঘেং জিণেংচি জালেং ৱেৰ্থ ।
অৱিৱেকেং অনৰ্থ । ঐসা কেলা ॥ ৭ ॥
কা।ম্ ৱেৰ্থচি জ্ঞান বডবডিলা । পৰী ৱৈৰাগ্যযোগ নাহীং ঘডলা ।
জৈসা কাৰাগৃহীং অডকলা । পুৰুষাৰ্থ সাংগে ॥ ৮ ॥
ৱৈৰাগ্যেংৱিণ জ্ঞান । তো ৱেৰ্থচি সাভিমান ।
লোভদংভেং ঘোল়সূন । কাসাৱিস কেলা ॥ ৯ ॥
স্ৱান বাংধলেং তৰী ভুংকে । তৈসা স্ৱাৰ্থমুল়েং থিংকেং
পৰাধীক দেখোং ন সকে । সাভিমানেং ॥ ১০ ॥
হেং যেকেংৱিণ যেক । তেণেং উগাচ ৱাঢে শোক ।
আতাং ৱৈৰাগ্য আণি ৱিৱেক । যোগ ঐকা ॥ ১১ ॥
ৱিৱেকেং অংতৰীং সুটলা । ৱৈৰাগ্যেং প্ৰপংচ তুটলা ।
অংতৰ্বাহ্য মোকল়া জালা । নিঃসংগ যোগী ॥ ১২ ॥
জৈসেং মুখেং জ্ঞান বোলে । তৈসীচ সৱেং ক্ৰিযা চালে ।
দীক্ষা দেখোনী চক্কিত জালে । সুচিস্মংত ॥ ১৩ ॥
আস্থা নাহীং ত্ৰিলোক্যাচী । স্থিতী বাণলী ৱৈৰাগ্যাচী ।
যেত্নৱিৱেকধাৰণেচী । সীমা নাহীং ॥ ১৪ ॥
সংগীত ৰসাল় হৰিকীৰ্তন । তালবদ্ধ তানমান ।
প্ৰেমল় আৱডীচেং ভজন । অংতৰাপাসুনী ॥ ১৫ ॥
তত্কাল়চি সন্মাৰ্গ লাগে । ঐসা অংতৰীং ৱিৱেক জাগে ।
ৱগত্ৰৃত্ৱ কৰিতাং ন ভংগে । সাহিত্য প্ৰত্যযাচেং ॥ ১৬ ॥
সন্মাৰ্গেং জগাস মিল়ালা । ম্হণিজে জগদীশ ৱোল়লা ।
প্ৰসংগ পাহিজে কল়লা । কোণীযেক ॥ ১৭ ॥
প্ৰখৰ ৱৈৰাগ্য উদাসীন । প্ৰত্যযাচেং ব্ৰহ্মজ্ঞান ।
স্নানসংধ্যা ভগৱদ্ভজন । পুণ্যমাৰ্গ ॥ ১৮ ॥
ৱিৱেকৱৈৰাগ্য তেং ঐসেং । নুস্তেং ৱৈৰাগ্য হেংকাডপিসেং ।
শব্দজ্ঞান যেল়িলসেং । আপণচি ৱাটে ॥ ১৯ ॥
ম্হণৌন ৱিৱেক আণি ৱৈৰাগ্য । তেংচি জাণিজে মহদ্ভাগ্য ।
ৰামদাস ম্হণে যোগ্য । সাধু জাণতী ॥ ২০ ॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে ৱিৱেকৱৈৰাগ্যনিৰূপণনাম সমাস চৌথা
॥
সমাস পাংচৱা : আত্মনিৱেদন ॥ শ্ৰীৰাম ॥
ৰেখেচেং গুংডাল়েং কেলেং । মাত্ৰুকাক্ষৰীং শব্দ জালে ।
শব্দ মেল়ঊন চালে । শ্লোক গদ্য প্ৰবংদ ॥ ১ ॥
ৱেদশাস্ত্ৰেং পুৰাণেং । নানা কাৱ্যেং নিৰূপণেং ।
গ্ৰংথভেদ অনুৱাদণেং । কিতী ম্হণোনি ॥ ২ ॥
নানা ঋষী নানা মতেং । পাহোং জাতাং অসংখ্যাতেং ।
ভাষা লিপী জেথ তেথেং । কাযে উণেং ॥ ৩ ॥
ৱৰ্গ ঋচা শ্ৰুতি স্মৃতি । অধে স্ৱৰ্গ স্তবক জাতী ।
প্ৰসংগ মানেং সমাস পোথী । বহুধা নামেং ॥ ৪ ॥
নানা পদেং নানা শ্লোক । নানা বীৰ নানা কডক ।
নানা সাখ্যা দোহডে অনেক । নামাভিধানেং ॥ ৫ ॥
ডফগাণেং মাচিগাণেং । দংডিগাণেং কথাগাণেং ।
নানা মানেং নানা জসনেং । নানা খেল় ॥ ৬ ॥
ধ্ৱনি ঘোষ নাদ ৰেখা । চহুং ৱাচামধ্যেং দেখা ।
ৱাচাৰূপেংহি ঐকা । নানা ভেদ ॥ ৭ ॥
উন্মেষ পৰা ধ্ৱনি পশ্যংতি । নাদ মধ্যমা শব্দ চৌথী ।
ৱৈখৰীপাসূন উমটতী । নানা শব্দৰত্নেং ॥ ৮ ॥
অকাৰ উকাৰ মকাৰ । অৰ্ধমাত্ৰাচেং অংতৰ ।
ঔটমাত্ৰা তদনংতৰ । বাৱন মাত্ৰুকা ॥ ৯ ॥
নানা ভেদ ৰাগজ্ঞান । নৃত্যভেদ তানমান ।
অৰ্থভেদ তত্ৱজ্ঞান । ৱিৱংচনা ॥ ১০ ॥
তত্ৱাংমধ্যেং মুখ্য তত্ৱ । তেং জাণাৱেং শুদ্ধসত্ৱ ।
অৰ্ধমাত্ৰা মহত্তত্ৱ । মূল়মাযা ॥ ১১ ॥
নানা তত্ৱেং লাহানথোৰে । মিল়োন অষ্টহি শৰীৰেং ।
অষ্টধা প্ৰকৃতীচেং ৱাৰেং । নিঘোন জাতেং ॥ ১২ ॥
