Goddess Shyamala (Matangi)

શ્યામલાદણ્ડકમ્

(Shyamala Dandakam in Gujarati)

Mahakavi Kalidasa

Composed by the great poet Kalidasa, the Shyamala Dandakam is a highly poetic and majestic hymn dedicated to Goddess Matangi (Shyamala), the Goddess of wisdom, music, and the arts. Written in the unique 'Dandaka' meter, it beautifully describes Her divine form, Her abode, and Her supreme cosmic power. Reciting this stotram is believed to bestow immense eloquence, creativity, and the grace of the Divine Mother.

ધ્યાનમ્ -
માણિક્યવીણામુપલાલયન્તીં મદાલસાં મઞ્જુલવાગ્વિલાસામ્ ।
મહેન્દ્રનીલદ્યુતિકોમલાઙ્ગીં માતઙ્ગકન્યાં સતતં સ્મરામિ ॥ ૧॥
ચતુર્ભુજે ચન્દ્રકલાવતંસે કુચોન્નતે કુઙ્કમરાગશોણે ।
પુણ્ડ્રેક્ષુપાશાઙ્કુશપુષ્પબાણહસ્તે નમસ્તે જગદેકમાતઃ ॥
પ્રાર્થના -
માતા મરકતશ્યામા માતઙ્ગી મદશાલિની ।
કટાક્ષયતુ કલ્યાણી કદમ્બવનવાસિની ॥
જય માતઙ્ગતનયે જય નીલોત્પલદ્યુતે ।
જય સઙ્ગીતરસિકે જય લીલાશુકપ્રિયે ॥
અથ દણ્ડકમ્ ।
જય જનનિ ! સુધાસમુદ્રાન્તહૃદ્યન્મણિદ્વીપસંરૂઢબિલ્વાટવીમધ્યકલ્પ-
દ્રુમાકલ્પકાદમ્બકાન્તારવાસપ્રિયે, કૃત્તિવાસઃપ્રિયે, સર્વલોકપ્રિયે;
સાદરારબ્ધસઙ્ગીતસમ્ભાવનાસમ્ભ્રમાલોલનીપસ્રગાબદ્ધચૂલીસનાથત્રિકે,
સાનુમત્પુત્રિકે,
શેખરીભૂતશીતાંશુરેખામયૂખાવલીબદ્ધસુસ્નિગ્ધનીલાલકશ્રેણિશૃઙ્ગારિતે,
લોકસમ્ભાવિતે,
કામલીલાધનુઃસન્નિભભ્રૂલતાપુષ્પસન્દોહસન્દેહકૃલ્લોચને,
વાક્સુધાસેચને ;
ચારુગોરોચનાપઙ્કકેલીલલામાભિરામે, સુરામે, રમે,
પ્રોલ્લસદ્વાલિકામૌક્તિકશ્રેણિકાચન્દ્રિકામણ્ડલોદ્ભાસિલાવણ્ય-
ગણ્ડસ્થલન્યસ્ત
કસ્તૂરિકાપત્રરેખાસમુદ્ભૂતસૌરભ્યસમ્ભ્રાન્તભૃઙ્ગાઙ્ગનાગીત-
સાન્દ્રીભવન્મન્દ્રતન્ત્રીસ્વરે, સુસ્વરે, ભાસ્વરે;
વલ્લકીવાદનપ્રક્રિયાલોલતાલીદલાબદ્ધતાટઙ્કભૂષાવિશેષાન્વિતે,
સિદ્ધસમ્માનિતે,
દિવ્યાહાલામદોદ્વેલહેલાલસચ્ચક્ષુરાન્દોલન-
શ્રીસમાક્ષિપ્તકર્ણૈકનીલોત્પલે,
શ્યામલે, પૂરિતાશેષલોકાભિવાઞ્છાફલે, નિર્મલે, શ્રીફલે ;
સ્વેદબિન્દૂલ્લસત્ફાલલાવણ્યનિઃષ્યન્દસન્દોહ-
સન્દેહકૃન્નાસિકામૌક્તિકે, સર્વમન્ત્રાત્મિકે, કાલિકે;
