hanumāna bāhuka pāṭha
śrī gaṇeśāya namaḥ
śrījānakīvallabho vijayate
śrīmad-gosvāmī-tulasīdāsa-kṛta
chappaya
siṃdhu-tarana, siya-soca-harana, rabi-bāla-barana tanu |
bhuja bisāla, mūrati karāla kālahuko kāla janu ||
gahana-dahana-niradahana laṃka niḥsaṃka, baṃka-bhuva |
jātudhāna-balavāna-māna-mada-davana pavanasuva ||
kaha tulasidāsa sevata sulabha sevaka hita santata nikaṭa |
guna-ganata, namata, sumirata, japata samana sakala-saṃkaṭa-vikaṭa |1||
bhuja bisāla, mūrati karāla kālahuko kāla janu ||
gahana-dahana-niradahana laṃka niḥsaṃka, baṃka-bhuva |
jātudhāna-balavāna-māna-mada-davana pavanasuva ||
kaha tulasidāsa sevata sulabha sevaka hita santata nikaṭa |
guna-ganata, namata, sumirata, japata samana sakala-saṃkaṭa-vikaṭa |1||
svarna-saila-saṃkāsa koṭi-rabi-taruna-teja-ghana |
ura bisāla bhuja-daṃḍa caṃḍa nakha-baja bajra-tana |||
piga nayana, bhṛkuṭī karāla rasanā dasanānana |
kapisa kesa, karakasa laṃgūra, khala-dala bala bhānana |||
kaha tulasidāsa basa jāsu ura mārutasuta mūrati bikaṭa |
saṃtāpa pāpa tehi puruṣa pahiṃ sapanehuṃ nahiṃ āvata nikaṭa |||2|||
ura bisāla bhuja-daṃḍa caṃḍa nakha-baja bajra-tana |||
piga nayana, bhṛkuṭī karāla rasanā dasanānana |
kapisa kesa, karakasa laṃgūra, khala-dala bala bhānana |||
kaha tulasidāsa basa jāsu ura mārutasuta mūrati bikaṭa |
saṃtāpa pāpa tehi puruṣa pahiṃ sapanehuṃ nahiṃ āvata nikaṭa |||2|||
jhūlanā
paṃcamukha-chamukha-bhṛgu mukhya bhaṭa asura sura,
sarva-sari-samara samarattha sūro |
bakuro bīra birudaita birudāvalī,
beda baṃdī badata paijapūro ||
jāsu gunagātha raghunātha kaha, jāsubala,
bipula-jala-bharita jaga-jaladhi jhūro |
duvana-dala-damanako kauna tulasīsa hai,
pavana ko pūta rajapūta ruro ||3|||
sarva-sari-samara samarattha sūro |
bakuro bīra birudaita birudāvalī,
beda baṃdī badata paijapūro ||
jāsu gunagātha raghunātha kaha, jāsubala,
bipula-jala-bharita jaga-jaladhi jhūro |
duvana-dala-damanako kauna tulasīsa hai,
pavana ko pūta rajapūta ruro ||3|||
ghanākṣarī
bhānusoṃ paḍha़na hanumāna gaye bhānu mana-
anumāni sisu-keli kiyo pheraphāra so |
pāchile pagani gama gagana magana-mana,
krama ko na bhrama, kapi bālaka bihāra so ||
kautuka biloki lokapāla hari hara bidhi,
locanani cakācauṃdhī cittani khabhāra so|
bala kaiṃdhauṃ bīra-rasa dhīraja kai, sāhasa kai,
tulasī sarīra dhare sabani ko sāra so ||4||
anumāni sisu-keli kiyo pheraphāra so |
pāchile pagani gama gagana magana-mana,
krama ko na bhrama, kapi bālaka bihāra so ||
kautuka biloki lokapāla hari hara bidhi,
locanani cakācauṃdhī cittani khabhāra so|
bala kaiṃdhauṃ bīra-rasa dhīraja kai, sāhasa kai,
tulasī sarīra dhare sabani ko sāra so ||4||
bhārata meṃ pāratha ke ratha kethū kapirāja,
gājyo suni kururāja dala hala bala bho |
kalyo drona bhīṣama samīra suta mahābīra,
bīra-rasa-bāri-nidhi jāko bala jala bho |||
bānara subhāya bāla keli bhūmi bhānu lāgi,
phalaṃga phalāṃga hate ghāṭi nabhatala bho |
nāī-nāī mātha jori-jori hātha jodhā johaiṃ,
hanumāna dekhe jagajīvana ko phala bho ||5||
gājyo suni kururāja dala hala bala bho |
kalyo drona bhīṣama samīra suta mahābīra,
bīra-rasa-bāri-nidhi jāko bala jala bho |||
bānara subhāya bāla keli bhūmi bhānu lāgi,
phalaṃga phalāṃga hate ghāṭi nabhatala bho |
nāī-nāī mātha jori-jori hātha jodhā johaiṃ,
hanumāna dekhe jagajīvana ko phala bho ||5||
go-pada payodhi kari holikā jyoṃ lāī laṃka,
nipaṭa nisaṃka parapura galabala bho |
drona-so pahāra liyo khyāla hī ukhāri kara,
