సమాస పహిలా : విమళ లక్షణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస దుసరా : ప్రత్యయనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస తిసరా : భక్తనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస చౌథా : వివేకవైరాగ్యనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస పాంచవా : ఆత్మనివేదన ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస సహావా : సృష్టిక్రమనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస సాతవా : విషయత్యాగ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస ఆఠవా : కాళరూపనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస నవవా : యత్నశికవణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస దహావా : ఉత్తమపురుషహ్నిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
సమాస పహిలా : విమళ లక్షణ ॥ శ్రీరామ ॥
ఆధీ ప్రపంచ కరావా నేటకా । మగ ఘ్యావేం పరమార్థవివేకా ।
యేథేం ఆళస కరూం నకా । వివేకీ హో ॥ ౧ ॥
యేథేం ఆళస కరూం నకా । వివేకీ హో ॥ ౧ ॥
ప్రపంచ సాండూన పరమార్థ కరాల । తేణేం తుమ్హీ కష్టీ వ్హాల ।
ప్రపంచ పరమార్థ చాలవాల । తరీ తుమ్హీ వివేకీ ॥ ౨ ॥
ప్రపంచ పరమార్థ చాలవాల । తరీ తుమ్హీ వివేకీ ॥ ౨ ॥
ప్రపంచ సాండూన పరమార్థ కేలా । తరీ అన్న మిళేనా ఖాయాలా ।
మగ తయా కరంట్యాలా । పరమార్థ కైంచా ॥ ౩ ॥
మగ తయా కరంట్యాలా । పరమార్థ కైంచా ॥ ౩ ॥
పరమార్థ సాండూన ప్రపంచ కరిసీ । తరీ తూం యేమయాతనా భోగిసీ ।
అంతీం పరమ కష్టీ హోసీ । యేమయాతనా భోగితాం ॥ ౪ ॥
అంతీం పరమ కష్టీ హోసీ । యేమయాతనా భోగితాం ॥ ౪ ॥
సాహేబకామాస నాహీం గేలా । గృహీంచ సురవడోన బైసలా ।
తరీ సాహేబ కుటీల తయాలా । పాహాతీ లోక ॥ ౫ ॥
తరీ సాహేబ కుటీల తయాలా । పాహాతీ లోక ॥ ౫ ॥
తేవ్హాం మహత్వచి గేలేం । దుర్జనాచేం హాసేం జాలేం ।
దుఃఖ ఉదండ భోగిలేం । ఆపుల్యా జీవేం ॥ ౬ ॥
దుఃఖ ఉదండ భోగిలేం । ఆపుల్యా జీవేం ॥ ౬ ॥
తైసేచి హోణార అంతీం । మ్హణోన భజావేం భగవంతీం ।
పరమార్థాచీ ప్రచితీ । రోకడీ ఘ్యావీ ॥ ౭ ॥
పరమార్థాచీ ప్రచితీ । రోకడీ ఘ్యావీ ॥ ౭ ॥
సంసారీం అసతాం ముక్త । తోచి జాణావా సంయుక్త ।
అఖండ పాహే యుక్తాయుక్త । విచారణా హే ॥ ౮ ॥
అఖండ పాహే యుక్తాయుక్త । విచారణా హే ॥ ౮ ॥
ప్రపంచీ తో సావధాన । తో పరమార్థ కరీల జాణ ।
ప్రపంచీం జో అప్రమాణ । తో పరమార్థీం ఖోటా ॥ ౯ ॥
ప్రపంచీం జో అప్రమాణ । తో పరమార్థీం ఖోటా ॥ ౯ ॥
మ్హణౌన సావధపణేం । ప్రపంచ పరమార్థ చాలవణేం ।
ఐసేం న కరితా భోగణేం । నానా దుఃఖేం ॥ ౧౦ ॥
ఐసేం న కరితా భోగణేం । నానా దుఃఖేం ॥ ౧౦ ॥
పర్ణాళి పాహోన ఉచలే । జీవసృష్టి వివేకేం చాలే ।
ఆణి పురుష హోఊన భ్రమలే । యాసీ కాయ మ్హణావేం ॥ ౧౧ ॥
ఆణి పురుష హోఊన భ్రమలే । యాసీ కాయ మ్హణావేం ॥ ౧౧ ॥
మ్హణౌన అసావీ దీర్ఘ సూచనా । అఖండ కరావీ చాళణా ।
పుఢీల హోణార అనుమానా । ఆణూన సోడావేం ॥ ౧౨ ॥
పుఢీల హోణార అనుమానా । ఆణూన సోడావేం ॥ ౧౨ ॥
సుఖీ అసతో ఖబర్దార । దుఃఖీ హోతో బేఖబర ।
ఐసా హా లోకిక విచార । దిసతచి ఆహే ॥ ౧౩ ॥
ఐసా హా లోకిక విచార । దిసతచి ఆహే ॥ ౧౩ ॥
మ్హణౌన సర్వసావధాన । ధన్య తయాచేం మహిమాన ।
జనీం రాఖే సమాధాన । తోచి యేక ॥ ౧౪ ॥
జనీం రాఖే సమాధాన । తోచి యేక ॥ ౧౪ ॥
చాళణేచా ఆళస కేలా । తరీ అవచితా పడేల ఘాలా ।
తే వేళే సావరాయాలా । అవకాశ కైంచా ॥ ౧౫ ॥
తే వేళే సావరాయాలా । అవకాశ కైంచా ॥ ౧౫ ॥
మ్హణౌన దీర్ఘసూచనేచే లోక । త్యాంచా పాహావా వివేక ।
లోకాంకరితా లోక । శాహాణే హోతీ ॥ ౧౬ ॥
లోకాంకరితా లోక । శాహాణే హోతీ ॥ ౧౬ ॥
పరీ తే శాహాణే వోళఖావే । గుణవంతాచే గుణ ఘ్యావే ।
అవగుణ దేఖోన సాండావే । జనామధేం ॥ ౧౭ ॥
అవగుణ దేఖోన సాండావే । జనామధేం ॥ ౧౭ ॥
మనుష్య పారఖూం రాహేనా । ఆణి కోణాచేం మన తోడీనా ।
మనుష్యమాత్ర అనుమానా । ఆణూన పాహే ॥ ౧౮ ॥
మనుష్యమాత్ర అనుమానా । ఆణూన పాహే ॥ ౧౮ ॥
దిసే సకళాంస సారిఖా । పాహాతాం వివేకీ నేటకా ।
కామీ నికామీ లోకాం । బరేం పాహే ॥ ౧౯ ॥
కామీ నికామీ లోకాం । బరేం పాహే ॥ ౧౯ ॥
జాణోన పాహిజేత సర్వ । హేంచి తయాచేం అపూర్వ ।
జ్యాచే త్యాపరీ గౌరవ । రాఖోం జాణే ॥ ౨౦ ॥
జ్యాచే త్యాపరీ గౌరవ । రాఖోం జాణే ॥ ౨౦ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే విమళలక్షణనామ సమాస పహిలా
॥
॥
సమాస దుసరా : ప్రత్యయనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
ఐకా సంసారాసీ ఆలే హో । స్త్రీ పురుష నిస్పృహ హో ।
సుచితపణేం పాహో । అర్థాంతర ॥ ౧ ॥
సుచితపణేం పాహో । అర్థాంతర ॥ ౧ ॥
కాయే మ్హణతే వాసనా । కాయే కల్పితే కల్పనా ।
అంతరీంచే తరంగ నానా । ప్రకారేం ఉఠతీ ॥ ౨ ॥
అంతరీంచే తరంగ నానా । ప్రకారేం ఉఠతీ ॥ ౨ ॥
బరేం ఖావేం బరేం జేవావేం । బరేం ల్యావేం బరేం నేసావేం ।
మనాసారిఖేం అసావేం । సకళ కాంహీం ॥ ౩ ॥
మనాసారిఖేం అసావేం । సకళ కాంహీం ॥ ౩ ॥
ఐసేం ఆహే మనోగత । తరీ తేం కాంహీంచ న హోత ।
బరేం కరితాం అకస్మాత । వాఈట హోతేం ॥ ౪ ॥
బరేం కరితాం అకస్మాత । వాఈట హోతేం ॥ ౪ ॥
యేక సుఖీ యేక దుఃఖీ । ప్రత్యక్ష వర్తతేం లోకీం ।
కష్టీ హోఊనియాం సేఖీం । ప్రారబ్ధావరీ ఘాలితీ ॥ ౫ ॥
కష్టీ హోఊనియాం సేఖీం । ప్రారబ్ధావరీ ఘాలితీ ॥ ౫ ॥
అచుక యేత్న కరవేనా । మ్హణౌన కేలేం తేం సజేనా ।
ఆపలా అవగుణ జాణవేనా । కాంహీం కేల్యాం ॥ ౬ ॥
ఆపలా అవగుణ జాణవేనా । కాంహీం కేల్యాం ॥ ౬ ॥
జో ఆపలా ఆపణ నేణే । తో దుసర్యాచేం కాయే జాణే ।
న్యాయే సాండితాం దైన్యవాణే । హోతీ లోక ॥ ౭ ॥
న్యాయే సాండితాం దైన్యవాణే । హోతీ లోక ॥ ౭ ॥
లోకాంచే మనోగత కళేనా । లోకాంసారిఖేం వర్తవేనా ।
మూర్ఖపణేం లోకీం నానా । కళహ ఉఠతీ ॥ ౮ ॥
మూర్ఖపణేం లోకీం నానా । కళహ ఉఠతీ ॥ ౮ ॥
మగ తే కళో వాఢతీ । పరస్పరేం కష్టీ హోతీ ।
ప్రేత్న రాహాతాం అంతీం । శ్రమచి హోయేం ॥ ౯ ॥
ప్రేత్న రాహాతాం అంతీం । శ్రమచి హోయేం ॥ ౯ ॥
ఐసీ నవ్హే వర్తణుక । పరిక్షావే నానా లోక ।
సమజలేం పాహిజే నేమక । జ్యాచేం త్యాపరీ ॥ ౧౦ ॥
సమజలేం పాహిజే నేమక । జ్యాచేం త్యాపరీ ॥ ౧౦ ॥
శబ్ద పరీక్షా అంతరపరీక్షా । కాంహీం యేక కళే దక్షా ।
మనోగత నతద్రక్షా । కాయ కళే ॥ ౧౧ ॥
మనోగత నతద్రక్షా । కాయ కళే ॥ ౧౧ ॥
దుసర్యాస శబ్ద ఠేవణేం । ఆపలా కైపక్ష ఘేణేం ।
పాహోం జాతాం లోకిక లక్షణేం । బహుతేక ఐసీం ॥ ౧౨ ॥
