Goddess Shyamala (Matangi)

শ্যামলাদণ্ডকম্

(Shyamala Dandakam in Assamese)

Mahakavi Kalidasa

Also known as manikyavinamupalalayantim madalasam manjulavagvilasam

Composed by the great poet Kalidasa, the Shyamala Dandakam is a highly poetic and majestic hymn dedicated to Goddess Matangi (Shyamala), the Goddess of wisdom, music, and the arts. Written in the unique 'Dandaka' meter, it beautifully describes Her divine form, Her abode, and Her supreme cosmic power. Reciting this stotram is believed to bestow immense eloquence, creativity, and the grace of the Divine Mother.

ধ্যানম্ -
মাণিক্যৱীণামুপলালযন্তীং মদালসাং মঞ্জুলৱাগ্ৱিলাসাম্ ।
মহেন্দ্ৰনীলদ্যুতিকোমলাঙ্গীং মাতঙ্গকন্যাং সততং স্মৰামি ॥ ১॥
চতুৰ্ভুজে চন্দ্ৰকলাৱতংসে কুচোন্নতে কুঙ্কমৰাগশোণে ।
পুণ্ড্ৰেক্ষুপাশাঙ্কুশপুষ্পবাণহস্তে নমস্তে জগদেকমাতঃ ॥
প্ৰাৰ্থনা -
মাতা মৰকতশ্যামা মাতঙ্গী মদশালিনী ।
কটাক্ষযতু কল্যাণী কদম্বৱনৱাসিনী ॥
জয মাতঙ্গতনযে জয নীলোত্পলদ্যুতে ।
জয সঙ্গীতৰসিকে জয লীলাশুকপ্ৰিযে ॥
অথ দণ্ডকম্ ।
জয জননি ! সুধাসমুদ্ৰান্তহৃদ্যন্মণিদ্ৱীপসংৰূঢবিল্ৱাটৱীমধ্যকল্প-
দ্ৰুমাকল্পকাদম্বকান্তাৰৱাসপ্ৰিযে, কৃত্তিৱাসঃপ্ৰিযে, সৰ্ৱলোকপ্ৰিযে;
সাদৰাৰব্ধসঙ্গীতসম্ভাৱনাসম্ভ্ৰমালোলনীপস্ৰগাবদ্ধচূলীসনাথত্ৰিকে,
সানুমত্পুত্ৰিকে,
শেখৰীভূতশীতাংশুৰেখামযূখাৱলীবদ্ধসুস্নিগ্ধনীলালকশ্ৰেণিশৃঙ্গাৰিতে,
লোকসম্ভাৱিতে,
কামলীলাধনুঃসন্নিভভ্ৰূলতাপুষ্পসন্দোহসন্দেহকৃল্লোচনে,
ৱাক্সুধাসেচনে ;
চাৰুগোৰোচনাপঙ্ককেলীললামাভিৰামে, সুৰামে, ৰমে,
প্ৰোল্লসদ্ৱালিকামৌক্তিকশ্ৰেণিকাচন্দ্ৰিকামণ্ডলোদ্ভাসিলাৱণ্য-
গণ্ডস্থলন্যস্ত
কস্তূৰিকাপত্ৰৰেখাসমুদ্ভূতসৌৰভ্যসম্ভ্ৰান্তভৃঙ্গাঙ্গনাগীত-
সান্দ্ৰীভৱন্মন্দ্ৰতন্ত্ৰীস্ৱৰে, সুস্ৱৰে, ভাস্ৱৰে;
ৱল্লকীৱাদনপ্ৰক্ৰিযালোলতালীদলাবদ্ধতাটঙ্কভূষাৱিশেষান্ৱিতে,
সিদ্ধসম্মানিতে,
দিৱ্যাহালামদোদ্ৱেলহেলালসচ্চক্ষুৰান্দোলন-
শ্ৰীসমাক্ষিপ্তকৰ্ণৈকনীলোত্পলে,
শ্যামলে, পূৰিতাশেষলোকাভিৱাঞ্ছাফলে, নিৰ্মলে, শ্ৰীফলে ;
স্ৱেদবিন্দূল্লসত্ফাললাৱণ্যনিঃষ্যন্দসন্দোহ-