મુગ્ધમન્દસ્મિતોદારવક્ત્રસ્ફુરત્પૂગતામ્બૂલકર્પૂરખણ્ડોત્કરે,
જ્ઞાનમુદ્રાકરે, સર્વસમ્પત્કરે, પદ્મભાસ્વત્કરે, શ્રીકરે,
કુન્દપુષ્પદ્યુતિસ્નિગ્ધદન્તાવલીનિર્મલાલોલકલ્લોલ-
સમ્મેલનસ્મેરશોણાધરે, ચારુવીણાધરે, પક્વબિમ્બાધરે ॥
સુલલિતનવયૌવનારમ્ભચન્દ્રોદયોદ્વેલલાવણ્ય-
દુગ્ધાર્ણવાવિર્ભવત્કમ્બુબિબ્બોકભૃત્કન્ધરે, સત્કલામન્દિરે, મન્થરે,
દિવ્યરત્નપ્રભાબન્ધુરચ્છન્નહારાદિભૂષાસમુદ્યોતમાનાનવદ્યાઙ્ગશોભે,
શુભે; રત્નકેયૂરરશ્મિચ્છટાપલ્લવપ્રોલ્લસદ્દોર્લતારાજિતે, યોગિભિઃ
પૂજિતે ; વિશ્વદિઙ્મણ્ડલવ્યાપિમાણિક્યતેજઃસ્ફુરત્કઙ્કણાલઙ્કૃતે,
વિભ્રમાલઙ્કૃતે, સાધુભિઃ સત્કૃતે ;
વાસરારમ્ભવેલાસમુજ્જૃમ્ભમાણારવિન્દપ્રતિદ્વન્દ્વિપાણિદ્વયે,
સન્તતોદ્યદ્દયે અદ્વયે ;
દિવ્યરત્નોર્મિકાદીધિતિસ્તોમસન્ધ્યાયમાનાઙ્ગુલી-
પલ્લવોદ્યન્નખેન્દુપ્રભામણ્ડલે,
સન્નતાખણ્ડલે, ચિત્પ્રભામણ્ડલે, પ્રોલ્લસત્કુણ્ડલે;
તારકારાજિનીકાશહારાવલિસ્મેરચારુ-
સ્તનાભોગભારાનમન્મધ્યવલ્લીવલિચ્છેદ-
વીચીસમુલ્લાસસન્દર્શિતાકારસૌન્દર્યરત્નાકરે,
વલ્લકીભૃત્કરે, કિઙ્કરશ્રીકરે;
હેમકુમ્ભોપમોત્તુઙ્ગવક્ષોજભારાવનમ્રે , ત્રિલોકાવનમ્રે ;
લસદ્વૃત્તગમ્ભીરનાભીસરસ્તીરશૈવાલશઙ્કાકરશ્યામરોમાવલીભૂષણે,
મઞ્જુસમ્ભાષણે ;
ચારુશિઞ્જત્કટીસૂત્રનિર્ભર્ત્સિતાનઙ્ગલીલાધનુઃશિઞ્જિનીડમ્બરે,
દિવ્યરત્નામ્બરે,
પદ્મરાગોલ્લસન્મેખલાભાસ્વરશ્રોણિશોભાજિતસ્વર્ણભૂભૃત્તલે,
ચન્દ્રિકાશીતલે ॥
વિકસિતનવકિંશુકાતામ્રદિવ્યાંશુકચ્છન્નચારૂરુશોભાપરાભૂત-
સિન્દૂરશોણાયમાનેન્દ્રમાતઙ્ગહસ્તાર્ગલે, વૈભવાનર્ગલે શ્યામલે,
કોમલસ્નિગ્ધનીલોત્પલોત્પાદિતાનઙ્ગતૂણીરશઙ્કાકરોદારજઙ્ઘાલતે,
ચારુલીલાગતે,
નમ્રદિક્પાલસીમન્તિનીકુન્તલસ્નિગ્ધનીલપ્રભાપુઞ્જસઞ્જાત-
દૂર્વાઙ્કુરાશઙ્કસારઙ્ગસંયોગ-
રિઙ્ખન્નખેન્દૂજ્જ્વલે, પ્રોજ્જ્વલે, નિર્મલે;
પ્રહ્વદેવેશલક્ષ્મીશભૂતેશતોયેશવાણીશકીનાશદૈત્યેશયક્ષેશવાય્વગ્નિ-
કોટીરમાણિક્યસઙ્ઘૃષ્ટબાલાતપોદ્દામલાક્ષારસારુણ્યતારુણ્યલક્ષ્મી-
ગૃહીતાઙ્ઘ્રિપદ્મે, સુપદ્મે, ઉમે ॥
સુરુચિરનવરત્નપીઠસ્થિતે, સુસ્થિતે, રક્તપદ્માસને, રત્નસિહ્માસને
શઙ્ખપદ્મદ્વયોપાશ્રિતે, વિશ્રુતે તત્ર વિઘ્નેશદુર્ગાવટુક્ષેત્રપાલૈર્યુતે,