పాహోం జాతాం లోకిక లక్షణేం । బహుతేక ఐసీం ॥ ౧౨ ॥
లోకీం బరేం మ్హణాయాకారణేం । భల్యాస లాగతేం సోసణేం ।
న సోసితాం భండవాణేం । సహజచి హోయే ॥ ౧౩ ॥
న సోసితాం భండవాణేం । సహజచి హోయే ॥ ౧౩ ॥
ఆపణాస జేం మానేనా । తేథేం కదాపి రాహావేనా ।
ఉరీ తోడూన జావేనా । కోణీయేకేం ॥ ౧౪ ॥
ఉరీ తోడూన జావేనా । కోణీయేకేం ॥ ౧౪ ॥
బోలతో ఖరేం చాలతో ఖరేం । త్యాస మానితీ లహానథోరేం ।
న్యాయే అన్యాయే పరస్పరేం । సహజచి కళే ॥ ౧౫ ॥
న్యాయే అన్యాయే పరస్పరేం । సహజచి కళే ॥ ౧౫ ॥
లోకాంస కళేనా తంవరీ । వివేకేం క్ష్మా జో న కరీ ।
తేణేంకరితాం బరాబరీ । హోత జాతే ॥ ౧౬ ॥
తేణేంకరితాం బరాబరీ । హోత జాతే ॥ ౧౬ ॥
జంవరీ చందన ఝిజేనా । తంవ తో సుగంధ కళేనా ।
చందన ఆణి వృక్ష నానా । సగట హోతీ ॥ ౧౭ ॥
చందన ఆణి వృక్ష నానా । సగట హోతీ ॥ ౧౭ ॥
జంవ ఉత్తమ గుణ న కళే । తోం యా జనాస కాయే కళే ।
ఉత్తమ గుణ దేఖతాం నివళే । జగదాంతర ॥ ౧౮ ॥
ఉత్తమ గుణ దేఖతాం నివళే । జగదాంతర ॥ ౧౮ ॥
జగదాంతర నివళత గేలేం । జగదాంతరీ సఖ్య జాలేం ।
మగ జాణావేం వోళలే । విశ్వజన ॥ ౧౯ ॥
మగ జాణావేం వోళలే । విశ్వజన ॥ ౧౯ ॥
జనీంజనార్దన వోళలా । తరీ కాయే ఉణేం తయాలా ।
రాజీ రాఖావేం సకళాంలా । కఠీణ ఆహే ॥ ౨౦ ॥
రాజీ రాఖావేం సకళాంలా । కఠీణ ఆహే ॥ ౨౦ ॥
పేరిలేం తేం ఉగవతేం । ఉసిణేం ద్యావేం ఘ్యావేం లాగతేం ।
వర్మ కాఢితాం భంగతేం । పరాంతర ॥ ౨౧ ॥
వర్మ కాఢితాం భంగతేం । పరాంతర ॥ ౨౧ ॥
లోకీకీం బరేపణ కేలేం । తేణేం సౌఖ్య వాఢలేం ।
ఉత్తరాసారిఖేం ఆలేం । ప్రత్యోత్తర ॥ ౨౨ ॥
ఉత్తరాసారిఖేం ఆలేం । ప్రత్యోత్తర ॥ ౨౨ ॥
హేం ఆవఘేం ఆపణాంపాసీం । యేథేం బోల నాహీం జనాసీ ।
సికవావేం ఆపల్యా మనాసీ । క్షణక్షణా ॥ ౨౩ ॥
సికవావేం ఆపల్యా మనాసీ । క్షణక్షణా ॥ ౨౩ ॥
ఖళ దుర్జన భేటలా । క్షమేచా ధీర బుడాలా ।
తరీ మోనేంచి స్థళత్యాగ కేలా । పాహిజే సాధకేం ॥ ౨౪ ॥
తరీ మోనేంచి స్థళత్యాగ కేలా । పాహిజే సాధకేం ॥ ౨౪ ॥
లోక నానా పరీక్షా జాణతీ । అంతరపరీక్షా నేణతీ ।
తేణేం ప్రాణీ కరంటే హోతీ । సందేహ నాహీం ॥ ౨౫ ॥
తేణేం ప్రాణీ కరంటే హోతీ । సందేహ నాహీం ॥ ౨౫ ॥
ఆపణాస ఆహే మరణ । మ్హణౌన రాఖావేం బరేంపణ ।
కఠిణ ఆహే లక్షణ । వివేకాచేం ॥ ౨౬ ॥
కఠిణ ఆహే లక్షణ । వివేకాచేం ॥ ౨౬ ॥
థోర లాహాన సమాన । ఆపలే పారిఖే సకళ జన ।
చఢతేం వాఢతేం సనేధాన । కరితాం బరేం ॥ ౨౭ ॥
చఢతేం వాఢతేం సనేధాన । కరితాం బరేం ॥ ౨౭ ॥
బరేం కరితాం బరేం హోతేం । హేం తోం ప్రత్యయాస యేతేం ।
ఆతాం పుఢేం సాంగావేం తేం । కోణాస కాయే ॥ ౨౮ ॥
ఆతాం పుఢేం సాంగావేం తేం । కోణాస కాయే ॥ ౨౮ ॥
హరికథానిరూపణ । బరేపణేం రాజకారణ ।
ప్రసంగ పాహిల్యావిణ । సకళ ఖోటేం ॥ ౨౯ ॥
ప్రసంగ పాహిల్యావిణ । సకళ ఖోటేం ॥ ౨౯ ॥
విద్యా ఉదండచి సికలా । ప్రసంగమాన చుకతచి గేలా ।
తరీ మగ తయే విద్యేలా । కోణ పుసే ॥ ౩౦ ॥
తరీ మగ తయే విద్యేలా । కోణ పుసే ॥ ౩౦ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే ప్రత్యయనిరూపణనామ సమాస దుసరా ॥
సమాస తిసరా : భక్తనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
పృథ్వీమధేం బహుత లోక । తేంహి పాహావా వివేక ।
ఇహలోక ఆణి పరలోక । బరా పాహావా॥ ౧ ॥
ఇహలోక ఆణి పరలోక । బరా పాహావా॥ ౧ ॥
ఇహలోక సాధాయాకారణేం । జాణత్యాచీ సంగతీ ధరణేం ।
పరలోక సాధాయాకారణేం । సద్గురు పాహిజే ॥ ౨ ॥
పరలోక సాధాయాకారణేం । సద్గురు పాహిజే ॥ ౨ ॥
సద్గురుసీ పాయ పుసావేం । హేంహి కళేనా స్వభావేం ।
అనన్యభావేం యేకభావేం । దోనీ గోష్టీ పుసావ్యా ॥ ౩ ॥
అనన్యభావేం యేకభావేం । దోనీ గోష్టీ పుసావ్యా ॥ ౩ ॥
దోనీ గోష్టీ త్యా కోణ । దేవ కోణ ఆపణ కోణ ।
యా గోష్టీంచే వివరణ । కేలేంచి కరావేం ॥ ౪ ॥
యా గోష్టీంచే వివరణ । కేలేంచి కరావేం ॥ ౪ ॥
ఆధీం ముఖ్య దేవ తో కోణ । మగ ఆపణ భక్త తో కోణ ।
పంచీకర్ణ మాహావాక్యవివరణ । కేలేంచి కరావేం ॥ ౫ ॥
పంచీకర్ణ మాహావాక్యవివరణ । కేలేంచి కరావేం ॥ ౫ ॥
సకళ కేలియాచేం ఫళ । శాశ్వత వోళఖావేం నిశ్చళ ।
ఆపణ కోణ కా కేవళ । శోధ ఘ్యావా ॥ ౬ ॥
ఆపణ కోణ కా కేవళ । శోధ ఘ్యావా ॥ ౬ ॥
సారాసార విచార ఘేతాం । పదాస నాహీం శాశ్వతతా ।
ఆధీ కారణ భగవంతా । వోళఖిలేం పాహిజే ॥ ౭ ॥
ఆధీ కారణ భగవంతా । వోళఖిలేం పాహిజే ॥ ౭ ॥
నిశ్చళ చంచళ ఆణి జడ । అవఘా మాయేచా పవాడ ।
యామధేం వస్తు జాడ । జాణార నాహీం ॥ ౮ ॥
యామధేం వస్తు జాడ । జాణార నాహీం ॥ ౮ ॥
తేం పరబ్రహ్మ ధుండావేం । వివేకేం త్రైలోక్య హిండావేం ।
మాఈక విచార ఖండావేం । పరీక్షవంతీం ॥ ౯ ॥
మాఈక విచార ఖండావేం । పరీక్షవంతీం ॥ ౯ ॥
ఖోటేం సాండూన ఖరేం ఘ్యావేం । పరీక్షవంతీం పరీక్షావేం ।
మాయేచేం అవఘేచి జాణావేం । రూప మాఈక ॥ ౧౦ ॥
మాయేచేం అవఘేచి జాణావేం । రూప మాఈక ॥ ౧౦ ॥
పంచభూతిక హే మాయా । మాఈక జాయే విలయా ।
పిండబ్రహ్మాండ అష్టకాయా । నసివంత ॥ ౧౧ ॥
పిండబ్రహ్మాండ అష్టకాయా । నసివంత ॥ ౧౧ ॥
దిసేల తితుకేం నాసేల । ఉపజేల తితుకేం మరేల ।
రచేల తితుకేం ఖచేల । రూప మాయేచేం ॥ ౧౨ ॥
రచేల తితుకేం ఖచేల । రూప మాయేచేం ॥ ౧౨ ॥
వాఢేల తితుకేం మోడేల । యేఈల తితులేం జాఈల ।
భూతాంస భూత ఖాఈల । కల్పాంతకాళీం ॥ ౧౩ ॥
భూతాంస భూత ఖాఈల । కల్పాంతకాళీం ॥ ౧౩ ॥
దేహధారక తితుకే నాసతీ । హే తోం రోకడీ ప్రచితీ ।
మనుష్యేంవిణ ఉత్పత్తి । రేత కైంచేం ॥ ౧౪ ॥
మనుష్యేంవిణ ఉత్పత్తి । రేత కైంచేం ॥ ౧౪ ॥
అన్న నస్తాం రేత కైంచేం । వోషధీ నస్తాం అన్న కైంచేం ।
వోషధీస జిణేం కైంచేం । పృథ్వీ నస్తాం ॥ ౧౫ ॥
వోషధీస జిణేం కైంచేం । పృథ్వీ నస్తాం ॥ ౧౫ ॥
ఆప నస్తాం పృథ్వీ నాహీం । తేజ నస్తాం ఆప నాహీం ।
వాయో నస్తాం తేజ నాహీం । ఐసేం జాణావేం ॥ ౧౬ ॥
వాయో నస్తాం తేజ నాహీం । ఐసేం జాణావేం ॥ ౧౬ ॥
అంతరాత్మా నస్తాం వాయో కైంచా । వికార నస్తాం అంతరాత్మా కైంచా ।
నిర్వికారీం వికార కైంచా । బరేం పాహా ॥ ౧౭ ॥
నిర్వికారీం వికార కైంచా । బరేం పాహా ॥ ౧౭ ॥
పృథ్వీ నాహీం ఆప నాహీం । తేజ నాహీం వాయో నాహీం ।
అంతరాత్మా వికార నాహీం । నిర్వికారీం ॥ ౧౮ ॥
అంతరాత్మా వికార నాహీం । నిర్వికారీం ॥ ౧౮ ॥
నిర్వికార జేం నిర్గుణ । తేచి శాశ్వతాచీ ఖూణ ।
అష్టధా ప్రకృతి సంపూర్ణ । నాసివంత ॥ ౧౯ ॥
అష్టధా ప్రకృతి సంపూర్ణ । నాసివంత ॥ ౧౯ ॥
నాసివంత సమజోన పాహిలేం । తోం తేం అస్తాంచి నస్తేం జాలేం ।
సారాసారేం కళోం ఆలేం । సమాధాన ॥ ౨౦ ॥
సారాసారేం కళోం ఆలేం । సమాధాన ॥ ౨౦ ॥
