The Guru

śrī dāsabodha adhyāya 12

(Dasbodh Dashak 12 in English (IAST))

Samartha Ramdas

Also known as Dasbodh · Dasbodh adhyay 12 · Shri Dasbodh

Dasbodh Dashak 12. The Dasbodh of Samartha Ramdas, spoken in the caves at Shivthar Ghal and set down by his disciple Kalyan Swami. Cast as a dialogue between guru and disciple across twenty dashaks, each of ten samasas, it moves from the discipline of listening through discrimination between the real and the unreal to the nature of the Self — practical throughout, and addressed to people living in the world. This dashak is named in its colophon for उत्तमपुरुषनिरूपण.

#of 324
samāsa pahilā : vimal̤a lakṣaṇa || śrīrāma ||
samāsa dusarā : pratyayanirūpaṇa || śrīrāma ||
samāsa tisarā : bhaktanirūpaṇa || śrīrāma ||
samāsa cauthā : vivekavairāgyanirūpaṇa || śrīrāma ||
samāsa pāṃcavā : ātmanivedana || śrīrāma ||
samāsa sahāvā : sṛṣṭikramanirūpaṇa || śrīrāma ||
samāsa sātavā : viṣayatyāga || śrīrāma ||
samāsa āṭhavā : kāl̤arūpanirūpaṇa || śrīrāma ||
samāsa navavā : yatnaśikavaṇa || śrīrāma ||
samāsa dahāvā : uttamapuruṣahnirūpaṇa || śrīrāma ||
samāsa pahilā : vimal̤a lakṣaṇa || śrīrāma ||
ādhī prapaṃca karāvā neṭakā | maga ghyāveṃ paramārthavivekā |
yetheṃ āl̤asa karūṃ nakā | vivekī ho || 1 ||
prapaṃca sāṃḍūna paramārtha karāla | teṇeṃ tumhī kaṣṭī vhāla |
prapaṃca paramārtha cālavāla | tarī tumhī vivekī || 2 ||
prapaṃca sāṃḍūna paramārtha kelā | tarī anna mil̤enā khāyālā |
maga tayā karaṃṭyālā | paramārtha kaiṃcā || 3 ||
paramārtha sāṃḍūna prapaṃca karisī | tarī tūṃ yemayātanā bhogisī |
aṃtīṃ parama kaṣṭī hosī | yemayātanā bhogitāṃ || 4 ||
sāhebakāmāsa nāhīṃ gelā | gṛhīṃca suravaḍona baisalā |
tarī sāheba kuṭīla tayālā | pāhātī loka || 5 ||
tevhāṃ mahatvaci geleṃ | durjanāceṃ hāseṃ jāleṃ |
duḥkha udaṃḍa bhogileṃ | āpulyā jīveṃ || 6 ||
taiseci hoṇāra aṃtīṃ | mhaṇona bhajāveṃ bhagavaṃtīṃ |
paramārthācī pracitī | rokaḍī ghyāvī || 7 ||
saṃsārīṃ asatāṃ mukta | toci jāṇāvā saṃyukta |
akhaṃḍa pāhe yuktāyukta | vicāraṇā he || 8 ||
prapaṃcī to sāvadhāna | to paramārtha karīla jāṇa |
prapaṃcīṃ jo apramāṇa | to paramārthīṃ khoṭā || 9 ||
mhaṇauna sāvadhapaṇeṃ | prapaṃca paramārtha cālavaṇeṃ |
aiseṃ na karitā bhogaṇeṃ | nānā duḥkheṃ || 10 ||
parṇāl̤i pāhona ucale | jīvasṛṣṭi vivekeṃ cāle |
āṇi puruṣa hoūna bhramale | yāsī kāya mhaṇāveṃ || 11 ||
mhaṇauna asāvī dīrgha sūcanā | akhaṃḍa karāvī cāl̤aṇā |
puḍhīla hoṇāra anumānā | āṇūna soḍāveṃ || 12 ||
sukhī asato khabardāra | duḥkhī hoto bekhabara |
aisā hā lokika vicāra | disataci āhe || 13 ||
mhaṇauna sarvasāvadhāna | dhanya tayāceṃ mahimāna |
janīṃ rākhe samādhāna | toci yeka || 14 ||
cāl̤aṇecā āl̤asa kelā | tarī avacitā paḍela ghālā |
te vel̤e sāvarāyālā | avakāśa kaiṃcā || 15 ||
mhaṇauna dīrghasūcanece loka | tyāṃcā pāhāvā viveka |
lokāṃkaritā loka | śāhāṇe hotī || 16 ||
parī te śāhāṇe vol̤akhāve | guṇavaṃtāce guṇa ghyāve |
avaguṇa dekhona sāṃḍāve | janāmadheṃ || 17 ||
manuṣya pārakhūṃ rāhenā | āṇi koṇāceṃ mana toḍīnā |
manuṣyamātra anumānā | āṇūna pāhe || 18 ||
dise sakal̤āṃsa sārikhā | pāhātāṃ vivekī neṭakā |
kāmī nikāmī lokāṃ | bareṃ pāhe || 19 ||
jāṇona pāhijeta sarva | heṃci tayāceṃ apūrva |
jyāce tyāparī gaurava | rākhoṃ jāṇe || 20 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde vimal̤alakṣaṇanāma samāsa pahilā
||
samāsa dusarā : pratyayanirūpaṇa || śrīrāma ||
aikā saṃsārāsī āle ho | strī puruṣa nispṛha ho |
sucitapaṇeṃ pāho | arthāṃtara || 1 ||
kāye mhaṇate vāsanā | kāye kalpite kalpanā |
aṃtarīṃce taraṃga nānā | prakāreṃ uṭhatī || 2 ||
bareṃ khāveṃ bareṃ jevāveṃ | bareṃ lyāveṃ bareṃ nesāveṃ |
manāsārikheṃ asāveṃ | sakal̤a kāṃhīṃ || 3 ||
aiseṃ āhe manogata | tarī teṃ kāṃhīṃca na hota |
bareṃ karitāṃ akasmāta | vāīṭa hoteṃ || 4 ||
yeka sukhī yeka duḥkhī | pratyakṣa vartateṃ lokīṃ |
kaṣṭī hoūniyāṃ sekhīṃ | prārabdhāvarī ghālitī || 5 ||
acuka yetna karavenā | mhaṇauna keleṃ teṃ sajenā |
āpalā avaguṇa jāṇavenā | kāṃhīṃ kelyāṃ || 6 ||
jo āpalā āpaṇa neṇe | to dusaryāceṃ kāye jāṇe |
nyāye sāṃḍitāṃ dainyavāṇe | hotī loka || 7 ||