મત્તમાતઙ્ગકન્યાસમૂહાન્વિતે, મઞ્જુલામેનકાદ્યઙ્ગનામાનિતે,
ભૈરવૈરષ્ટભિર્વેષ્ટિતે, દેવિ ! વામાદિભિઃ શક્તિભિઃ સેવિતે;
ધાત્રિ ! લક્ષ્મ્યાદિશક્ત્યષ્ટકૈઃ સંયુતે, માતૃકામણ્ડલૈર્મણ્ડિતે,
યક્ષગન્ધર્વસિદ્ધાઙ્ગનામણ્ડલૈરર્ચિતે, પઞ્ચબાણાત્મિકે, પઞ્ચબાણેન
રત્યા ચ સમ્ભાવિતે, પ્રીતિભાજા વસન્તેન ચાનન્દિતે ॥
ભક્તિભાજાં પરં શ્રેયસે કલ્પસે, યોગિનાં માનસે દ્યોતસે, છન્દસામ્ ઓજસે ભ્રાજસે ॥
ગીતવિદ્યાવિનોદાતિતૃષ્ણેન કૃષ્ણેન સમ્પૂજ્યસે । ભક્તિમચ્ચેતસા વેધસા
સ્તૂયસે । વિશ્વહૃદ્યેન વાદ્યેન વિદ્યાધરૈર્ગીયસે ॥
શ્રવણહરણદક્ષિણક્વાણયા વીણયા કિન્નરૈર્ગીયસે ॥
યક્ષગન્ધર્વસિદ્ધાઙ્ગનામણ્ડલૈરર્ચ્યસે । સર્વસૌભાગ્યવાઞ્છાવતીભિઃ વધૂભિઃ સુરાણાં સમારાધ્યસે ॥
સર્વવિદ્યાવિશેષાત્મકં ચાટુગાથાસમુચ્ચારણં
કણ્ઠમૂલોલ્લસદ્વર્ણરાજિત્રયં કોમલશ્યામલોદારપક્ષદ્વયં
તુણ્ડશોભાતિદૂરીભવત્કિંશુકં તં શુકં લાલયન્તી પરિક્રીડસે ॥ ૫ ॥
પાણિપદ્મદ્વયેનાક્ષમાલામપિ સ્ફાટિકીં જ્ઞાનસારાત્મકં પુસ્તકં ચાપરેણાઙ્કુશં પાશમાબિભ્રતી યેન સઞ્ચિન્ત્યસે ચેતસા તસ્ય વક્ત્રાન્તરાત્ ગદ્યપદ્યાત્મિકા ભારતી નિસ્સરેત્ ॥
યેન વા યાવકાભાકૃતિર્ભાવ્યસે તસ્ય વશ્યા ભવન્તિ સ્ત્રિયઃ પુરુષાઃ । યેન વા શાતકુમ્ભદ્યુતિર્ભાવ્યસે સોઽપિ લક્ષ્મીસહસ્રૈઃ પરિક્રીડતે । કિં ન સિદ્ધયેત્ વપુ: શ્યામલં કોમલં ચન્દ્રચૂડાન્વિતં તાવકં ધ્યાયતઃ ।
તસ્ય લીલાસરો વારિધિઃ, તસ્ય કેલીવનં નન્દનમ્, તસ્ય ભદ્રાસનં ભૂતલમ્, તસ્ય ગીર્દેવતા કિઙ્કરી, તસ્ય ચાજ્ઞાકરી શ્રીઃ સ્વયમ્ ॥ ૬ ॥
સર્વતીર્થાત્મિકે! સર્વમન્ત્રાત્મિકે ! સર્વતન્ત્રાત્મિકે ! સર્વયન્ત્રાત્મિકે ! સર્વચક્રાત્મિકે ! સર્વશક્ત્યાત્મિકે ! સર્વપીઠાત્મિકે ! સર્વતત્ત્વાત્મિકે ! સર્વવિદ્યાત્મિકે ! સર્વયોગાત્મિકે ! સર્વનાદાત્મિકે ! સર્વવર્ણાત્મિકે ! સર્વશબ્દાત્મિકે ! સર્વવિશ્વાત્મિકે ! સર્વદીક્ષાત્મિકે ! સર્વસર્વાત્મકે ! સર્વગે ! હે જગન્માતૃકે ! પાહિ માં, પાહિ માં, પાહિ માં ; દેવિ! તુભ્યં નમો, દેવિ! તુભ્યં નમો, દેવિ! તુભ્યં નમઃ ॥ ૭ ॥
॥ ઇતિ શ્રીમહાકવિકાલિદાસપ્રણીતં શ્યામલાદણ્ડકં સમ્પૂર્ણમ્ ॥

Explore More