వివేకేం పాహిలా విచార । మనాస ఆలేం సారాసార ।
యేణేంకరితాం విచార । సదృఢ జాలా ॥ ౨౧ ॥
యేణేంకరితాం విచార । సదృఢ జాలా ॥ ౨౧ ॥
శాశ్వత దేవ తో నిర్గుణ । ఐసీం అంతరీం బాణలీ ఖూణ ।
దేవ కళలా మీ కోణ । కళలేం పాహిజే ॥ ౨౨ ॥
దేవ కళలా మీ కోణ । కళలేం పాహిజే ॥ ౨౨ ॥
మీ కోణ పాహిజే కళలేం । దేహతత్వ తితుకేం శోధిలేం ।
మనోవృత్తీచా ఠాఈం ఆలేం । మీతూంపణ ॥ ౨౩ ॥
మనోవృత్తీచా ఠాఈం ఆలేం । మీతూంపణ ॥ ౨౩ ॥
సకళ దేహాచా శోధ ఘేతాం । మీపణ దిసేనా పాహాతాం ।
మీతూంపణ హేం తత్వతా । తత్వీం మావళలేం ॥ ౨౪ ॥
మీతూంపణ హేం తత్వతా । తత్వీం మావళలేం ॥ ౨౪ ॥
దృశ్య పదార్థచి వోసరే । తత్వేం తత్వ తేవ్హాం సరే ।
మీతూంపణ హేం కైంచేం ఉరే । తత్వతా వస్తు ॥ ౨౫ ॥
మీతూంపణ హేం కైంచేం ఉరే । తత్వతా వస్తు ॥ ౨౫ ॥
పంచీకర్ణ తత్వవివర్ణ । మాహావాక్యేం వస్తు ఆపణ ।
నిసంగపణేం నివేదన । కేలే పాహిజే ॥ ౨౬ ॥
నిసంగపణేం నివేదన । కేలే పాహిజే ॥ ౨౬ ॥
దేవాభక్తాంచే మూళ । శోధూన పాహాతాం సకళ ।
ఉపాధివేగలా కేవళ । నిరోపాధీ ఆత్మా ॥ ౨౭ ॥
ఉపాధివేగలా కేవళ । నిరోపాధీ ఆత్మా ॥ ౨౭ ॥
మీపణ తేం బుడాలేం । వివేకేం వేగళేపణ గేలేం ।
నివృత్తిపదాస ప్రాప్త జాలేం । ఉన్మనీపద ॥ ౨౮ ॥
నివృత్తిపదాస ప్రాప్త జాలేం । ఉన్మనీపద ॥ ౨౮ ॥
విజ్ఞానీం రాహిలేం జ్ఞాన । ధ్యేయే రాహిలేం ధ్యాన ।
సకళ కాంహీం కార్యాకారణ । పాహోన సాండిలేం ॥ ౨౯ ॥
సకళ కాంహీం కార్యాకారణ । పాహోన సాండిలేం ॥ ౨౯ ॥
జన్మమరణాచేం చుకలేం । పాప అవఘేంచి బుడాలేం ।
యేమయాతనేచేం జాలేం । నిసంతాన ॥ ౩౦ ॥
యేమయాతనేచేం జాలేం । నిసంతాన ॥ ౩౦ ॥
నిర్బంద అవఘాచి తుటలా । విచారేం మోక్ష ప్రాప్త జాలా ।
జన్మ సార్థకచి వాటలా । సకళ కాంహీం ॥ ౩౧ ॥
జన్మ సార్థకచి వాటలా । సకళ కాంహీం ॥ ౩౧ ॥
నానా కింత నివారలే । ధోకే అవఘేచి తుటలే ।
జ్ఞానవివేకేం పావన జాలేం । బహుత లోక ॥ ౩౨ ॥
జ్ఞానవివేకేం పావన జాలేం । బహుత లోక ॥ ౩౨ ॥
పతితపావనాచే దాస । తేహి పావన కరితీ జగాస ।
ఐసీ హే ప్రచిత మనాస । బహుతాంచ్యా ఆలీ ॥ ౩౩ ॥
ఐసీ హే ప్రచిత మనాస । బహుతాంచ్యా ఆలీ ॥ ౩౩ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే భక్తనిరూపణనామ సమాస తిసరా ॥
సమాస చౌథా : వివేకవైరాగ్యనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
మహద్భాగ్య హాతాసీ ఆలేం । పరీ భోగూం నాహీం జాణితలేం ।
తైసేం వైరాగ్య ఉత్పన్న జాలేం । పరీ వివేక నాహీం ॥ ౧ ॥
తైసేం వైరాగ్య ఉత్పన్న జాలేం । పరీ వివేక నాహీం ॥ ౧ ॥
ఆదళతేం ఆఫళతేం । కష్టీ హోతేం దుఃఖీ హోతేం ।
ఐకతేం దేఖతే యేతేం । వైరాగ్య తేణేం ॥ ౨ ॥
ఐకతేం దేఖతే యేతేం । వైరాగ్య తేణేం ॥ ౨ ॥
నానా ప్రపంచాచ్యా వోఢీ ॥ నానా సంకటేం సాంకడీం ।
సంసార సాండునీ దేశధడీ । హోయే తేణేం ॥ ౩ ॥
సంసార సాండునీ దేశధడీ । హోయే తేణేం ॥ ౩ ॥
తో చింతేపాసూన సుటలా । పరాధేనతేపాసుని పళాలా ।
దుఃఖత్యాగేం మోకళా జాలా । రోగీ జైసా ॥ ౪ ॥
దుఃఖత్యాగేం మోకళా జాలా । రోగీ జైసా ॥ ౪ ॥
పరీ తో హోఊం నయే మోకాట । నష్ట భ్రష్ట ఆణి చాట ।
సీమాచ నాహీం సైరాట । గురూం జైంసేం ॥ ౫ ॥
సీమాచ నాహీం సైరాట । గురూం జైంసేం ॥ ౫ ॥
వివేకేంవిణ వైరాగ్యే కేలేం । తరీ అవివేకేం అనర్థీం ఘాతలేం ।
అవఘేం వేర్థచి గేలేం । దోహింకడే ॥ ౬ ॥
అవఘేం వేర్థచి గేలేం । దోహింకడే ॥ ౬ ॥
నా ప్రపంచ నా పరమార్థ । అవఘేం జిణేంచి జాలేం వేర్థ ।
అవివేకేం అనర్థ । ఐసా కేలా ॥ ౭ ॥
అవివేకేం అనర్థ । ఐసా కేలా ॥ ౭ ॥
కా।మ్ వేర్థచి జ్ఞాన బడబడిలా । పరీ వైరాగ్యయోగ నాహీం ఘడలా ।
జైసా కారాగృహీం అడకలా । పురుషార్థ సాంగే ॥ ౮ ॥
జైసా కారాగృహీం అడకలా । పురుషార్థ సాంగే ॥ ౮ ॥
వైరాగ్యేంవిణ జ్ఞాన । తో వేర్థచి సాభిమాన ।
లోభదంభేం ఘోళసూన । కాసావిస కేలా ॥ ౯ ॥
లోభదంభేం ఘోళసూన । కాసావిస కేలా ॥ ౯ ॥
స్వాన బాంధలేం తరీ భుంకే । తైసా స్వార్థముళేం థింకేం
పరాధీక దేఖోం న సకే । సాభిమానేం ॥ ౧౦ ॥
పరాధీక దేఖోం న సకే । సాభిమానేం ॥ ౧౦ ॥
హేం యేకేంవిణ యేక । తేణేం ఉగాచ వాఢే శోక ।
ఆతాం వైరాగ్య ఆణి వివేక । యోగ ఐకా ॥ ౧౧ ॥
ఆతాం వైరాగ్య ఆణి వివేక । యోగ ఐకా ॥ ౧౧ ॥
వివేకేం అంతరీం సుటలా । వైరాగ్యేం ప్రపంచ తుటలా ।
అంతర్బాహ్య మోకళా జాలా । నిఃసంగ యోగీ ॥ ౧౨ ॥
అంతర్బాహ్య మోకళా జాలా । నిఃసంగ యోగీ ॥ ౧౨ ॥
జైసేం ముఖేం జ్ఞాన బోలే । తైసీచ సవేం క్రియా చాలే ।
దీక్షా దేఖోనీ చక్కిత జాలే । సుచిస్మంత ॥ ౧౩ ॥
దీక్షా దేఖోనీ చక్కిత జాలే । సుచిస్మంత ॥ ౧౩ ॥
ఆస్థా నాహీం త్రిలోక్యాచీ । స్థితీ బాణలీ వైరాగ్యాచీ ।
యేత్నవివేకధారణేచీ । సీమా నాహీం ॥ ౧౪ ॥
యేత్నవివేకధారణేచీ । సీమా నాహీం ॥ ౧౪ ॥
సంగీత రసాళ హరికీర్తన । తాలబద్ధ తానమాన ।
ప్రేమళ ఆవడీచేం భజన । అంతరాపాసునీ ॥ ౧౫ ॥
ప్రేమళ ఆవడీచేం భజన । అంతరాపాసునీ ॥ ౧౫ ॥
తత్కాళచి సన్మార్గ లాగే । ఐసా అంతరీం వివేక జాగే ।
వగత్రృత్వ కరితాం న భంగే । సాహిత్య ప్రత్యయాచేం ॥ ౧౬ ॥
వగత్రృత్వ కరితాం న భంగే । సాహిత్య ప్రత్యయాచేం ॥ ౧౬ ॥
సన్మార్గేం జగాస మిళాలా । మ్హణిజే జగదీశ వోళలా ।
ప్రసంగ పాహిజే కళలా । కోణీయేక ॥ ౧౭ ॥
ప్రసంగ పాహిజే కళలా । కోణీయేక ॥ ౧౭ ॥
ప్రఖర వైరాగ్య ఉదాసీన । ప్రత్యయాచేం బ్రహ్మజ్ఞాన ।
స్నానసంధ్యా భగవద్భజన । పుణ్యమార్గ ॥ ౧౮ ॥
స్నానసంధ్యా భగవద్భజన । పుణ్యమార్గ ॥ ౧౮ ॥
వివేకవైరాగ్య తేం ఐసేం । నుస్తేం వైరాగ్య హేంకాడపిసేం ।
శబ్దజ్ఞాన యేళిలసేం । ఆపణచి వాటే ॥ ౧౯ ॥
శబ్దజ్ఞాన యేళిలసేం । ఆపణచి వాటే ॥ ౧౯ ॥
మ్హణౌన వివేక ఆణి వైరాగ్య । తేంచి జాణిజే మహద్భాగ్య ।
రామదాస మ్హణే యోగ్య । సాధు జాణతీ ॥ ౨౦ ॥
రామదాస మ్హణే యోగ్య । సాధు జాణతీ ॥ ౨౦ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే వివేకవైరాగ్యనిరూపణనామ సమాస చౌథా
॥
॥
సమాస పాంచవా : ఆత్మనివేదన ॥ శ్రీరామ ॥
రేఖేచేం గుండాళేం కేలేం । మాత్రుకాక్షరీం శబ్ద జాలే ।
శబ్ద మేళఊన చాలే । శ్లోక గద్య ప్రబంద ॥ ౧ ॥
శబ్ద మేళఊన చాలే । శ్లోక గద్య ప్రబంద ॥ ౧ ॥
వేదశాస్త్రేం పురాణేం । నానా కావ్యేం నిరూపణేం ।
గ్రంథభేద అనువాదణేం । కితీ మ్హణోని ॥ ౨ ॥
గ్రంథభేద అనువాదణేం । కితీ మ్హణోని ॥ ౨ ॥
నానా ఋషీ నానా మతేం । పాహోం జాతాం అసంఖ్యాతేం ।
భాషా లిపీ జేథ తేథేం । కాయే ఉణేం ॥ ౩ ॥
భాషా లిపీ జేథ తేథేం । కాయే ఉణేం ॥ ౩ ॥
వర్గ ఋచా శ్రుతి స్మృతి । అధే స్వర్గ స్తబక జాతీ ।