kaṃduka-jyoṃ kapi khela bela kaiso phala bho ||
saṃkaṭa samāja asamaṃjasa bho rāmarāja,
kāja juga pūgani ko karatala pala bho |
sāhasī samattha tulasī ko nāha jākī bāṃha,
lokapāla pālana ko phira thira thala bho |||6
nipaṭa nisaṃka parapura galabala bho |
drona-so pahāra liyo khyāla hī ukhāri kara,
kaṃduka-jyoṃ kapi khela bela kaiso phala bho ||
saṃkaṭa samāja asamaṃjasa bho rāmarāja,
kāja juga pūgani ko karatala pala bho |
sāhasī samattha tulasī ko nāha jākī bāṃha,
lokapāla pālana ko phira thira thala bho |||6
kamaṭha kī pīṭhi jāke goḍani kī gāḍa māno,
nāpa ke bhājana bhari jala nidhi jala bho |
jātudhāna-dāvana parāvana ko durga bhayo,
mahāmīna bāsa timi tomani ko thala bho ||
kumbhakarana-rāvana payoda-nāda-īdhana ko,
tulasī pratāpa jāko prabala anala bho |
bhīṣama kahata mere anumāna hanumāna,
sārikho trikāla na triloka mahābala bho ||7
nāpa ke bhājana bhari jala nidhi jala bho |
jātudhāna-dāvana parāvana ko durga bhayo,
mahāmīna bāsa timi tomani ko thala bho ||
kumbhakarana-rāvana payoda-nāda-īdhana ko,
tulasī pratāpa jāko prabala anala bho |
bhīṣama kahata mere anumāna hanumāna,
sārikho trikāla na triloka mahābala bho ||7
dūta rāmarāya ko, sapūta pūta paunako,
tū aṃjanī ko nandana pratāpa bhūri bhānu so |
sīya-soca-samana, durita doṣa damana,
sarana āye avana, lakhana priya prāna so ||
dasamukha dusaha daridra daribe ko bhayo,
prakaṭa tiloka oka tulasī nidhāna so |
jñāna gunavāna balavāna sevā sāvadhāna,
sāheba sujāna ura ānu hanumāna so |8|
tū aṃjanī ko nandana pratāpa bhūri bhānu so |
sīya-soca-samana, durita doṣa damana,
sarana āye avana, lakhana priya prāna so ||
dasamukha dusaha daridra daribe ko bhayo,
prakaṭa tiloka oka tulasī nidhāna so |
jñāna gunavāna balavāna sevā sāvadhāna,
sāheba sujāna ura ānu hanumāna so |8|
davana-duvana-dala bhuvana-bidita bala,
beda jasa gāvata bibudha baṃdīchora ko |
pāpa-tāpa-timira tuhina-vighaṭana-paṭu,
sevaka-saroruha sukhada bhānu bhora ko ||
loka-paraloka teṃ bisoka sapane na soka,
tulasī ke hiye hai bharoso eka ora ko |
rāma ko dulāro dāsa bāmadeva ko nivāsa,
nāma kali-kāmataru kesarī-kisora ko ||9|||
beda jasa gāvata bibudha baṃdīchora ko |
pāpa-tāpa-timira tuhina-vighaṭana-paṭu,
sevaka-saroruha sukhada bhānu bhora ko ||
loka-paraloka teṃ bisoka sapane na soka,
tulasī ke hiye hai bharoso eka ora ko |
rāma ko dulāro dāsa bāmadeva ko nivāsa,
nāma kali-kāmataru kesarī-kisora ko ||9|||
mahābala-sīma mahābhīma mahābāna ita,
mahābīra bidita barāyo raghubīra ko |
kulisa-kaṭhora tanu joraparai rora rana,
karunā-kalita mana dhāramika dhīra ko ||
durjana ko kālaso karāla pāla sajjana ko,
sumire haranahāra tulasī kī pīra ko |
sīya-sukha-dāyaka dulāro raghunāyaka ko,
sevaka sahāyaka hai sāhasī samīra ko ||10||
mahābīra bidita barāyo raghubīra ko |
kulisa-kaṭhora tanu joraparai rora rana,
karunā-kalita mana dhāramika dhīra ko ||
durjana ko kālaso karāla pāla sajjana ko,
sumire haranahāra tulasī kī pīra ko |
sīya-sukha-dāyaka dulāro raghunāyaka ko,
sevaka sahāyaka hai sāhasī samīra ko ||10||
racibe ko bidhi jaise, pālibe ko hari,
hara mīca māribe ko, jyāībe ko sudhāpāna bho |
dharibe ko dharani, tarani tama dalibe ko,
sokhibe kṛsānu, poṣibe ko hima-bhānu bho ||
khala~duḥkha doṣibe ko, jana-paritoṣibe ko,
māṃgibo malīnatā ko modaka sudāna bho |
ārata kī ārati nivāribe ko tihūṃ pura,
tulasī ko sāheba haṭhīlo hanumāna bho ||11|||
hara mīca māribe ko, jyāībe ko sudhāpāna bho |