ৱাৰেং নস্তাং জেং গগন । তৈসেং পৰব্ৰহ্ম সঘন ।
অষ্ট দেহাচেং নিৰ্শন । কৰূন পাহাৱেং ॥ ১৩ ॥
ব্ৰহ্মাংডপিংডৌভাৰ । পিংডব্ৰহ্মাংডসংৱ্হাৰ ।
দোহিৱেগল়েং সাৰাসাৰ । ৱিমল়ব্ৰহ্ম ॥ ১৪ ॥
পদাৰ্থ জড আত্মা চংচল় । ৱিমল়ব্ৰহ্ম তেং নিশ্চল় ।
ৱিৱৰোন ৱিৰে তত্কাল় । তদ্ৰূপ হোযে ॥ ১৫ ॥
পদাৰ্থ মনেং কাযা ৱাচা । মী হা অৱঘাচি দেৱাচা ।
জড আত্মনিৱেদনাচা । ৱিচাৰ ঐসা ॥ ১৬ ॥
চংচল়কৰ্তা তো জগদীশ । প্ৰাণীমাত্ৰ তো ত্যাচা অংশ ।
ত্যাচা তোচি আপণাস । ঠাৱ নাহীং ॥ ১৭ ॥
চংচল় আত্মনিৱেদন । যাচেং সাংগিতলেং লক্ষণ ।
কৰ্তা দেৱ তো আপণ । কোঠেংচি নাহীং ॥ ৮ ॥
চংচল় চল়ে স্ৱপ্নাকাৰ । নিশ্চল় দেৱ তো নিৰাকাৰ ।
আত্মনিৱেদনাচা প্ৰকাৰ । জাণিজে ঐসা ॥ ১৯ ॥
ঠাৱচি নাঈং চংচল়াচা । তেথেং আধীং আপণ কৈংচা ।
নিশ্চল় আত্মনিৱেদনাচা । ৱিৱেক ঐসা ॥ ২০ ॥
তিহিং প্ৰকাৰেং আপণ । নাহীং নাহীং দুজেপণ ।
আপণ নস্তাং মীপণ । নাহীংচ কোঠেং ॥ ২১ ॥
পাহাতাং পাহাতাং অনুমানলেং । কল়তাং কল়তাং কল়োং আলেং ।
পাহাতাং অৱঘেংচি নিৱাংত জালেং । বোলণেং আতাং ॥ ২২ ॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে আত্মনিৱেদননাম সমাস পাংচৱা ॥
সমাস সহাৱা : সৃষ্টিক্ৰমনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
ব্ৰহ্ম নিৰ্মল় নিশ্চল় । শাশ্ৱত সাৰ অমল় ৱিমল় ।
অৱকাশ ঘন পোকল় । গগনাঐসেং ॥ ১ ॥
তযাস কৰণেং না ধৰণেং । তযাস জন্ম না মৰণেং ।
তেথেং জাণণেং না নেণণেং । সুন্যাতীত ॥ ২ ॥
তেং ৰচেনা না খচেনা । তেং হোযেনা না জাযেনা ।
মাযাতীত নিৰংজনা পাৰচি নাহীং ॥ ৩ ॥
পুঢেং সংকল্প উঠিলা । ষডগুণেশ্ৱৰ বোলিজে ত্যালা ।
অৰ্ধৰাৰীনটেশ্ৱৰালা । বোলিজেতেং ॥ ৪ ॥
সৰ্ৱেশ্ৱৰ সৰ্ৱজ্ঞ । সাক্ষী দ্ৰষ্টা জ্ঞানঘন ।
পৰেশ পৰমাত্মা জগজীৱন । মূল়পুৰুষ ॥ ৫ ॥
তে মূল়মাযা বহুগুণী । অধোমুখেং গুণক্ষোভিণী ।
গুণত্ৰযে তিজপাসূনি । নিৰ্মাণ জালে ॥ ৬ ॥
পুঢেং ৱিষ্ণু জালা নিৰ্মাণ । জাণতীকল়া সত্ৱগুণ ।
জো কৰিতাহে পাল়ণ । ত্ৰৈলোক্যাচেং ॥ ৭ ॥
পুঢেং জাণীৱনেণীৱমিশ্ৰিত । ব্ৰহ্মা জাণাৱা নেমস্ত ।
ত্যাচ্যা গুণেং উত্পত্তি হোত । ভুৱনত্ৰৈং ॥ ৮ ॥
পুঢেং ৰুদ্ৰ তমোগুণ । সকল় সংৱ্হাৰাচেং কাৰণ ।
সকল় কাংহীং কৰ্তেপণ । তেথেংচি আলেং ॥ ৯ ॥
তেথূন পুঢেং পংচভূতেং । পাৱলীং পষ্ট দশেতেং ।
অষ্টধা প্ৰকৃতীচেং স্ৱৰূপ তেং । মুল়ীংচ আহে ॥ ১০ ॥
নিশ্চল়ীং জালেং চল়ণ । তেংচি ৱাযোচেং লক্ষণ ।
পংচভূতেং আণি ত্ৰিগুণ । সূক্ষ্ম অষ্টধা ॥ ১১ ॥
আকাশ ম্হণিজে অংতৰাত্মা । প্ৰত্যযেং পাহৱা মহিমা ।
ত্যা আকাশাপাসূন জন্মা । ৱাযো আলা ॥ ১২ ॥
তযা ৱাযোচ্যা দোনী ঝুল়ুকা । উষ্ণ সীতল় ঐকা ।
সীতল়াপাসূন তাৰা মযংকা । জন্ম জালা ॥ ১৩ ॥
উষ্ণাপাসূন ৰৱি ৱন্হী । ৱিদ্যুল্যতা আদিকৰূনি ।
সীতল় উষ্ণ মিল়োনি । তেজ জাণাৱেং ॥ ১৪ ॥
তযা তেজাপাসূন জালেং আপ । আপ আল়োন পৃথ্ৱীচেং ৰূপ ।
পুঢেং ঔষধী অমূপ । নিৰ্মাণ জাল্যাং ॥ ১৫ ॥
ঔষধীপাসূন নানা ৰস । নানা বীজ অন্নৰস ।