ప్రసంగ మానేం సమాస పోథీ । బహుధా నామేం ॥ ౪ ॥
ప్రసంగ మానేం సమాస పోథీ । బహుధా నామేం ॥ ౪ ॥
నానా పదేం నానా శ్లోక । నానా బీర నానా కడక ।
నానా సాఖ్యా దోహడే అనేక । నామాభిధానేం ॥ ౫ ॥
నానా సాఖ్యా దోహడే అనేక । నామాభిధానేం ॥ ౫ ॥
డఫగాణేం మాచిగాణేం । దండిగాణేం కథాగాణేం ।
నానా మానేం నానా జసనేం । నానా ఖేళ ॥ ౬ ॥
నానా మానేం నానా జసనేం । నానా ఖేళ ॥ ౬ ॥
ధ్వని ఘోష నాద రేఖా । చహుం వాచామధ్యేం దేఖా ।
వాచారూపేంహి ఐకా । నానా భేద ॥ ౭ ॥
వాచారూపేంహి ఐకా । నానా భేద ॥ ౭ ॥
ఉన్మేష పరా ధ్వని పశ్యంతి । నాద మధ్యమా శబ్ద చౌథీ ।
వైఖరీపాసూన ఉమటతీ । నానా శబ్దరత్నేం ॥ ౮ ॥
వైఖరీపాసూన ఉమటతీ । నానా శబ్దరత్నేం ॥ ౮ ॥
అకార ఉకార మకార । అర్ధమాత్రాచేం అంతర ।
ఔటమాత్రా తదనంతర । బావన మాత్రుకా ॥ ౯ ॥
ఔటమాత్రా తదనంతర । బావన మాత్రుకా ॥ ౯ ॥
నానా భేద రాగజ్ఞాన । నృత్యభేద తానమాన ।
అర్థభేద తత్వజ్ఞాన । వివంచనా ॥ ౧౦ ॥
అర్థభేద తత్వజ్ఞాన । వివంచనా ॥ ౧౦ ॥
తత్వాంమధ్యేం ముఖ్య తత్వ । తేం జాణావేం శుద్ధసత్వ ।
అర్ధమాత్రా మహత్తత్వ । మూళమాయా ॥ ౧౧ ॥
అర్ధమాత్రా మహత్తత్వ । మూళమాయా ॥ ౧౧ ॥
నానా తత్వేం లాహానథోరే । మిళోన అష్టహి శరీరేం ।
అష్టధా ప్రకృతీచేం వారేం । నిఘోన జాతేం ॥ ౧౨ ॥
అష్టధా ప్రకృతీచేం వారేం । నిఘోన జాతేం ॥ ౧౨ ॥
వారేం నస్తాం జేం గగన । తైసేం పరబ్రహ్మ సఘన ।
అష్ట దేహాచేం నిర్శన । కరూన పాహావేం ॥ ౧౩ ॥
అష్ట దేహాచేం నిర్శన । కరూన పాహావేం ॥ ౧౩ ॥
బ్రహ్మాండపిండౌభార । పిండబ్రహ్మాండసంవ్హార ।
దోహివేగళేం సారాసార । విమళబ్రహ్మ ॥ ౧౪ ॥
దోహివేగళేం సారాసార । విమళబ్రహ్మ ॥ ౧౪ ॥
పదార్థ జడ ఆత్మా చంచళ । విమళబ్రహ్మ తేం నిశ్చళ ।
వివరోన విరే తత్కాళ । తద్రూప హోయే ॥ ౧౫ ॥
వివరోన విరే తత్కాళ । తద్రూప హోయే ॥ ౧౫ ॥
పదార్థ మనేం కాయా వాచా । మీ హా అవఘాచి దేవాచా ।
జడ ఆత్మనివేదనాచా । విచార ఐసా ॥ ౧౬ ॥
జడ ఆత్మనివేదనాచా । విచార ఐసా ॥ ౧౬ ॥
చంచళకర్తా తో జగదీశ । ప్రాణీమాత్ర తో త్యాచా అంశ ।
త్యాచా తోచి ఆపణాస । ఠావ నాహీం ॥ ౧౭ ॥
త్యాచా తోచి ఆపణాస । ఠావ నాహీం ॥ ౧౭ ॥
చంచళ ఆత్మనివేదన । యాచేం సాంగితలేం లక్షణ ।
కర్తా దేవ తో ఆపణ । కోఠేంచి నాహీం ॥ ౮ ॥
కర్తా దేవ తో ఆపణ । కోఠేంచి నాహీం ॥ ౮ ॥
చంచళ చళే స్వప్నాకార । నిశ్చళ దేవ తో నిరాకార ।
ఆత్మనివేదనాచా ప్రకార । జాణిజే ఐసా ॥ ౧౯ ॥
ఆత్మనివేదనాచా ప్రకార । జాణిజే ఐసా ॥ ౧౯ ॥
ఠావచి నాఈం చంచళాచా । తేథేం ఆధీం ఆపణ కైంచా ।
నిశ్చళ ఆత్మనివేదనాచా । వివేక ఐసా ॥ ౨౦ ॥
నిశ్చళ ఆత్మనివేదనాచా । వివేక ఐసా ॥ ౨౦ ॥
తిహిం ప్రకారేం ఆపణ । నాహీం నాహీం దుజేపణ ।
ఆపణ నస్తాం మీపణ । నాహీంచ కోఠేం ॥ ౨౧ ॥
ఆపణ నస్తాం మీపణ । నాహీంచ కోఠేం ॥ ౨౧ ॥
పాహాతాం పాహాతాం అనుమానలేం । కళతాం కళతాం కళోం ఆలేం ।
పాహాతాం అవఘేంచి నివాంత జాలేం । బోలణేం ఆతాం ॥ ౨౨ ॥
పాహాతాం అవఘేంచి నివాంత జాలేం । బోలణేం ఆతాం ॥ ౨౨ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే ఆత్మనివేదననామ సమాస పాంచవా ॥
సమాస సహావా : సృష్టిక్రమనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
బ్రహ్మ నిర్మళ నిశ్చళ । శాశ్వత సార అమళ విమళ ।
అవకాశ ఘన పోకళ । గగనాఐసేం ॥ ౧ ॥
అవకాశ ఘన పోకళ । గగనాఐసేం ॥ ౧ ॥
తయాస కరణేం నా ధరణేం । తయాస జన్మ నా మరణేం ।
తేథేం జాణణేం నా నేణణేం । సున్యాతీత ॥ ౨ ॥
తేథేం జాణణేం నా నేణణేం । సున్యాతీత ॥ ౨ ॥
తేం రచేనా నా ఖచేనా । తేం హోయేనా నా జాయేనా ।
మాయాతీత నిరంజనా పారచి నాహీం ॥ ౩ ॥
మాయాతీత నిరంజనా పారచి నాహీం ॥ ౩ ॥
పుఢేం సంకల్ప ఉఠిలా । షడగుణేశ్వర బోలిజే త్యాలా ।
అర్ధరారీనటేశ్వరాలా । బోలిజేతేం ॥ ౪ ॥
అర్ధరారీనటేశ్వరాలా । బోలిజేతేం ॥ ౪ ॥
సర్వేశ్వర సర్వజ్ఞ । సాక్షీ ద్రష్టా జ్ఞానఘన ।
పరేశ పరమాత్మా జగజీవన । మూళపురుష ॥ ౫ ॥
పరేశ పరమాత్మా జగజీవన । మూళపురుష ॥ ౫ ॥
తే మూళమాయా బహుగుణీ । అధోముఖేం గుణక్షోభిణీ ।
గుణత్రయే తిజపాసూని । నిర్మాణ జాలే ॥ ౬ ॥
గుణత్రయే తిజపాసూని । నిర్మాణ జాలే ॥ ౬ ॥
పుఢేం విష్ణు జాలా నిర్మాణ । జాణతీకళా సత్వగుణ ।
జో కరితాహే పాళణ । త్రైలోక్యాచేం ॥ ౭ ॥
జో కరితాహే పాళణ । త్రైలోక్యాచేం ॥ ౭ ॥
పుఢేం జాణీవనేణీవమిశ్రిత । బ్రహ్మా జాణావా నేమస్త ।
త్యాచ్యా గుణేం ఉత్పత్తి హోత । భువనత్రైం ॥ ౮ ॥
త్యాచ్యా గుణేం ఉత్పత్తి హోత । భువనత్రైం ॥ ౮ ॥
పుఢేం రుద్ర తమోగుణ । సకళ సంవ్హారాచేం కారణ ।
సకళ కాంహీం కర్తేపణ । తేథేంచి ఆలేం ॥ ౯ ॥
సకళ కాంహీం కర్తేపణ । తేథేంచి ఆలేం ॥ ౯ ॥
తేథూన పుఢేం పంచభూతేం । పావలీం పష్ట దశేతేం ।
అష్టధా ప్రకృతీచేం స్వరూప తేం । ముళీంచ ఆహే ॥ ౧౦ ॥
అష్టధా ప్రకృతీచేం స్వరూప తేం । ముళీంచ ఆహే ॥ ౧౦ ॥
నిశ్చళీం జాలేం చళణ । తేంచి వాయోచేం లక్షణ ।
పంచభూతేం ఆణి త్రిగుణ । సూక్ష్మ అష్టధా ॥ ౧౧ ॥
పంచభూతేం ఆణి త్రిగుణ । సూక్ష్మ అష్టధా ॥ ౧౧ ॥
ఆకాశ మ్హణిజే అంతరాత్మా । ప్రత్యయేం పాహవా మహిమా ।
త్యా ఆకాశాపాసూన జన్మా । వాయో ఆలా ॥ ౧౨ ॥
త్యా ఆకాశాపాసూన జన్మా । వాయో ఆలా ॥ ౧౨ ॥
తయా వాయోచ్యా దోనీ ఝుళుకా । ఉష్ణ సీతళ ఐకా ।
సీతళాపాసూన తారా మయంకా । జన్మ జాలా ॥ ౧౩ ॥
సీతళాపాసూన తారా మయంకా । జన్మ జాలా ॥ ౧౩ ॥
ఉష్ణాపాసూన రవి వన్హీ । విద్యుల్యతా ఆదికరూని ।
సీతళ ఉష్ణ మిళోని । తేజ జాణావేం ॥ ౧౪ ॥
సీతళ ఉష్ణ మిళోని । తేజ జాణావేం ॥ ౧౪ ॥
తయా తేజాపాసూన జాలేం ఆప । ఆప ఆళోన పృథ్వీచేం రూప ।
పుఢేం ఔషధీ అమూప । నిర్మాణ జాల్యాం ॥ ౧౫ ॥
పుఢేం ఔషధీ అమూప । నిర్మాణ జాల్యాం ॥ ౧౫ ॥
ఔషధీపాసూన నానా రస । నానా బీజ అన్నరస ।
చౌర్యాసి లక్ష యోనీచ వాస । భూమండళీం ॥ ౧౬ ॥
చౌర్యాసి లక్ష యోనీచ వాస । భూమండళీం ॥ ౧౬ ॥
ఐసీ జాలీ సృష్టీరచనా । విచార ఆణిలా పాహిజే మనా ।
ప్రత్యయేంవిణ అనుమానా । పాత్ర హోఈజే ॥ ౧౭ ॥
ప్రత్యయేంవిణ అనుమానా । పాత్ర హోఈజే ॥ ౧౭ ॥
ఐసా జాలా ఆకార । యేణేంచి న్యాయేం సంవ్హార ।
సారాసారవిచార । యాస బోలిజే ॥ ౧౮ ॥
సారాసారవిచార । యాస బోలిజే ॥ ౧౮ ॥
జేం జేం జేథూన నిర్మాణ జాలేం । తేం తేం తేథేంచి నిమాలేం ।
యేణేంచి న్యాయేం సంవ్హారలేం । మాహాప్రళఈం ॥ ౧౯ ॥
యేణేంచి న్యాయేం సంవ్హారలేం । మాహాప్రళఈం ॥ ౧౯ ॥
ఆద్య మధ్య అవసాన । జేం శాశ్వత నిరంజన ।
తేథేం లావావేం అనుసంధాన । జాణతే పురుషీం ॥ ౨౦ ॥