dharibe ko dharani, tarani tama dalibe ko,
sokhibe kṛsānu, poṣibe ko hima-bhānu bho ||
khala~duḥkha doṣibe ko, jana-paritoṣibe ko,
māṃgibo malīnatā ko modaka sudāna bho |
ārata kī ārati nivāribe ko tihūṃ pura,
tulasī ko sāheba haṭhīlo hanumāna bho ||11|||
sevaka syokāī jāni jānakīsa mānai kāni,
sānukarūla sūlapāni navai nātha nāṃka ko |
devī deva dānava dayāvane hvai jora hātha,
bāpure barāka kahā aura rājā rāṃka ko ||
jāgata sovata baiṭhe bāgata binoda moda,
tāke jo anartha so samartha eka āṃka ko |
saba dina ruro para pūro jahāṃ-tahāṃ tāhi,
jāke hai bharoso hiye hanumāna hāṃka ko ||12|||
sānukarūla sūlapāni navai nātha nāṃka ko |
devī deva dānava dayāvane hvai jora hātha,
bāpure barāka kahā aura rājā rāṃka ko ||
jāgata sovata baiṭhe bāgata binoda moda,
tāke jo anartha so samartha eka āṃka ko |
saba dina ruro para pūro jahāṃ-tahāṃ tāhi,
jāke hai bharoso hiye hanumāna hāṃka ko ||12|||
sānuga sagauri sānukarūla sūlapāni tāhi,
lokapāla sakala lakhana rāma jānakī |
loka paraloka ko bisoka so tiloka tāhi,
tulasī tamāi kahā kāhū bīra ānakī |||
kesarī kisora bandīchora ke nevāje saba,
kīrati bimala kapi karunānidhāna kī |
bālaka-jyoṃ pālihaiṃ kṛpālu muni siddha tāko,
jāke hiye hulasati hāṃka hanumāna kī ||13||
lokapāla sakala lakhana rāma jānakī |
loka paraloka ko bisoka so tiloka tāhi,
tulasī tamāi kahā kāhū bīra ānakī |||
kesarī kisora bandīchora ke nevāje saba,
kīrati bimala kapi karunānidhāna kī |
bālaka-jyoṃ pālihaiṃ kṛpālu muni siddha tāko,
jāke hiye hulasati hāṃka hanumāna kī ||13||
karunānidhāna, balabuddhi ke nidhāna moda-
mahimā nidhāna, guna-jñāna ke nidhāna hau |
bāmadeva-rupa bhūpa rāma ke sanehī,
nāma leta-deta artha dharma kāma nirabāna hau |
āpane prabhāva sītārāma ke subhāva sīla,
loka-beda-bidhi ke bidūṣa hanumāna hau |
mana kī bacana kī karama kī tihūṃ prakāra,
tulasī tihāro tuma sāheba sujāna hau |||14||
mahimā nidhāna, guna-jñāna ke nidhāna hau |
bāmadeva-rupa bhūpa rāma ke sanehī,
nāma leta-deta artha dharma kāma nirabāna hau |
āpane prabhāva sītārāma ke subhāva sīla,
loka-beda-bidhi ke bidūṣa hanumāna hau |
mana kī bacana kī karama kī tihūṃ prakāra,
tulasī tihāro tuma sāheba sujāna hau |||14||
mana ko agama, tana sugama kiye kapīsa,
kāja mahārāja ke samāja sāja sāje haiṃ |
deva-baṃdī chora ranarora kesarī kisora,
juga juga jaga tere birada birāje haiṃ |
bīra barajora, ghaṭi jora tulasī kī ora,
suni sakucāne sādhu khala gana gāje haiṃ |
bigarī saṃvāra aṃjanī kumāra kīje mohi,
jaise hota āye hanumāna ke nivāje haiṃ |||95||
kāja mahārāja ke samāja sāja sāje haiṃ |
deva-baṃdī chora ranarora kesarī kisora,
juga juga jaga tere birada birāje haiṃ |
bīra barajora, ghaṭi jora tulasī kī ora,
suni sakucāne sādhu khala gana gāje haiṃ |
bigarī saṃvāra aṃjanī kumāra kīje mohi,
jaise hota āye hanumāna ke nivāje haiṃ |||95||
savaiyā
jāna siromani hau hanumāna sadā jana ke mana bāsa tihāra |
kāro bigāro maiṃ kāko kahā kehi kārana khījhata hauṃ to tihāra |||
sāheba sevaka nāte to hāto kiyo so tahāṃ tulasī ko na cāro |
doṣa sunāye te āgehūṃ ko hośiyāra haiṃ hoṃ mana tau hiya hāro ||16||
kāro bigāro maiṃ kāko kahā kehi kārana khījhata hauṃ to tihāra |||
sāheba sevaka nāte to hāto kiyo so tahāṃ tulasī ko na cāro |
doṣa sunāye te āgehūṃ ko hośiyāra haiṃ hoṃ mana tau hiya hāro ||16||
tere thape uthapai na mahesa, thapai thirako kapi je ghara ghāle |
tere nivāje garība nivāja birājata bairina ke ura sāle |||