চৌৰ্যাসি লক্ষ যোনীচ ৱাস । ভূমংডল়ীং ॥ ১৬ ॥
ঐসী জালী সৃষ্টীৰচনা । ৱিচাৰ আণিলা পাহিজে মনা ।
প্ৰত্যযেংৱিণ অনুমানা । পাত্ৰ হোঈজে ॥ ১৭ ॥
ঐসা জালা আকাৰ । যেণেংচি ন্যাযেং সংৱ্হাৰ ।
সাৰাসাৰৱিচাৰ । যাস বোলিজে ॥ ১৮ ॥
জেং জেং জেথূন নিৰ্মাণ জালেং । তেং তেং তেথেংচি নিমালেং ।
যেণেংচি ন্যাযেং সংৱ্হাৰলেং । মাহাপ্ৰল়ঈং ॥ ১৯ ॥
আদ্য মধ্য অৱসান । জেং শাশ্ৱত নিৰংজন ।
তেথেং লাৱাৱেং অনুসংধান । জাণতে পুৰুষীং ॥ ২০ ॥
হোত জাতে নানা ৰচনা । পৰী তে কাংহীংচ তগেনা ।
সাৰাসাৰ ৱিচাৰণা । যাকাৰণেং ॥ ২১ ॥
দ্ৰষ্টা সাক্ষী অংতৰাত্মা । সৰ্ৱত্ৰ বোলতী মহিমা ।
পৰী হে সৰ্ৱসাক্ষিণী অৱস্তা মাং । প্ৰত্যযেং পাহৱী ॥ ২২ ॥
মুল়াপাসূন সেৱটৱৰী । অৱঘী মাযেচী ভৰোৱৰী ।
নানা ৱিদ্যা কল়াকুংসৰী । তযেমধেং ॥ ২৩ ॥
জো উপাধীচা সেৱট পাৱেল । ত্যাস ভ্ৰম ঐসেং ৱাটেল ।
জো উপাধীমধ্যেং আডকেল । ত্যাস কাঢিতা কৱণ ॥ ২৪ ॥
ৱিৱেক প্ৰত্যযাচীং কামেং । কৈসীং ঘডতীল অনুমানভ্ৰমেং ।
সাৰাসাৰৱিচাৰাচেন সংভ্ৰমেং । পাৱিজে ব্ৰহ্ম ॥ ২৫ ॥
ব্ৰহ্মাংডীংচে মাহাকাৰণ । তে মুল়মাযা জাণ ।
অপূৰ্ণাস ম্হণতী ব্ৰহ্ম পূৰ্ণ । ৱিৱেকহীন ॥ ২৬ ॥
সৃষ্টীমধেং বহুজন । যেক ভোগিতী নৃপাসন ।
যেক ৱিষ্ঠা টাকিতী জাণ । প্ৰত্যেক্ষ আতাং ॥ ২৭ ॥
ঐসে উদংড লোক অসতী । আপণাস থোৰ ম্হণতী ।
পৰী তে ৱিৱেকী জাণতী । সকল় কাংহীং ॥ ২৮ ॥
ঐসা আহে সমাচাৰ । কাৰণ পাহিজে ৱিচাৰ ।
বহুতাংচ্যা বোলেং হা সংসৰ । নাসূং নযে ॥ ২৯ ॥
পুস্তকজ্ঞানেং নিশ্চযে ধৰণেং । তৰী গুৰু কাসযা কৰণেং ।
যাকাৰণেং ৱিৱৰণেং । আপুল্যা প্ৰত্যযেং ॥ ৩০ ॥
জো বহুতাংচ্যা বোলেং লাগলা । তো নেমস্ত জাণাৱা বুডালা ।
যেক সাহেব নস্তাং কোণালা । মুশ্যাৰা মগাৱা ॥ ৩১ ॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে সৃষ্টিক্ৰমনিৰূপণনাম সমাস সহাৱা ॥
সমাস সাতৱা : ৱিষযত্যাগ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
ন্যাযেং নিষ্ঠুৰ বোলণেং । বহুতাংস ৱাটে কংটাল়ৱাণেং ।
মল়মল় কৰিতাং জেৱণেং । ৱিহিত নৱ্হে ॥ ১ ॥
বহুতীং ৱিষয নিংদিলে । আণি তেচি সেৱিত গেলে ।
ৱিষযত্যাগেং দেহ চালে । হেং তোং ঘডেনা ॥ ২ ॥
বোলণেং যেক চালণেং যেক । ত্যাচেং নাংৱ হীন ৱিৱেক ।
যেণেং কৰিতাং সকল় লোক । হাংসোং লাগতী ॥ ৩ ॥
ৱিষযত্যাগেংৱিণ তোং কাংহীং । পৰলোক তো প্ৰাপ্ত নাহীং ।
ঐসেং বোলণেং ঠাঈং ঠাঈং । বৰেং পাহা ॥ ৪ ॥
প্ৰপংচী খাতী জেৱিতী । পৰমাৰ্থী কাযে উপৱাস কৰিতী ।
উভযতা সাৰিখে দিসতী । ৱিষযাৱিষঈং ॥ ৫ ॥
দেহ চালতাং ৱিষয ত্যাগী । ঐসা কোণ আহে জগীং ।
যাচা নিৰ্ৱাহ মজলাগীং । দেৱেং নিৰোপাৱা ॥ ৬ ॥
ৱিষয অৱঘা ত্যাগাৱা । তৰীচ পৰমাৰ্থ কৰাৱা ।
ঐসেং পাহাতাং গোৱা । দিসতো কিং ॥ ৭ ॥
ঐসা শ্ৰোতা অনুৱাদলা । ৱক্তা উত্তৰ দেতা জালা ।
সাৱধ হোঊন মন ঘালা । যেতদ্ৱিষঈং ॥ ৮ ॥
ৱৈৰগ্যেং কৰাৱা ত্যাগ । তৰীচ পৰমাৰ্থযোগ ।
প্ৰপংচত্যাগেং সৰ্ৱ সাংগ । পৰমাৰ্থ ঘডে ॥ ৯ ॥
মাগেং জ্ঞানী হোঊন গেলে । তেংহিং বহুত কষ্ট কেলে ।