తేథేం లావావేం అనుసంధాన । జాణతే పురుషీం ॥ ౨౦ ॥
హోత జాతే నానా రచనా । పరీ తే కాంహీంచ తగేనా ।
సారాసార విచారణా । యాకారణేం ॥ ౨౧ ॥
సారాసార విచారణా । యాకారణేం ॥ ౨౧ ॥
ద్రష్టా సాక్షీ అంతరాత్మా । సర్వత్ర బోలతీ మహిమా ।
పరీ హే సర్వసాక్షిణీ అవస్తా మాం । ప్రత్యయేం పాహవీ ॥ ౨౨ ॥
పరీ హే సర్వసాక్షిణీ అవస్తా మాం । ప్రత్యయేం పాహవీ ॥ ౨౨ ॥
ముళాపాసూన సేవటవరీ । అవఘీ మాయేచీ భరోవరీ ।
నానా విద్యా కళాకుంసరీ । తయేమధేం ॥ ౨౩ ॥
నానా విద్యా కళాకుంసరీ । తయేమధేం ॥ ౨౩ ॥
జో ఉపాధీచా సేవట పావేల । త్యాస భ్రమ ఐసేం వాటేల ।
జో ఉపాధీమధ్యేం ఆడకేల । త్యాస కాఢితా కవణ ॥ ౨౪ ॥
జో ఉపాధీమధ్యేం ఆడకేల । త్యాస కాఢితా కవణ ॥ ౨౪ ॥
వివేక ప్రత్యయాచీం కామేం । కైసీం ఘడతీల అనుమానభ్రమేం ।
సారాసారవిచారాచేన సంభ్రమేం । పావిజే బ్రహ్మ ॥ ౨౫ ॥
సారాసారవిచారాచేన సంభ్రమేం । పావిజే బ్రహ్మ ॥ ౨౫ ॥
బ్రహ్మాండీంచే మాహాకారణ । తే ముళమాయా జాణ ।
అపూర్ణాస మ్హణతీ బ్రహ్మ పూర్ణ । వివేకహీన ॥ ౨౬ ॥
అపూర్ణాస మ్హణతీ బ్రహ్మ పూర్ణ । వివేకహీన ॥ ౨౬ ॥
సృష్టీమధేం బహుజన । యేక భోగితీ నృపాసన ।
యేక విష్ఠా టాకితీ జాణ । ప్రత్యేక్ష ఆతాం ॥ ౨౭ ॥
యేక విష్ఠా టాకితీ జాణ । ప్రత్యేక్ష ఆతాం ॥ ౨౭ ॥
ఐసే ఉదండ లోక అసతీ । ఆపణాస థోర మ్హణతీ ।
పరీ తే వివేకీ జాణతీ । సకళ కాంహీం ॥ ౨౮ ॥
పరీ తే వివేకీ జాణతీ । సకళ కాంహీం ॥ ౨౮ ॥
ఐసా ఆహే సమాచార । కారణ పాహిజే విచార ।
బహుతాంచ్యా బోలేం హా సంసర । నాసూం నయే ॥ ౨౯ ॥
బహుతాంచ్యా బోలేం హా సంసర । నాసూం నయే ॥ ౨౯ ॥
పుస్తకజ్ఞానేం నిశ్చయే ధరణేం । తరీ గురు కాసయా కరణేం ।
యాకారణేం వివరణేం । ఆపుల్యా ప్రత్యయేం ॥ ౩౦ ॥
యాకారణేం వివరణేం । ఆపుల్యా ప్రత్యయేం ॥ ౩౦ ॥
జో బహుతాంచ్యా బోలేం లాగలా । తో నేమస్త జాణావా బుడాలా ।
యేక సాహేబ నస్తాం కోణాలా । ముశ్యారా మగావా ॥ ౩౧ ॥
యేక సాహేబ నస్తాం కోణాలా । ముశ్యారా మగావా ॥ ౩౧ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే సృష్టిక్రమనిరూపణనామ సమాస సహావా ॥
సమాస సాతవా : విషయత్యాగ ॥ శ్రీరామ ॥
న్యాయేం నిష్ఠుర బోలణేం । బహుతాంస వాటే కంటాళవాణేం ।
మళమళ కరితాం జేవణేం । విహిత నవ్హే ॥ ౧ ॥
మళమళ కరితాం జేవణేం । విహిత నవ్హే ॥ ౧ ॥
బహుతీం విషయ నిందిలే । ఆణి తేచి సేవిత గేలే ।
విషయత్యాగేం దేహ చాలే । హేం తోం ఘడేనా ॥ ౨ ॥
విషయత్యాగేం దేహ చాలే । హేం తోం ఘడేనా ॥ ౨ ॥
బోలణేం యేక చాలణేం యేక । త్యాచేం నాంవ హీన వివేక ।
యేణేం కరితాం సకళ లోక । హాంసోం లాగతీ ॥ ౩ ॥
యేణేం కరితాం సకళ లోక । హాంసోం లాగతీ ॥ ౩ ॥
విషయత్యాగేంవిణ తోం కాంహీం । పరలోక తో ప్రాప్త నాహీం ।
ఐసేం బోలణేం ఠాఈం ఠాఈం । బరేం పాహా ॥ ౪ ॥
ఐసేం బోలణేం ఠాఈం ఠాఈం । బరేం పాహా ॥ ౪ ॥
ప్రపంచీ ఖాతీ జేవితీ । పరమార్థీ కాయే ఉపవాస కరితీ ।
ఉభయతా సారిఖే దిసతీ । విషయావిషఈం ॥ ౫ ॥
ఉభయతా సారిఖే దిసతీ । విషయావిషఈం ॥ ౫ ॥
దేహ చాలతాం విషయ త్యాగీ । ఐసా కోణ ఆహే జగీం ।
యాచా నిర్వాహ మజలాగీం । దేవేం నిరోపావా ॥ ౬ ॥
యాచా నిర్వాహ మజలాగీం । దేవేం నిరోపావా ॥ ౬ ॥
విషయ అవఘా త్యాగావా । తరీచ పరమార్థ కరావా ।
ఐసేం పాహాతాం గోవా । దిసతో కిం ॥ ౭ ॥
ఐసేం పాహాతాం గోవా । దిసతో కిం ॥ ౭ ॥
ఐసా శ్రోతా అనువాదలా । వక్తా ఉత్తర దేతా జాలా ।
సావధ హోఊన మన ఘాలా । యేతద్విషఈం ॥ ౮ ॥
సావధ హోఊన మన ఘాలా । యేతద్విషఈం ॥ ౮ ॥
వైరగ్యేం కరావా త్యాగ । తరీచ పరమార్థయోగ ।
ప్రపంచత్యాగేం సర్వ సాంగ । పరమార్థ ఘడే ॥ ౯ ॥
ప్రపంచత్యాగేం సర్వ సాంగ । పరమార్థ ఘడే ॥ ౯ ॥
మాగేం జ్ఞానీ హోఊన గేలే । తేంహిం బహుత కష్ట కేలే ।
తరీ మగ విఖ్యాత జాలే । భూమండళీం ॥ ౧౦ ॥
తరీ మగ విఖ్యాత జాలే । భూమండళీం ॥ ౧౦ ॥
యేర మత్సర కరితాంచ గేలీం । అన్న అన్న మ్హణతాం మేలీం ।
కిత్యేక భ్రష్టలీం । పోటాసాఠీం ॥ ౧౧ ॥
కిత్యేక భ్రష్టలీం । పోటాసాఠీం ॥ ౧౧ ॥
వైరాగ్య ముళీంహూన నాహీం । జ్ఞాన ప్రత్యయాచేం నాహీం ।
సుచి ఆచార తోహి నాహీం । భజన కైంచేం ॥ ౧౨ ॥
సుచి ఆచార తోహి నాహీం । భజన కైంచేం ॥ ౧౨ ॥
ఐసే ప్రకారీచే జన । ఆపణాస మ్హణతీ సజ్జన ।
పాహోం జాతాం అనుమాన । అవఘాచ దిసే ॥ ౧౩ ॥
పాహోం జాతాం అనుమాన । అవఘాచ దిసే ॥ ౧౩ ॥
జయాస నాహీం అనుతాప । హేంచి యేక పూర్వపాప ।
క్షణక్ష్ణా విక్షేప । పరాధీకపణేం ॥ ౧౪ ॥
క్షణక్ష్ణా విక్షేప । పరాధీకపణేం ॥ ౧౪ ॥
మజ నాహీం తుజ సాజేనా । హేం తోం అవఘేం ఠాఉకేం ఆహే జనా ।
ఖాత్యాస నఖాతేం దేఖోం సకేనా । ఐసేం ఆహే ॥ ౧౫ ॥
ఖాత్యాస నఖాతేం దేఖోం సకేనా । ఐసేం ఆహే ॥ ౧౫ ॥
భాగ్యపురుష థోర థోర । త్యాస నిందితీ డీవాళఖోర ।
సావాస దేఖతాం చోర । చర్ఫడీ జైసా ॥ ౧౬ ॥
సావాస దేఖతాం చోర । చర్ఫడీ జైసా ॥ ౧౬ ॥
వైరాగ్యపరతేం నాహీం భగ్య । వైరాగ్య నాహీం తేం అభాగ్య ।
వైరాగ్య నస్తాం యోగ్య । పరమార్థ నవ్హే ॥ ౧౭ ॥
వైరాగ్య నస్తాం యోగ్య । పరమార్థ నవ్హే ॥ ౧౭ ॥
ప్రత్యయేజ్ఞానీ వీతరాగీ । వివేకబళేం సకళ త్యాగీ ।
తో జాణీజే మాహాంయోగీ । ఈశ్వరీ పురుష ॥ ౧౮ ॥
తో జాణీజే మాహాంయోగీ । ఈశ్వరీ పురుష ॥ ౧౮ ॥
అష్టమా సిద్ధీచీ ఉపేక్షా । కరూన ఘేతలీ యోగదీక్షా ।
ఘరోఘరీం మాగే భిక్షా । మాహాదేవ ॥ ౧౯ ॥
ఘరోఘరీం మాగే భిక్షా । మాహాదేవ ॥ ౧౯ ॥
ఈశ్వరాచీ బరాబరీ । కైసా కరీల వేషధారీ ।
మ్హణోనియాం సగట సరీ । హోత నాహీం ॥ ౨౦ ॥
మ్హణోనియాం సగట సరీ । హోత నాహీం ॥ ౨౦ ॥
ఉదాస ఆణి వివేక । త్యాస శోధితీ సకళ లోక ।
జైసేం లాలచీ మూర్ఖ రంక । తేం దైన్యవాణేం ॥ ౨౧ ॥
జైసేం లాలచీ మూర్ఖ రంక । తేం దైన్యవాణేం ॥ ౨౧ ॥
జే విచారాపాసూన చేవలే । జే ఆచారాపాసూన భ్రష్ఠలే ।
వివేక కరూం విసరలే । విషయలోభీం ॥ ౨౨ ॥
వివేక కరూం విసరలే । విషయలోభీం ॥ ౨౨ ॥
భజన తరీ ఆవడేనా । పురశ్చర్ణ కదాపి ఘడేనా ।
భల్యాంస త్యాంస పడేనా । యేతన్నిమిత్య ॥ ౨౩ ॥
భల్యాంస త్యాంస పడేనా । యేతన్నిమిత్య ॥ ౨౩ ॥
వైరాగ్యేం కరూన భ్రష్టేనా । జ్ఞాన భజన సాండినా ।
విత్పన్న ఆణి వాద ఘేనా । ఐసా థోడా ॥ ౨౪ ॥
విత్పన్న ఆణి వాద ఘేనా । ఐసా థోడా ॥ ౨౪ ॥
కష్ట కరితాం సేత పికే । ఉంచ వస్త తత్కాళ వికే ।
జాణత్యా లోకాంచ్యా కౌతుకేం । ఉడ్యా పడతీ ॥ ౨౫ ॥
జాణత్యా లోకాంచ్యా కౌతుకేం । ఉడ్యా పడతీ ॥ ౨౫ ॥
యేర తే అవఘేచి మందలే । దురాశేనేం ఖోటే జాలే ।
కానకోండేం జ్ఞాన కేలేం । భ్రష్టాకారేం ॥ ౨౬ ॥