lokāṃce manogata kal̤enā | lokāṃsārikheṃ vartavenā |
mūrkhapaṇeṃ lokīṃ nānā | kal̤aha uṭhatī || 8 ||
maga te kal̤o vāḍhatī | paraspareṃ kaṣṭī hotī |
pretna rāhātāṃ aṃtīṃ | śramaci hoyeṃ || 9 ||
aisī navhe vartaṇuka | parikṣāve nānā loka |
samajaleṃ pāhije nemaka | jyāceṃ tyāparī || 10 ||
śabda parīkṣā aṃtaraparīkṣā | kāṃhīṃ yeka kal̤e dakṣā |
manogata natadrakṣā | kāya kal̤e || 11 ||
dusaryāsa śabda ṭhevaṇeṃ | āpalā kaipakṣa gheṇeṃ |
pāhoṃ jātāṃ lokika lakṣaṇeṃ | bahuteka aisīṃ || 12 ||
lokīṃ bareṃ mhaṇāyākāraṇeṃ | bhalyāsa lāgateṃ sosaṇeṃ |
na sositāṃ bhaṃḍavāṇeṃ | sahajaci hoye || 13 ||
āpaṇāsa jeṃ mānenā | tetheṃ kadāpi rāhāvenā |
urī toḍūna jāvenā | koṇīyekeṃ || 14 ||
bolato khareṃ cālato khareṃ | tyāsa mānitī lahānathoreṃ |
nyāye anyāye paraspareṃ | sahajaci kal̤e || 15 ||
lokāṃsa kal̤enā taṃvarī | vivekeṃ kṣmā jo na karī |
teṇeṃkaritāṃ barābarī | hota jāte || 16 ||
jaṃvarī caṃdana jhijenā | taṃva to sugaṃdha kal̤enā |
caṃdana āṇi vṛkṣa nānā | sagaṭa hotī || 17 ||
jaṃva uttama guṇa na kal̤e | toṃ yā janāsa kāye kal̤e |
uttama guṇa dekhatāṃ nival̤e | jagadāṃtara || 18 ||
jagadāṃtara nival̤ata geleṃ | jagadāṃtarī sakhya jāleṃ |
maga jāṇāveṃ vol̤ale | viśvajana || 19 ||
janīṃjanārdana vol̤alā | tarī kāye uṇeṃ tayālā |
rājī rākhāveṃ sakal̤āṃlā | kaṭhīṇa āhe || 20 ||
perileṃ teṃ ugavateṃ | usiṇeṃ dyāveṃ ghyāveṃ lāgateṃ |
varma kāḍhitāṃ bhaṃgateṃ | parāṃtara || 21 ||
lokīkīṃ barepaṇa keleṃ | teṇeṃ saukhya vāḍhaleṃ |
uttarāsārikheṃ āleṃ | pratyottara || 22 ||
heṃ āvagheṃ āpaṇāṃpāsīṃ | yetheṃ bola nāhīṃ janāsī |
sikavāveṃ āpalyā manāsī | kṣaṇakṣaṇā || 23 ||
khal̤a durjana bheṭalā | kṣamecā dhīra buḍālā |
tarī moneṃci sthal̤atyāga kelā | pāhije sādhakeṃ || 24 ||
loka nānā parīkṣā jāṇatī | aṃtaraparīkṣā neṇatī |
teṇeṃ prāṇī karaṃṭe hotī | saṃdeha nāhīṃ || 25 ||
āpaṇāsa āhe maraṇa | mhaṇauna rākhāveṃ bareṃpaṇa |
kaṭhiṇa āhe lakṣaṇa | vivekāceṃ || 26 ||
thora lāhāna samāna | āpale pārikhe sakal̤a jana |
caḍhateṃ vāḍhateṃ sanedhāna | karitāṃ bareṃ || 27 ||
bareṃ karitāṃ bareṃ hoteṃ | heṃ toṃ pratyayāsa yeteṃ |
ātāṃ puḍheṃ sāṃgāveṃ teṃ | koṇāsa kāye || 28 ||
harikathānirūpaṇa | barepaṇeṃ rājakāraṇa |
prasaṃga pāhilyāviṇa | sakal̤a khoṭeṃ || 29 ||
vidyā udaṃḍaci sikalā | prasaṃgamāna cukataci gelā |
tarī maga taye vidyelā | koṇa puse || 30 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde pratyayanirūpaṇanāma samāsa dusarā ||
samāsa tisarā : bhaktanirūpaṇa || śrīrāma ||
pṛthvīmadheṃ bahuta loka | teṃhi pāhāvā viveka |
ihaloka āṇi paraloka | barā pāhāvā|| 1 ||
ihaloka sādhāyākāraṇeṃ | jāṇatyācī saṃgatī dharaṇeṃ |
paraloka sādhāyākāraṇeṃ | sadguru pāhije || 2 ||
sadgurusī pāya pusāveṃ | heṃhi kal̤enā svabhāveṃ |
ananyabhāveṃ yekabhāveṃ | donī goṣṭī pusāvyā || 3 ||
donī goṣṭī tyā koṇa | deva koṇa āpaṇa koṇa |
yā goṣṭīṃce vivaraṇa | keleṃci karāveṃ || 4 ||
ādhīṃ mukhya deva to koṇa | maga āpaṇa bhakta to koṇa |
paṃcīkarṇa māhāvākyavivaraṇa | keleṃci karāveṃ || 5 ||
sakal̤a keliyāceṃ phal̤a | śāśvata vol̤akhāveṃ niścal̤a |
āpaṇa koṇa kā keval̤a | śodha ghyāvā || 6 ||
sārāsāra vicāra ghetāṃ | padāsa nāhīṃ śāśvatatā |
ādhī kāraṇa bhagavaṃtā | vol̤akhileṃ pāhije || 7 ||
niścal̤a caṃcal̤a āṇi jaḍa | avaghā māyecā pavāḍa |
yāmadheṃ vastu jāḍa | jāṇāra nāhīṃ || 8 ||
teṃ parabrahma dhuṃḍāveṃ | vivekeṃ trailokya hiṃḍāveṃ |
māīka vicāra khaṃḍāveṃ | parīkṣavaṃtīṃ || 9 ||
khoṭeṃ sāṃḍūna khareṃ ghyāveṃ | parīkṣavaṃtīṃ parīkṣāveṃ |
māyeceṃ avagheci jāṇāveṃ | rūpa māīka || 10 ||
paṃcabhūtika he māyā | māīka jāye vilayā |
piṃḍabrahmāṃḍa aṣṭakāyā | nasivaṃta || 11 ||
disela titukeṃ nāsela | upajela titukeṃ marela |
racela titukeṃ khacela | rūpa māyeceṃ || 12 ||
vāḍhela titukeṃ moḍela | yeīla tituleṃ jāīla |
bhūtāṃsa bhūta khāīla | kalpāṃtakāl̤īṃ || 13 ||
dehadhāraka tituke nāsatī | he toṃ rokaḍī pracitī |
manuṣyeṃviṇa utpatti | reta kaiṃceṃ || 14 ||
anna nastāṃ reta kaiṃceṃ | voṣadhī nastāṃ anna kaiṃceṃ |
voṣadhīsa jiṇeṃ kaiṃceṃ | pṛthvī nastāṃ || 15 ||
āpa nastāṃ pṛthvī nāhīṃ | teja nastāṃ āpa nāhīṃ |
vāyo nastāṃ teja nāhīṃ | aiseṃ jāṇāveṃ || 16 ||