saṃkaṭa soca sabai tulasī liye nāma phaṭa makarī ke se jāle |
būḍha़ bhaye, bali, merihi bāra, ki hāri pare bahutai nata pāle ||17|||
tere nivāje garība nivāja birājata bairina ke ura sāle |||
saṃkaṭa soca sabai tulasī liye nāma phaṭa makarī ke se jāle |
būḍha़ bhaye, bali, merihi bāra, ki hāri pare bahutai nata pāle ||17|||
siṃdhu tare, baḍa़e bīra dale khala, jāre haiṃ laṃka se baṃka mavā se |
taiṃ rani-kehari kehari ke bidale ari-kujara chaila chavā se |||
tosoṃ samattha susāheba seī sahai tulasī dukha doṣa davā se |
bānara bāja ! baḍha़e khala-khecara, lījata kyoṃ na lapeṭi lavā-se ||18||
taiṃ rani-kehari kehari ke bidale ari-kujara chaila chavā se |||
tosoṃ samattha susāheba seī sahai tulasī dukha doṣa davā se |
bānara bāja ! baḍha़e khala-khecara, lījata kyoṃ na lapeṭi lavā-se ||18||
accha-vimardana kānana-bhāni dasānana ānana bhā na nihāro |
bāridanāda akaṃpana kubhakaranna-se kujara kehari-bāro ||
rāma-pratāpa-hutāsana, kaccha, bipaccha, samīra samīra-dulāro |
pāpa-teṃ sāpa-teṃ tāpa tihūṃ-teṃ sadā tulasī kahūṃ so rakhavāro ||19||
bāridanāda akaṃpana kubhakaranna-se kujara kehari-bāro ||
rāma-pratāpa-hutāsana, kaccha, bipaccha, samīra samīra-dulāro |
pāpa-teṃ sāpa-teṃ tāpa tihūṃ-teṃ sadā tulasī kahūṃ so rakhavāro ||19||
jānata jahāna hanumāna ko nivājyau jana,
mana anumāni bali, bola na bisāriye |
sevā-joga tulasī kabahuṃ kahā cūka parī,
sāheba subhāva kapi sāhibī saṃbhāriye ||
aparādhī jāni kījai sāsati sahasa bhāṃti,
modaka mare jo tāhi māhura na māriye |
sāhasī samīra ke dulāre raghubīra jū ke,
bāṃha pīra mahābīra begi hī nivāriye ||||20|||
mana anumāni bali, bola na bisāriye |
sevā-joga tulasī kabahuṃ kahā cūka parī,
sāheba subhāva kapi sāhibī saṃbhāriye ||
aparādhī jāni kījai sāsati sahasa bhāṃti,
modaka mare jo tāhi māhura na māriye |
sāhasī samīra ke dulāre raghubīra jū ke,
bāṃha pīra mahābīra begi hī nivāriye ||||20|||
bālaka biloki, bali bāreteṃ āpano kiyo,
dīnabandhu dayā kīnhīṃ nirupādhi nyāriye |
rāvaro bharoso tulasī ke, rāvaroī bala,
āsa rāvarīyai dāsa rāvaro bicāriye ||
baḍa़o bikarāla kali, kāko na bihāla kiyo,
māthe pagu bali ko, nihāri so nivāriye |
kesarī kisora, ranarora, barajora bīra,
bāṃhupīra rāhumātu jyau pāri māriye ||221|||
dīnabandhu dayā kīnhīṃ nirupādhi nyāriye |
rāvaro bharoso tulasī ke, rāvaroī bala,
āsa rāvarīyai dāsa rāvaro bicāriye ||
baḍa़o bikarāla kali, kāko na bihāla kiyo,
māthe pagu bali ko, nihāri so nivāriye |
kesarī kisora, ranarora, barajora bīra,
bāṃhupīra rāhumātu jyau pāri māriye ||221|||
uthape thapanathira thape uthapanahāra,
kesarī kumāra bala āpano saṃbhāriye |
rāma ke gulāmani ko kāmataru rāmadūta,
mose dīna dūbare ko takiyā tihāriye ||
sāheba samartha tosoṃ tulasī ke māthe para,
soū aparādha binu bīra, bāṃdhi māriye |
pokharī bisāla bāṃhu, bali, bāricara pīra,
makarī jyau pakari kai badana bidāriye ||||22||
kesarī kumāra bala āpano saṃbhāriye |
rāma ke gulāmani ko kāmataru rāmadūta,
mose dīna dūbare ko takiyā tihāriye ||
sāheba samartha tosoṃ tulasī ke māthe para,
soū aparādha binu bīra, bāṃdhi māriye |
pokharī bisāla bāṃhu, bali, bāricara pīra,
makarī jyau pakari kai badana bidāriye ||||22||
rāma ko saneha, rāma sāhasa lakhana siya,
rāma kī bhagati, soca saṃkaṭa nivāriye |
muda-marakaṭa roga-bārinidhi heri hāre,
jīva-jāmavaṃta ko bharoso tero bhāriye ||
kūdiye kṛpāla tulasī suprema-pavbayate,
suthala subela bhālū baiṭhi kaiḥ bicāriye |
mahābīra bāṃkure barāka bāṃha-pīra kyoṃ na,