కానకోండేం జ్ఞాన కేలేం । భ్రష్టాకారేం ॥ ౨౬ ॥
సబళ విషయ త్యాగణేం । శుద్ధ కార్యాకారణ ఘేణేం ।
విషయత్యాగాచీం లక్షణేం । వోళఖా ఐసీం ॥ ౨౭ ॥
విషయత్యాగాచీం లక్షణేం । వోళఖా ఐసీం ॥ ౨౭ ॥
సకళ కాంహీం కర్తా దేవ । నాహీం ప్రకృతీచా ఠావ ।
వివేకాచా అభిప్రావ । వివేకీ జాణతీ ॥ ౨౮ ॥
వివేకాచా అభిప్రావ । వివేకీ జాణతీ ॥ ౨౮ ॥
శూరత్వవిషఈం ఖడతర । త్యాస మానితీ లాహానథోర ।
కామగార ఆణి ఆంగచోర । యేక కైసా ॥ ౨౯ ॥
కామగార ఆణి ఆంగచోర । యేక కైసా ॥ ౨౯ ॥
త్యాగాత్యాగ తార్కిక జాణే । బోలాఐసేం చాలోం జాణే ।
పిండబ్రహ్మాండ సకళ జాణే । యేథాయోగ్య ॥ ౩౦ ॥
పిండబ్రహ్మాండ సకళ జాణే । యేథాయోగ్య ॥ ౩౦ ॥
ఐసా జో సర్వజాణతా । ఉత్తమలక్షణీ పురుతా ।
తయాచేని సార్థకతా । సహజచి హోయే ॥ ౩౧ ॥
తయాచేని సార్థకతా । సహజచి హోయే ॥ ౩౧ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే విషయత్యాగనిరూపణనామ సమాస సాతవా ॥
సమాస ఆఠవా : కాళరూపనిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
మూళమాయా జగదేశ్వర । పుఢేం అష్టధేచా విస్తార ।
సృష్టిక్రమేం ఆకార । ఆకారలా ॥ ౧ ॥
సృష్టిక్రమేం ఆకార । ఆకారలా ॥ ౧ ॥
హేం అవఘేంచ నస్తాం నిర్మళ । జైసేం గగన అంతరాళ ।
నిరాకారీం కాళవేళ । కాంహీంచ నాహీం ॥ ౨ ॥
నిరాకారీం కాళవేళ । కాంహీంచ నాహీం ॥ ౨ ॥
ఉపాధీచా విస్తార జాలా । తేథేం కాళ దిసోన ఆలా ।
యేరవీం పాహాతాం కాళాలా । ఠావచి నాహీ ॥ ౩ ॥
యేరవీం పాహాతాం కాళాలా । ఠావచి నాహీ ॥ ౩ ॥
యేక చంచళ యేక నిశ్చల । యావేగళా కోఠేం కాళ ।
చంచళ ఆహే తావత్కాళ । కాళ మ్హణావేం ॥ ౪ ॥
చంచళ ఆహే తావత్కాళ । కాళ మ్హణావేం ॥ ౪ ॥
ఆకాశ మ్హణిజే అవకాశ । అవకాశ బోలిజే విలంబాస ।
త్యా విలంబరూప కాళాస । జాణోని ఘ్యావేం ॥ ౫ ॥
త్యా విలంబరూప కాళాస । జాణోని ఘ్యావేం ॥ ౫ ॥
సూర్యాకరితాం విలంబ కళే । గణనా సకళాంచీ ఆకళే ।
పళాపాసూన నివళే । యుగపరియంత ॥ ౬ ॥
పళాపాసూన నివళే । యుగపరియంత ॥ ౬ ॥
పళ ఘటికా ప్రహర దివస । అహోరాత్ర పక్ష మాస ।
శడ్మాస వరి యుగాస । ఠావ జాలా ॥ ౭ ॥
శడ్మాస వరి యుగాస । ఠావ జాలా ॥ ౭ ॥
క్రేత త్రేత ద్వాపార కళీ । సంఖ్యా చాలిలీ భూమండళీ ।
దేవాంచీం ఆయుష్యేం ఆగళీం । శాస్త్రీం నిరోపిలీం ॥ ౮ ॥
దేవాంచీం ఆయుష్యేం ఆగళీం । శాస్త్రీం నిరోపిలీం ॥ ౮ ॥
తే దేవత్రయాచీ ఖటపట । సూక్ష్మరూపేం విలగట ।
దండక సాండితాం చటపట । లోకాంస హోతే ॥ ౯ ॥
దండక సాండితాం చటపట । లోకాంస హోతే ॥ ౯ ॥
మిశ్రిత త్రిగుణ నివడేనా । తేణేం ఆద్యంత సృష్టిరచనా ।
కోణ థోర కోణ సానా । కైసా మ్హణావా ॥ ౧౦ ॥
కోణ థోర కోణ సానా । కైసా మ్హణావా ॥ ౧౦ ॥
అసో హీం జాణత్యాచీం కామేం । నేణతా ఉగాచ గుంతే భ్రమేం ।
ప్రత్యయే జాణజాణోం వర్మేం । ఠాఈం పాడావీం ॥ ౧౧ ॥
ప్రత్యయే జాణజాణోం వర్మేం । ఠాఈం పాడావీం ॥ ౧౧ ॥
ఉత్పన్నకాళ సృష్టికాళ । స్థితికాళ సంవ్హారకాళ ।
ఆద్యంత అవఘా కాళ । విలంబరూపీ ॥ ౧౨ ॥
ఆద్యంత అవఘా కాళ । విలంబరూపీ ॥ ౧౨ ॥
జేం జేం జయే ప్రసంగీం జాలేం । తేథేం కాళాచేం నాంవ పడిలేం ।
బరేం నసేల అనుమానలేం । తరీ పుఢేం ఐకా ॥ ౧౩ ॥
బరేం నసేల అనుమానలేం । తరీ పుఢేం ఐకా ॥ ౧౩ ॥
ప్రజన్యకాళ శీతకాళ । ఉష్ణకాళ సంతోషకాళ ।
సుఖదుఃఖఆనందకాళ । ప్రత్యయే యేతో ॥ ౧౪ ॥
సుఖదుఃఖఆనందకాళ । ప్రత్యయే యేతో ॥ ౧౪ ॥
ప్రాతఃకాళ మాధ్యానకాళ । సాయంకాళ వసంతకాళ ।
పర్వకాళ కఠిణకాళ । జాణిజే లోకీం ॥ ౧౫ ॥
పర్వకాళ కఠిణకాళ । జాణిజే లోకీం ॥ ౧౫ ॥
జన్మకాళ బాళత్వకాళ । తారుణ్యకాళ వృధాప్యకాళ ।
అంతకాళ విషమకాళ । వేళరూపేం ॥ ౧౬ ॥
అంతకాళ విషమకాళ । వేళరూపేం ॥ ౧౬ ॥
సుకాళ ఆణి దుష్కాళ । ప్రదోషకాళ పుణ్యకాళ ।
సకళ వేళా మిళోన కాళ । తయాస మ్హణావేం ॥ ౧౭ ॥
సకళ వేళా మిళోన కాళ । తయాస మ్హణావేం ॥ ౧౭ ॥
అసతేం యేక వాటతేం యేక । త్యాచేం నాంవ హీన వివేక ।
నానా ప్రవృత్తీచే లోక । ప్రవృత్తి జాణతీ ॥ ౧౮ ॥
నానా ప్రవృత్తీచే లోక । ప్రవృత్తి జాణతీ ॥ ౧౮ ॥
ప్రవృత్తి చాలే అధోముఖేం । నివృత్తి ధావే ఊర్ధముఖేం ।
ఊర్ధముఖేం నానా సుఖేం । వివేకీ జాణతీ ॥ ౧౯ ॥
ఊర్ధముఖేం నానా సుఖేం । వివేకీ జాణతీ ॥ ౧౯ ॥
బ్రహ్మాండరచనా జేథూన జాలీ । తేథేం వివేకీ దృష్టి ఘాలీ ।
వివరతాం వివరతాం లాధలీ । పూర్వాపర స్థితి ॥ ౨౦ ॥
వివరతాం వివరతాం లాధలీ । పూర్వాపర స్థితి ॥ ౨౦ ॥
ప్రపంచీ అసోన పరమార్థ పాహే । తోహి యే స్థితీతేం లాహే ।
ప్రారబ్ధయోగేం కరూన రాహే । లోకాంమధేం ॥ ౨౧ ॥
ప్రారబ్ధయోగేం కరూన రాహే । లోకాంమధేం ॥ ౨౧ ॥
సకళాంచే యేకచి మూళ । యేక జాణతే యేక బాష్కళ ।
వివేకేం కరూన తత్కాళ । పరలోక సాధావా ॥ ౨౨ ॥
వివేకేం కరూన తత్కాళ । పరలోక సాధావా ॥ ౨౨ ॥
తరీచ జన్మాచేం సార్థక । భలే పాహాతీ ఉభయే లోక ।
కారణ ముళీంచా వివేక । పాహిలా పాహిజే ॥ ౨౩ ॥
కారణ ముళీంచా వివేక । పాహిలా పాహిజే ॥ ౨౩ ॥
వివేకహీన జే జన । తే జాణావే పశుసమాన ।
త్యాంచే ఐకతాం భాషణ । పరలోక కైంచా ॥ ౨౪ ॥
త్యాంచే ఐకతాం భాషణ । పరలోక కైంచా ॥ ౨౪ ॥
బరేం ఆమచేం కాయే గేలేం । జేం కేలేం తేం ఫళాస ఆలేం ।
పేరిలేం తేం ఉగవలేం । భోగితీ ఆతాం ॥ ౨౫ ॥
పేరిలేం తేం ఉగవలేం । భోగితీ ఆతాం ॥ ౨౫ ॥
పుఢేంహి కరీ తో పావే । భక్తియోగేం భగవంత ఫావే ।
దేవ భక్త మిళతాం దుణావేం । సమాధాన ॥ ౨౬ ॥
దేవ భక్త మిళతాం దుణావేం । సమాధాన ॥ ౨౬ ॥
కీర్తి కరూన నాహీం మేలే । ఉగేచ ఆలే ఆణి గేలే ।
శాహాణే హోఊన భులలే । కాయే సాంగవేం ॥ ౨౭ ॥
శాహాణే హోఊన భులలే । కాయే సాంగవేం ॥ ౨౭ ॥
యేథీల యేథేం అవఘేంచి రాహాతేం । ఐసేం ప్రత్యయాస హేతేం ।
కోణ కాయే ఘేఊన జాతేం । సాంగానా కాం ॥ ౨౮ ॥
కోణ కాయే ఘేఊన జాతేం । సాంగానా కాం ॥ ౨౮ ॥
పదార్థీం అసావేం ఉదాస । వివేక పాహావా సావకాస ।
యేణేంకరితాం జగదీశ । అలభ్య లాభే ॥ ౨౯ ॥
యేణేంకరితాం జగదీశ । అలభ్య లాభే ॥ ౨౯ ॥
జగదీశాపరతా లాభ నాహీం । కార్యాకారణ సర్వ కాంహీం ।
సంసార కరిత అసతాంహి । సమాధాన ॥ ౩౦ ॥
సంసార కరిత అసతాంహి । సమాధాన ॥ ౩౦ ॥
మాగాం హోతే జనకాదిక । రాజ్య కరితాంహి అనేక ।
తైసేచి ఆతాం పుణ్యశ్లోక । కిత్యేక అసతీ ॥ ౩౧ ॥
తైసేచి ఆతాం పుణ్యశ్లోక । కిత్యేక అసతీ ॥ ౩౧ ॥
రాజా అసతాం మృత్యు ఆలా । లక్ష కోటీ కబుల జాలా ।
తరి సోడినా తయాలా । మృత్య కాంహీం ॥ ౩౨ ॥
తరి సోడినా తయాలా । మృత్య కాంహీం ॥ ౩౨ ॥
ఐసేం హేం పరాధేన జిణేం । యామధేం దుఖణేం బాహాణేం ।
నానా ఉద్వేగ చింతా కరణేం । కితీ మ్హణోని ॥ ౩౩ ॥