তৰী মগ ৱিখ্যাত জালে । ভূমংডল়ীং ॥ ১০ ॥
যেৰ মত্সৰ কৰিতাংচ গেলীং । অন্ন অন্ন ম্হণতাং মেলীং ।
কিত্যেক ভ্ৰষ্টলীং । পোটাসাঠীং ॥ ১১ ॥
ৱৈৰাগ্য মুল়ীংহূন নাহীং । জ্ঞান প্ৰত্যযাচেং নাহীং ।
সুচি আচাৰ তোহি নাহীং । ভজন কৈংচেং ॥ ১২ ॥
ঐসে প্ৰকাৰীচে জন । আপণাস ম্হণতী সজ্জন ।
পাহোং জাতাং অনুমান । অৱঘাচ দিসে ॥ ১৩ ॥
জযাস নাহীং অনুতাপ । হেংচি যেক পূৰ্ৱপাপ ।
ক্ষণক্ষ্ণা ৱিক্ষেপ । পৰাধীকপণেং ॥ ১৪ ॥
মজ নাহীং তুজ সাজেনা । হেং তোং অৱঘেং ঠাউকেং আহে জনা ।
খাত্যাস নখাতেং দেখোং সকেনা । ঐসেং আহে ॥ ১৫ ॥
ভাগ্যপুৰুষ থোৰ থোৰ । ত্যাস নিংদিতী ডীৱাল়খোৰ ।
সাৱাস দেখতাং চোৰ । চৰ্ফডী জৈসা ॥ ১৬ ॥
ৱৈৰাগ্যপৰতেং নাহীং ভগ্য । ৱৈৰাগ্য নাহীং তেং অভাগ্য ।
ৱৈৰাগ্য নস্তাং যোগ্য । পৰমাৰ্থ নৱ্হে ॥ ১৭ ॥
প্ৰত্যযেজ্ঞানী ৱীতৰাগী । ৱিৱেকবল়েং সকল় ত্যাগী ।
তো জাণীজে মাহাংযোগী । ঈশ্ৱৰী পুৰুষ ॥ ১৮ ॥
অষ্টমা সিদ্ধীচী উপেক্ষা । কৰূন ঘেতলী যোগদীক্ষা ।
ঘৰোঘৰীং মাগে ভিক্ষা । মাহাদেৱ ॥ ১৯ ॥
ঈশ্ৱৰাচী বৰাবৰী । কৈসা কৰীল ৱেষধাৰী ।
ম্হণোনিযাং সগট সৰী । হোত নাহীং ॥ ২০ ॥
উদাস আণি ৱিৱেক । ত্যাস শোধিতী সকল় লোক ।
জৈসেং লালচী মূৰ্খ ৰংক । তেং দৈন্যৱাণেং ॥ ২১ ॥
জে ৱিচাৰাপাসূন চেৱলে । জে আচাৰাপাসূন ভ্ৰষ্ঠলে ।
ৱিৱেক কৰূং ৱিসৰলে । ৱিষযলোভীং ॥ ২২ ॥
ভজন তৰী আৱডেনা । পুৰশ্চৰ্ণ কদাপি ঘডেনা ।
ভল্যাংস ত্যাংস পডেনা । যেতন্নিমিত্য ॥ ২৩ ॥
ৱৈৰাগ্যেং কৰূন ভ্ৰষ্টেনা । জ্ঞান ভজন সাংডিনা ।
ৱিত্পন্ন আণি ৱাদ ঘেনা । ঐসা থোডা ॥ ২৪ ॥
কষ্ট কৰিতাং সেত পিকে । উংচ ৱস্ত তত্কাল় ৱিকে ।
জাণত্যা লোকাংচ্যা কৌতুকেং । উড্যা পডতী ॥ ২৫ ॥
যেৰ তে অৱঘেচি মংদলে । দুৰাশেনেং খোটে জালে ।
কানকোংডেং জ্ঞান কেলেং । ভ্ৰষ্টাকাৰেং ॥ ২৬ ॥
সবল় ৱিষয ত্যাগণেং । শুদ্ধ কাৰ্যাকাৰণ ঘেণেং ।
ৱিষযত্যাগাচীং লক্ষণেং । ৱোল়খা ঐসীং ॥ ২৭ ॥
সকল় কাংহীং কৰ্তা দেৱ । নাহীং প্ৰকৃতীচা ঠাৱ ।
ৱিৱেকাচা অভিপ্ৰাৱ । ৱিৱেকী জাণতী ॥ ২৮ ॥
শূৰত্ৱৱিষঈং খডতৰ । ত্যাস মানিতী লাহানথোৰ ।
কামগাৰ আণি আংগচোৰ । যেক কৈসা ॥ ২৯ ॥
ত্যাগাত্যাগ তাৰ্কিক জাণে । বোলাঐসেং চালোং জাণে ।
পিংডব্ৰহ্মাংড সকল় জাণে । যেথাযোগ্য ॥ ৩০ ॥
ঐসা জো সৰ্ৱজাণতা । উত্তমলক্ষণী পুৰুতা ।
তযাচেনি সাৰ্থকতা । সহজচি হোযে ॥ ৩১ ॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে ৱিষযত্যাগনিৰূপণনাম সমাস সাতৱা ॥
সমাস আঠৱা : কাল়ৰূপনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
মূল়মাযা জগদেশ্ৱৰ । পুঢেং অষ্টধেচা ৱিস্তাৰ ।
সৃষ্টিক্ৰমেং আকাৰ । আকাৰলা ॥ ১ ॥
হেং অৱঘেংচ নস্তাং নিৰ্মল় । জৈসেং গগন অংতৰাল় ।
নিৰাকাৰীং কাল়ৱেল় । কাংহীংচ নাহীং ॥ ২ ॥
উপাধীচা ৱিস্তাৰ জালা । তেথেং কাল় দিসোন আলা ।
যেৰৱীং পাহাতাং কাল়ালা । ঠাৱচি নাহী ॥ ৩ ॥
যেক চংচল় যেক নিশ্চল । যাৱেগল়া কোঠেং কাল় ।
চংচল় আহে তাৱত্কাল় । কাল় ম্হণাৱেং ॥ ৪ ॥