laṃkinī jyoṃ lāta-ghāta hī marori māriye |||23||
rāma kī bhagati, soca saṃkaṭa nivāriye |
muda-marakaṭa roga-bārinidhi heri hāre,
jīva-jāmavaṃta ko bharoso tero bhāriye ||
kūdiye kṛpāla tulasī suprema-pavbayate,
suthala subela bhālū baiṭhi kaiḥ bicāriye |
mahābīra bāṃkure barāka bāṃha-pīra kyoṃ na,
laṃkinī jyoṃ lāta-ghāta hī marori māriye |||23||
loka-paralokaṭūṃ tiloka na bilokiyata,
tose samaratha caṣa cārihūṃ nihāriye |
karma, kāla, lokapāla, aga-jaga jīvajāla,
nātha hātha saba nija mahimā vicāriye |||
khāsa dāsa rāvaro, nivāsa tero tāsu ura,
tulasī so deva dukhī dekhiyata bhāriye |
bāta tarumūla baṃhusūla kapikaccharu-beli,
upajī sakeli kapikeli hī ukhāriye |||24||
tose samaratha caṣa cārihūṃ nihāriye |
karma, kāla, lokapāla, aga-jaga jīvajāla,
nātha hātha saba nija mahimā vicāriye |||
khāsa dāsa rāvaro, nivāsa tero tāsu ura,
tulasī so deva dukhī dekhiyata bhāriye |
bāta tarumūla baṃhusūla kapikaccharu-beli,
upajī sakeli kapikeli hī ukhāriye |||24||
karama-karāla-kaṃsa bhūmipāla ke bharose,
bakī bakabhaginī kāhū te kahā ḍaraigī |
baḍa़ī bikarāla bāla ghātinī na jāta kadi,
bahubala bālaka chabīle choṭe charaigī ||
āī hai banāi beṣa āpa hī vicāri dekha,
pāpa jāya sabako gunī ke pāle paraigī |
pūtanā pisācinī jyau kapikānha tulasī kī,
boṃhapīra mahābīra tere māre maragī |||25||
bakī bakabhaginī kāhū te kahā ḍaraigī |
baḍa़ī bikarāla bāla ghātinī na jāta kadi,
bahubala bālaka chabīle choṭe charaigī ||
āī hai banāi beṣa āpa hī vicāri dekha,
pāpa jāya sabako gunī ke pāle paraigī |
pūtanā pisācinī jyau kapikānha tulasī kī,
boṃhapīra mahābīra tere māre maragī |||25||
bhālakī ki kālakī ki roṣa kī tridoṣa kī hai,
bedana viṣama pāpa tāpa chala chāṃha kī |
karamana kūṭa kī ki jantra mantra būṭa kī,
parāhi jāhi pāpinī malīna mana māṃha kī |||
paiṭahi sajāya, nata kahata bajāya tohi,
bābarī na hohi bāni jāni kapi naha kī |
āna hanumāna kī duhāī balavāna kī,
sapatha mahābīra kī jo rahai pīra bāṃha kī ||||26||
bedana viṣama pāpa tāpa chala chāṃha kī |
karamana kūṭa kī ki jantra mantra būṭa kī,
parāhi jāhi pāpinī malīna mana māṃha kī |||
paiṭahi sajāya, nata kahata bajāya tohi,
bābarī na hohi bāni jāni kapi naha kī |
āna hanumāna kī duhāī balavāna kī,
sapatha mahābīra kī jo rahai pīra bāṃha kī ||||26||
siṃhikā saṃhāri bala, surasā sudhāri chala,
laṃkinī pachāri māri bāṭikā ujārī hai |
laṃka parajāri makarī bidāri bārabāra,
jātudhāna dhāri dhūridhānī kari ḍārī hai ||
tori jamakātari maṃdodarī kaḍha़ori ānī,
rāvana kī rānī meghanāda mahatārī hai |
bhīra bāṃha pīra kī nipaṭa rākhī mahābīra,
kauna ke sakoca tulasī ke soca bhārī hai ||27||
laṃkinī pachāri māri bāṭikā ujārī hai |
laṃka parajāri makarī bidāri bārabāra,
jātudhāna dhāri dhūridhānī kari ḍārī hai ||
tori jamakātari maṃdodarī kaḍha़ori ānī,
rāvana kī rānī meghanāda mahatārī hai |
bhīra bāṃha pīra kī nipaṭa rākhī mahābīra,
kauna ke sakoca tulasī ke soca bhārī hai ||27||
tero bāli keli bīra suni sahamata dhīra,
bhūlata sarīra sudhi sakra-rabi-rāhu kī |
terī bāṃha basata bisoka lokapāla saba,
tero nāma leta rahai ārati na kāhū kī ||
sāma dāna bheda bidhi bedahū labeda sidhi,
hātha kapinātha hī ke coṭī cora sāhu kī |
ālasa anakha parihāsa kai sikhāvana hai,
ete dina rahī pīra tulasī ke bāhu kī ||28||
bhūlata sarīra sudhi sakra-rabi-rāhu kī |
terī bāṃha basata bisoka lokapāla saba,
tero nāma leta rahai ārati na kāhū kī ||
sāma dāna bheda bidhi bedahū labeda sidhi,