నానా ఉద్వేగ చింతా కరణేం । కితీ మ్హణోని ॥ ౩౩ ॥
హాట భరలా సంసారాచా । నఫా పాహావా దేవాచా ।
తరీచ యా కష్టాచా । పరియాయే హోతో ॥ ౩౪ ॥
తరీచ యా కష్టాచా । పరియాయే హోతో ॥ ౩౪ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే కాళరూపనిరూపణనామ సమాస ఆఠవా ॥
సమాస నవవా : యత్నశికవణ ॥ శ్రీరామ ॥
దుర్బల నాచారీ వోడగస్త । ఆళసీ ఖాదాడ రిణగస్త ।
మూర్ఖపణేం అవఘేం వేస్త । కాంహీంచ నాహీం ॥ ౧ ॥
మూర్ఖపణేం అవఘేం వేస్త । కాంహీంచ నాహీం ॥ ౧ ॥
ఖాయా నాహీం జేవాయా నాహీం । లేయా నాహీం నేసాయా నాహీం ।
అంథరాయా నాహీం పాంఘరాయా నాహీం । కోంపట నాహీం అభాగీ ॥ ౨ ॥
అంథరాయా నాహీం పాంఘరాయా నాహీం । కోంపట నాహీం అభాగీ ॥ ౨ ॥
సోఏయేరే నాహీం ధాయేరే నాహీం । ఇష్ట నాహీం మిత్ర నాహీం ।
పాహాతాం కోఠేం వోళఖీ నాహీం । ఆశ్రయేంవిణ పరదేసీ ॥ ౩ ॥
పాహాతాం కోఠేం వోళఖీ నాహీం । ఆశ్రయేంవిణ పరదేసీ ॥ ౩ ॥
తేణేం కైసేం కరావేం । కాయే జీవేంసీం ధరావేం ।
వాచావేం కిం మరావేం । కోణ్యా ప్రకారేం ॥ ౪ ॥
వాచావేం కిం మరావేం । కోణ్యా ప్రకారేం ॥ ౪ ॥
ఐసేం కోణీయేకేం పుసిలేం । కోణీయేకేం ఉత్తర దిధలేం ।
శ్రోతీం సావధ ఐకిలేం । పాహిజే ఆతాం ।
౫ ॥ లాహాన థోర కామ కాంహీం । కేల్యావేగళేం హోత నాహీం ।
కరంట్యా సావధ పాహీం । సదేవ హోసీ ॥ ౬ ॥
శ్రోతీం సావధ ఐకిలేం । పాహిజే ఆతాం ।
౫ ॥ లాహాన థోర కామ కాంహీం । కేల్యావేగళేం హోత నాహీం ।
కరంట్యా సావధ పాహీం । సదేవ హోసీ ॥ ౬ ॥
అంతరీం నాహీం సావధానతా । యేత్న ఠాకేనా పురతా ।
సుఖసంతోషాచీ వార్తా । తేథేం కైంచీ ॥ ౭ ॥
సుఖసంతోషాచీ వార్తా । తేథేం కైంచీ ॥ ౭ ॥
మ్హణోన ఆళస సోడావా । యేత్న సాక్షేపేం జోడావా ।
దుశ్చితపణాచా మోడావా । థారా బళేం ॥ ౮ ॥
దుశ్చితపణాచా మోడావా । థారా బళేం ॥ ౮ ॥
ప్రాతఃకాళీం ఉఠత జావేం । ప్రాతఃస్మరామి కరావేం ।
నిత్య నేమేం స్మరావేం । పాఠాంతర ॥ ౯ ॥
నిత్య నేమేం స్మరావేం । పాఠాంతర ॥ ౯ ॥
మాగీల ఉజళణీ పుఢేం పాఠ । నేమ ధరావా నికట ।
బాష్కళపణాచీ వటవట । కరూంచ నయే ॥ ౧౦ ॥
బాష్కళపణాచీ వటవట । కరూంచ నయే ॥ ౧౦ ॥
దిశేకడే దురీ జావేం । సుచిస్మంత హోఊన యావేం ।
యేతాం కాంహీం తరీ ఆణావేం । రితేం ఖోటేం ॥ ౧౧ ॥
యేతాం కాంహీం తరీ ఆణావేం । రితేం ఖోటేం ॥ ౧౧ ॥
ధూతవస్త్రేం ఘాలావీం పిళూన । కరావేం చరణక్షాళణ ।
దేవదర్శన దేవార్చన । యేథాసాంగ ॥ ౧౨ ॥
దేవదర్శన దేవార్చన । యేథాసాంగ ॥ ౧౨ ॥
కాంహీం ఫళాహార ఘ్యావా । పుఢేం వేవసాయే కరావా ।
లోక ఆపలా పరావా । మ్హణత జావా ॥ ౧౩ ॥
లోక ఆపలా పరావా । మ్హణత జావా ॥ ౧౩ ॥
సుందర అక్షర ల్యాహావేం । పష్ట నేమస్త వాచావేం ।
వివరవివరోం జాణావేం । అర్థాంతర ॥ ౧౪ ॥
వివరవివరోం జాణావేం । అర్థాంతర ॥ ౧౪ ॥
నేమస్త నేటకేం పుసావేం । విశద కరూన సాంగావేం ।
ప్రత్యయేంవిణ బోలావేం । తేంచి పాప ॥ ౧౫ ॥
ప్రత్యయేంవిణ బోలావేం । తేంచి పాప ॥ ౧౫ ॥
సావధానతా అసావీ । నీతిమర్యాద రాఖావీ ।
జనాస మానే ఐసీ కరావీ । క్రియాసిద్ధి ॥ ౧౬ ॥
జనాస మానే ఐసీ కరావీ । క్రియాసిద్ధి ॥ ౧౬ ॥
ఆలియాచేం సమాధాన । హరికథా నిరూపణ ।
సర్వదా ప్రసంగ పాహోన । వర్తత జావేం ॥ ౧౭ ॥
సర్వదా ప్రసంగ పాహోన । వర్తత జావేం ॥ ౧౭ ॥
తాళ ధాటీ ముద్రా శుద్ధ । అర్థ ప్రమయే అన్వయే శుద్ధ ।
గద్యపద్యేం దృష్టాంత శుద్ధ । అన్వయాచే ॥ ౧౮ ॥
గద్యపద్యేం దృష్టాంత శుద్ధ । అన్వయాచే ॥ ౧౮ ॥
గాణేం వాజవణేం నాచణేం । హస్తన్యాస దాఖవణేం ।
సభారంజకేం వచనేం । ఆడకథా ఛందబంద ॥ ౧౯ ॥
సభారంజకేం వచనేం । ఆడకథా ఛందబంద ॥ ౧౯ ॥
బహుతాంచేం సమాధాన రాఖావేం । బహుతాంస మానేల తేం బోలావేం ।
విలగ పడోం నేదావేం । కథేమధేం ॥ ౨౦ ॥
విలగ పడోం నేదావేం । కథేమధేం ॥ ౨౦ ॥
లోకాంస ఉదండ వాజీ ఆణూం నయే । లోకాంచే ఉకలావేం హృదయే ।
తరీ మగ స్వభావేం హోయే । నామఘోష ॥ ౨౧ ॥
తరీ మగ స్వభావేం హోయే । నామఘోష ॥ ౨౧ ॥
భక్తి జ్ఞాన వైరాగ్య యోగ । నానా సాధనాచే ప్రయోగ ।
జేణేం తుటే భవరోగ । మననమాత్రేం ॥ ౨౨ ॥
జేణేం తుటే భవరోగ । మననమాత్రేం ॥ ౨౨ ॥
జైసేం బోలణేం బోలావేం । తైసేంచి చాలణేం చాలావేం ।
మగ మహంతలీళా స్వభావేం । ఆంగీం బాణే ॥ ౨౩ ॥
మగ మహంతలీళా స్వభావేం । ఆంగీం బాణే ॥ ౨౩ ॥
యుక్తివీణ సాజిరా యోగ । తో దురాశేచా రోగ ।
సంగతీచ్యా లోకాంచా భోగ । ఉభా ఠేలా ॥ ౨౪ ॥
సంగతీచ్యా లోకాంచా భోగ । ఉభా ఠేలా ॥ ౨౪ ॥
ఐసేం న కరావేం సర్వథా । జనాస పావఊం నయే వేథా ।
హృదఈం చింతావేం సమర్థ । రఘునాథజీసీ ॥ ౨౫ ॥
హృదఈం చింతావేం సమర్థ । రఘునాథజీసీ ॥ ౨౫ ॥
ఉదాసవృత్తిస మానవే జన । విశేష కథానిరూపణ ।
రామకథా బ్రహ్మాండ భేదూన । పైలాడ న్యావీ ॥ ౨౬ ॥
రామకథా బ్రహ్మాండ భేదూన । పైలాడ న్యావీ ॥ ౨౬ ॥
సాంగ మహంతీ సంగీత గాణేం । తేథేం వైభవాస కాయ ఉణేం ।
నభామాజీ తారాంగణేం । తైసే లోక ॥ ౨౭ ॥
నభామాజీ తారాంగణేం । తైసే లోక ॥ ౨౭ ॥
ఆకలబంద నాహీం జేథేం । అవఘేంచి విశ్కళిత తేథేం ।
యేకేం ఆకలేవిణ తేం । కాయే ఆహే ॥ ౨౮ ॥
యేకేం ఆకలేవిణ తేం । కాయే ఆహే ॥ ౨౮ ॥
ఘాలూన అకలేచా పవాడ । వ్హావేం బ్రహ్మాండాహూన జాడ ।
తేథేం కైచేం ఆణిలే ద్వాడ । కరంటపణ ॥ ౨౯ ॥
తేథేం కైచేం ఆణిలే ద్వాడ । కరంటపణ ॥ ౨౯ ॥
యేథేం ఆశంకా ఫిటలీ । బుద్ధి యేత్నీం ప్రవేశలీ ।
కాంహీంయేక ఆశా వాఢలీ । అంతఃకర్ణీ ॥ ౩౦ ॥
కాంహీంయేక ఆశా వాఢలీ । అంతఃకర్ణీ ॥ ౩౦ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే యత్నశికవణనామ సమాస నవవా ॥
సమాస దహావా : ఉత్తమపురుషహ్నిరూపణ ॥ శ్రీరామ ॥
ఆపణ యేథేష్ట జేవణేం । ఉరలేం తేం అన్న వాటణేం ।
పరంతు వాయా దవడణేం । హా ధర్మ నవ్హే ॥ ౧ ॥
పరంతు వాయా దవడణేం । హా ధర్మ నవ్హే ॥ ౧ ॥
తైసేం జ్ఞానేం తృప్త వ్హావేం। తేంచి జ్ఞాన జనాస సాంగావేం ।
తరతేన బుడోం నేదావేం । బుడతయాసీ ॥ ౨ ॥
తరతేన బుడోం నేదావేం । బుడతయాసీ ॥ ౨ ॥
ఉత్తమ గుణ స్వయేం ఘ్యావే । తే బహుతాంస సాంగావే ।
వర్తల్యావిణ బోలావే । తే శబ్ద మిథ్యా ॥ ౩ ॥
వర్తల్యావిణ బోలావే । తే శబ్ద మిథ్యా ॥ ౩ ॥
స్నాన సంధ్యా దేవార్చన । యేకాగ్ర కరావేం జపధ్యాన ।
హరికథా నిరూపణ । కేలేం పాహిజే ॥ ౪ ॥
హరికథా నిరూపణ । కేలేం పాహిజే ॥ ౪ ॥
శరీర పరోపకారీం లావావేం । బహుతాంచ్యా కార్యాస యావేం ।
ఉణేం పడోం నేదావేం । కోణియేకాచేం ॥ ౫ ॥
ఉణేం పడోం నేదావేం । కోణియేకాచేం ॥ ౫ ॥
ఆడలే జాకసలేం జాణావేం । యథానశక్తి కామాస యావేం ।
మృదవచనేం బోలత జావేం । కోణీయేకాసీ ॥ ౬ ॥