সন্দেহকৃন্নাসিকামৌক্তিকে, সৰ্ৱমন্ত্ৰাত্মিকে, কালিকে;
মুগ্ধমন্দস্মিতোদাৰৱক্ত্ৰস্ফুৰত্পূগতাম্বূলকৰ্পূৰখণ্ডোত্কৰে,
জ্ঞানমুদ্ৰাকৰে, সৰ্ৱসম্পত্কৰে, পদ্মভাস্ৱত্কৰে, শ্ৰীকৰে,
কুন্দপুষ্পদ্যুতিস্নিগ্ধদন্তাৱলীনিৰ্মলালোলকল্লোল-
সম্মেলনস্মেৰশোণাধৰে, চাৰুৱীণাধৰে, পক্ৱবিম্বাধৰে ॥
সুললিতনৱযৌৱনাৰম্ভচন্দ্ৰোদযোদ্ৱেললাৱণ্য-
দুগ্ধাৰ্ণৱাৱিৰ্ভৱত্কম্বুবিব্বোকভৃত্কন্ধৰে, সত্কলামন্দিৰে, মন্থৰে,
দিৱ্যৰত্নপ্ৰভাবন্ধুৰচ্ছন্নহাৰাদিভূষাসমুদ্যোতমানানৱদ্যাঙ্গশোভে,
শুভে; ৰত্নকেযূৰৰশ্মিচ্ছটাপল্লৱপ্ৰোল্লসদ্দোৰ্লতাৰাজিতে, যোগিভিঃ
পূজিতে ; ৱিশ্ৱদিঙ্মণ্ডলৱ্যাপিমাণিক্যতেজঃস্ফুৰত্কঙ্কণালঙ্কৃতে,
ৱিভ্ৰমালঙ্কৃতে, সাধুভিঃ সত্কৃতে ;
ৱাসৰাৰম্ভৱেলাসমুজ্জৃম্ভমাণাৰৱিন্দপ্ৰতিদ্ৱন্দ্ৱিপাণিদ্ৱযে,
সন্ততোদ্যদ্দযে অদ্ৱযে ;
দিৱ্যৰত্নোৰ্মিকাদীধিতিস্তোমসন্ধ্যাযমানাঙ্গুলী-
পল্লৱোদ্যন্নখেন্দুপ্ৰভামণ্ডলে,
সন্নতাখণ্ডলে, চিত্প্ৰভামণ্ডলে, প্ৰোল্লসত্কুণ্ডলে;
তাৰকাৰাজিনীকাশহাৰাৱলিস্মেৰচাৰু-
স্তনাভোগভাৰানমন্মধ্যৱল্লীৱলিচ্ছেদ-
ৱীচীসমুল্লাসসন্দৰ্শিতাকাৰসৌন্দৰ্যৰত্নাকৰে,
ৱল্লকীভৃত্কৰে, কিঙ্কৰশ্ৰীকৰে;
হেমকুম্ভোপমোত্তুঙ্গৱক্ষোজভাৰাৱনম্ৰে , ত্ৰিলোকাৱনম্ৰে ;
লসদ্ৱৃত্তগম্ভীৰনাভীসৰস্তীৰশৈৱালশঙ্কাকৰশ্যামৰোমাৱলীভূষণে,
মঞ্জুসম্ভাষণে ;
চাৰুশিঞ্জত্কটীসূত্ৰনিৰ্ভৰ্ত্সিতানঙ্গলীলাধনুঃশিঞ্জিনীডম্বৰে,
দিৱ্যৰত্নাম্বৰে,
পদ্মৰাগোল্লসন্মেখলাভাস্ৱৰশ্ৰোণিশোভাজিতস্ৱৰ্ণভূভৃত্তলে,
চন্দ্ৰিকাশীতলে ॥
ৱিকসিতনৱকিংশুকাতাম্ৰদিৱ্যাংশুকচ্ছন্নচাৰূৰুশোভাপৰাভূত-
সিন্দূৰশোণাযমানেন্দ্ৰমাতঙ্গহস্তাৰ্গলে, ৱৈভৱানৰ্গলে শ্যামলে,
কোমলস্নিগ্ধনীলোত্পলোত্পাদিতানঙ্গতূণীৰশঙ্কাকৰোদাৰজঙ্ঘালতে,
চাৰুলীলাগতে,
নম্ৰদিক্পালসীমন্তিনীকুন্তলস্নিগ্ধনীলপ্ৰভাপুঞ্জসঞ্জাত-
দূৰ্ৱাঙ্কুৰাশঙ্কসাৰঙ্গসংযোগ-
ৰিঙ্খন্নখেন্দূজ্জ্ৱলে, প্ৰোজ্জ্ৱলে, নিৰ্মলে;
প্ৰহ্ৱদেৱেশলক্ষ্মীশভূতেশতোযেশৱাণীশকীনাশদৈত্যেশযক্ষেশৱায্ৱগ্নি-
কোটীৰমাণিক্যসঙ্ঘৃষ্টবালাতপোদ্দামলাক্ষাৰসাৰুণ্যতাৰুণ্যলক্ষ্মী-
গৃহীতাঙ্ঘ্ৰিপদ্মে, সুপদ্মে, উমে ॥
সুৰুচিৰনৱৰত্নপীঠস্থিতে, সুস্থিতে, ৰক্তপদ্মাসনে, ৰত্নসিহ্মাসনে