aṃtarātmā nastāṃ vāyo kaiṃcā | vikāra nastāṃ aṃtarātmā kaiṃcā |
nirvikārīṃ vikāra kaiṃcā | bareṃ pāhā || 17 ||
pṛthvī nāhīṃ āpa nāhīṃ | teja nāhīṃ vāyo nāhīṃ |
aṃtarātmā vikāra nāhīṃ | nirvikārīṃ || 18 ||
nirvikāra jeṃ nirguṇa | teci śāśvatācī khūṇa |
aṣṭadhā prakṛti saṃpūrṇa | nāsivaṃta || 19 ||
nāsivaṃta samajona pāhileṃ | toṃ teṃ astāṃci nasteṃ jāleṃ |
sārāsāreṃ kal̤oṃ āleṃ | samādhāna || 20 ||
vivekeṃ pāhilā vicāra | manāsa āleṃ sārāsāra |
yeṇeṃkaritāṃ vicāra | sadṛḍha jālā || 21 ||
śāśvata deva to nirguṇa | aisīṃ aṃtarīṃ bāṇalī khūṇa |
deva kal̤alā mī koṇa | kal̤aleṃ pāhije || 22 ||
mī koṇa pāhije kal̤aleṃ | dehatatva titukeṃ śodhileṃ |
manovṛttīcā ṭhāīṃ āleṃ | mītūṃpaṇa || 23 ||
sakal̤a dehācā śodha ghetāṃ | mīpaṇa disenā pāhātāṃ |
mītūṃpaṇa heṃ tatvatā | tatvīṃ māval̤aleṃ || 24 ||
dṛśya padārthaci vosare | tatveṃ tatva tevhāṃ sare |
mītūṃpaṇa heṃ kaiṃceṃ ure | tatvatā vastu || 25 ||
paṃcīkarṇa tatvavivarṇa | māhāvākyeṃ vastu āpaṇa |
nisaṃgapaṇeṃ nivedana | kele pāhije || 26 ||
devābhaktāṃce mūl̤a | śodhūna pāhātāṃ sakal̤a |
upādhivegalā keval̤a | niropādhī ātmā || 27 ||
mīpaṇa teṃ buḍāleṃ | vivekeṃ vegal̤epaṇa geleṃ |
nivṛttipadāsa prāpta jāleṃ | unmanīpada || 28 ||
vijñānīṃ rāhileṃ jñāna | dhyeye rāhileṃ dhyāna |
sakal̤a kāṃhīṃ kāryākāraṇa | pāhona sāṃḍileṃ || 29 ||
janmamaraṇāceṃ cukaleṃ | pāpa avagheṃci buḍāleṃ |
yemayātaneceṃ jāleṃ | nisaṃtāna || 30 ||
nirbaṃda avaghāci tuṭalā | vicāreṃ mokṣa prāpta jālā |
janma sārthakaci vāṭalā | sakal̤a kāṃhīṃ || 31 ||
nānā kiṃta nivārale | dhoke avagheci tuṭale |
jñānavivekeṃ pāvana jāleṃ | bahuta loka || 32 ||
patitapāvanāce dāsa | tehi pāvana karitī jagāsa |
aisī he pracita manāsa | bahutāṃcyā ālī || 33 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde bhaktanirūpaṇanāma samāsa tisarā ||
samāsa cauthā : vivekavairāgyanirūpaṇa || śrīrāma ||
mahadbhāgya hātāsī āleṃ | parī bhogūṃ nāhīṃ jāṇitaleṃ |
taiseṃ vairāgya utpanna jāleṃ | parī viveka nāhīṃ || 1 ||
ādal̤ateṃ āphal̤ateṃ | kaṣṭī hoteṃ duḥkhī hoteṃ |
aikateṃ dekhate yeteṃ | vairāgya teṇeṃ || 2 ||
nānā prapaṃcācyā voḍhī || nānā saṃkaṭeṃ sāṃkaḍīṃ |
saṃsāra sāṃḍunī deśadhaḍī | hoye teṇeṃ || 3 ||
to ciṃtepāsūna suṭalā | parādhenatepāsuni pal̤ālā |
duḥkhatyāgeṃ mokal̤ā jālā | rogī jaisā || 4 ||
parī to hoūṃ naye mokāṭa | naṣṭa bhraṣṭa āṇi cāṭa |
sīmāca nāhīṃ sairāṭa | gurūṃ jaiṃseṃ || 5 ||
vivekeṃviṇa vairāgye keleṃ | tarī avivekeṃ anarthīṃ ghātaleṃ |
avagheṃ verthaci geleṃ | dohiṃkaḍe || 6 ||
nā prapaṃca nā paramārtha | avagheṃ jiṇeṃci jāleṃ vertha |
avivekeṃ anartha | aisā kelā || 7 ||
kā|m verthaci jñāna baḍabaḍilā | parī vairāgyayoga nāhīṃ ghaḍalā |
jaisā kārāgṛhīṃ aḍakalā | puruṣārtha sāṃge || 8 ||
vairāgyeṃviṇa jñāna | to verthaci sābhimāna |
lobhadaṃbheṃ ghol̤asūna | kāsāvisa kelā || 9 ||
svāna bāṃdhaleṃ tarī bhuṃke | taisā svārthamul̤eṃ thiṃkeṃ
parādhīka dekhoṃ na sake | sābhimāneṃ || 10 ||
heṃ yekeṃviṇa yeka | teṇeṃ ugāca vāḍhe śoka |
ātāṃ vairāgya āṇi viveka | yoga aikā || 11 ||
vivekeṃ aṃtarīṃ suṭalā | vairāgyeṃ prapaṃca tuṭalā |
aṃtarbāhya mokal̤ā jālā | niḥsaṃga yogī || 12 ||
jaiseṃ mukheṃ jñāna bole | taisīca saveṃ kriyā cāle |
dīkṣā dekhonī cakkita jāle | sucismaṃta || 13 ||
āsthā nāhīṃ trilokyācī | sthitī bāṇalī vairāgyācī |
yetnavivekadhāraṇecī | sīmā nāhīṃ || 14 ||
saṃgīta rasāl̤a harikīrtana | tālabaddha tānamāna |
premal̤a āvaḍīceṃ bhajana | aṃtarāpāsunī || 15 ||
tatkāl̤aci sanmārga lāge | aisā aṃtarīṃ viveka jāge |
vagatrṛtva karitāṃ na bhaṃge | sāhitya pratyayāceṃ || 16 ||
sanmārgeṃ jagāsa mil̤ālā | mhaṇije jagadīśa vol̤alā |
prasaṃga pāhije kal̤alā | koṇīyeka || 17 ||
prakhara vairāgya udāsīna | pratyayāceṃ brahmajñāna |
snānasaṃdhyā bhagavadbhajana | puṇyamārga || 18 ||
vivekavairāgya teṃ aiseṃ | nusteṃ vairāgya heṃkāḍapiseṃ |
śabdajñāna yel̤ilaseṃ | āpaṇaci vāṭe || 19 ||
mhaṇauna viveka āṇi vairāgya | teṃci jāṇije mahadbhāgya |
rāmadāsa mhaṇe yogya | sādhu jāṇatī || 20 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde vivekavairāgyanirūpaṇanāma samāsa cauthā
||