మృదవచనేం బోలత జావేం । కోణీయేకాసీ ॥ ౬ ॥
దుసర్యాచ్యా దుఃఖేం దుఃఖవావేం । పరసంతోషేం సుఖీ వ్హావేం ।
ప్రాణీమాత్రాస మేళఊన ఘ్యావేం । బర్యా శబ్దేం ॥ ౭ ॥
ప్రాణీమాత్రాస మేళఊన ఘ్యావేం । బర్యా శబ్దేం ॥ ౭ ॥
బహుతాంచే అన్యాయే క్ష్మావే । బహుతాంచే కార్యభాగ కరావే ।
ఆపల్యాపరీస వ్హావే । పారఖే జన ॥౮ ॥
ఆపల్యాపరీస వ్హావే । పారఖే జన ॥౮ ॥
దుసర్యాచేం అంతరజాణావేం । తదనుసారచి వర్తావేం।
లోకాంస పరీక్షిత జావేం । నానా ప్రకారేం ॥ ౯ ॥
లోకాంస పరీక్షిత జావేం । నానా ప్రకారేం ॥ ౯ ॥
నేమకచి బోలావేం । తత్కాళచి ప్రతివచన ద్యావేం ।
కదాపీ రాగాస న యావేం । క్ష్మారూపేం ॥ ౧౦ ॥
కదాపీ రాగాస న యావేం । క్ష్మారూపేం ॥ ౧౦ ॥
ఆలస్య అవఘాచ దవడావా । యేత్న ఉదండచి కరావా ।
శబ్దమత్సర న కరావా । కోణీయేకాచా ॥ ౧౧ ॥
శబ్దమత్సర న కరావా । కోణీయేకాచా ॥ ౧౧ ॥
ఉత్తమ పదార్థ దుసర్యాస ద్యావా । శబ్ద నివడూన బోలావా ।
సావధపణేం కరీత జావా । సంసార ఆపలా ॥ ౧౨ ॥
సావధపణేం కరీత జావా । సంసార ఆపలా ॥ ౧౨ ॥
మరణాచేం స్మరణ అసావేం । హరిభక్తీస సాదర వ్హావేం ।
మరోన కీర్తీస ఉరవావేం । యేణేం ప్రకారేం ॥ ౧౩ ॥
మరోన కీర్తీస ఉరవావేం । యేణేం ప్రకారేం ॥ ౧౩ ॥
నేమకపణేం వర్తోం లాగలా । తో బహుతాంస కళోం ఆలా ।
సర్వ ఆర్జవీ తయాలా । కాయే ఉణేం ॥౧౪ ॥
సర్వ ఆర్జవీ తయాలా । కాయే ఉణేం ॥౧౪ ॥
ఐసా ఉత్తమ గుణీ విశేష । తయాస మ్హణావేం పురుష ।
జయాచ్యా భజనేం జగదీశ । తృప్త హోయే ॥ ౧౫ ॥
జయాచ్యా భజనేం జగదీశ । తృప్త హోయే ॥ ౧౫ ॥
ఉదండ ధిఃకారూన బోలతీ । తరీ చళోం నేదావీ శాంతి ।
దుర్జనాస మిళోన జాతీ । ధన్య తే సాధు ॥ ౧౬ ॥
దుర్జనాస మిళోన జాతీ । ధన్య తే సాధు ॥ ౧౬ ॥
ఉత్తమ గుణీం శ్రృంఘారలా । జ్ఞానవైరాగ్యేం శోభలా ।
తోచీ యేక జాణావా భలా । భూమండళీం ॥ ౧౭ ॥
తోచీ యేక జాణావా భలా । భూమండళీం ॥ ౧౭ ॥
స్వయేం ఆపణ కష్టావేం । బహుతాంచేం సోసిత జావేం ।
ఝిజోన కీర్తీస ఉరవావేం । నానా ప్రకారేం ॥ ౧౮ ॥
ఝిజోన కీర్తీస ఉరవావేం । నానా ప్రకారేం ॥ ౧౮ ॥
కీర్తీ పాహోం జాతాం సుఖ నాహీం । సుఖ పాహాతాం కీర్తీ నాహీం ।
విచారేంవిణ కోఠేంచి నాహీం । సామాధాన ॥ ౧౯ ॥
విచారేంవిణ కోఠేంచి నాహీం । సామాధాన ॥ ౧౯ ॥
పరాంతరాస న లావావా ఢకా । కదాపి పడోం నేదావా చుకా ।
స్మాసీళ తయాచ్యా తుకా । హానీ నాహీం ॥ ౨౦ ॥
స్మాసీళ తయాచ్యా తుకా । హానీ నాహీం ॥ ౨౦ ॥
ఆపలేం అథవా పరావేం । కార్య అవఘేంచ కరావేం ।
ప్రసంగీం కామాస చుకవావేం । హేం విహిత నవ్హే ॥ ౨౧ ॥
ప్రసంగీం కామాస చుకవావేం । హేం విహిత నవ్హే ॥ ౨౧ ॥
బరేం బోలతాం సుఖ వాటతేం । హేం తోం ప్రత్యక్ష కళతేం ।
ఆత్మవత పరావేం తేం । మానీత జావేం ॥ ౨౨ ॥
ఆత్మవత పరావేం తేం । మానీత జావేం ॥ ౨౨ ॥
కఠిణ శబ్దేం వాఈట వాటతేం । తేం తోం ప్రత్యయాస యేతేం ।
తరీ మగ వాఈట బోలావేం తేం । కాయే నిమిత్య ॥ ౨౩ ॥
తరీ మగ వాఈట బోలావేం తేం । కాయే నిమిత్య ॥ ౨౩ ॥
ఆపణాస చిమోట ఘేతలా । తేణేం కాసావిస జాలా ।
ఆపణావరూన దుసర్యాలా । రాఖత జావేం ॥ ౨౪ ॥
ఆపణావరూన దుసర్యాలా । రాఖత జావేం ॥ ౨౪ ॥
జే దుసర్యాస దుఃఖ కరీ । తే అపవిత్ర వైఖరీ ।
ఆపణాస ఘాత కరీ । కోణియేకే ప్రసంగీం ॥ ౨౫ ॥
ఆపణాస ఘాత కరీ । కోణియేకే ప్రసంగీం ॥ ౨౫ ॥
పేరిలేం తే ఉగవతేం । బోలణ్యాసారిఖేం ఉత్తర యేతేం ।
తరీ మగ కర్కశ బోలావేం తేం । కాయే నిమిత్య ॥ ౨౬ ॥
తరీ మగ కర్కశ బోలావేం తేం । కాయే నిమిత్య ॥ ౨౬ ॥
ఆపల్యా పురుషార్థవైభవేం । బహుతాంస సుఖీ కరావేం ।
పరంతు కష్టీ కరావేం । హే రాక్షేసీ క్రియా ॥ ౨౭ ॥
పరంతు కష్టీ కరావేం । హే రాక్షేసీ క్రియా ॥ ౨౭ ॥
దంభ దర్ప అభిమాన । క్రోధ ఆణీ కఠిణ వచన ।
హేం అజ్ఞానాచేం లక్షణ । భగవద్గీతేంత బోలిలేం ॥ ౨౮ ॥
హేం అజ్ఞానాచేం లక్షణ । భగవద్గీతేంత బోలిలేం ॥ ౨౮ ॥
జో ఉత్తమ గుణేం శోభలా । తోచి పురుష మాహా భలా ।
కిత్యేక లోక తయాలా । శోధీత ఫిరతీ ॥ ౨౯ ॥
కిత్యేక లోక తయాలా । శోధీత ఫిరతీ ॥ ౨౯ ॥
క్రియేవిణ శబ్దజ్ఞాన । తేంచి స్వానాచేం వమన ।
భలే తేథేం అవలోకన । కదాపీ న కరితీ ॥ ౩౦ ॥
భలే తేథేం అవలోకన । కదాపీ న కరితీ ॥ ౩౦ ॥
మనాపాసూన భక్తి కరణేం । ఉత్తమ గుణ అగత్య ధరణేం ।
తయా మాహాంపురుషాకారణేం । ధుండీత యేతీ ॥ ౩౧ ॥
తయా మాహాంపురుషాకారణేం । ధుండీత యేతీ ॥ ౩౧ ॥
ఐసా జో మాహానుభావ। తేణేం కరావా సముదావ ।
భక్తియోగేం దేవాధిదేవ । ఆపులా కరావా ॥ ౩౨ ॥
భక్తియోగేం దేవాధిదేవ । ఆపులా కరావా ॥ ౩౨ ॥
ఆపణ ఆవచితేం మరోన జావేం । మగ భజన కోణేం కరావేం ।
యాకారణేం భజనాస లావావే । బహుత లోక ॥ ౩౩ ॥
యాకారణేం భజనాస లావావే । బహుత లోక ॥ ౩౩ ॥
ఆమచీ ప్రతిజ్ఞా ఐసీ । కాంహీం న మాగావేం శిష్యాసీ ।
ఆపణామాగేం జగదీశాసీ । భజత జావేం ॥ ౩౪ ॥
ఆపణామాగేం జగదీశాసీ । భజత జావేం ॥ ౩౪ ॥
యాకారణేం సముదావ । జాలా పాహిజే మోహోఛావ ।
హాతోహాతీం దేవాధిదేవ । వోళేసా కరావా ॥ ౩౫ ॥
హాతోహాతీం దేవాధిదేవ । వోళేసా కరావా ॥ ౩౫ ॥
ఆతా సముదాయాకారణేం । పాహిజేతీ దోనీ లక్షణేం ।
శ్రోతీం యేథేం సావధపణేం । మన ఘాలావేం ॥ ౩౬ ॥
శ్రోతీం యేథేం సావధపణేం । మన ఘాలావేం ॥ ౩౬ ॥
జేణేం బహుతాంస ఘడే భక్తి । తే హే రోకడీ ప్రబోధశక్తి ।
బహుతాంచేం మనోగత హాతీం । ఘేతలేం పాహిజే ॥ ౩౭ ॥
బహుతాంచేం మనోగత హాతీం । ఘేతలేం పాహిజే ॥ ౩౭ ॥
మాగా బోలిలే ఉత్తమ గుణ । తయాస మానితీ ప్రమాణ ।
ప్రబోధశక్తీచేం లక్షణ । పుఢేం చాలే ॥ ౩౮ ॥
ప్రబోధశక్తీచేం లక్షణ । పుఢేం చాలే ॥ ౩౮ ॥
బోలణ్యాసారిఖేం చాలణేం । స్వయేం కరూన బోలణేం ।
తయాచీం వచనేం ప్రమాణేం । మానితీ జనీం ॥ ౩౯ ॥
తయాచీం వచనేం ప్రమాణేం । మానితీ జనీం ॥ ౩౯ ॥
జేం జేం జనాస మానేనా । తేం తేం జనహి మానీనా ।
ఆపణ యేకలా జన నానా । సృష్టిమధేం ॥ ౪౦ ॥
ఆపణ యేకలా జన నానా । సృష్టిమధేం ॥ ౪౦ ॥
మ్హణోన సాంగాతీ అసావే । మానత మానత శికవావే ।
హళు హళు సేవటా న్యావే । వివేకానేం ॥ ౪౧ ॥
హళు హళు సేవటా న్యావే । వివేకానేం ॥ ౪౧ ॥
పరంతు హే వివేకాచీం కామేం । వివేకీ కరీల నేమేం ।
ఇతర తే బాపుడే భ్రమేం । భాండోంచ లాగలే ॥ ౪౨ ॥
ఇతర తే బాపుడే భ్రమేం । భాండోంచ లాగలే ॥ ౪౨ ॥
బహుతాంసీం భాండతాం యేకలా । శైన్యావాంచూన పురవలా ।
యాకారణేం బహుతాంలా । రాజీ రాఖావేం ॥ ౪౩ ॥
యాకారణేం బహుతాంలా । రాజీ రాఖావేం ॥ ౪౩ ॥
ఇతి శ్రీదాసబోధే గురుశిష్యసంవాదే ఉత్తమపురుషనిరూపణనామ సమాస దహావా ॥
దశక బరావా సమాప్త ॥