hātha kapinātha hī ke coṭī cora sāhu kī |
ālasa anakha parihāsa kai sikhāvana hai,
ete dina rahī pīra tulasī ke bāhu kī ||28||
ṭūkani ko ghara-ghara ḍolata kegāla boli,
bāla jyoṃ kṛpāla natapāla pāli poso hai |
kīnhī hai saṃbhāra sāra aṃjanī kumāra bīra,
āpano bisāri haiṃ na merehū bharoso hai |||
itano parekho saba bhoti samaratha āju,
kapirāja sāṃcī kahauṃ ko tiloka toso hai |
sāsati sahata dāsa kīje pekhi parihāsa,
cīrī ko marana khela bālakani ko so hai |||29||
bāla jyoṃ kṛpāla natapāla pāli poso hai |
kīnhī hai saṃbhāra sāra aṃjanī kumāra bīra,
āpano bisāri haiṃ na merehū bharoso hai |||
itano parekho saba bhoti samaratha āju,
kapirāja sāṃcī kahauṃ ko tiloka toso hai |
sāsati sahata dāsa kīje pekhi parihāsa,
cīrī ko marana khela bālakani ko so hai |||29||
āpane hī pāpa teṃ tripāta te ki sāpa teṃ,
baḍha़ī hai bāha bedana kahī na sahi jāti hai |
oṣadha aneka jantra mantra ṭoṭakādi kiye,
bādi bhaye devatā manāye adhikāti hai ||
karatāra, bharatāra, haratāra, karma kāla,
ko hai jagajāla jo na mānata itāti hai |
cero tero tulasī tū mero kalyo rāma dūta,
ḍhīla terī bīra mohi pīra teṃ pirāti hai ||30||
baḍha़ī hai bāha bedana kahī na sahi jāti hai |
oṣadha aneka jantra mantra ṭoṭakādi kiye,
bādi bhaye devatā manāye adhikāti hai ||
karatāra, bharatāra, haratāra, karma kāla,
ko hai jagajāla jo na mānata itāti hai |
cero tero tulasī tū mero kalyo rāma dūta,
ḍhīla terī bīra mohi pīra teṃ pirāti hai ||30||
dūta rāma rāya ko, sapūta pūta bāya ko,
samatva hātha pāya ko sahāya asahāya ko |
bāṃkī biradāvalī bidita beda gāiyata,
rāvana so bhaṭa bhayo muṭhikā ke ghāya ko ||
ete baḍa़e sāheba samartha ko nivājo āja,
sīdata susevaka bacana mana kāya ko |
thorī bāṃha pīra kī baḍa़ī galāni tulasī ko,
kauna pāpa kopa, lopa prakaṭa prabhāya ko ||31||
samatva hātha pāya ko sahāya asahāya ko |
bāṃkī biradāvalī bidita beda gāiyata,
rāvana so bhaṭa bhayo muṭhikā ke ghāya ko ||
ete baḍa़e sāheba samartha ko nivājo āja,
sīdata susevaka bacana mana kāya ko |
thorī bāṃha pīra kī baḍa़ī galāni tulasī ko,
kauna pāpa kopa, lopa prakaṭa prabhāya ko ||31||
devī deva danuja manuja muni siddha nāga,
choṭe baḍa़e jīva jete cetana aceta haiṃ |
pūtanā pisācī jātudhānī jātudhāna bāma,
rāma dūta kī rajāi māthe māni leta haiṃ ||
ghora jantra mantra kūṭa kapaṭa kuroga joga,
hanumāna āna suni chāḍata niketa haiṃ |
krodha kīje karma ko prabodha kīje tulasī ko,
sodha kīje tinako jo doṣa dukha deta haiṃ |||32|||
choṭe baḍa़e jīva jete cetana aceta haiṃ |
pūtanā pisācī jātudhānī jātudhāna bāma,
rāma dūta kī rajāi māthe māni leta haiṃ ||
ghora jantra mantra kūṭa kapaṭa kuroga joga,
hanumāna āna suni chāḍata niketa haiṃ |
krodha kīje karma ko prabodha kīje tulasī ko,
sodha kīje tinako jo doṣa dukha deta haiṃ |||32|||
tere bala bānara jitāye rana rāvana soṃ,
tere ghāle jātudhāna bhaye ghara-ghara ke |
tere bala rāmarāja kiye saba surakāja,
sakala samāja sāja sāje raghubara ke ||
tero gunagāna suni gīrabāna pulakata,
sajala bilocana biraṃci hari hara ke |
tulasī ke māthe para hātha phero kīsanātha,
dekhiye na dāsa dukhī toso kanigara ke ||33|||
tere ghāle jātudhāna bhaye ghara-ghara ke |
tere bala rāmarāja kiye saba surakāja,
sakala samāja sāja sāje raghubara ke ||
tero gunagāna suni gīrabāna pulakata,
sajala bilocana biraṃci hari hara ke |
tulasī ke māthe para hātha phero kīsanātha,
dekhiye na dāsa dukhī toso kanigara ke ||33|||
pālo tere ṭūka ko parehū cūka mūkiye na,