samāsa pāṃcavā : ātmanivedana || śrīrāma ||
rekheceṃ guṃḍāl̤eṃ keleṃ | mātrukākṣarīṃ śabda jāle |
śabda mel̤aūna cāle | śloka gadya prabaṃda || 1 ||
vedaśāstreṃ purāṇeṃ | nānā kāvyeṃ nirūpaṇeṃ |
graṃthabheda anuvādaṇeṃ | kitī mhaṇoni || 2 ||
nānā ṛṣī nānā mateṃ | pāhoṃ jātāṃ asaṃkhyāteṃ |
bhāṣā lipī jetha tetheṃ | kāye uṇeṃ || 3 ||
varga ṛcā śruti smṛti | adhe svarga stabaka jātī |
prasaṃga māneṃ samāsa pothī | bahudhā nāmeṃ || 4 ||
nānā padeṃ nānā śloka | nānā bīra nānā kaḍaka |
nānā sākhyā dohaḍe aneka | nāmābhidhāneṃ || 5 ||
ḍaphagāṇeṃ mācigāṇeṃ | daṃḍigāṇeṃ kathāgāṇeṃ |
nānā māneṃ nānā jasaneṃ | nānā khel̤a || 6 ||
dhvani ghoṣa nāda rekhā | cahuṃ vācāmadhyeṃ dekhā |
vācārūpeṃhi aikā | nānā bheda || 7 ||
unmeṣa parā dhvani paśyaṃti | nāda madhyamā śabda cauthī |
vaikharīpāsūna umaṭatī | nānā śabdaratneṃ || 8 ||
akāra ukāra makāra | ardhamātrāceṃ aṃtara |
auṭamātrā tadanaṃtara | bāvana mātrukā || 9 ||
nānā bheda rāgajñāna | nṛtyabheda tānamāna |
arthabheda tatvajñāna | vivaṃcanā || 10 ||
tatvāṃmadhyeṃ mukhya tatva | teṃ jāṇāveṃ śuddhasatva |
ardhamātrā mahattatva | mūl̤amāyā || 11 ||
nānā tatveṃ lāhānathore | mil̤ona aṣṭahi śarīreṃ |
aṣṭadhā prakṛtīceṃ vāreṃ | nighona jāteṃ || 12 ||
vāreṃ nastāṃ jeṃ gagana | taiseṃ parabrahma saghana |
aṣṭa dehāceṃ nirśana | karūna pāhāveṃ || 13 ||
brahmāṃḍapiṃḍaubhāra | piṃḍabrahmāṃḍasaṃvhāra |
dohivegal̤eṃ sārāsāra | vimal̤abrahma || 14 ||
padārtha jaḍa ātmā caṃcal̤a | vimal̤abrahma teṃ niścal̤a |
vivarona vire tatkāl̤a | tadrūpa hoye || 15 ||
padārtha maneṃ kāyā vācā | mī hā avaghāci devācā |
jaḍa ātmanivedanācā | vicāra aisā || 16 ||
caṃcal̤akartā to jagadīśa | prāṇīmātra to tyācā aṃśa |
tyācā toci āpaṇāsa | ṭhāva nāhīṃ || 17 ||
caṃcal̤a ātmanivedana | yāceṃ sāṃgitaleṃ lakṣaṇa |
kartā deva to āpaṇa | koṭheṃci nāhīṃ || 8 ||
caṃcal̤a cal̤e svapnākāra | niścal̤a deva to nirākāra |
ātmanivedanācā prakāra | jāṇije aisā || 19 ||
ṭhāvaci nāīṃ caṃcal̤ācā | tetheṃ ādhīṃ āpaṇa kaiṃcā |
niścal̤a ātmanivedanācā | viveka aisā || 20 ||
tihiṃ prakāreṃ āpaṇa | nāhīṃ nāhīṃ dujepaṇa |
āpaṇa nastāṃ mīpaṇa | nāhīṃca koṭheṃ || 21 ||
pāhātāṃ pāhātāṃ anumānaleṃ | kal̤atāṃ kal̤atāṃ kal̤oṃ āleṃ |
pāhātāṃ avagheṃci nivāṃta jāleṃ | bolaṇeṃ ātāṃ || 22 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde ātmanivedananāma samāsa pāṃcavā ||
samāsa sahāvā : sṛṣṭikramanirūpaṇa || śrīrāma ||
brahma nirmal̤a niścal̤a | śāśvata sāra amal̤a vimal̤a |
avakāśa ghana pokal̤a | gaganāaiseṃ || 1 ||
tayāsa karaṇeṃ nā dharaṇeṃ | tayāsa janma nā maraṇeṃ |
tetheṃ jāṇaṇeṃ nā neṇaṇeṃ | sunyātīta || 2 ||
teṃ racenā nā khacenā | teṃ hoyenā nā jāyenā |
māyātīta niraṃjanā pāraci nāhīṃ || 3 ||
puḍheṃ saṃkalpa uṭhilā | ṣaḍaguṇeśvara bolije tyālā |
ardharārīnaṭeśvarālā | bolijeteṃ || 4 ||
sarveśvara sarvajña | sākṣī draṣṭā jñānaghana |
pareśa paramātmā jagajīvana | mūl̤apuruṣa || 5 ||
te mūl̤amāyā bahuguṇī | adhomukheṃ guṇakṣobhiṇī |
guṇatraye tijapāsūni | nirmāṇa jāle || 6 ||
puḍheṃ viṣṇu jālā nirmāṇa | jāṇatīkal̤ā satvaguṇa |
jo karitāhe pāl̤aṇa | trailokyāceṃ || 7 ||
puḍheṃ jāṇīvaneṇīvamiśrita | brahmā jāṇāvā nemasta |
tyācyā guṇeṃ utpatti hota | bhuvanatraiṃ || 8 ||
puḍheṃ rudra tamoguṇa | sakal̤a saṃvhārāceṃ kāraṇa |
sakal̤a kāṃhīṃ kartepaṇa | tetheṃci āleṃ || 9 ||
tethūna puḍheṃ paṃcabhūteṃ | pāvalīṃ paṣṭa daśeteṃ |
aṣṭadhā prakṛtīceṃ svarūpa teṃ | mul̤īṃca āhe || 10 ||
niścal̤īṃ jāleṃ cal̤aṇa | teṃci vāyoceṃ lakṣaṇa |
paṃcabhūteṃ āṇi triguṇa | sūkṣma aṣṭadhā || 11 ||
ākāśa mhaṇije aṃtarātmā | pratyayeṃ pāhavā mahimā |
tyā ākāśāpāsūna janmā | vāyo ālā || 12 ||
tayā vāyocyā donī jhul̤ukā | uṣṇa sītal̤a aikā |
sītal̤āpāsūna tārā mayaṃkā | janma jālā || 13 ||
uṣṇāpāsūna ravi vanhī | vidyulyatā ādikarūni |
sītal̤a uṣṇa mil̤oni | teja jāṇāveṃ || 14 ||
tayā tejāpāsūna jāleṃ āpa | āpa āl̤ona pṛthvīceṃ rūpa |
puḍheṃ auṣadhī amūpa | nirmāṇa jālyāṃ || 15 ||
auṣadhīpāsūna nānā rasa | nānā bīja annarasa |
cauryāsi lakṣa yonīca vāsa | bhūmaṃḍal̤īṃ || 16 ||
aisī jālī sṛṣṭīracanā | vicāra āṇilā pāhije manā |
pratyayeṃviṇa anumānā | pātra hoīje || 17 ||