আকাশ ম্হণিজে অৱকাশ । অৱকাশ বোলিজে ৱিলংবাস ।
ত্যা ৱিলংবৰূপ কাল়াস । জাণোনি ঘ্যাৱেং ॥ ৫ ॥
সূৰ্যাকৰিতাং ৱিলংব কল়ে । গণনা সকল়াংচী আকল়ে ।
পল়াপাসূন নিৱল়ে । যুগপৰিযংত ॥ ৬ ॥
পল় ঘটিকা প্ৰহৰ দিৱস । অহোৰাত্ৰ পক্ষ মাস ।
শড্মাস ৱৰি যুগাস । ঠাৱ জালা ॥ ৭ ॥
ক্ৰেত ত্ৰেত দ্ৱাপাৰ কল়ী । সংখ্যা চালিলী ভূমংডল়ী ।
দেৱাংচীং আযুষ্যেং আগল়ীং । শাস্ত্ৰীং নিৰোপিলীং ॥ ৮ ॥
তে দেৱত্ৰযাচী খটপট । সূক্ষ্মৰূপেং ৱিলগট ।
দংডক সাংডিতাং চটপট । লোকাংস হোতে ॥ ৯ ॥
মিশ্ৰিত ত্ৰিগুণ নিৱডেনা । তেণেং আদ্যংত সৃষ্টিৰচনা ।
কোণ থোৰ কোণ সানা । কৈসা ম্হণাৱা ॥ ১০ ॥
অসো হীং জাণত্যাচীং কামেং । নেণতা উগাচ গুংতে ভ্ৰমেং ।
প্ৰত্যযে জাণজাণোং ৱৰ্মেং । ঠাঈং পাডাৱীং ॥ ১১ ॥
উত্পন্নকাল় সৃষ্টিকাল় । স্থিতিকাল় সংৱ্হাৰকাল় ।
আদ্যংত অৱঘা কাল় । ৱিলংবৰূপী ॥ ১২ ॥
জেং জেং জযে প্ৰসংগীং জালেং । তেথেং কাল়াচেং নাংৱ পডিলেং ।
বৰেং নসেল অনুমানলেং । তৰী পুঢেং ঐকা ॥ ১৩ ॥
প্ৰজন্যকাল় শীতকাল় । উষ্ণকাল় সংতোষকাল় ।
সুখদুঃখআনংদকাল় । প্ৰত্যযে যেতো ॥ ১৪ ॥
প্ৰাতঃকাল় মাধ্যানকাল় । সাযংকাল় ৱসংতকাল় ।
পৰ্ৱকাল় কঠিণকাল় । জাণিজে লোকীং ॥ ১৫ ॥
জন্মকাল় বাল়ত্ৱকাল় । তাৰুণ্যকাল় ৱৃধাপ্যকাল় ।
অংতকাল় ৱিষমকাল় । ৱেল়ৰূপেং ॥ ১৬ ॥
সুকাল় আণি দুষ্কাল় । প্ৰদোষকাল় পুণ্যকাল় ।
সকল় ৱেল়া মিল়োন কাল় । তযাস ম্হণাৱেং ॥ ১৭ ॥
অসতেং যেক ৱাটতেং যেক । ত্যাচেং নাংৱ হীন ৱিৱেক ।
নানা প্ৰৱৃত্তীচে লোক । প্ৰৱৃত্তি জাণতী ॥ ১৮ ॥
প্ৰৱৃত্তি চালে অধোমুখেং । নিৱৃত্তি ধাৱে ঊৰ্ধমুখেং ।
ঊৰ্ধমুখেং নানা সুখেং । ৱিৱেকী জাণতী ॥ ১৯ ॥
ব্ৰহ্মাংডৰচনা জেথূন জালী । তেথেং ৱিৱেকী দৃষ্টি ঘালী ।
ৱিৱৰতাং ৱিৱৰতাং লাধলী । পূৰ্ৱাপৰ স্থিতি ॥ ২০ ॥
প্ৰপংচী অসোন পৰমাৰ্থ পাহে । তোহি যে স্থিতীতেং লাহে ।
প্ৰাৰব্ধযোগেং কৰূন ৰাহে । লোকাংমধেং ॥ ২১ ॥
সকল়াংচে যেকচি মূল় । যেক জাণতে যেক বাষ্কল় ।
ৱিৱেকেং কৰূন তত্কাল় । পৰলোক সাধাৱা ॥ ২২ ॥
তৰীচ জন্মাচেং সাৰ্থক । ভলে পাহাতী উভযে লোক ।
কাৰণ মুল়ীংচা ৱিৱেক । পাহিলা পাহিজে ॥ ২৩ ॥
ৱিৱেকহীন জে জন । তে জাণাৱে পশুসমান ।
ত্যাংচে ঐকতাং ভাষণ । পৰলোক কৈংচা ॥ ২৪ ॥
বৰেং আমচেং কাযে গেলেং । জেং কেলেং তেং ফল়াস আলেং ।
পেৰিলেং তেং উগৱলেং । ভোগিতী আতাং ॥ ২৫ ॥
পুঢেংহি কৰী তো পাৱে । ভক্তিযোগেং ভগৱংত ফাৱে ।
দেৱ ভক্ত মিল়তাং দুণাৱেং । সমাধান ॥ ২৬ ॥
কীৰ্তি কৰূন নাহীং মেলে । উগেচ আলে আণি গেলে ।
শাহাণে হোঊন ভুললে । কাযে সাংগৱেং ॥ ২৭ ॥
যেথীল যেথেং অৱঘেংচি ৰাহাতেং । ঐসেং প্ৰত্যযাস হেতেং ।
কোণ কাযে ঘেঊন জাতেং । সাংগানা কাং ॥ ২৮ ॥
পদাৰ্থীং অসাৱেং উদাস । ৱিৱেক পাহাৱা সাৱকাস ।
যেণেংকৰিতাং জগদীশ । অলভ্য লাভে ॥ ২৯ ॥
জগদীশাপৰতা লাভ নাহীং । কাৰ্যাকাৰণ সৰ্ৱ কাংহীং ।
সংসাৰ কৰিত অসতাংহি । সমাধান ॥ ৩০ ॥
মাগাং হোতে জনকাদিক । ৰাজ্য কৰিতাংহি অনেক ।