kūra kauḍa़ī dūko hauṃ āpanī ora hariye |
bhorānātha bhore hī saroṣa hota thore doṣa,
poṣi toṣi thāpi āpanī na avaḍeriye ||
abu tū hau aṃbucara, abu tū hoṃ ḍiṃbha so na,
būjhiye bilaṃba avalaṃba mere teriye |
bālaka bikala jāni pāhi prema pahicāni,
tulasī kī bāṃha para lāmī lūma pheriye ||34|||
kūra kauḍa़ī dūko hauṃ āpanī ora hariye |
bhorānātha bhore hī saroṣa hota thore doṣa,
poṣi toṣi thāpi āpanī na avaḍeriye ||
abu tū hau aṃbucara, abu tū hoṃ ḍiṃbha so na,
būjhiye bilaṃba avalaṃba mere teriye |
bālaka bikala jāni pāhi prema pahicāni,
tulasī kī bāṃha para lāmī lūma pheriye ||34|||
gheri liyo rogani, kujogani, kulogani jyau,
bāsara jalada ghana ghaṭā dhuki dhāī hai |
barasata bāri pīra jāriye javāse jasa,
roṣa binu doṣa dhūma-mūla malināī hai ||
karunānidhāna hanumāna mahā balavāna,
heri haṃsi hoki phūṃki phaujaiṃ te uḍa़āī hai |
khāye huto tulasī kuroga rāḍha़ rākasani,
kesarī kisora rākhe bīra bariāī hai ||35||
bāsara jalada ghana ghaṭā dhuki dhāī hai |
barasata bāri pīra jāriye javāse jasa,
roṣa binu doṣa dhūma-mūla malināī hai ||
karunānidhāna hanumāna mahā balavāna,
heri haṃsi hoki phūṃki phaujaiṃ te uḍa़āī hai |
khāye huto tulasī kuroga rāḍha़ rākasani,
kesarī kisora rākhe bīra bariāī hai ||35||
savaiyā
rāma gulāma tu hī hanumāna gosāṃī susāṃī sadā anukūlo |
pālyo hau bāla jyoṃ ākhara dū pitu mātu soṃ maṃgala moda samūlo ||
bāṃha kī bedana bāṃha pagāra pukārata ārata ānaṃda bhūlo |
śrī raghubīra nivāriye pīra rahau darabāra paro laṭi lūlo ||36||
pālyo hau bāla jyoṃ ākhara dū pitu mātu soṃ maṃgala moda samūlo ||
bāṃha kī bedana bāṃha pagāra pukārata ārata ānaṃda bhūlo |
śrī raghubīra nivāriye pīra rahau darabāra paro laṭi lūlo ||36||
ghanākṣarī
kāla kī karālatā karama kaṭhināī kartha,
pāpa ke prabhāva kī subhāya bāya bāvare|
bedana kubhāṃti so sahī na jāti rāti dina,
soī bāṃha gahī jo gahī samīra ḍābare ||
lāyo taru tulasī tihāro so nihāri bāri,
sīṃciye malīna bho tayo hai tihūṃ tāvare |
bhūtani kī āpanī parāye kī kṛpā nidhāna,
jāniyata sabahī kī rīti rāma rāvare |||37||
pāpa ke prabhāva kī subhāya bāya bāvare|
bedana kubhāṃti so sahī na jāti rāti dina,
soī bāṃha gahī jo gahī samīra ḍābare ||
lāyo taru tulasī tihāro so nihāri bāri,
sīṃciye malīna bho tayo hai tihūṃ tāvare |
bhūtani kī āpanī parāye kī kṛpā nidhāna,
jāniyata sabahī kī rīti rāma rāvare |||37||
paṃya pīra peṭa pīra baha pīra muṃha pīra,
jarajara sakala pīra maī hai |
deva bhūta pitara karama khala kāla graha,
mohi para davari damānaka sī daī hai ||
hau to binu mola ke bikāno bali bārehī teṃ,
oṭa rāma nāma kī lalāṭa likhi laī hai |
kuṃbhaja ke kaṃkara bikala būḍha़e gokhurani,
hāya rāma rāya aisī hāla kahūṃ bhaī hai ||38|||
jarajara sakala pīra maī hai |
deva bhūta pitara karama khala kāla graha,
mohi para davari damānaka sī daī hai ||
hau to binu mola ke bikāno bali bārehī teṃ,
oṭa rāma nāma kī lalāṭa likhi laī hai |
kuṃbhaja ke kaṃkara bikala būḍha़e gokhurani,
hāya rāma rāya aisī hāla kahūṃ bhaī hai ||38|||
bāhuka-subāhu nīca līcara-marīca mili,
muṃhapīra ketujā kuroga jātudhāna haiṃ |
rāma nāma jagajāpa kiyo cahoṃ sānurāga,
kāla kaise dūta bhūta kahā mere māna haiṃ ||
sumire sahāya rāma lakhana ākhara doū,
jinake samūha sāke jāgata jahāna haiṃ |
tulasī saṃbhāri tāḍakā saṃhāri bhāri bhaṭa,
bedhe baragada se banāi bānavāna haiṃ |||39||
muṃhapīra ketujā kuroga jātudhāna haiṃ |
rāma nāma jagajāpa kiyo cahoṃ sānurāga,
kāla kaise dūta bhūta kahā mere māna haiṃ ||