aisā jālā ākāra | yeṇeṃci nyāyeṃ saṃvhāra |
sārāsāravicāra | yāsa bolije || 18 ||
jeṃ jeṃ jethūna nirmāṇa jāleṃ | teṃ teṃ tetheṃci nimāleṃ |
yeṇeṃci nyāyeṃ saṃvhāraleṃ | māhāpral̤aīṃ || 19 ||
ādya madhya avasāna | jeṃ śāśvata niraṃjana |
tetheṃ lāvāveṃ anusaṃdhāna | jāṇate puruṣīṃ || 20 ||
hota jāte nānā racanā | parī te kāṃhīṃca tagenā |
sārāsāra vicāraṇā | yākāraṇeṃ || 21 ||
draṣṭā sākṣī aṃtarātmā | sarvatra bolatī mahimā |
parī he sarvasākṣiṇī avastā māṃ | pratyayeṃ pāhavī || 22 ||
mul̤āpāsūna sevaṭavarī | avaghī māyecī bharovarī |
nānā vidyā kal̤ākuṃsarī | tayemadheṃ || 23 ||
jo upādhīcā sevaṭa pāvela | tyāsa bhrama aiseṃ vāṭela |
jo upādhīmadhyeṃ āḍakela | tyāsa kāḍhitā kavaṇa || 24 ||
viveka pratyayācīṃ kāmeṃ | kaisīṃ ghaḍatīla anumānabhrameṃ |
sārāsāravicārācena saṃbhrameṃ | pāvije brahma || 25 ||
brahmāṃḍīṃce māhākāraṇa | te mul̤amāyā jāṇa |
apūrṇāsa mhaṇatī brahma pūrṇa | vivekahīna || 26 ||
sṛṣṭīmadheṃ bahujana | yeka bhogitī nṛpāsana |
yeka viṣṭhā ṭākitī jāṇa | pratyekṣa ātāṃ || 27 ||
aise udaṃḍa loka asatī | āpaṇāsa thora mhaṇatī |
parī te vivekī jāṇatī | sakal̤a kāṃhīṃ || 28 ||
aisā āhe samācāra | kāraṇa pāhije vicāra |
bahutāṃcyā boleṃ hā saṃsara | nāsūṃ naye || 29 ||
pustakajñāneṃ niścaye dharaṇeṃ | tarī guru kāsayā karaṇeṃ |
yākāraṇeṃ vivaraṇeṃ | āpulyā pratyayeṃ || 30 ||
jo bahutāṃcyā boleṃ lāgalā | to nemasta jāṇāvā buḍālā |
yeka sāheba nastāṃ koṇālā | muśyārā magāvā || 31 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde sṛṣṭikramanirūpaṇanāma samāsa sahāvā ||
samāsa sātavā : viṣayatyāga || śrīrāma ||
nyāyeṃ niṣṭhura bolaṇeṃ | bahutāṃsa vāṭe kaṃṭāl̤avāṇeṃ |
mal̤amal̤a karitāṃ jevaṇeṃ | vihita navhe || 1 ||
bahutīṃ viṣaya niṃdile | āṇi teci sevita gele |
viṣayatyāgeṃ deha cāle | heṃ toṃ ghaḍenā || 2 ||
bolaṇeṃ yeka cālaṇeṃ yeka | tyāceṃ nāṃva hīna viveka |
yeṇeṃ karitāṃ sakal̤a loka | hāṃsoṃ lāgatī || 3 ||
viṣayatyāgeṃviṇa toṃ kāṃhīṃ | paraloka to prāpta nāhīṃ |
aiseṃ bolaṇeṃ ṭhāīṃ ṭhāīṃ | bareṃ pāhā || 4 ||
prapaṃcī khātī jevitī | paramārthī kāye upavāsa karitī |
ubhayatā sārikhe disatī | viṣayāviṣaīṃ || 5 ||
deha cālatāṃ viṣaya tyāgī | aisā koṇa āhe jagīṃ |
yācā nirvāha majalāgīṃ | deveṃ niropāvā || 6 ||
viṣaya avaghā tyāgāvā | tarīca paramārtha karāvā |
aiseṃ pāhātāṃ govā | disato kiṃ || 7 ||
aisā śrotā anuvādalā | vaktā uttara detā jālā |
sāvadha hoūna mana ghālā | yetadviṣaīṃ || 8 ||
vairagyeṃ karāvā tyāga | tarīca paramārthayoga |
prapaṃcatyāgeṃ sarva sāṃga | paramārtha ghaḍe || 9 ||
māgeṃ jñānī hoūna gele | teṃhiṃ bahuta kaṣṭa kele |
tarī maga vikhyāta jāle | bhūmaṃḍal̤īṃ || 10 ||
yera matsara karitāṃca gelīṃ | anna anna mhaṇatāṃ melīṃ |
kityeka bhraṣṭalīṃ | poṭāsāṭhīṃ || 11 ||
vairāgya mul̤īṃhūna nāhīṃ | jñāna pratyayāceṃ nāhīṃ |
suci ācāra tohi nāhīṃ | bhajana kaiṃceṃ || 12 ||
aise prakārīce jana | āpaṇāsa mhaṇatī sajjana |
pāhoṃ jātāṃ anumāna | avaghāca dise || 13 ||
jayāsa nāhīṃ anutāpa | heṃci yeka pūrvapāpa |
kṣaṇakṣṇā vikṣepa | parādhīkapaṇeṃ || 14 ||
maja nāhīṃ tuja sājenā | heṃ toṃ avagheṃ ṭhāukeṃ āhe janā |
khātyāsa nakhāteṃ dekhoṃ sakenā | aiseṃ āhe || 15 ||
bhāgyapuruṣa thora thora | tyāsa niṃditī ḍīvāl̤akhora |
sāvāsa dekhatāṃ cora | carphaḍī jaisā || 16 ||
vairāgyaparateṃ nāhīṃ bhagya | vairāgya nāhīṃ teṃ abhāgya |
vairāgya nastāṃ yogya | paramārtha navhe || 17 ||
pratyayejñānī vītarāgī | vivekabal̤eṃ sakal̤a tyāgī |
to jāṇīje māhāṃyogī | īśvarī puruṣa || 18 ||
aṣṭamā siddhīcī upekṣā | karūna ghetalī yogadīkṣā |
gharogharīṃ māge bhikṣā | māhādeva || 19 ||
īśvarācī barābarī | kaisā karīla veṣadhārī |
mhaṇoniyāṃ sagaṭa sarī | hota nāhīṃ || 20 ||
udāsa āṇi viveka | tyāsa śodhitī sakal̤a loka |
jaiseṃ lālacī mūrkha raṃka | teṃ dainyavāṇeṃ || 21 ||
je vicārāpāsūna cevale | je ācārāpāsūna bhraṣṭhale |
viveka karūṃ visarale | viṣayalobhīṃ || 22 ||
bhajana tarī āvaḍenā | puraścarṇa kadāpi ghaḍenā |
bhalyāṃsa tyāṃsa paḍenā | yetannimitya || 23 ||
vairāgyeṃ karūna bhraṣṭenā | jñāna bhajana sāṃḍinā |
vitpanna āṇi vāda ghenā | aisā thoḍā || 24 ||
kaṣṭa karitāṃ seta pike | uṃca vasta tatkāl̤a vike |