তৈসেচি আতাং পুণ্যশ্লোক । কিত্যেক অসতী ॥ ৩১ ॥
ৰাজা অসতাং মৃত্যু আলা । লক্ষ কোটী কবুল জালা ।
তৰি সোডিনা তযালা । মৃত্য কাংহীং ॥ ৩২ ॥
ঐসেং হেং পৰাধেন জিণেং । যামধেং দুখণেং বাহাণেং ।
নানা উদ্ৱেগ চিংতা কৰণেং । কিতী ম্হণোনি ॥ ৩৩ ॥
হাট ভৰলা সংসাৰাচা । নফা পাহাৱা দেৱাচা ।
তৰীচ যা কষ্টাচা । পৰিযাযে হোতো ॥ ৩৪ ॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে কাল়ৰূপনিৰূপণনাম সমাস আঠৱা ॥
সমাস নৱৱা : যত্নশিকৱণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
দুৰ্বল নাচাৰী ৱোডগস্ত । আল়সী খাদাড ৰিণগস্ত ।
মূৰ্খপণেং অৱঘেং ৱেস্ত । কাংহীংচ নাহীং ॥ ১ ॥
খাযা নাহীং জেৱাযা নাহীং । লেযা নাহীং নেসাযা নাহীং ।
অংথৰাযা নাহীং পাংঘৰাযা নাহীং । কোংপট নাহীং অভাগী ॥ ২ ॥
সোএযেৰে নাহীং ধাযেৰে নাহীং । ইষ্ট নাহীং মিত্ৰ নাহীং ।
পাহাতাং কোঠেং ৱোল়খী নাহীং । আশ্ৰযেংৱিণ পৰদেসী ॥ ৩ ॥
তেণেং কৈসেং কৰাৱেং । কাযে জীৱেংসীং ধৰাৱেং ।
ৱাচাৱেং কিং মৰাৱেং । কোণ্যা প্ৰকাৰেং ॥ ৪ ॥
ঐসেং কোণীযেকেং পুসিলেং । কোণীযেকেং উত্তৰ দিধলেং ।
শ্ৰোতীং সাৱধ ঐকিলেং । পাহিজে আতাং ।
৫ ॥ লাহান থোৰ কাম কাংহীং । কেল্যাৱেগল়েং হোত নাহীং ।
কৰংট্যা সাৱধ পাহীং । সদেৱ হোসী ॥ ৬ ॥
অংতৰীং নাহীং সাৱধানতা । যেত্ন ঠাকেনা পুৰতা ।
সুখসংতোষাচী ৱাৰ্তা । তেথেং কৈংচী ॥ ৭ ॥
ম্হণোন আল়স সোডাৱা । যেত্ন সাক্ষেপেং জোডাৱা ।
দুশ্চিতপণাচা মোডাৱা । থাৰা বল়েং ॥ ৮ ॥
প্ৰাতঃকাল়ীং উঠত জাৱেং । প্ৰাতঃস্মৰামি কৰাৱেং ।
নিত্য নেমেং স্মৰাৱেং । পাঠাংতৰ ॥ ৯ ॥
মাগীল উজল়ণী পুঢেং পাঠ । নেম ধৰাৱা নিকট ।
বাষ্কল়পণাচী ৱটৱট । কৰূংচ নযে ॥ ১০ ॥
দিশেকডে দুৰী জাৱেং । সুচিস্মংত হোঊন যাৱেং ।
যেতাং কাংহীং তৰী আণাৱেং । ৰিতেং খোটেং ॥ ১১ ॥
ধূতৱস্ত্ৰেং ঘালাৱীং পিল়ূন । কৰাৱেং চৰণক্ষাল়ণ ।
দেৱদৰ্শন দেৱাৰ্চন । যেথাসাংগ ॥ ১২ ॥
কাংহীং ফল়াহাৰ ঘ্যাৱা । পুঢেং ৱেৱসাযে কৰাৱা ।
লোক আপলা পৰাৱা । ম্হণত জাৱা ॥ ১৩ ॥
সুংদৰ অক্ষৰ ল্যাহাৱেং । পষ্ট নেমস্ত ৱাচাৱেং ।
ৱিৱৰৱিৱৰোং জাণাৱেং । অৰ্থাংতৰ ॥ ১৪ ॥
নেমস্ত নেটকেং পুসাৱেং । ৱিশদ কৰূন সাংগাৱেং ।
প্ৰত্যযেংৱিণ বোলাৱেং । তেংচি পাপ ॥ ১৫ ॥
সাৱধানতা অসাৱী । নীতিমৰ্যাদ ৰাখাৱী ।
জনাস মানে ঐসী কৰাৱী । ক্ৰিযাসিদ্ধি ॥ ১৬ ॥
আলিযাচেং সমাধান । হৰিকথা নিৰূপণ ।
সৰ্ৱদা প্ৰসংগ পাহোন । ৱৰ্তত জাৱেং ॥ ১৭ ॥
তাল় ধাটী মুদ্ৰা শুদ্ধ । অৰ্থ প্ৰমযে অন্ৱযে শুদ্ধ ।
গদ্যপদ্যেং দৃষ্টাংত শুদ্ধ । অন্ৱযাচে ॥ ১৮ ॥
গাণেং ৱাজৱণেং নাচণেং । হস্তন্যাস দাখৱণেং ।
সভাৰংজকেং ৱচনেং । আডকথা ছংদবংদ ॥ ১৯ ॥
বহুতাংচেং সমাধান ৰাখাৱেং । বহুতাংস মানেল তেং বোলাৱেং ।
ৱিলগ পডোং নেদাৱেং । কথেমধেং ॥ ২০ ॥
লোকাংস উদংড ৱাজী আণূং নযে । লোকাংচে উকলাৱেং হৃদযে ।
তৰী মগ স্ৱভাৱেং হোযে । নামঘোষ ॥ ২১ ॥
ভক্তি জ্ঞান ৱৈৰাগ্য যোগ । নানা সাধনাচে প্ৰযোগ ।
জেণেং তুটে ভৱৰোগ । মননমাত্ৰেং ॥ ২২ ॥