sumire sahāya rāma lakhana ākhara doū,
jinake samūha sāke jāgata jahāna haiṃ |
tulasī saṃbhāri tāḍakā saṃhāri bhāri bhaṭa,
bedhe baragada se banāi bānavāna haiṃ |||39||
bālapane sūthe mana rāma sanamukha bhayo,
rāma nāma leta māṃgi khāta ṭūkaṭāka hāṃ |
parayo loka-rīti meṃ punīta prīti rāma rāya,
moha basa baiṭho tori taraki tarāka hau |||
khoṭe-khoṭe ācarana ācarata apanāyo,
aṃjanī kumāra sodhyo rāmapāni pāka hau |
tulasī gusāṃī bhayo bhoṃḍe dina bhūla gayo,
tāko phala pāvata nidāna paripāka hauṃ |||40||
rāma nāma leta māṃgi khāta ṭūkaṭāka hāṃ |
parayo loka-rīti meṃ punīta prīti rāma rāya,
moha basa baiṭho tori taraki tarāka hau |||
khoṭe-khoṭe ācarana ācarata apanāyo,
aṃjanī kumāra sodhyo rāmapāni pāka hau |
tulasī gusāṃī bhayo bhoṃḍe dina bhūla gayo,
tāko phala pāvata nidāna paripāka hauṃ |||40||
asana-basana-hīna biṣama-biṣāda-līna,
dekhi dīna dūbaro karai na hāya hāya ko |
tulasī anātha so sanātha raghunātha kiyo,
diyo phala sīla siṃdhu āpane subhāya ko |||
nīca yahi bīca pati pāi bharu hāīgo,
bihāi prabhu bhajana bacana mana kāya ko |
tā teṃ tanu peṣiyata ghora baratora misa,
phūṭi phūṭi nikasata lona rāma rāya ko ||41||
dekhi dīna dūbaro karai na hāya hāya ko |
tulasī anātha so sanātha raghunātha kiyo,
diyo phala sīla siṃdhu āpane subhāya ko |||
nīca yahi bīca pati pāi bharu hāīgo,
bihāi prabhu bhajana bacana mana kāya ko |
tā teṃ tanu peṣiyata ghora baratora misa,
phūṭi phūṭi nikasata lona rāma rāya ko ||41||
jīoṃ jaga jānakī jīvana ko kahāi jana,
maribe ko bārānasī bāri surasari ko |
tulasī ke duhūṃ hātha modaka haiṃ aise ṭhāṃu,
jāke jiye muye soca karihaiṃ na lari ko
moko jhūṭo sāṃco loga rāma ko kahata saba,
mere mana māna hai na hara ko na hari ko |
bhārī pīra dusaha sarīra te bihāla hota,
soū raghubīra binu sake dūra kari ko |42|||
maribe ko bārānasī bāri surasari ko |
tulasī ke duhūṃ hātha modaka haiṃ aise ṭhāṃu,
jāke jiye muye soca karihaiṃ na lari ko
moko jhūṭo sāṃco loga rāma ko kahata saba,
mere mana māna hai na hara ko na hari ko |
bhārī pīra dusaha sarīra te bihāla hota,
soū raghubīra binu sake dūra kari ko |42|||
sītāpati sāheba sahāya hanumāna nita,
hita upadeśa ko mahesa māno guru kai |
mānasa bacana kāya sarana tihāre pāya,
tumhare bharose sura maiṃ na jāne sura kai ||
vyādhi bhūta janita upādhi kāhu khala kī,
samādhi kīje tulasī ko jāni jana phura kai |
kapinātha raghunātha bholānātha bhūtanātha,
roga siṃdhu kyoṃ na ḍāriyata gāya khura kaiḥ ||43||
hita upadeśa ko mahesa māno guru kai |
mānasa bacana kāya sarana tihāre pāya,
tumhare bharose sura maiṃ na jāne sura kai ||
vyādhi bhūta janita upādhi kāhu khala kī,
samādhi kīje tulasī ko jāni jana phura kai |
kapinātha raghunātha bholānātha bhūtanātha,
roga siṃdhu kyoṃ na ḍāriyata gāya khura kaiḥ ||43||
kahoṃ hanumāna soṃ sujāna rāma rāya soṃ,
kṛpānidhāna saṃkara soṃ sāvadhāna suniye |
haraṣa viṣāda rāga roṣa guna doṣa maī,
biracī birañcī saba dekhiyata duniye ||
māyā jīva kāla ke karama ke subhāya ke,
karaiyā rāma beda kahaiṃ sāṃcī mana guniye |
tumha taṃ kahā na hoya hā hā so bujhaiye mohi,
hau hūṃ rahoṃ maunahī bayo so jāni luniye ||44||
kṛpānidhāna saṃkara soṃ sāvadhāna suniye |
haraṣa viṣāda rāga roṣa guna doṣa maī,
biracī birañcī saba dekhiyata duniye ||
māyā jīva kāla ke karama ke subhāya ke,
karaiyā rāma beda kahaiṃ sāṃcī mana guniye |
tumha taṃ kahā na hoya hā hā so bujhaiye mohi,
hau hūṃ rahoṃ maunahī bayo so jāni luniye ||44||