jāṇatyā lokāṃcyā kautukeṃ | uḍyā paḍatī || 25 ||
yera te avagheci maṃdale | durāśeneṃ khoṭe jāle |
kānakoṃḍeṃ jñāna keleṃ | bhraṣṭākāreṃ || 26 ||
sabal̤a viṣaya tyāgaṇeṃ | śuddha kāryākāraṇa gheṇeṃ |
viṣayatyāgācīṃ lakṣaṇeṃ | vol̤akhā aisīṃ || 27 ||
sakal̤a kāṃhīṃ kartā deva | nāhīṃ prakṛtīcā ṭhāva |
vivekācā abhiprāva | vivekī jāṇatī || 28 ||
śūratvaviṣaīṃ khaḍatara | tyāsa mānitī lāhānathora |
kāmagāra āṇi āṃgacora | yeka kaisā || 29 ||
tyāgātyāga tārkika jāṇe | bolāaiseṃ cāloṃ jāṇe |
piṃḍabrahmāṃḍa sakal̤a jāṇe | yethāyogya || 30 ||
aisā jo sarvajāṇatā | uttamalakṣaṇī purutā |
tayāceni sārthakatā | sahajaci hoye || 31 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde viṣayatyāganirūpaṇanāma samāsa sātavā ||
samāsa āṭhavā : kāl̤arūpanirūpaṇa || śrīrāma ||
mūl̤amāyā jagadeśvara | puḍheṃ aṣṭadhecā vistāra |
sṛṣṭikrameṃ ākāra | ākāralā || 1 ||
heṃ avagheṃca nastāṃ nirmal̤a | jaiseṃ gagana aṃtarāl̤a |
nirākārīṃ kāl̤avel̤a | kāṃhīṃca nāhīṃ || 2 ||
upādhīcā vistāra jālā | tetheṃ kāl̤a disona ālā |
yeravīṃ pāhātāṃ kāl̤ālā | ṭhāvaci nāhī || 3 ||
yeka caṃcal̤a yeka niścala | yāvegal̤ā koṭheṃ kāl̤a |
caṃcal̤a āhe tāvatkāl̤a | kāl̤a mhaṇāveṃ || 4 ||
ākāśa mhaṇije avakāśa | avakāśa bolije vilaṃbāsa |
tyā vilaṃbarūpa kāl̤āsa | jāṇoni ghyāveṃ || 5 ||
sūryākaritāṃ vilaṃba kal̤e | gaṇanā sakal̤āṃcī ākal̤e |
pal̤āpāsūna nival̤e | yugapariyaṃta || 6 ||
pal̤a ghaṭikā prahara divasa | ahorātra pakṣa māsa |
śaḍmāsa vari yugāsa | ṭhāva jālā || 7 ||
kreta treta dvāpāra kal̤ī | saṃkhyā cālilī bhūmaṃḍal̤ī |
devāṃcīṃ āyuṣyeṃ āgal̤īṃ | śāstrīṃ niropilīṃ || 8 ||
te devatrayācī khaṭapaṭa | sūkṣmarūpeṃ vilagaṭa |
daṃḍaka sāṃḍitāṃ caṭapaṭa | lokāṃsa hote || 9 ||
miśrita triguṇa nivaḍenā | teṇeṃ ādyaṃta sṛṣṭiracanā |
koṇa thora koṇa sānā | kaisā mhaṇāvā || 10 ||
aso hīṃ jāṇatyācīṃ kāmeṃ | neṇatā ugāca guṃte bhrameṃ |
pratyaye jāṇajāṇoṃ varmeṃ | ṭhāīṃ pāḍāvīṃ || 11 ||
utpannakāl̤a sṛṣṭikāl̤a | sthitikāl̤a saṃvhārakāl̤a |
ādyaṃta avaghā kāl̤a | vilaṃbarūpī || 12 ||
jeṃ jeṃ jaye prasaṃgīṃ jāleṃ | tetheṃ kāl̤āceṃ nāṃva paḍileṃ |
bareṃ nasela anumānaleṃ | tarī puḍheṃ aikā || 13 ||
prajanyakāl̤a śītakāl̤a | uṣṇakāl̤a saṃtoṣakāl̤a |
sukhaduḥkhaānaṃdakāl̤a | pratyaye yeto || 14 ||
prātaḥkāl̤a mādhyānakāl̤a | sāyaṃkāl̤a vasaṃtakāl̤a |
parvakāl̤a kaṭhiṇakāl̤a | jāṇije lokīṃ || 15 ||
janmakāl̤a bāl̤atvakāl̤a | tāruṇyakāl̤a vṛdhāpyakāl̤a |
aṃtakāl̤a viṣamakāl̤a | vel̤arūpeṃ || 16 ||
sukāl̤a āṇi duṣkāl̤a | pradoṣakāl̤a puṇyakāl̤a |
sakal̤a vel̤ā mil̤ona kāl̤a | tayāsa mhaṇāveṃ || 17 ||
asateṃ yeka vāṭateṃ yeka | tyāceṃ nāṃva hīna viveka |
nānā pravṛttīce loka | pravṛtti jāṇatī || 18 ||
pravṛtti cāle adhomukheṃ | nivṛtti dhāve ūrdhamukheṃ |
ūrdhamukheṃ nānā sukheṃ | vivekī jāṇatī || 19 ||
brahmāṃḍaracanā jethūna jālī | tetheṃ vivekī dṛṣṭi ghālī |
vivaratāṃ vivaratāṃ lādhalī | pūrvāpara sthiti || 20 ||
prapaṃcī asona paramārtha pāhe | tohi ye sthitīteṃ lāhe |
prārabdhayogeṃ karūna rāhe | lokāṃmadheṃ || 21 ||
sakal̤āṃce yekaci mūl̤a | yeka jāṇate yeka bāṣkal̤a |
vivekeṃ karūna tatkāl̤a | paraloka sādhāvā || 22 ||
tarīca janmāceṃ sārthaka | bhale pāhātī ubhaye loka |
kāraṇa mul̤īṃcā viveka | pāhilā pāhije || 23 ||
vivekahīna je jana | te jāṇāve paśusamāna |
tyāṃce aikatāṃ bhāṣaṇa | paraloka kaiṃcā || 24 ||
bareṃ āmaceṃ kāye geleṃ | jeṃ keleṃ teṃ phal̤āsa āleṃ |
perileṃ teṃ ugavaleṃ | bhogitī ātāṃ || 25 ||
puḍheṃhi karī to pāve | bhaktiyogeṃ bhagavaṃta phāve |
deva bhakta mil̤atāṃ duṇāveṃ | samādhāna || 26 ||
kīrti karūna nāhīṃ mele | ugeca āle āṇi gele |
śāhāṇe hoūna bhulale | kāye sāṃgaveṃ || 27 ||
yethīla yetheṃ avagheṃci rāhāteṃ | aiseṃ pratyayāsa heteṃ |
koṇa kāye gheūna jāteṃ | sāṃgānā kāṃ || 28 ||
padārthīṃ asāveṃ udāsa | viveka pāhāvā sāvakāsa |
yeṇeṃkaritāṃ jagadīśa | alabhya lābhe || 29 ||
jagadīśāparatā lābha nāhīṃ | kāryākāraṇa sarva kāṃhīṃ |
saṃsāra karita asatāṃhi | samādhāna || 30 ||
māgāṃ hote janakādika | rājya karitāṃhi aneka |
taiseci ātāṃ puṇyaśloka | kityeka asatī || 31 ||
rājā asatāṃ mṛtyu ālā | lakṣa koṭī kabula jālā |