জৈসেং বোলণেং বোলাৱেং । তৈসেংচি চালণেং চালাৱেং ।
মগ মহংতলীল়া স্ৱভাৱেং । আংগীং বাণে ॥ ২৩ ॥
যুক্তিৱীণ সাজিৰা যোগ । তো দুৰাশেচা ৰোগ ।
সংগতীচ্যা লোকাংচা ভোগ । উভা ঠেলা ॥ ২৪ ॥
ঐসেং ন কৰাৱেং সৰ্ৱথা । জনাস পাৱঊং নযে ৱেথা ।
হৃদঈং চিংতাৱেং সমৰ্থ । ৰঘুনাথজীসী ॥ ২৫ ॥
উদাসৱৃত্তিস মানৱে জন । ৱিশেষ কথানিৰূপণ ।
ৰামকথা ব্ৰহ্মাংড ভেদূন । পৈলাড ন্যাৱী ॥ ২৬ ॥
সাংগ মহংতী সংগীত গাণেং । তেথেং ৱৈভৱাস কায উণেং ।
নভামাজী তাৰাংগণেং । তৈসে লোক ॥ ২৭ ॥
আকলবংদ নাহীং জেথেং । অৱঘেংচি ৱিশ্কল়িত তেথেং ।
যেকেং আকলেৱিণ তেং । কাযে আহে ॥ ২৮ ॥
ঘালূন অকলেচা পৱাড । ৱ্হাৱেং ব্ৰহ্মাংডাহূন জাড ।
তেথেং কৈচেং আণিলে দ্ৱাড । কৰংটপণ ॥ ২৯ ॥
যেথেং আশংকা ফিটলী । বুদ্ধি যেত্নীং প্ৰৱেশলী ।
কাংহীংযেক আশা ৱাঢলী । অংতঃকৰ্ণী ॥ ৩০ ॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে যত্নশিকৱণনাম সমাস নৱৱা ॥
সমাস দহাৱা : উত্তমপুৰুষহ্নিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম ॥
আপণ যেথেষ্ট জেৱণেং । উৰলেং তেং অন্ন ৱাটণেং ।
পৰংতু ৱাযা দৱডণেং । হা ধৰ্ম নৱ্হে ॥ ১ ॥
তৈসেং জ্ঞানেং তৃপ্ত ৱ্হাৱেং। তেংচি জ্ঞান জনাস সাংগাৱেং ।
তৰতেন বুডোং নেদাৱেং । বুডতযাসী ॥ ২ ॥
উত্তম গুণ স্ৱযেং ঘ্যাৱে । তে বহুতাংস সাংগাৱে ।
ৱৰ্তল্যাৱিণ বোলাৱে । তে শব্দ মিথ্যা ॥ ৩ ॥
স্নান সংধ্যা দেৱাৰ্চন । যেকাগ্ৰ কৰাৱেং জপধ্যান ।
হৰিকথা নিৰূপণ । কেলেং পাহিজে ॥ ৪ ॥
শৰীৰ পৰোপকাৰীং লাৱাৱেং । বহুতাংচ্যা কাৰ্যাস যাৱেং ।
উণেং পডোং নেদাৱেং । কোণিযেকাচেং ॥ ৫ ॥
আডলে জাকসলেং জাণাৱেং । যথানশক্তি কামাস যাৱেং ।
মৃদৱচনেং বোলত জাৱেং । কোণীযেকাসী ॥ ৬ ॥
দুসৰ্যাচ্যা দুঃখেং দুঃখৱাৱেং । পৰসংতোষেং সুখী ৱ্হাৱেং ।
প্ৰাণীমাত্ৰাস মেল়ঊন ঘ্যাৱেং । বৰ্যা শব্দেং ॥ ৭ ॥
বহুতাংচে অন্যাযে ক্ষ্মাৱে । বহুতাংচে কাৰ্যভাগ কৰাৱে ।
আপল্যাপৰীস ৱ্হাৱে । পাৰখে জন ॥৮ ॥
দুসৰ্যাচেং অংতৰজাণাৱেং । তদনুসাৰচি ৱৰ্তাৱেং।
লোকাংস পৰীক্ষিত জাৱেং । নানা প্ৰকাৰেং ॥ ৯ ॥
নেমকচি বোলাৱেং । তত্কাল়চি প্ৰতিৱচন দ্যাৱেং ।
কদাপী ৰাগাস ন যাৱেং । ক্ষ্মাৰূপেং ॥ ১০ ॥
আলস্য অৱঘাচ দৱডাৱা । যেত্ন উদংডচি কৰাৱা ।
শব্দমত্সৰ ন কৰাৱা । কোণীযেকাচা ॥ ১১ ॥
উত্তম পদাৰ্থ দুসৰ্যাস দ্যাৱা । শব্দ নিৱডূন বোলাৱা ।
সাৱধপণেং কৰীত জাৱা । সংসাৰ আপলা ॥ ১২ ॥
মৰণাচেং স্মৰণ অসাৱেং । হৰিভক্তীস সাদৰ ৱ্হাৱেং ।
মৰোন কীৰ্তীস উৰৱাৱেং । যেণেং প্ৰকাৰেং ॥ ১৩ ॥
নেমকপণেং ৱৰ্তোং লাগলা । তো বহুতাংস কল়োং আলা ।
সৰ্ৱ আৰ্জৱী তযালা । কাযে উণেং ॥১৪ ॥
ঐসা উত্তম গুণী ৱিশেষ । তযাস ম্হণাৱেং পুৰুষ ।
জযাচ্যা ভজনেং জগদীশ । তৃপ্ত হোযে ॥ ১৫ ॥
উদংড ধিঃকাৰূন বোলতী । তৰী চল়োং নেদাৱী শাংতি ।
দুৰ্জনাস মিল়োন জাতী । ধন্য তে সাধু ॥ ১৬ ॥
উত্তম গুণীং শ্ৰৃংঘাৰলা । জ্ঞানৱৈৰাগ্যেং শোভলা ।
তোচী যেক জাণাৱা ভলা । ভূমংডল়ীং ॥ ১৭ ॥
স্ৱযেং আপণ কষ্টাৱেং । বহুতাংচেং সোসিত জাৱেং ।