শঙ্খপদ্মদ্ৱযোপাশ্ৰিতে, ৱিশ্ৰুতে তত্ৰ ৱিঘ্নেশদুৰ্গাৱটুক্ষেত্ৰপালৈৰ্যুতে,
মত্তমাতঙ্গকন্যাসমূহান্ৱিতে, মঞ্জুলামেনকাদ্যঙ্গনামানিতে,
ভৈৰৱৈৰষ্টভিৰ্ৱেষ্টিতে, দেৱি ! ৱামাদিভিঃ শক্তিভিঃ সেৱিতে;
ধাত্ৰি ! লক্ষ্ম্যাদিশক্ত্যষ্টকৈঃ সংযুতে, মাতৃকামণ্ডলৈৰ্মণ্ডিতে,
যক্ষগন্ধৰ্ৱসিদ্ধাঙ্গনামণ্ডলৈৰৰ্চিতে, পঞ্চবাণাত্মিকে, পঞ্চবাণেন
ৰত্যা চ সম্ভাৱিতে, প্ৰীতিভাজা ৱসন্তেন চানন্দিতে ॥
ভক্তিভাজাং পৰং শ্ৰেযসে কল্পসে, যোগিনাং মানসে দ্যোতসে, ছন্দসাম্ ওজসে ভ্ৰাজসে ॥
গীতৱিদ্যাৱিনোদাতিতৃষ্ণেন কৃষ্ণেন সম্পূজ্যসে । ভক্তিমচ্চেতসা ৱেধসা
স্তূযসে । ৱিশ্ৱহৃদ্যেন ৱাদ্যেন ৱিদ্যাধৰৈৰ্গীযসে ॥
শ্ৰৱণহৰণদক্ষিণক্ৱাণযা ৱীণযা কিন্নৰৈৰ্গীযসে ॥
যক্ষগন্ধৰ্ৱসিদ্ধাঙ্গনামণ্ডলৈৰৰ্চ্যসে । সৰ্ৱসৌভাগ্যৱাঞ্ছাৱতীভিঃ ৱধূভিঃ সুৰাণাং সমাৰাধ্যসে ॥
সৰ্ৱৱিদ্যাৱিশেষাত্মকং চাটুগাথাসমুচ্চাৰণং
কণ্ঠমূলোল্লসদ্ৱৰ্ণৰাজিত্ৰযং কোমলশ্যামলোদাৰপক্ষদ্ৱযং
তুণ্ডশোভাতিদূৰীভৱত্কিংশুকং তং শুকং লালযন্তী পৰিক্ৰীডসে ॥ ৫ ॥
পাণিপদ্মদ্ৱযেনাক্ষমালামপি স্ফাটিকীং জ্ঞানসাৰাত্মকং পুস্তকং চাপৰেণাঙ্কুশং পাশমাবিভ্ৰতী যেন সঞ্চিন্ত্যসে চেতসা তস্য ৱক্ত্ৰান্তৰাত্ গদ্যপদ্যাত্মিকা ভাৰতী নিস্সৰেত্ ॥
যেন ৱা যাৱকাভাকৃতিৰ্ভাৱ্যসে তস্য ৱশ্যা ভৱন্তি স্ত্ৰিযঃ পুৰুষাঃ । যেন ৱা শাতকুম্ভদ্যুতিৰ্ভাৱ্যসে সোঽপি লক্ষ্মীসহস্ৰৈঃ পৰিক্ৰীডতে । কিং ন সিদ্ধযেত্ ৱপুঃ শ্যামলং কোমলং চন্দ্ৰচূডান্ৱিতং তাৱকং ধ্যাযতঃ ।
তস্য লীলাসৰো ৱাৰিধিঃ, তস্য কেলীৱনং নন্দনম্, তস্য ভদ্ৰাসনং ভূতলম্, তস্য গীৰ্দেৱতা কিঙ্কৰী, তস্য চাজ্ঞাকৰী শ্ৰীঃ স্ৱযম্ ॥ ৬ ॥
সৰ্ৱতীৰ্থাত্মিকে! সৰ্ৱমন্ত্ৰাত্মিকে ! সৰ্ৱতন্ত্ৰাত্মিকে ! সৰ্ৱযন্ত্ৰাত্মিকে ! সৰ্ৱচক্ৰাত্মিকে ! সৰ্ৱশক্ত্যাত্মিকে ! সৰ্ৱপীঠাত্মিকে ! সৰ্ৱতত্ত্ৱাত্মিকে ! সৰ্ৱৱিদ্যাত্মিকে ! সৰ্ৱযোগাত্মিকে ! সৰ্ৱনাদাত্মিকে ! সৰ্ৱৱৰ্ণাত্মিকে ! সৰ্ৱশব্দাত্মিকে ! সৰ্ৱৱিশ্ৱাত্মিকে ! সৰ্ৱদীক্ষাত্মিকে ! সৰ্ৱসৰ্ৱাত্মকে ! সৰ্ৱগে ! হে জগন্মাতৃকে ! পাহি মাং, পাহি মাং, পাহি মাং ; দেৱি! তুভ্যং নমো, দেৱি! তুভ্যং নমো, দেৱি! তুভ্যং নমঃ ॥ ৭ ॥
॥ ইতি শ্ৰীমহাকৱিকালিদাসপ্ৰণীতং শ্যামলাদণ্ডকং সম্পূৰ্ণম্ ॥

Explore More