tari soḍinā tayālā | mṛtya kāṃhīṃ || 32 ||
aiseṃ heṃ parādhena jiṇeṃ | yāmadheṃ dukhaṇeṃ bāhāṇeṃ |
nānā udvega ciṃtā karaṇeṃ | kitī mhaṇoni || 33 ||
hāṭa bharalā saṃsārācā | naphā pāhāvā devācā |
tarīca yā kaṣṭācā | pariyāye hoto || 34 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde kāl̤arūpanirūpaṇanāma samāsa āṭhavā ||
samāsa navavā : yatnaśikavaṇa || śrīrāma ||
durbala nācārī voḍagasta | āl̤asī khādāḍa riṇagasta |
mūrkhapaṇeṃ avagheṃ vesta | kāṃhīṃca nāhīṃ || 1 ||
khāyā nāhīṃ jevāyā nāhīṃ | leyā nāhīṃ nesāyā nāhīṃ |
aṃtharāyā nāhīṃ pāṃgharāyā nāhīṃ | koṃpaṭa nāhīṃ abhāgī || 2 ||
soeyere nāhīṃ dhāyere nāhīṃ | iṣṭa nāhīṃ mitra nāhīṃ |
pāhātāṃ koṭheṃ vol̤akhī nāhīṃ | āśrayeṃviṇa paradesī || 3 ||
teṇeṃ kaiseṃ karāveṃ | kāye jīveṃsīṃ dharāveṃ |
vācāveṃ kiṃ marāveṃ | koṇyā prakāreṃ || 4 ||
aiseṃ koṇīyekeṃ pusileṃ | koṇīyekeṃ uttara didhaleṃ |
śrotīṃ sāvadha aikileṃ | pāhije ātāṃ |
5 || lāhāna thora kāma kāṃhīṃ | kelyāvegal̤eṃ hota nāhīṃ |
karaṃṭyā sāvadha pāhīṃ | sadeva hosī || 6 ||
aṃtarīṃ nāhīṃ sāvadhānatā | yetna ṭhākenā puratā |
sukhasaṃtoṣācī vārtā | tetheṃ kaiṃcī || 7 ||
mhaṇona āl̤asa soḍāvā | yetna sākṣepeṃ joḍāvā |
duścitapaṇācā moḍāvā | thārā bal̤eṃ || 8 ||
prātaḥkāl̤īṃ uṭhata jāveṃ | prātaḥsmarāmi karāveṃ |
nitya nemeṃ smarāveṃ | pāṭhāṃtara || 9 ||
māgīla ujal̤aṇī puḍheṃ pāṭha | nema dharāvā nikaṭa |
bāṣkal̤apaṇācī vaṭavaṭa | karūṃca naye || 10 ||
diśekaḍe durī jāveṃ | sucismaṃta hoūna yāveṃ |
yetāṃ kāṃhīṃ tarī āṇāveṃ | riteṃ khoṭeṃ || 11 ||
dhūtavastreṃ ghālāvīṃ pil̤ūna | karāveṃ caraṇakṣāl̤aṇa |
devadarśana devārcana | yethāsāṃga || 12 ||
kāṃhīṃ phal̤āhāra ghyāvā | puḍheṃ vevasāye karāvā |
loka āpalā parāvā | mhaṇata jāvā || 13 ||
suṃdara akṣara lyāhāveṃ | paṣṭa nemasta vācāveṃ |
vivaravivaroṃ jāṇāveṃ | arthāṃtara || 14 ||
nemasta neṭakeṃ pusāveṃ | viśada karūna sāṃgāveṃ |
pratyayeṃviṇa bolāveṃ | teṃci pāpa || 15 ||
sāvadhānatā asāvī | nītimaryāda rākhāvī |
janāsa māne aisī karāvī | kriyāsiddhi || 16 ||
āliyāceṃ samādhāna | harikathā nirūpaṇa |
sarvadā prasaṃga pāhona | vartata jāveṃ || 17 ||
tāl̤a dhāṭī mudrā śuddha | artha pramaye anvaye śuddha |
gadyapadyeṃ dṛṣṭāṃta śuddha | anvayāce || 18 ||
gāṇeṃ vājavaṇeṃ nācaṇeṃ | hastanyāsa dākhavaṇeṃ |
sabhāraṃjakeṃ vacaneṃ | āḍakathā chaṃdabaṃda || 19 ||
bahutāṃceṃ samādhāna rākhāveṃ | bahutāṃsa mānela teṃ bolāveṃ |
vilaga paḍoṃ nedāveṃ | kathemadheṃ || 20 ||
lokāṃsa udaṃḍa vājī āṇūṃ naye | lokāṃce ukalāveṃ hṛdaye |
tarī maga svabhāveṃ hoye | nāmaghoṣa || 21 ||
bhakti jñāna vairāgya yoga | nānā sādhanāce prayoga |
jeṇeṃ tuṭe bhavaroga | mananamātreṃ || 22 ||
jaiseṃ bolaṇeṃ bolāveṃ | taiseṃci cālaṇeṃ cālāveṃ |
maga mahaṃtalīl̤ā svabhāveṃ | āṃgīṃ bāṇe || 23 ||
yuktivīṇa sājirā yoga | to durāśecā roga |
saṃgatīcyā lokāṃcā bhoga | ubhā ṭhelā || 24 ||
aiseṃ na karāveṃ sarvathā | janāsa pāvaūṃ naye vethā |
hṛdaīṃ ciṃtāveṃ samartha | raghunāthajīsī || 25 ||
udāsavṛttisa mānave jana | viśeṣa kathānirūpaṇa |
rāmakathā brahmāṃḍa bhedūna | pailāḍa nyāvī || 26 ||
sāṃga mahaṃtī saṃgīta gāṇeṃ | tetheṃ vaibhavāsa kāya uṇeṃ |
nabhāmājī tārāṃgaṇeṃ | taise loka || 27 ||
ākalabaṃda nāhīṃ jetheṃ | avagheṃci viśkal̤ita tetheṃ |
yekeṃ ākaleviṇa teṃ | kāye āhe || 28 ||
ghālūna akalecā pavāḍa | vhāveṃ brahmāṃḍāhūna jāḍa |
tetheṃ kaiceṃ āṇile dvāḍa | karaṃṭapaṇa || 29 ||
yetheṃ āśaṃkā phiṭalī | buddhi yetnīṃ praveśalī |
kāṃhīṃyeka āśā vāḍhalī | aṃtaḥkarṇī || 30 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde yatnaśikavaṇanāma samāsa navavā ||
samāsa dahāvā : uttamapuruṣahnirūpaṇa || śrīrāma ||
āpaṇa yetheṣṭa jevaṇeṃ | uraleṃ teṃ anna vāṭaṇeṃ |
paraṃtu vāyā davaḍaṇeṃ | hā dharma navhe || 1 ||
taiseṃ jñāneṃ tṛpta vhāveṃ| teṃci jñāna janāsa sāṃgāveṃ |
taratena buḍoṃ nedāveṃ | buḍatayāsī || 2 ||
uttama guṇa svayeṃ ghyāve | te bahutāṃsa sāṃgāve |
vartalyāviṇa bolāve | te śabda mithyā || 3 ||
snāna saṃdhyā devārcana | yekāgra karāveṃ japadhyāna |
harikathā nirūpaṇa | keleṃ pāhije || 4 ||
śarīra paropakārīṃ lāvāveṃ | bahutāṃcyā kāryāsa yāveṃ |
uṇeṃ paḍoṃ nedāveṃ | koṇiyekāceṃ || 5 ||