ঝিজোন কীৰ্তীস উৰৱাৱেং । নানা প্ৰকাৰেং ॥ ১৮ ॥
কীৰ্তী পাহোং জাতাং সুখ নাহীং । সুখ পাহাতাং কীৰ্তী নাহীং ।
ৱিচাৰেংৱিণ কোঠেংচি নাহীং । সামাধান ॥ ১৯ ॥
পৰাংতৰাস ন লাৱাৱা ঢকা । কদাপি পডোং নেদাৱা চুকা ।
স্মাসীল় তযাচ্যা তুকা । হানী নাহীং ॥ ২০ ॥
আপলেং অথৱা পৰাৱেং । কাৰ্য অৱঘেংচ কৰাৱেং ।
প্ৰসংগীং কামাস চুকৱাৱেং । হেং ৱিহিত নৱ্হে ॥ ২১ ॥
বৰেং বোলতাং সুখ ৱাটতেং । হেং তোং প্ৰত্যক্ষ কল়তেং ।
আত্মৱত পৰাৱেং তেং । মানীত জাৱেং ॥ ২২ ॥
কঠিণ শব্দেং ৱাঈট ৱাটতেং । তেং তোং প্ৰত্যযাস যেতেং ।
তৰী মগ ৱাঈট বোলাৱেং তেং । কাযে নিমিত্য ॥ ২৩ ॥
আপণাস চিমোট ঘেতলা । তেণেং কাসাৱিস জালা ।
আপণাৱৰূন দুসৰ্যালা । ৰাখত জাৱেং ॥ ২৪ ॥
জে দুসৰ্যাস দুঃখ কৰী । তে অপৱিত্ৰ ৱৈখৰী ।
আপণাস ঘাত কৰী । কোণিযেকে প্ৰসংগীং ॥ ২৫ ॥
পেৰিলেং তে উগৱতেং । বোলণ্যাসাৰিখেং উত্তৰ যেতেং ।
তৰী মগ কৰ্কশ বোলাৱেং তেং । কাযে নিমিত্য ॥ ২৬ ॥
আপল্যা পুৰুষাৰ্থৱৈভৱেং । বহুতাংস সুখী কৰাৱেং ।
পৰংতু কষ্টী কৰাৱেং । হে ৰাক্ষেসী ক্ৰিযা ॥ ২৭ ॥
দংভ দৰ্প অভিমান । ক্ৰোধ আণী কঠিণ ৱচন ।
হেং অজ্ঞানাচেং লক্ষণ । ভগৱদ্গীতেংত বোলিলেং ॥ ২৮ ॥
জো উত্তম গুণেং শোভলা । তোচি পুৰুষ মাহা ভলা ।
কিত্যেক লোক তযালা । শোধীত ফিৰতী ॥ ২৯ ॥
ক্ৰিযেৱিণ শব্দজ্ঞান । তেংচি স্ৱানাচেং ৱমন ।
ভলে তেথেং অৱলোকন । কদাপী ন কৰিতী ॥ ৩০ ॥
মনাপাসূন ভক্তি কৰণেং । উত্তম গুণ অগত্য ধৰণেং ।
তযা মাহাংপুৰুষাকাৰণেং । ধুংডীত যেতী ॥ ৩১ ॥
ঐসা জো মাহানুভাৱ। তেণেং কৰাৱা সমুদাৱ ।
ভক্তিযোগেং দেৱাধিদেৱ । আপুলা কৰাৱা ॥ ৩২ ॥
আপণ আৱচিতেং মৰোন জাৱেং । মগ ভজন কোণেং কৰাৱেং ।
যাকাৰণেং ভজনাস লাৱাৱে । বহুত লোক ॥ ৩৩ ॥
আমচী প্ৰতিজ্ঞা ঐসী । কাংহীং ন মাগাৱেং শিষ্যাসী ।
আপণামাগেং জগদীশাসী । ভজত জাৱেং ॥ ৩৪ ॥
যাকাৰণেং সমুদাৱ । জালা পাহিজে মোহোছাৱ ।
হাতোহাতীং দেৱাধিদেৱ । ৱোল়েসা কৰাৱা ॥ ৩৫ ॥
আতা সমুদাযাকাৰণেং । পাহিজেতী দোনী লক্ষণেং ।
শ্ৰোতীং যেথেং সাৱধপণেং । মন ঘালাৱেং ॥ ৩৬ ॥
জেণেং বহুতাংস ঘডে ভক্তি । তে হে ৰোকডী প্ৰবোধশক্তি ।
বহুতাংচেং মনোগত হাতীং । ঘেতলেং পাহিজে ॥ ৩৭ ॥
মাগা বোলিলে উত্তম গুণ । তযাস মানিতী প্ৰমাণ ।
প্ৰবোধশক্তীচেং লক্ষণ । পুঢেং চালে ॥ ৩৮ ॥
বোলণ্যাসাৰিখেং চালণেং । স্ৱযেং কৰূন বোলণেং ।
তযাচীং ৱচনেং প্ৰমাণেং । মানিতী জনীং ॥ ৩৯ ॥
জেং জেং জনাস মানেনা । তেং তেং জনহি মানীনা ।
আপণ যেকলা জন নানা । সৃষ্টিমধেং ॥ ৪০ ॥
ম্হণোন সাংগাতী অসাৱে । মানত মানত শিকৱাৱে ।
হল়ু হল়ু সেৱটা ন্যাৱে । ৱিৱেকানেং ॥ ৪১ ॥
পৰংতু হে ৱিৱেকাচীং কামেং । ৱিৱেকী কৰীল নেমেং ।
ইতৰ তে বাপুডে ভ্ৰমেং । ভাংডোংচ লাগলে ॥ ৪২ ॥
বহুতাংসীং ভাংডতাং যেকলা । শৈন্যাৱাংচূন পুৰৱলা ।
যাকাৰণেং বহুতাংলা । ৰাজী ৰাখাৱেং ॥ ৪৩ ॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে উত্তমপুৰুষনিৰূপণনাম সমাস দহাৱা ॥
দশক বৰাৱা সমাপ্ত ॥

Explore More