āḍale jākasaleṃ jāṇāveṃ | yathānaśakti kāmāsa yāveṃ |
mṛdavacaneṃ bolata jāveṃ | koṇīyekāsī || 6 ||
dusaryācyā duḥkheṃ duḥkhavāveṃ | parasaṃtoṣeṃ sukhī vhāveṃ |
prāṇīmātrāsa mel̤aūna ghyāveṃ | baryā śabdeṃ || 7 ||
bahutāṃce anyāye kṣmāve | bahutāṃce kāryabhāga karāve |
āpalyāparīsa vhāve | pārakhe jana ||8 ||
dusaryāceṃ aṃtarajāṇāveṃ | tadanusāraci vartāveṃ|
lokāṃsa parīkṣita jāveṃ | nānā prakāreṃ || 9 ||
nemakaci bolāveṃ | tatkāl̤aci prativacana dyāveṃ |
kadāpī rāgāsa na yāveṃ | kṣmārūpeṃ || 10 ||
ālasya avaghāca davaḍāvā | yetna udaṃḍaci karāvā |
śabdamatsara na karāvā | koṇīyekācā || 11 ||
uttama padārtha dusaryāsa dyāvā | śabda nivaḍūna bolāvā |
sāvadhapaṇeṃ karīta jāvā | saṃsāra āpalā || 12 ||
maraṇāceṃ smaraṇa asāveṃ | haribhaktīsa sādara vhāveṃ |
marona kīrtīsa uravāveṃ | yeṇeṃ prakāreṃ || 13 ||
nemakapaṇeṃ vartoṃ lāgalā | to bahutāṃsa kal̤oṃ ālā |
sarva ārjavī tayālā | kāye uṇeṃ ||14 ||
aisā uttama guṇī viśeṣa | tayāsa mhaṇāveṃ puruṣa |
jayācyā bhajaneṃ jagadīśa | tṛpta hoye || 15 ||
udaṃḍa dhiḥkārūna bolatī | tarī cal̤oṃ nedāvī śāṃti |
durjanāsa mil̤ona jātī | dhanya te sādhu || 16 ||
uttama guṇīṃ śrṛṃghāralā | jñānavairāgyeṃ śobhalā |
tocī yeka jāṇāvā bhalā | bhūmaṃḍal̤īṃ || 17 ||
svayeṃ āpaṇa kaṣṭāveṃ | bahutāṃceṃ sosita jāveṃ |
jhijona kīrtīsa uravāveṃ | nānā prakāreṃ || 18 ||
kīrtī pāhoṃ jātāṃ sukha nāhīṃ | sukha pāhātāṃ kīrtī nāhīṃ |
vicāreṃviṇa koṭheṃci nāhīṃ | sāmādhāna || 19 ||
parāṃtarāsa na lāvāvā ḍhakā | kadāpi paḍoṃ nedāvā cukā |
smāsīl̤a tayācyā tukā | hānī nāhīṃ || 20 ||
āpaleṃ athavā parāveṃ | kārya avagheṃca karāveṃ |
prasaṃgīṃ kāmāsa cukavāveṃ | heṃ vihita navhe || 21 ||
bareṃ bolatāṃ sukha vāṭateṃ | heṃ toṃ pratyakṣa kal̤ateṃ |
ātmavata parāveṃ teṃ | mānīta jāveṃ || 22 ||
kaṭhiṇa śabdeṃ vāīṭa vāṭateṃ | teṃ toṃ pratyayāsa yeteṃ |
tarī maga vāīṭa bolāveṃ teṃ | kāye nimitya || 23 ||
āpaṇāsa cimoṭa ghetalā | teṇeṃ kāsāvisa jālā |
āpaṇāvarūna dusaryālā | rākhata jāveṃ || 24 ||
je dusaryāsa duḥkha karī | te apavitra vaikharī |
āpaṇāsa ghāta karī | koṇiyeke prasaṃgīṃ || 25 ||
perileṃ te ugavateṃ | bolaṇyāsārikheṃ uttara yeteṃ |
tarī maga karkaśa bolāveṃ teṃ | kāye nimitya || 26 ||
āpalyā puruṣārthavaibhaveṃ | bahutāṃsa sukhī karāveṃ |
paraṃtu kaṣṭī karāveṃ | he rākṣesī kriyā || 27 ||
daṃbha darpa abhimāna | krodha āṇī kaṭhiṇa vacana |
heṃ ajñānāceṃ lakṣaṇa | bhagavadgīteṃta bolileṃ || 28 ||
jo uttama guṇeṃ śobhalā | toci puruṣa māhā bhalā |
kityeka loka tayālā | śodhīta phiratī || 29 ||
kriyeviṇa śabdajñāna | teṃci svānāceṃ vamana |
bhale tetheṃ avalokana | kadāpī na karitī || 30 ||
manāpāsūna bhakti karaṇeṃ | uttama guṇa agatya dharaṇeṃ |
tayā māhāṃpuruṣākāraṇeṃ | dhuṃḍīta yetī || 31 ||
aisā jo māhānubhāva| teṇeṃ karāvā samudāva |
bhaktiyogeṃ devādhideva | āpulā karāvā || 32 ||
āpaṇa āvaciteṃ marona jāveṃ | maga bhajana koṇeṃ karāveṃ |
yākāraṇeṃ bhajanāsa lāvāve | bahuta loka || 33 ||
āmacī pratijñā aisī | kāṃhīṃ na māgāveṃ śiṣyāsī |
āpaṇāmāgeṃ jagadīśāsī | bhajata jāveṃ || 34 ||
yākāraṇeṃ samudāva | jālā pāhije mohochāva |
hātohātīṃ devādhideva | vol̤esā karāvā || 35 ||
ātā samudāyākāraṇeṃ | pāhijetī donī lakṣaṇeṃ |
śrotīṃ yetheṃ sāvadhapaṇeṃ | mana ghālāveṃ || 36 ||
jeṇeṃ bahutāṃsa ghaḍe bhakti | te he rokaḍī prabodhaśakti |
bahutāṃceṃ manogata hātīṃ | ghetaleṃ pāhije || 37 ||
māgā bolile uttama guṇa | tayāsa mānitī pramāṇa |
prabodhaśaktīceṃ lakṣaṇa | puḍheṃ cāle || 38 ||
bolaṇyāsārikheṃ cālaṇeṃ | svayeṃ karūna bolaṇeṃ |
tayācīṃ vacaneṃ pramāṇeṃ | mānitī janīṃ || 39 ||
jeṃ jeṃ janāsa mānenā | teṃ teṃ janahi mānīnā |
āpaṇa yekalā jana nānā | sṛṣṭimadheṃ || 40 ||
mhaṇona sāṃgātī asāve | mānata mānata śikavāve |
hal̤u hal̤u sevaṭā nyāve | vivekāneṃ || 41 ||
paraṃtu he vivekācīṃ kāmeṃ | vivekī karīla nemeṃ |
itara te bāpuḍe bhrameṃ | bhāṃḍoṃca lāgale || 42 ||
bahutāṃsīṃ bhāṃḍatāṃ yekalā | śainyāvāṃcūna puravalā |
yākāraṇeṃ bahutāṃlā | rājī rākhāveṃ || 43 ||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde uttamapuruṣanirūpaṇanāma samāsa dahāvā ||
daśaka barāvā samāpta ||

Explore More